တပ်မတော်အနေဖြင့် ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ဒို့တာဝန်အရေး (၃) ပါးကို အမျိုးသားရေးတာဝန်အဖြစ် ခံယူထားကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်၏ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားဖြစ်သည့် ဒို့တာဝန်အရေး (၃) ပါးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကာကွယ်စောင့်ရှောက်သွားမည်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်က အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ခုနှစ်) ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သွားမှာဖြစ်သကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ “အခြေခံဥပဒေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုမပြိုကွဲရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာတည်တံ့ခိုင်မြဲရေးတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ စစ်မှန်၍ စည်းကမ်းပြည့်ဝသော ပါတီစုံဒီမိုကရေစီစနစ်ကို စောင့်ရှောက်ရန်” တာဝန်ပေးထားသည့်အတွက် ယခုတာဝန်များကို သစ္စာရှိရှိ ကျေပွန်စွာဖြင့် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်သွားမည်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဦးဆောင်မှုနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏လိုလားချက်ဖြစ်သည့် ဒီမိုကရေစီလမ်းကြောင်းကို ဆက်လက်လျှောက်လှမ်းနိုင်ရေးအတွက် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သွားမည်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရာတွင် အပြည့်အဝပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်ပါကြောင်း။

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ချမှတ်ထားသည့် “လေ့လာ၊ လေ့ကျင့်၊ လိုက်နာ” ဆိုသည့် ဆောင်ပုဒ်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်သုံးပြီးတိုက်စွမ်းအားနှင့် တိုက်စွမ်းရည်ရှိသည့် တပ်မတော်ဖြစ်အောင် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ “ပြည်သူသာ အမိ၊ ပြည်သူသာ အဖ” ဆိုသည့် မူဝါဒကို လိုက်နာပြီး တပ်နှင့် ပြည်သူတစ်သားတည်းဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ အရပ်ဘက် - စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် တပ်တွင်း၊ တပ်ပြင်စည်းရုံးရေးကို အကောင်းဆုံးအကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်ပါကြောင်း။

နိုင်ငံတော်နှင့် ခေါင်းဆောင်အဆက်ဆက်က အမြော်အမြင်ရှိရှိ ချမှတ်ထားခဲ့သော “မွန်မြတ်သည့် လက်ဆင့်ကမ်းအမွေကိုထိန်းသိမ်းပြီး တပ်မတော်နှင့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ကို ဆက်လက်မြှင့်တင်သွားကြရန်” ဆိုသည့် တိုက်တွန်းမှာကြားမှုကို အလေးအနက်လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပါကြောင်း၊ တပ်မတော်၏ ကောင်းမြတ်သည့် သမိုင်းအစဉ်အလာများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းပြီး နိုင်ငံတော်က အားထားရသော တပ်မတော်၊ ပြည်သူလူထုက အားကိုးရသော တပ်မတော်ဖြစ်အောင် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သည်ကို အလေးအနက်ထားပြောကြားလိုပါကြောင်း။
မိမိတို့အနေဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့်ကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် ပေးအပ်သည့် အမိန့်နှင့်တာဝန်များကို ဦးလည်မသုန် ကျေပွန်စွာ ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့ပါကြောင်း၊ ယခုကဲ့သို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ယုံကြည်စွာ တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည့် တပ်မတော်အကြီးအကဲများကို အထူးပင်ကျေးဇူးတင်ရှိပါကြောင်း၊ အထက်အကြီးအကဲများ၏ ယုံကြည်မှုနှင့် ထိုက်တန်စွာ နိုင်ငံတော်အကျိုး တပ်မတော်အကျိုးကို ကိုယ်စွမ်း၊ ဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်သွားမည်ကို ကတိပြုအပ်ပါကြောင်းဖြင့်ပြောကြားသည်။

