Ўтаётган ҳафтада Европа сиёсий ҳамжамиятида Украина ва Молдовани аъзо сифатида қабул қилиш, Россиянинг музлатилган активларини Украинага бериш каби масалаларда Венгриянинг ветосини айланиб ўтиш йўллари изланаётгани кўп кўзга ташланди. Ҳаммани қизиқтираётган савол эса табиийки – “қандай қилиб?”.

Маълумот учун: Европа Иттифоқи тўғрисидаги шартноманинг 49-моддасига кўра Иттифоққа янги аъзоларни қабул қилиш Европа кенгаши аъзоларининг (давлат раҳбарларидан иборат) якдил овози билан амалга ошади. Аъзоликкача бўлган тайёргарлик билан боғлиқ масалалар бўйича қарорлар малакали кўпчилик овози билан қабул қилинади.

Бир сўз билан айтганда, бунинг иложи йўқ.

Биринчидан, ветони айланиб ўтишнинг ягона йўли Венгрияни ушбу ҳуқуқдан мосуво қилиш ҳисобланади. 2024 йилнинг январь ойидан ЕИ институтларида Венгриядан вето ҳуқуқини олиб қўйиш масаласи муҳокама қилиб келинади. 2025 йилнинг 27 май куни бу масала ҳатто ЕИ Кенгаши йиғилиши кун тартибига ҳам қўйилган. Иттифоқ тўғрисидаги шартноманинг 7-моддасида Европа қадриятларини доимий ва жиддий бузганлик учун аъзо давлатнинг Кенгашдаги ҳуқуқларини чеклаб қўйиш мумкинлиги ёзилган. Бироқ, бунинг учун ҳам қолган аъзоларнинг якдил овози керак. Кенгашдаги Словакия, Польша ва Чехия каби давлатлар Венгриянинг “эски дўстлари” ҳисобланади ва уларнинг Будапештга қарши овоз бериш эҳтимоли минимал.

Иккинчидан, Венгрияни вето қилмасликка кўндириш – анча ҳаётийроқ вариант. Бунда, табиийки, Брюссель ва Будапешт ўртасида "савдо" кечади. Мисол учун, 2025 йилнинг январь ойида Венгрия Россияга қарши санкцияларни узайтириш қарорига вето қўлламаслик учун миллий энергетик хавфсизлиги учун кафолатлар олган эди. Кафолатларнинг асосий бандлари эса Венгрияга Россия энергоресурсларидан фойдаланиш бўйича мажбурият юкламаслик, Украина орқали ўтадиган газ қувурлари хавфсизлигини таъминлашдан иборат бўлган. Бироқ, бу сафар масала жуда жиддий – Украинанинг аъзолик масаласи. Бунга кўндириш учун Еврокомиссия Венгрияга мисли кўрилмаган қизиқарли таклиф билан чиқиши керак. Ҳозирги оғир иқтисодий вазиятда бу каби таклиф билдириш шунчаки имконсиз.

Учинчидан, Венгрияни мажбурлаш ҳам бир муқобил. Бу ҳақида жуда кўп фикрлар ёзиш мумкин. Мисол учун, Венгрияга ажратиладиган маблағларни музлатиб қўйиш, алоҳида мамлакатлар томонидан иқтисодий санкциялар қўлланиши ва ҳоказо. Бироқ, бу каби чоралар аллақачон қўлланилмоқда ва Будапешт аллақачон улардан қўрқмай қўйган.

Яна бир муҳим жиҳат, ҳозирда ЕИда ўз қишлоқ хўжалигини Украинанинг арзон маҳсулотларидан ҳимоя қилишга астойдил киришган кўп сонли давлатлар бор. Улар ўз ниятларини ошкор қилмаётган бўлсалар-да, Венгриянинг позицияси уларга мойдай ёқмоқда.

Охирги сиёсий жиҳат: кўпгина аъзо давлатлар учун Венгрия мисолида прецедент яратилиши жуда ёмон хабар. Масалан, қачондир Туркиянинг аъзолик масаласи кўтарилиб, бунга тиш-тирноғи билан қарши давлатлар – Кипр ва Греция ҳозирги Венгриянинг ҳолига тушиб қолиши мумкин. Худди шу каби хавотирлар Шимолий Македония билан адоват сабабли Болгария ва Грецияда, Сербия билан келишмовчилик туфайли – Хорватия, Руминия ва Болгарияда, Косовони тан олмаган Испанияда (Каталония муаммоси) ҳам бор.

