З Мікалаем Статкевічам ня "здарыўся інсульт". Мікалая Статкевіча давялі да інсульта.

Там умеюць - ламаць рукі-ногі, рваць сэрцы і дзіравіць страўнікі нават без лішняга дотыку.

Напрыканцы акрэсцінскіх карцэраў, недзе на трэці месяц, у мяне разбалеліся калені. Ня мог спаць. Два дні патрабаваў доктара, з'яўляецца.

- Ну?

- Ды во ногі баляць.

-Аааа, - задаволена басіць доктар. - Наконец-то.

- У сэнсе, - кажу, - наканец-та?

- Да мы всё думалі, когда уже... Суставы. Всё правільно.

У ШІЗА чалавека свядома і мэтанакіравана даводзяць да калецтва. Турэмныя дактары толькі фіксуюць, "дзе тонка" у таго ці іншага вязня, якога начальства вырашыла ламаць - і пасля вязня пераводзяць у адпаведную камеру.

Калі не высыпаешся тыднямі ад холаду, пачынаеш бачыць галюцынацыі, разбіваешся аб плітку, бо раптам адключаешся ўдзень, і раз за разам атрымліваеш "ДП" (дабаўку) - пытанне толькі ў тым, што цябе вырубіць спярша: язва (бо арганізм жарэ сам сябе), запаленне лёгкіх, інсульт, інфаркт альбо вар'яцтва.

Сябры! Запрашаю на сустрэчу, прысвечаную Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі, яе гісторыі, сучаснасці і будучыні.

БХД разгарнулася як масавая грамадская сіла менавіта ў міжваеннай Вільні: у 1920-30-ых хрысціянскія дэмакраты на чале з Адамам Станкевічам і Вінцэнтам Гадлеўскім стварылі тут для беларусаў Інстытут гаспадаркі і культуры, свой банк, сваю друкарню, выдавалі крэдыты беларускім сялянам на набыццё тэхнікі, друкавалі дзясяткі кнігаў, газетаў, брашураў на роднай мове, ладзілі сотні тэатральных пастановак, стваралі сеткі ўзаемнай падтрымкі і салідарнасці - і, канечне, правілі набажэнствы па-беларуску.

Што з гэтага досведу варта пераняць цяпер? Як хадэцыя працуе ў свеце? Чаму хрысціянская дэмакратыя - будучыня Беларусі?

Даведацца, абмеркаваць і далучыцца можна будзе ў суботу, 28 лютага а 17.00 ў Вільні, у Беларускім доме па вуліцы Віленскай, 20.

- Как же я вас, свядомых, ненавіжу! - раптам вызверыўся на мяне звычайна спакойны супрацоўнік Акрэсціна, які заводзіў на "суд" у ліпені 2020 года (пандэмія, таму "судзілі" з турмы праз скайп).

- А за што ненавідзіце? - я трохі, прызнаюся, разгубіўся.

- Да за то, что у вас всё не как у нормальных людей. Менск, Менск!.. Откуда вы вообще взялі этот Менск?! Минск!

- Тысячу гадоў быў Менск, бо там людзі мяняліся. Абменьваліся таварамі, месца мены было, - кажу. - А Мінск адкуль? Ад мінаў?

Сапе, як мядзьведзь. Маўчыць.

Вялікая падзяка валанцерам Беларускай сябрыны Коўні, кіраўніцы арганізацыі "Паліглот" Вераніцы Выгоўскай і прафесару Русцісу Камунтавічусу за цёплую сустрэчу ва Ўніверсітэце Вітаўта Вялікага!

Размаўлялі пра Беларусь і Літву, супадзенні і розніцу ў светапоглядзе, еднасць беларусаў замежжа, вайну і мір, пра БХД і Зянона, Бога і беларускія сэрцы.

Прафесар Русціс Камунтавічус, аўтар фундаментальнай кнігі пра беларусаў, зрабіў крутыя каментары да выступа і патлумачыў, чым ёсць Беларусь для Літвы і Літва для Беларусі насамрэч.

Асобная падзяка Валерыі Чарнаморцавай, адной з найлепшых беларускіх экскурсаводаў, якіх я ведаю!