ထို့နောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သတိုးမဟာသရေစည်သူ သတိုးသီရိသုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တာဝန် လက်ခံထမ်းဆောင်သူဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇေယျကျော်ထင် စည်သူ ရဲဝင်းဦးတို့သည် ဂုဏ်ပြုတပ်ခွဲ၏ အလေးပြုခြင်းကို ခံယူပြီး ဂုဏ်ပြုတပ်ခွဲက စစ်ကြောင်းပုံပြုချီတက်အလေးပြု၍ ပြန်လည်ထွက်ခွာသည်။

ယင်းနောက် မြန်မာ့တပ်မတော်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ တာဝန်များအား လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သတိုးမဟာသရေစည်သူ သတိုးသီရိသုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏တာဝန်များအား လွှဲပြောင်းလက်ခံတာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇေယျကျော်ထင် စည်သူ ရဲဝင်းဦးနှင့် ဇနီး ဒေါ်နီလာတို့သည် အခမ်းအနားတက်ရောက်လာကြသည့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးမှ တပ်မတော်အဆင့်မြင့် အရာရှိကြီးများနှင့် ဇနီးများ၊ ဖိတ်ကြားထားသူများအား ရင်းရင်းနှီးနှီး နှုတ်ဆက်သည်။

၎င်းနောက် မြန်မာ့တပ်မတော်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏တာဝန်များအား လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သတိုးမဟာသရေစည်သူ သတိုးသီရိသုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှတို့သည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး၊ ရုံးဌာနအသီးသီးမှ ဂါရဝပြုပေးအပ်သည့် အမှတ်တရလက်ဆောင်ပစ္စည်းများအား ကြည့်ရှုကြသည်။

ထို့နောက် မြန်မာ့တပ်မတော်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏တာဝန်များအား လက်ဆင့်ကမ်းလွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သတိုးမဟာသရေ စည်သူ သတိုးသီရိသုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှတို့ လိုက်ပါလာသည့် မော်တော်ယာဉ်သည် ဇေယျာသီရိဗိမာန်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာရာ ဂုဏ်ပြုစစ်တီးဝိုင်း၏ ဂုဏ်ပြုတီးခတ်သီဆိုမှုနှင့်အတူ ဂုဏ်ပြုမြင်းစီးတပ်ဖွဲ့မှ လိုက်ပါချီတက်၍ စစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပို့ဆောင်နှုတ်ဆက်ကြသည်။

ထိုသို့ နိုင်ငံတော်တွင် ကြုံတွေ့ဖြတ်သန်းခဲ့သည့်အခြေအနေများတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးအနေဖြင့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ တွဲဖက်အမှုဆောင်ချုပ်၊ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အတွင်းရေးမှူး၊ တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်တာဝန်နှင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) တာဝန်တို့ကို တက်တက်ကြွကြွ ကျေကျေပွန်ပွန် ထမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည့်အတွက် အထူးပင်ဂုဏ်ယူကြောင်း။
ထို့ကြောင့် ယခုလက်ရှိတာဝန်ယူထားသည့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်များကို ယနေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးထံကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်ပါကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်၊ ပြည်သူလူထုနဲ့ တပ်မတော်၏အကျိုး၊ နိုင်ငံတော်၏ အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားအတွက် ကိုယ်စွမ်းဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ ကျရာနေရာကနေ ဆက်လက်အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ တပ်မတော်ထဲ စတင်ဝင်ရောက်စဉ်ကတည်းက တွေ့ကြုံခဲ့ရသည့် တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် လက်တွဲလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များအားလုံးကို အထူးကျေးဇူးတင်ရှိသည်ကို ပြောကြားလိုကြောင်း။