Хулоса шуки, Украинанинг ЕИга аъзолик масаласи кун тартибидаги масала сифатида кенг сиёсий дискурс яратиш билан чекланиб қолади.

👉 @uz_sfa

БИЛИБ ОЛАМИЗ!

Сиёсий дискурс (лотинча "discursus" сўзидан; сўзма-сўз таржимаси "тарқалиш") - сиёсий мунозаралар, нутқлар, шунингдек, сиёсий ҳужжатларда қўлланиладиган тил ва нутқ тузилмаларидир. Бу тузилмалар сиёсий мулоқот ва муҳокамаларнинг асосий воситаси ҳисобланади.

Сиёсий дискурс – сиёсатда тил ва мулоқот орқали шахс ва жамият онгига таъсир қилиш, ҳокимиятни асослаш ва сиёсий мақсадларга эришиш жараёни.

Масалан, сўнгги вақтларда Европа осмонида пайдо бўлган номаълум дронлар "Европада хавфсизлик чораларини кучайтириш лозимлиги" ҳақида янги дискурс яратди.

👉 @uz_sfa

Октябрь – сайловлар учун қулай ой

2025 йил октябрь ойидаги дунёдаги сайловлар рўйхати

3-4 октябрь: Чехия Республикаси, Депутатлар палатаси (парламент сайлови)
5 октябрь: Сурия, парламент сайлови
11 октябрь: Габон, Миллий Мажлис (2-тур)
11 октябрь: Науру, Парламент
11 октябрь: Сейшел ороллари, Президент (иккинчи тур)
12 октябрь: Камерун, Президентлик сайлови
13 октябрь: Филиппин, Бангсаморо парламенти сайлови
19 октябрь: Боливия, Президент (иккинчи тур)
19 октябрь: Шимолий Кипр, Президентлик сайлови
24 октябрь: Ирландия, Президентлик сайлови
25 октябрь: Кот-дʼИвуар, Президентлик сайлови
26 октябрь: Аргентина, Депутатлар палатаси ва Сенат, Аргентина вилоятларида сайловлар
29 октябрь: Нидерландия, Умумий сайловлар

Юқоридаги рўйхатдан ташқари, ўндан ортиқ маҳаллий сайловлар ҳам дунёнинг турли мамлакатларида бўлиб ўтиши режалаштирилган.

👉🏻@uz_sfa

ЎЗБЕКИСТОНДА САЙЛОВ ЎТКАЗИШ ВАҚТИ ҚАЧОН?

Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгесига, вилоятлар, туманлар, шаҳарлар давлат ҳокимияти вакиллик органларига сайлов тегишинча уларнинг конституциявий ваколат муддати тугайдиган йилда – октябрь ойи учинчи ўн кунлигининг биринчи якшанбасида ўтказилади, бундан ушбу Конституцияда назарда тутилган муддатидан илгари сайлов ўтказиш ҳоллари мустасно.

(Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси 128-модда)

P.S.: Кўплаб давлатларда куз мавсуми сайловлар учун кенг қўлланади: иштирок даражаси, логистика ва шаффофлик нуқтаи назардан қулай тажриба шаклланган. Бу барқарор об-ҳаво, иш жараёнининг одатий ритми, тартиб-интизом, кузатув ва жамоат хавфсизлигини яхшироқ таъминлаш, шу билан бирга харажатларнинг камлиги билан изоҳланади.

👉🏻@uz_sfa

😄 Сиёсий латифалар

* * *

Япония Бош вазирига Барак Обама билан учрашув олдидан инглиз тилида оддий саломлашув тайёргарлиги қилинган экан.

Инструктор: “Сиз Обама билан қўл узатганингизда ‘How are you?’ (Ахволлариз қалай?) дейсиз. Обама: “I’m fine, and you?” (Мен яхшиман, сизчи?) деб жавоб беради. Сиз эса: “Me too” (Мен ҳам) деб айтишингиз керак. Кейин эса таржимонлар ишларини бошлашади.

