طالقانی و زمانه ما

پرتره یک انقلاب

یکی از اتفاقات جالب بیست‌وپنجمین حراج تهران، نمایش پرتره متفاوت آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، از محبوب‌ترین روحانیون تاریخ معاصر، است که توسط پروانه اعتمادی طراحی شده است. این پرتره که با تکنیک مدادرنگی روی مقوا اجرا شده، یکی از متفاوت‌ترین و خلاقانه‌ترین نقاشی‌های پروانه اعتمادی است.
اعتمادی، به جای آنکه تمام توجه مخاطب را به چهره طالقانی معطوف کند، صورت او را در قابی کوچک، برگرفته از عکس‌های بازداشت و پرونده‌های امنیتی، جای داده است. بخش میانی اثر، با استفاده از فضای سفید مقوا، به تن آقای طالقانی اختصاص یافته و بخش عمده تصویر نیز دست‌های درهم‌گره‌خورده او را به نمایش می‌گذارد؛ دست‌هایی که، به‌رغم تحمل سال‌ها زندان و برخورداری از درونی سفید و معنوی، گره خورده‌اند و عملاً هیچ کاری از آن‌ها برنمی‌آید. این، خوانشی دقیق و هنرمندانه از موقعیت یک چهره محبوب در برهه‌ای حساس از تاریخ معاصر ایران است.
نکته جالب دیگر این پرتره آن است که پروانه اعتمادی این اثر را به غلامحسین ساعدی اهدا کرده است؛ اثری که در سال ۱۳۵۸ خلق شد؛ سالی که آیت‌الله طالقانی سخنرانی معروف خود را ایراد کرد و تنها سه روز بعد، به شکلی مشکوک، از دنیا رفت. پرتره طالقانی، اهدای آن به غلامحسین ساعدی و اجرای آن توسط پروانه اعتمادی، حضور نمایندگان سه جریان فکری را در یک اثر هنری به نمایش می‌گذارد.
پروانه اعتمادی، اگرچه هیچ‌گاه رسماً عضو هیچ حزب سیاسی نبود، اما از برخی آثار و مصاحبه‌هایش رگه‌هایی از گرایش به جبهه ملی و هواداران دکتر مصدق دیده می‌شود. غلامحسین ساعدی نیز عضو کانون نویسندگان ایران بود و به گرایش‌های مارکسیستی شهرت داشت. آیت‌الله طالقانی هم که دیگر نیازی به معرفی ندارد.
نکته مهم این تابلو آن است که «نیروی انقلاب»( صرف نظر از هر قضاوتی درباره انقلاب)مرزبندی‌های اعتقادی را تا حد زیادی محو کرده و همه نیروهای کنشگر را فارغ از تبار، لباس، صنف و حرفه، همخانه کرده است. و از این نیز مهم‌تر، جاودانه شدن این روایت تاریخی در قالب یک تابلوی نقاشی است؛ جایی که اعجاز و جادوی هنر خود را آشکار می‌کند.

425 views08:18