မျိုးဆက်သစ်တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များအနေနှင့်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးနှင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် တပ်မတော်၏တာဝန်များကို စုစည်းညီညွတ်စွာဖြင့် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ကြရန် ပြောကြားလိုကြောင်း၊ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မြန်မာတည်ရမည်၊ မြန်မာတည်သရွေ့ မြန်မာ့တပ်မတော် တည်ရှိရမည်၊ ကောင်းမြတ်သည့် တပ်မတော်၏ သမိုင်းအစဉ်အလာများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းပြီး နိုင်ငံတော်က အားထားရသော၊ ပြည်သူလူထုက အားကိုးရသော တပ်မတော်အဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်သွားကြပါဟု ဆန္ဒပြုကြောင်းဖြင့်ပြောကြားသည်။

ယင်းနောက် စစ်ရာထူးခန့်ချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇေယျကျော်ထင် ထိန်ဝင်းက ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇေယျကျော်ထင် စည်သူ ရဲဝင်းဦးအား ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးခန့်အပ်ကြောင်း ခန့်အပ်လွှာအား ဖတ်ကြားတင်ပြသည်။

ထို့နောက် လက်ရှိတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန် ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သတိုးမဟာသရေစည်သူ သတိုးသီရိသုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်က တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းလက်ခံတာဝန်ထမ်းဆောင်မည့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇေယျကျော်ထင် စည်သူ ရဲဝင်းဦးထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆောင်အယောင်ဓားနှင့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး၏အလံတို့ကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်ပေးပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ဦးစီးကွပ်ကဲမှုတံဆိပ်ကို တပ်ဆင်ပေးသည်။
ယင်းနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန် လက်ခံထမ်းဆောင်သည့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇေယျကျော်ထင် စည်သူ ရဲဝင်းဦးက တာဝန်လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည့် ယခင်တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ ဂုဏ်ပြုအဆောင်အယောင်ဓားကို ဂါရဝပြု ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။

ယင်းနောက် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏တာဝန်များအား လွှဲပြောင်းလက်ခံတာဝန် ထမ်းဆောင်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇေယျကျော်ထင် စည်သူ ရဲဝင်းဦးက မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင် လက်ရှိတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်း ခေတ်မီတပ်မတော် (Standard Army) တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို စနစ်တကျအကောင်အထည်ဖော်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါကြောင်း၊ မိမိအနေဖြင့်လည်း တပ်မတော်ကို သမားရိုးကျစစ်ဆင်နွှဲနိုင်သည့်၊ တိုက်စွမ်းရည်နှင့်တိုက်စွမ်းအားရှိသည့် ခေတ်မီတပ်မတော်တစ်ရပ်အဖြစ် ရည်မှန်းချက်ထား ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်နိုင်ရေး ဆက်လက်ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း။

ယနေ့ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သီရိပျံချီ မဟာသရေစည်သူ စိုးဝင်းနှင့် ဇနီး ဒေါ်သန်းသန်းနွယ်၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများနှင့် ဇနီးများ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးမှ အဆင့်မြင့်တပ်မတော်အရာရှိကြီးများနှင့် ဇနီးများ တက်ရောက်ခဲ့ကြကြောင်း သတင်းရရှိသည်။

ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏
(၁၁) ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်
ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခံရခြင်းအတွက်
ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူပါသည် ခင်ဗျာ။

ဒေါက်တာနိုင်ဆွေဦး
#NaingSweOo
[03042026]

ရောင်နီသစ်ပြီ။

တတိယ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ (၂၀၂၆ ခုနှစ် အမေရိကန်-အီရန်စစ်ပွဲ) ၏ ပထဝီစီးပွားရေး ရှုထောင့်