Учрашувда Бош вазир “How are you?” ўрнига тасодифий равишда “Who are you?” (Сиз кимсиз?) деб айтади.
Обама юмор билан жавоб беради: “I’m Michelle’s husband” (Мен Мишел хонимнинг эриман).
Бош вазир: “Me too” (Мен ҳам) деб билан жавоб беради.

Кейин учрашувда бироз сукут давом этади. 😄

👉🏻@uz_sfa

«Баграм» АҚШга ҳақиқатдан керакми?

АҚШ президенти Дональд Трамп ўзининг чиқишларида Афғонистондаги Баграм авиабазасини қайтариш тўғрисида баёнот бериб, бу база Хитойнинг СУАР (Синьцзян-Уйғур автоном райони)даги қатор муҳим объектларга яқинлигини таъкидлаган.

Бу эса, албатта, Хитой ва Россия манфаатларига тўғри келмайди. Бундан ташқари, Баграм Эроннинг асосий ядровий объектларига ҳам нисбатан яқин ҳисобланади. Экспертларнинг фикрича АҚШнинг Баграмни қайтаришга уриниши турли манфаатлар тўқнашувига олиб келиши мумкин.

👉🏻@uz_sfa

📚 Генри Киссинжер – “Лидерлик: олти тарихий стратегия”

Дунёда ўз изини қолдирган 6 сиёсий лидер ҳақида:

1️⃣ Конрад Аденауер – камтарлик стратегияси
🇩🇪 Германияни урушдан кейин тиклаб, Европа билан яраштирди.

2️⃣ Шарл де Голл – ирода стратегияси
🇫🇷 Франциянинг мустақиллигини ва миллий ғурурини тиклади.

3️⃣ Ричард Никсон – мувозанат стратегияси
🇺🇸 АҚШни Хитой билан яқинлаштирди, “совуқ уруш”ни юмшатди.

4️⃣ Анвар Садат – жасорат стратегияси
🇪🇬 Исроил билан тинчлик шартномасини имзолаб, тарихий хавфни олди.

5️⃣ Ли Куан Ю – мукаммаллик стратегияси
🇸🇬 Сингапурни кичик портдан дунёдаги энг тараққий этган давлатлардан бирига айлантирди.

6️⃣ Маргарет Тетчер – эътиқод стратегияси
🇬🇧 “Темир хоним” Британияда ислоҳотлар ва қатъий сиёсат олиб борди.

✨ Киссинжер хулосаси:
🔹 Лидерлик — бу халқни ўтмиш билан келажакни боғловчи йўлга бошлаш.
🔹 Ҳақиқий лидер баъзида ёлғиз қолади, чунки у бошқалар журъат қилмаган қарорни қабул қилади.

👉🏻@uz_sfa

ХАЛҚАРО МЕҲНАТ ТАШКИЛОТИ

Халқаро меҳнат ташкилоти – меҳнат шароитларини муҳофаза қилиш ва яхшилаш, иш билан тўлиқ бандликни таъминлаш ва турмуш даражасини кўтариш, тадбиркорлар ва меҳнаткашлар ўртасида ҳамкорликни рағбатлантириш чораларини ишлаб чиқиш учун ҳукуматлар, тадбиркорлар ва меҳнаткашларни тенг ҳуқуқларда бирлаштириш мақсадида тузилган ташкилот. Ушбу ташкилот 8 соатлик иш куни, оналикни ҳимоя қилиш, болалар меҳнатига оид қонунлар ва иш ўринларида хавфсизликни таъминлаш юзасидан халқаро меъёрлар ишлаб чиқилишига, иш билан бандлик дастурларини ишлаб чиқишга катта ҳисса қўшди. 1969 йилда тинчликни мустаҳкамлаш йўлида кўрсатган фаолияти учун Нобель мукофотига сазовор бўлган.

👉🏻 батафсил танишиш учун

👉🏻Каналга уланиш – @uz_sfa

".. барча халқлар ўзлари яшашни хоҳлаган бошқарув шаклини танлаш ҳуқуқига эга"

“Атлантика хартияси”нинг учинчи тамойили (1941 йил)


* * * * * * * * * *

«право всех народов избирать себе форму правления, при которой они хотят жить».
“Атлантическая хартия” (1941 год)

P.S.: Атлантика хартияси (14 август 1941) — Ф. Рузвелт ва У. Черчилл имзолаган декларация. Унда босиб олишдан воз кечиш, халқларнинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи ва урушдан кейинги адолатли тартиб тамойиллари баён этилди. 24 сентябр 1941 куни Лондонда СССР ҳам асосий қоидаларга қўшилди — бу гитлерчиларга қарши иттифоқка замин яратди.