Як Паўлу Вінаградаву ўдавалася і дагэтуль удаецца захоўваць гумар і здаровы глузд - я дагэтуль ня цямлю. Заўжды ў добрым гуморы, заўжды гатовы падтрымаць ці пажартаваць, уключаць самаіронію - ну з ўласнага досведу ведаю, нават на волі, ня тое што ў турме, гэта ў рэжыме нон-стоп немагчыма.

А Вінаградаў - кругласуткавы пазітыў.

Прайшоў самае дно - і ўсё адно застаўся байцом.

У ШІЗА менавіта Паша Вінаградаў забяспечваў "турэмную пошту" - сувязь паміж паверхамі турмы, каб іншыя вязні ведалі, хто дзе сядзіць і колькі сутак атрымаў.

Нават "блатныя" паважалі Вінаграда, які сядзеў у "нізкім статусе", здзіўляліся, чаму ён такі бесклапотны, а ён тлумачыў:

- Слухай, я і так у ШІЗА, ды яшчэ і ў "петушатні": ну што яшчэ яны могуць мне зрабіць?!

Такі караткевіцкі Гервасій Выліваха, які абыгрывае ў шахматы нават смерць.

Фота "Радыё Свабода". Паша, які калісьці пачынаў у "Зубры", і тут падобны да зубра.

Сустрэча, прысвечаная аднаўленню Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі ў Літве, прайшла ўчора ў Вільні, у Беларускім доме.

Чакаў каля 20 чалавек, прыйшло 40. Паказалі прэзентацыю з гісторыі і дасягненняў БХД, пратэсцілі з дапамогай галасавання, за якія справы варта ўзяцца найперш, паглядзелі канфесійны склад удзельнікаў (найбольш праваслаўных, потым рыма-і-грэка-каталікі, потым пратэстанты, таксама былі людзі іншых веравызнанняў і нерэлігійныя).

На сустрэчы выступілі святар Беларускай праваслаўнай царквы Канстанцінопальскага патрыярхату айцец Георгій Рой, прафесар, колішні кіраўнік Сената ЕГУ Павел Церашковіч, кіраўнік Асацыяцыі беларускіх бацькоў Літвы Вадзімір Заранкін, сакратарка Віленскай філіі БХД Валерыя Чарнаморцава, лідэр Руху "Каліноўцы" Анатоль Міхнавец.

Пачатак аднаўлення адзінай і моцнай Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі ёсць - і сімвалічна, што менавіта ў Вільні, дзе разгортвалася міжваенная БХД і праходзіў першы з'езд БНФ.

Адна з самых запамінальных рэчаў у Шклоўскім ШІЗА - "дыскатэка".

Пакуль на калідоры ізалятара грае музыка - ты абавязаны стаяць на "расцяжцы" ля прымкнутай да сцяны нары. Звычайна музыку ўключаюць, калі пачынаецца праверка - а гэта значыць, стаіш з выкручанымі рукамі і расстаўленымі нагамі, пакуль дзяжурны памочнік начальніка калоніі не абыдзе ўсе 23 камеры ШІЗА і не выслухае "даклады" вязняў. Бывае паўгадзіны, бывае і гадзіну.

А зранку ў Шклове адчыняюць фрамугі - і таму, напрыклад, зімой "дыскатэку" ты слухаеш, дрыжучы ад сцюжы ў сваёй баваўнянай "марлі", пакуль у цябе з рота валіць пара. Бо адчыняюць іншыя камеры, і усё ШІЗА прадзьмувае скразнякамі.

Кантралёрам у ШІЗА сумна. Хочацца хаця б паслухаць музыку ды пазабавіцца. Таму ўключаюць "дыскатэку" і любуюцца па камерах, як вязні кідаюцца да нары і раскірэчваюцца. Добрая змена праз хвілінаў 20 гукне з калідора - "А-адбой расцяжка!" А кепская - так і пакіне, гадзінкі на паўтары. Інцярэсна жэ, пусьць эці паліцічэскіе учацца родзіну любіць.

Гляджу я на гэтую дзірку ў зямлі і думаю: усё-такі ёсць у Лукашэнкі чуйка, не паляцеў у Вашынгтон на Раду міру.

Бо Трамп расхадзіўся няўжарт. Амерыка зноў стала такой вялікай, што ўмешваецца ва ўнутраныя справы Расейскай Федэрацыі і Кітаю па ўсім свеце.