နိဒါန်း

သမိုင်းသင်ခန်းစာများအရ စီးပွားရေးအလွှာနှင့် ကင်းလွတ်သော စစ်ပွဲဟူ၍ မရှိပေ။ လူသားမျိုးနွယ် ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာချိန်မှစ၍ စစ်ပွဲများကို စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသလို၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အသာစီးရရှိမှုများအတွက်လည်း ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်ရှိ အနောက်အာရှ (အရှေ့အလယ်ပိုင်း) ဒေသကို တုန်လှုပ်စေနေသည့် ပဋိပက္ခသည် ယူကရိန်းစစ်ပွဲထက်ပင် ပိုမို၍ ပထဝီစီးပွားရေး (Geoeconomics) ၏ အရေးပါမှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။ ၎င်းသည် စစ်ပွဲကို အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် ချဲ့ထွင်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဗုံးကြဲလေယာဉ်များ၊ တိုက်လေယာဉ်များနှင့် ပဲ့ထိန်းလမ်းညွှန်ဒုံးကျည်များကို တိုက်ပွဲနယ်မြေတွင် အသုံးပြုသကဲ့သို့ပင် ရေနံစည်များ၊ ငွေကြေးများ၊ အဆင့်မြင့်နည်းပညာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များနှင့် ကုန်စည်များကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချခြင်းသည်လည်း ဤထိပ်တိုက်တွေ့မှု၏ ရှေ့တန်းမျက်နှာစာတွင် ရှိနေသည်။

ရှုပ်ထွေးသော အပြန်အလှန်မှီခိုမှုကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချခြင်း

အမေရိကန် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး Alfred Thayer Mahan က ကျဉ်းမြောင်းသော ရေလမ်းကြောင်း (chokepoints) များကို စိုးမိုးနိုင်ခြင်းသည် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ရေတပ်အင်အား ပြသနိုင်မှုတို့အတွက် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း ရှင်းပြခဲ့ဖူးသည်။ အီရန်နိုင်ငံသည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) တွင် ဒရုန်းများ၊ ရေမြှုပ်မိုင်းများနှင့် ဒုံးကျည်များကို အသုံးပြု၍ ရွေးချယ်ပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပထဝီစီးပွားရေးဆိုင်ရာ ငလျင်ကြီးတစ်ခုကို လှုပ်ခတ်စေခဲ့သည်။ ဤလုပ်ရပ်သည် ဆူးအက်တူးမြောင်း အကျပ်အတည်းနှင့် အာရပ်ရေနံပိတ်ဆို့မှု သင်ခန်းစာများကို အခြေခံထားပုံရပြီး၊ ပင်လယ်ကွေ့ ရေနံဘုရင်နိုင်ငံများနှင့် ဝါရှင်တန်တို့၏ မဟာဗျူဟာအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းရှိ ရေနံတင်သွင်းသည့် နိုင်ငံများကို အကျပ်ရိုက်စေရန် ရည်ရွယ်သည်။ ဤနိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့၏ စွမ်းအင်လုံခြုံရေး ပိုမိုမပျက်စီးမီ စီးပွားရေးပုံမှန်ပြန်ဖြစ်စေမည့် ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းမှုကို အမေရိကန်က ရှာဖွေလာစေရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။

နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် နိုင်ငံတကာ ရေနံဈေးကွက် မတည်ငြိမ်မှုကြောင့် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုများ (Recessions) ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ နိုင်ငံတကာ ဘဏ္ဍာရေးလောကတွင် တတိယမြောက် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ၏ ဂယက်ကြောင့် အနည်းဆုံး ဒေါ်လာ ၂.၅ ထရီလီယံခန့် ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ စနစ်တကျ ဘဏ္ဍာရေးအသွင်ကူးပြောင်းထားသော မဟာစီးပွားရေး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် Wall Street၊ စတော့အိတ်ချိန်းများ၊ အရင်းအနှီးဈေးကွက်များနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်များ၏ စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများသည် ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးပြီး စီးပွားရေးတုံ့ဆိုင်းမှု (Stagflation) နှင့် နိုင်ငံရေး ပြဿနာများကို ကြိုတင်နိမိတ်ပြနေသည်။