👉🏻@uz_sfa

Бюджетни қабул қилишда парчаланган парламентни айланиб ўтиш ўрнига у билан келишувга эришишни истаган бош вазир Себастьен Лекорню бугун истеъфо берди. Истеъфо ҳукумат шакллантирилганидан 14 соат ўтиб содир бўлди.

Нега парламентни айланиб ўтишни истамади?

Чунки аввалги бош вазирлар 2023 йилги пенсия ёшини 62 дан 64 га ошириш бўйича қонунга парламент қарши чиққан, ўшандаги бош вазир Элизабет Борн эса Франция Конституциясининг 49.3-моддасини (ҳукуматга парламент овозисиз қонун қилишга имкон беради) қўллаган ҳолда ислоҳотни амалга оширган эди. Бу ҳолат жамият томонидан анти-демократик ва авторитар чора сифатида қабул қилинган. Шундан кейин парламент иқтисодий қонунларни ўтказмаган, ҳукумат эса 49.3-моддадан яна ва яна фойдаланаверган. Парламент эса жавоб сифатида бунга қўл урган бош вазирларга (Борн, Аталь, Байру) ишончсизлик вотуми билдираверган.

Лекорню айнан шу нохуш анъанани бузмоқчи бўлди. Парламент ва ҳукуматни муросага келтиришга уринди. Техник ва вақтинчалик бош вазир бўлиш ўрнига муроса қилиш йўлини танлади.

Бошқа томондан, 49.3-моддани ишга солган тақдирда, унинг учун ҳам ишончсизлик вотуми нақд эди.

Нега барибир кетди?

Шунчаки, у ҳукуматни шакллантиришда хатога йўл қўйди. Лекорню ҳукуматга янги руҳ олиб келишни ваъда берган, парламентдаги блоклар ҳам шу шарт билан уни қўллаб-қувватлашга сукут орқали ризолик билдиришаётган эди. Бироқ, у энг муҳим лавозимларда (молия ва ички ишлар вазирлари) Макроннинг эски вазирларини қолдирди. Бу жамият ва парламент учун, французлар қабили билан айтганда, “янги шишадаги эски вино” эди.

Шу сабабли, янги ҳукумат таркиби эълон қилиниши билан барча блоклар уни қўллаб-қувватламаслигини билдирди. Ҳатто партиялар ишончсизлик вотумини тайёрлашга ўзаро келиша бошладилар.

Яъни, янги ҳукумат ҳали иш бошламасданоқ ишидан айрилганди. Бундай вазиятда Лекорню нима қилса ҳам ишончсизлик вотумига дуч келарди. У эса шармандали кетишни истамади, дарҳол истеъфо берди.

Энди нима бўлади?

Барчаси Макронга боғлиқ. Бизнингча, у қуйидаги йўлдан боради:
1. Нейтрал бош вазир номзодини киритиш ва янги (муддатдан олдинги) сайловгача вақт ютиш.
2. Сиёсий “совға-саломлар” эвазига рақиб партиялар билан янги коалиция тузиш.
3. Парламентни тарқатиб юбориш ва сайлов ўтказиш.

Бунинг моҳияти шуки , Макрон бир неча ой ичида вазиятни қўлга олгач, парламентни тарқатиб юборади. Бироқ, бу жуда рискли. Унинг центристик иттифоқи йилдан-йилга электоратини йўқотиб бормоқда. Агар янги сайловда ғалаба қозона олмаса, президентлигининг қолган муддатини (2027 йилгача) қўғирчоқ президент сифатида ўтказиши мумкин.
Хуллас, Макрон ёмон қарорлар ичидан камроқ ёмонини танлашга мажбур.

6 октябрь бунчалар узун бўлмаса. Балки бу Франция учун “асрга татигулик кун”дир?!

👉🏻Каналга уланиш – @uz_sfa

Сиёсий социолог касби

Сиёсий социолог касби социология ва сиёсатшунослик фанлари кесишмасида пайдо бўлган ва унинг ривожланиши сиёсий жараёнлар ҳамда хатти-ҳаракатларга ижтимоий омилларнинг таъсирини таҳлил қилиш зарурати билан боғлиқ ҳисобланади.

