تکانه‌ها

۳.۲. اصالت عشقِ فرهنگی:

عاشق فاعلِ میل‌ورزی-به-دیگری است، معشوق دیگری‌ای‌است که میل را در عاشق به رسمیت می‌شناسد یا میل او را گروگان می‌گیرد، و عشق گرامرِ فعالیتِ این میل‌ورزی متقابل است: دستور زبانِ خواستن.

عشق در این معنا، صورت به‌خصوصی از نحوه‌ی ارتباط دو میل است، که به واسطه‌ی دستور زبانِ تمایل، و با نظامی از نشانه‌هایی که تنها درونِ هم آرام می‌گیرند، سعی می‌کنند به طرف هم حرکت کنند و درون هم فروبروند.
این عشق، برآیندی از تغییرِ فاصله است. عاشق و معشوق فاصله‌ای ذاتی دارند، چون دو نفرند. می‌خواهند یک نفر باشند. فاصله کم می‌شود، اما تمام نمی‌شود.
عشق هم‌چون قراردادی فرهنگی-زبانی، در فاصله‌ی عاشق تا معشوق، مسیرها و نحوه‌های «خواستن»، «داشتن» و «از دست دادن» را تعیین می‌کند.
عاشق «مولف» عشق نیست. چون زبان شخصی وجود ندارد. گرامر از قبل وجود دارد. عاشق تنها بر اساس این گرامر، جمله‌ی خودش را می‌گوید. جمله‌ای که می‌تواند با بی‌شمار عاشقِ دیگر مشترک باشد. جمله‌ها نامتناهی نیستند. محدودند. تکرار می‌شوند. در این کثرتِ جمله‌ها، جمله‌هایی که بر باقی جمله‌ها چیره می‌شوند، نحوه‌ی عشق‌ورزیِ عاشقانِ بعدی را تعیین می‌کنند. ما برای عشق‌ورزیدن، جمله هم نمی‌سازیم. پیش از ما مجموعه‌ای از جمله‌هایی ساخته‌شده که تاریخ میل‌ورزی را به نام «عشق» فتح کرده‌اند، وجود دارند. ما جمله‌ها را برای معشوق‌مان می‌خوانیم. جمله نمی‌سازیم. نحوه‌ی عشق‌ورزی ما، پیش از ما وجود دارد. عاشق تنها پذیرنده‌ی جمله‌ی عاشقی قبلی است، که عشقش را به زبان آورده.
در عشق بین و من و دیگری، تنها اصیل، نظامِ فرهنگی است که ما را در قالب عاشق و معشوق تربیت می‌کند. عشق ما انشا کردن نیست. نظام فرهنگی با صدای بلند به عاشق‌ها املا می‌گوید، و معشوق‌ها برگه‌ها را تصحیح می‌کنند.

عشقِ گرامریک، قاعده و شیوه‌ای برای صورت‌بندی کردنِ تمایل به دیگری است، در دقیقه‌های فقدان یا وصال؛ فاصله این را تعیین می‌کند. عشقِ گرامریک، فرمولیزه‌کردنِ کانونِ مشترکِ برخوردِ دو تا میل با هم است. میلِ عاشق، و میلِ معشوق. اما تمام عشّاق مولفِ عشق نیستند. کسی عشق را «تولید» نمی‌کند. عشق آیینی فرهنگی است. برساختی بین‌الاذهانی، مثل نوروز یا چارشنبه‌سوری یا احترام به موی سفید. عشق نه چیزی درون‌پر و مستقل است، و نه به دست «همه» ساخته می‌شود. عشاق عشق را نمی‌سازند، تنها آن را «دوباره» امتحان می‌کنند. عشق ساختاری از نشانه‌هاست که هرجایی و در هر زمانی، بُروزهایی تازه و صورت‌بندی تازه به خود می‌گیرند. یعنی، هر فرهنگ عشق خودش را دارد. هر تاریخ، عشق خودش را.

عشق در معنای دسته‌بندی و زبانی‌کردنِ وضعیتِ تمایل به دیگری، چه دور از او، چه در کنار او، نقاله‌ی سری‌سازی عواطف است. عشق، شیوه‌ی میل‌ورزی را استاندارد می‌کند. همه‌ی عشاق رام می‌شوند و توی صف می‌ایستند تا عاشق باشند: نماینده‌ی فرهنگِ عشق‌ورزی. عاشق از تلویزیون و مدرسه و اخبار و شعرها و موسیقی‌ها، تکه‌تکه عشق را مثل معمایی یاد می‌گیرد. عشق در تاریخ مختصرِ انسانی، محصول مشترکِ کشاکشِ هنرمندها و سیاست‌گذارها با توده‌هاست. سیاست‌گذار از یک طرف تعریف الاستیک عشق را می‌کشد و دفرمه می‌کند، هنرمند از طرف مقابل تعریفِ عشق را منبسط می‌کند‌ تا شامل چیزهای تازه‌ای شود و آدم‌های میل‌ورزِ جدیدی را برعهده بگیرد.
عشق در این صورت، قراردادی درون‌جمعی است. جمع با زبانِ هنرمندها و دستِ سیاست‌گذارهاش قرارداد می‌کند که «صورت عشق این است!»، پس عاشق‌ها هرکدام به نوبه‌ی خودشان بازتجربه‌اش می‌کنند.
عشق وجود خارجیِ ابژکتیو ندارد. سازمانی از حکم‌های فرهنگی، با ملات میل‌ورزیِ جنسی است. در یک جامعه‌ی انسانی، از قبل چیزی خودبه‌خودی و فی‌نفسه به نام عشق وجود ندارد. عشق در بیان‌های هنرمندانه از تمایل، تشکیل می‌شود. در بازنمایی‌ها و تعمیم‌های احساسی فرد هنرمند به کلِ جمعیت و در سیاست‌گذاری‌های سیاست‌مدارانِ حافظِ جمعیت. هنرمند عشق را به مثابه چیزی که برای خودش تو جهان همین‌جوری وجود دارد و حاضر است «گزارش» نمی‌کند. هنرمند با هر اثر زیبایی‌شناسیک که تولید می‌کند، با هر غزل، هر نقاشی، هر قطعه‌ی موسیقی عشق را از نو «می‌سازد». مثل الگویی برای دیگران، که تکرارش کنند تا عاشق باشند. هر اثر هنری سرمشق عشق‌ورزی یک جمعیت انسانی است. انگشت سبابه‌ای است که توی هوا تکان می‌خورد و حکم می‌کند که «عشق این است!».
لارشفوکو در ماکسیمز می‌نویسد «کسانی هستند که اگر درباره‌ی عشق چیزی نشنیده باشند، هیچ‌وقت عاشق نمی‌شوند.»

[مُ. امام‌وردی]

1.35K viewsedited 11:50