Амерыканцы далі Расеі намёртва загрузнуць ва Украіне, і, пакуль у пачвары занятая пашча, пачалі метадычна выносіць яе сябраў-тыраназаўраў у абодвух паўшар'ях.

Сірыя. Венесуэла. Іран. На чарзе - Куба.

Пасля масавых забойстваў дзясяткаў тысячаў пратэстоўцаў у пачатку года іранскі рэжым аятолаў канчаткова страціў сваю легітымнасць. Злучаныя Штаты і Ізраіль сталі зброяй адплаты ў руках Божых.

Вы ўсё яшчэ верыце, што цемра вечная і анічога не мяняецца?
Рыхтуйцеся: вакно магчымасцяў можа з трэскам расхінуцца - раптам і наросхрыст.

Улюбёны Божы спосаб змагання са злом - гэта абарочваць зло на дабро.

Адным рэзкім ударам.

Беларускае хрысціянскае трыадзінства - адзін з нашых ключавых нацыянальных кодаў.

Праваслаўе, каталіцтва і пратэстанцтва Беларусь яднае сабой - гэтак жа нязлітна і непадзельна, як у Трыадзіным Богу яднаюцца Айцец, Сын і Дух Святы.

Увесь свет адкрыты нам праз трыадзінства - і, дзякуючы яму, беларусы народ не рэлігійны, але глыбока хрысціянскі.

То запрашаем да ўдзелу ў міжканфесійнай малітве за Беларусь і праслаўленні Бога ў Вільні!

Госпад Бог лічыць да трох! )))

Вясна 1996 года. Тут мне 19.

Трыццаць гадоў таму па Беларусі пракацілася хваля шматтысячных акцыяў, вядомая як "Менская вясна-96".

Ці ведае пакаленне 2020-га пра тую легендарную вясну, якая пачалася з 30-тысячнага Дня Волі?

Дзясяткі тысячаў беларусаў на заклік Беларускага Народнага Фронту выйшлі на вуліцы Менску і буйных гарадоў, каб пратэставаць супраць планаў Лукашэнкі далучыць Беларусь да Расеі і ўлезьці ў Крэмль замест старога Ельцына.

Было і мора бел-чырвона-белых сцягоў, і прарывы кардонаў, і масавыя арышты, і БТРы на вуліцах, і перакульванне міліцэйскіх машынаў...

Дарэчы, назва праваабарончага руху "Вясна" - менавіта адтуль, з 1996 года. Спачатку сетка салідарнасці з арыштаванымі называлася "Вясна-96".

Мой пакой у інтэрнаце-"сямёрцы" быў гняздом той менскай вясны ў нашым студэнцкім гарадку БДУ.

Перад Вясной -96 было змрочна. Але быў натхняльны лозунг - "Вясна ідзе!"

Хто памятае - адгукніцеся!

Вясна ідзе!

Роўна трыццаць гадоў таму я, студэнт БДУ, зайшоў на сядзібу БНФ на Варвашэні, 8 - і нейкі рудавусы дзядзька ў касцюмчыку ды акулярах даў мне на распаўсюд пачак улётак з запрашэннем на Дзень Волі. Штук трыста.

У нас у студгарадку жыве тысячы дзьве, кажу. Давайце больш. Дзьве тысячы? Распаўсюдзіш? Так я пазнаёміўся з Вячаславам Сіўчыкам.

Вячаслаў Сіўчык стаў "хросным бацькам" Маладога Фронту ў 1996-1997 гадах.

Сіўчык з ягонай чыста беларускай ахвярнасцю, працай на знос і геніяльнай учэпістасцю стаяў за арганізацыяй самых масавых акцыяў БНФ другой паловы 1990-ых, якія далі Беларусі цэлае пакаленне змагароў.

Трымаў шматдзённую галадоўку разам з Юрыем Хадыкам. Займаўся прадпрымальніцкім рухам. Кіраваў намётавым мястэчкам на Плошчы 2006 года. Стварыў Рух салідарнасці "Разам" - і дзясяткі гадоў арганізоўваў шэсці ды вандроўкі да памятных датаў. Абараняў Курапаты.

Цяпер Вячаслаў Сіўчык выступае на штотыднёвых акцыях беларусаў Варшавы пад бел-чырвона-белымі сцягамі.