Сиёсий социолог – бу сиёсий жараёнлар ва ижтимоий структуралар ўртасидаги ўзаро муносабатларни ўрганувчи мутахассис ҳисобланади. У сиёсий тизим, сиёсий институтлар, сиёсий партиялар, ижтимоий синфлар, гуруҳлар ва уларнинг жамият сиёсий ҳаётига таъсирини таҳлил қилади.

Сиёсий социологнинг маоши унинг маълумот даражаси, иш тажрибаси, иш жойи, қайси мамлакатда фаолият юритиши ва бошқа бир қатор омиллар йиғиндисидан келиб чиқади. Мазкур соҳа мутахассисларининг энг юқори маоши Америка Қўшма Штатларига тўғри келади.
Бу ерда сиёсий социологнинг йиллик ўртача даромади 70 000 минг АҚШ долларни, Буюк Британияда тахминан 32 минг еврони ташкил этади.

👉🏻Каналга уланиш – @uz_sfa

Таълим – дунёни ўзгартира оладиган энг кучли қуролдир.

Нельсон Мандела

* * * * * * *

Образование – это самое мощное оружие, с помощью которого можно изменить мир.

Нельсон Мандела

👉🏻Каналга уланиш @uz_sfa

Президентимиз Туркий давлатлар ташкилоти саммитидаги нутқи сўзлади

... Яқинда Нью-Йорк шаҳрида бўлиб ўтган Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг юбилей сессиясидаги жаҳон етакчиларининг чиқиш ва ёндашувлари ҳам замонавий дунёнинг сиёсий ва хавфсизлик архитектураси бўйича якдил позиция йўқлигини яна бир бор намоён этди.

... Ғазо секторидаги фожиа, Украина атрофидаги вазият, Эроннинг ядро дастури муаммоси, Афғонистоннинг барқарорлиги масалалари барчамизни жиддий ташвишга солади.

... озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашда органик қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва етказиб беришда мамлакатларимиз дунё етакчиларидан бўлишлари мумкин.

👉🏻 батафсил танишиш учун

👉🏻Каналга уланиш – @uz_sfa

СИЁСИЙ СОЦИОЛОГИЯ

Сиёсий социология – сиёсий жараёнлар ва ижтимоий (социал) ҳодисаларнинг ўзаро алоқаларини ўрганадиган фан ҳисобланади. Ушбу фан сиёсат ва жамиятнинг бир-бирига таъсирини, ижтимоий омилларнинг сиёсий жараёнларга боғлиқлигини, сиёсий институтлар ва сиёсий тизимнинг қандай шаклланиши ва жамиятда қандай фаолият юритишини тадқиқ этади.

Сиёсий социологиянинг предмети шахсларнинг сиёсий хатти-ҳаракатларини ва сиёсий манфаатларини, сиёсий маданиятини, сиёсий партиялар ва ташкилотларни, ижтимоий ҳаракатларни ва протестларни, сиёсий институтлар ва ижтимоий гуруҳларни бир-бирига, социал синфларни ва бошқа ижтимоий омилларни сиёсий ҳаётга таъсирини ўрганишга қаратилган.

👉🏻@uz_sfa

🇿🇦 НЕЛСОН МАНДЕЛА — ЭРК ВА АДОЛАТ РАМЗИ ✊
“Эркинлик — фақат зиндандан чиқиш эмас, балки бошқаларнинг эркинлигини ҳурмат қилиш ва уни ҳимоя қилишдир.”
— Нелсон Мандела
🌍 Нелсон Мандела — Жанубий Африка Республикасининг биринчи қора танли президенти, апартеид режимига қарши курашнинг рамзи.
У 27 йилни қамоқда ўтказган, аммо нафрати билан эмас, кечирими билан дунёга умид бағишлаган инсон эди.
🕊 Унинг ҳаёти бизга шундай сабоқ беради:

Адолат йўли оғир бўлиши мумкин, лекин ҳақиқат ва сабр охирида ғалаба қозонади.

📅 Ҳар йили 18 июль — БМТ томонидан “Мандела куни” сифатида нишонланади. Бу кун — яхшилик қилиш, инсонпарварлик ва кечиримлиликка чақирув кунидир.