အီရန်နိုင်ငံအတွက်မူ ဤသို့ လက်တွေ့ပိတ်ဆို့ထားခြင်းသည် အင်အားမမျှမှုကို တန်ပြန်နိုင်သည့် လက်နက်တစ်ခုသာမက ငွေရှာသည့် စက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အီရန်က ဘေးကင်းစွာ ဖြတ်သန်းခွင့်အတွက် ကောက်ခံသည့် လမ်းနာခ (သတင်းများအရ သင်္ဘောတစ်စီးလျှင် ဒေါ်လာ ၂ သန်း) သည် တီဟီရန်၏ စစ်အသုံးစရိတ်ကို ထောက်ပံ့ပေးနေသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း တီဟီရန်သည် ၎င်း၏ မိတ်ဖက်များဖြစ်သော တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယတို့ကို တိုက်ရိုက်ပစ်မှတ်မထားသော်လည်း၊ ပေကျင်းနှင့် ဒေလီတို့အနေဖြင့် သံတမန်နည်းလမ်းအရ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးရန် သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖိအားပေးခံနေရသည်။

ချိတ်ဆက်မှုစစ်ပွဲ (Connectivity wars) အခြေခံသဘောတရားများအရ အီရန်၏ တန်ပြန်အစီအမံများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များအပေါ် ရိုက်ခတ်မှု အမြင့်ဆုံးဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ ဒေသတွင်း သဘာဝဓာတ်ငွေ့မြေများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် အလူမီနီယံသန့်စင်စက်ရုံများအတွက် လိုအပ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်းများ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပြတ်တောက်သွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လေကြောင်းနှင့် မော်တော်ကားထုတ်လုပ်ရေးကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့်စက်မှုကဏ္ဍများတွင် ထုတ်လုပ်မှုများ နှောင့်နှေးလာမည်ဖြစ်သည်။ အလူမီနီယံသည် စစ်ဘက်နှင့် အရပ်ဘက် နှစ်မျိုးလုံး အသုံးဝင်သဖြင့် အမေရိကန်က ၎င်းကို အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသတ္တုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အီရန်၏ ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ဆော်ဒီနှင့် ကာတာတို့၏ နိုက်ထရိုဂျင်အခြေခံ မြေဩဇာ တင်ပို့မှုများလည်း ရပ်ဆိုင်းနေသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စားနပ်ရိက္ခာလုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေပြီး၊ ပဋိပက္ခ ကြာရှည်လာပါက အစာခေါင်းပါးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ဆိုက်ရောက်နေသည်။ ဒေသတွင်းရှိ ရေငန်သန့်စင်စက်ရုံများကို အီရန်က တိုက်ခိုက်ခြင်းသည်လည်း အလားတူ မဟာဗျူဟာမြောက် လုပ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်သည် ကျောက်သားလွှာရေနံ (Fracking) ထုတ်လုပ်မှုကြောင့် ရေနံဖူလုံမှုရှိသဖြင့် ဤအကျပ်အတည်းဒဏ်ကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ခံနိုင်ရည်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဟော်မုဇ်ရေလမ်းကြောင်းကို ပြန်ဖွင့်ရန်နှင့် လွတ်လပ်စွာ ရေကြောင်းသွားလာခွင့်ကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် အမေရိကန်၏ စွမ်းဆောင်ရည်အပေါ် သံသယများ ရှိလာနေသည်။ အီရန်သည် အမေရိကန်ဗဟိုပြု ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးစနစ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် စွန့်စားမှုများ ပြုလုပ်နေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အား ဖယ်ကျဉ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာစနစ်ကို ကာကွယ်ရန် အီရန်တွင် စိတ်ဆန္ဒမရှိပေ။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို သိမ်းပိုက်ခြင်းသည် ထရမ့်အစိုးရအတွက် တရုတ်၏ စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အခွင့်အရေးတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ်အနေဖြင့် ဤပိတ်ဆို့မှုကို ဖယ်ရှားရန်မှာ အလွန်ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်နေသည်။ အီရန်တပ်ဖွဲ့များသည် အမေရိကန် လေယာဉ်တင်သင်္ဘောကို နှစ်မြှုပ်ရန် မလိုဘဲ၊ အမေရိကန်တို့ စိတ်ပျက်ပြီး လက်လျှော့သွားသည်အထိ အချိန်ကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချ၍ ခုခံစစ်ဆင်နွှဲရုံသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤစွန့်စားမှုသည် အီရန်၏ စီးပွားရေးပြိုလဲသွားပါက ပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လက်ရှိတွင် အီရန်ငွေကြေး ရီယယ် (Rial) သည် အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေတွင် ရှိနေပြီး၊ စက်မှုအခြေခံအဆောက်အအုံများလည်း ပျက်စီးနေသည်။
အစ္စရေးအတွက်မူ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း ကမောက်ကမဖြစ်မှုသည် အာရပ်ကျွန်းဆွယ်နှင့် အစ္စရေးဆိပ်ကမ်းများ (Eilat နှင့် Haifa) ကို ဆက်သွယ်မည့် ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းများအတွက် အခွင့်အရေး ဖြစ်လာသည်။ ဤစီမံကိန်းများ အောင်မြင်ပါက အစ္စရေးသည် ဥရောပ၏ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။

ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ၏ ဒဏ္ဍာရီနှင့် နိုင်ငံရေး အရှိတရားများ

အီရန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြင်းထန်ဆုံး ပိတ်ဆို့အရေးယူခံထားရသည့် နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ သို့သော် အီရန်သည် ၎င်း၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်နှင့် သမိုင်းဝင် အစဉ်အလာများကို အခြေခံ၍ အာရှနိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေးအရ ပြန်လည်ချိတ်ဆက်ခြင်းနှင့် Bitcoin ကဲ့သို့သော Cryptocurrencies များကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အနောက်အာရှတွင် ၎င်း၏ ဩဇာကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။

လက်ရှိတွင် ထရမ့်အစိုးရသည် ရေနံဈေးကွက် မတည်ငြိမ်မှုကို စိုးရိမ်သဖြင့် အီရန်ရေနံတင်ပို့မှုအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုအချို့ကို ယာယီဆိုင်းငံ့ပေးထားရသည်။ ၎င်းသည် ပြင်းထန်သော ဖိအားပေးမှုနှင့် လက်နက်အားကိုး ခြိမ်းခြောက်မှုတို့ဖြင့် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ ပိတ်ဆို့မှုကို စိန်ခေါ်နိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။

Start-Up နယ်ချဲ့စနစ် နှင့် ရှီအိုက် စီးပွားရေးခုခံမှု

အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့၏ ပဋိပက္ခသည် နိုင်ငံအချင်းချင်း စစ်ပွဲသာမက နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး စနစ်နှစ်ခုကြား ထိပ်တိုက်တွေ့မှုလည်း ဖြစ်သည်။ အစ္စရေးသည် သဘာဝသယံဇာတ မရှိသော်လည်း လူသားအရင်းအမြစ်ကို အခြေခံသည့် Start-up Capitalism စနစ်ကို တည်ဆောက်ထားသည်။ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာများကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ နည်းပညာများကို ထုတ်လုပ်သည်။ သို့သော် စစ်ပွဲကြာရှည်လာမှုကြောင့် ပညာတတ်များ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာခြင်း (brain drain) သည် အစ္စရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်လာသည်။

အခြားတစ်ဖက်တွင် အီရန်၏ စနစ်မှာ "စီးပွားရေး ခံနိုင်ရည်စွမ်း" (Economic Resistance) ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုကို အဓိကထားသည်။ စီးပွားရေး၏ အရေးပါသော ကဏ္ဍများကို အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။ အီရန်သည် လူနေမှုဘဝ မြင့်မားရေးထက် အမျိုးသားအင်အား တောင့်တင်းစေမည့် ဒရုန်း၊ ဒုံးကျည်နှင့် ဂြိုဟ်တုနည်းပညာများကို ဦးစားပေး ထုတ်လုပ်သည်။ ထို့အပြင် ရေနံကို ပြည်ပသို့ လွတ်လပ်စွာ မပို့နိုင်သည့်အတွက် ၎င်းစွမ်းအင်များကို အသုံးပြု၍ ကြီးမားသော Cryptocurrency ရှာဖွေစုဆောင်းရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ကာ ပိတ်ဆို့မှုများကို ကျော်လွှားနေသည်။