Шклоўская калонія, 2022 год. Выклікаюць у операддзел.

- Так, Северінец... Когда уже контрал шіфт будет?

- Які яшчэ контрал шыфт?

- Переключеніе клавіатуры. Переключаться когда будем? На русскій?

- А навошта пераключацца? Размаўляю па-беларуску, бо я беларус.

- Вот для чего вы по-белорусскі разговаріваете? Выделіться хотіте? Мы же відім: хотіте. А с какой целью?

Беларусы, вы з якой мэтай па-беларуску размаўляеце, га?

Неўзабаве - Дзень Волі, сябры!

З гэтага дня ў беларускай гісторыі пачынаюцца хвалі святла і адраджэння.

І 108 гадоў таму, з абвяшчэннем незалежнасці БНР.

І трыццаць гадоў таму, з Менскай вясной 1996-га.

І на стагоддзе Беларускай Народнай Рэспублікі.

І яшчэ раней - з таго самага часу, як уся наша краіна адзначала Дабравесце. Бог паведаміў Марыі, што ў яе народзіцца Хрыстос - і ў чалавецтва з'явілася надзея.

Таму Дзень Волі для беларусаў - і дзень свабоды, і дзень рашучасці.

Сёлетняя вясна поўная трывогі і надзеі. У свеце скаланаюцца рэжымы тыранаў. Плынямі вызваляюць беларускіх палітвязняў - і ў самой Беларусі, і за мяжой людзі падымаюць галаву.

Многія з тых, хто ладзіць Дзень Волі за мяжой, сёлета сабраліся ў Аргкамітэт. Ягоная задача - не "кіраваць працэсамі", а дапамагаць беларусам па ўсім свеце адзначыць ключавое беларускае свята.

Тут узаемная падтрымка, абмен інфармацыяй, павялічэнне супольнай беларускай моцы. Дзень Волі мае быць тым святам, якое нас яднае, натхняе і дадае сілаў.

Выйшла інтэрвію Волечкі на "Нашай Ніве".

Дзякую Богу за жоначку, якая выбрала мяне, нарадзіла і выхавала сына вернікам і па-беларуску, дачакалася мяне пасля 5,5 гадоў турмы - і паехала ў белы свет, каб мы былі разам.

Дзякуй, Каханая мая!

Як спяваў Вінцэнт - Бог, Радзіма, Воля!

Пачытаць інтэрвію можна тут.

Максім Знак - максімальна знакавая асоба для найноўшай беларускай гісторыі.

Паэт. Пісьменнік. Музыка. Адвакат. Паліглот. Спартовец, які бегае марафоны.

Палітвязень, які адсядзеў больш як пяць гадоў, напісаў славуты зборнік турэмных навэлаў "Зэкамерон" - і быў дэпартаваны ва Украіну як адзін з самых небяспечных для рэжыму беларусаў.

У чым жа знакавасць Знака?

Малады, прыгожы і паспяховы юрыст з галавой акунуўся ў пратэсты 2020 года - і разам з узбураным народам прайшоў шлях да яснай беларускасці і палітычнай свядомасці.

У турме Максім перакладаў на беларускую дзясяткі сусветных хітоў - і паціху напяваў іх, каб не забыцца.

Калі нас вывозілі з Украіны ў Польшчу, Макс праспяваў мне ў аўтобусе "Yesterday" па-беларуску - і дайце веры, гэта было геніяльна.

Часам тыя, хто змагаўся за Беларусь да 2020-га, наракаюць на неафітаў - маўляў, не ідэйныя, а дзе яны былі раней, хутка расчароўваюцца...

Але паглядзіце на Максіма Знака.

Гэта - Знак!

Удзельнічаю ў падрыхтоўцы Дня Волі - і разумею, наколькі моцна ўсё змянілася пасля 2020 года.

Большасць людзей, якія рыхтуюць сёлета святкаванне па ўсім свеце, для мяне незнаёмыя. Але размаўляюць па-беларуску. Думкі - цвярозыя, смелыя, ясныя. Падыходы тэхналагічныя, медыйныя. Нам, канечне, хочацца ідэалу тут і цяпер, але паверце: тое, што ў беларусаў ёсць цяпер сумарна па ўсім свеце, параўнальна з найвышэйшымі ўздымамі да 2020 года у самой Беларусі.