ပက်ထရိုဒေါ်လာ (Petrodollar) စစ်ပွဲ

တတိယမြောက် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲသည် ဒေါ်လာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ရေတိုတွင် ဒေါ်လာကို ပိုမိုအားကိုးလာနိုင်သော်လည်း၊ အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ခြင်းဖြင့် ဒေါ်လာအခြေခံသည့် စွမ်းအင်စီးပွားရေးစနစ် (Petro-dollar recycling system) ကို တိုက်ခိုက်နေသည်။ အီရန်သည် ရေနံရောင်းချရာတွင် ဒေါ်လာအစား ယွမ်ငွေကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် "ဒေါ်လာအသုံးမပြုရေး" (De-dollarization) ကို ဖော်ဆောင်နေသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့ငွေကြေးစနစ်သစ်ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည့် အရှိန်အဟုန်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။

အဆင့်မြင့်နည်းပညာ ပထဝီစီးပွားရေး

ယနေ့ခေတ် စစ်ပွဲများတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကုဒ်များသည် ဓား၊ လှံလက်နက်များထက် ပိုမိုအစွမ်းထက်လာသည်။ အီရန်စစ်ပွဲသည် အဆင့်မြင့်နည်းပညာ ပထဝီစီးပွားရေး စစ်မြေပြင်၏ ပုံစံကို ပြသနေသည်။ AI နည်းပညာများသည် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကဲ့သို့သော စွမ်းအင်များအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသည်။ ဤစစ်ပွဲတွင် ဒေတာစင်တာ (Data centers) များသည်လည်း စစ်ရေး ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာသည်။ အမေရိကန်က Palantir နှင့် Claude ကဲ့သို့သော AI များကို စစ်မြေပြင်တွင် အသုံးပြုနေသလို၊ အီရန်ကလည်း အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ နည်းပညာကွန်ရက်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် Amazon ဒေတာစင်တာများကို တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။

ထို့အပြင် ကာတာမှ ထွက်ရှိသည့် ဟီလီယမ် (Helium) ဓာတ်ငွေ့ ထောက်ပံ့မှု ပြတ်တောက်ခြင်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆီမီးကွန်ဒတ်တာနှင့် ချစ်ပ်ပြားထုတ်လုပ်မှုများကို နှေးကွေးစေမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းက ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်တွင်လည်း သဘာဝသယံဇာတများသည် အလွန်အရေးကြီးနေသေးကြောင်း သက်သေပြနေသည်။

နိဂုံး

ကမ္ဘာ့စနစ် ပြောင်းလဲမှုများသည် များသောအားဖြင့် စစ်ပွဲကြီးများနှင့် စီးပွားရေး အကူးအပြောင်းများမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ တတိယ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲသည် အနောက်အာရှ၏ အင်အားချိန်ခွင်လျှာကိုသာမက၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေး စည်းမျဉ်းများကိုပါ ပြောင်းလဲပစ်နိုင်သည်။ ငွေကြေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ နည်းပညာနှင့် သယံဇာတများကို စစ်ပွဲ၏ လက်နက်များအဖြစ် အသုံးပြုလာခြင်းကြောင့် ရှေးဟောင်း ပါရှန်မြေပေါ်တွင် အနောက်အာရှ၏ ပထဝီစီးပွားရေး မြေပုံသည် အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်ရေးဆွဲခြင်း ခံနေရပြီ ဖြစ်သည်။

ဒေါက်တာနိုင်ဆွေဦး
#NaingSweOo
ကိုးကား
- The Geoeconomic Angle of the Third Gulf War, Jose Miguel Alonso-Trabanco, Geopolitical Monitor, April 3, 2026