Гаманю з беларусам з прыгараду Сіэтла - і высвятляецца: на канцэрт Лявона Вольскага тут былі сабраўшыся 100 чалавек, на "Дранік-фэст" - 150, і дранікаў усім не хапіла. І гэта край свету, 8500 кіламетраў ад Беларусі!

У беларусаў Беластоку на Дзень Волі - дзясятак шматлюдных акцыяў, ад шэсця да набажэнства. Афіша не змяшчаецца на экране кампутара.

Да Дня Волі, ужо цяпер вядома, рыхтуюцца сотні канцэртаў, віктарынаў, паказаў фільмаў, спектакляў, прэзентацыяў, выставаў ад Сіднэя да Ванкувера. Не выключаю, што да 25 сакавіка лік вядомых івэнтаў пойдзе на тысячы.

Разам з вамі рыхтуем Дзень Волі ў Вільні, сябры!

Менавіта віленскія беларусы - браты Луцкевічы і Вацлаў Ластоўскі - пераканалі астатніх чальцоў Рады БНР у Менску ў тым, што мы мусім быць ня часткай федэратыўнай Расеі, а незалежнай дзяржавай.

Сёння, праз 108 гадоў, мы зноў падымаем бел-чырвона-белы сцяг у Вільні. Каманда віленскіх беларусаў з "Дапамогі" на чале з ахвярнай Наталляй Калегавай, а таксама шэраг іншых беларускіх арганізацыяў рыхтуюць 25 сакавіка ўшанаванне памяці герояў нашай гісторыі на Росах, аўтапрабег пад бел-чырвона-белымі сцягамі, шэсце, Варту святла і мітынг на Лукішках.

Завершыцца віленскі Дзень Волі канцэртам "Дай дарогу" і ўрачыстым набажэнствам у Беларускай праваслаўнай царкве Канстанцінопальскага патрыярхату.

Каб правесці сёлетні Дзень Волі на ўзроўні, каманда "Дапамогі" просіць вашай падтрымкі. Вы можаце ахвяраваць грошы на віленскае святкаванне 25 сакавіка па спасылцы.

У чэрвені 2024 года ў Гарадзенскай турме мне ветліва прапанавалі супрацоўнічаць з адміністрацыяй.

Прапанова была зроблена на "камісіі" - гэта калі турэмнае начальства збіраецца ў адмысловым кабінеце, а вязняў аднаго за адным заводзяць у той кабінет, разглядаюць паперы, аформленыя за якое-небудзь парушэнне - і прызначаюць пакаранне.

Само сабой, да прапановаў, якія гучаць у гэтым кабінеце пад уключаную камеру, вязні ставяцца ўважліва - бо следам за тваім адказам гучыць вырак начальніка.

- Северінец, тут у вас рапорт за нарушеніе формы одежды. Нарушаете. Плохо... Не хотіте ісправляться. Вот что с вамі делать?..

Начальнік запытальна аглядвае сваю каманду. Маўляў, безнадзейны выпадак. Афіцэры грэбліва крывяць вусны, тыпу, гэтага рэцыдывіста хіба што магіла паправіць.

- Слушайте, вы же работалі журналістом. Напішіте нам что-нібудь для "Трудового путі".

Стоп. Прыехалі.

- Грамадзянін начальнік, я ж экстрэміст. Як я магу што-небудзь напісаць, ды яшчэ ў газету Дэпартамента выканання пакарання!

- А вы попробуйте, - лагодна працягвае начальнік. - Мы, еслі что, отредактіруем.

- Мае кнігі прызналі экстрэмісцкімі, - кажу. - А ўявіце, што будзе, калі прызнаюць хаця б адну публікацыю ў "Трудовом путі"!

- Ды вы хоть стіхі напішіте, - пачынае губляць цярпенне начальнік. - Мы ж знаем, умеете.

- Грамадзянін начальнік...

- Да, нет?

- Не.

- Десять суток ШІЗО. Ідіте, подумайте.

Думаў я, карацей, да канца жніўня. Камісія за камісіяй. Суткі за суткамі. Дзяжурны пры абходзе камераў ШІЗА прыязна цікавіўся, ці ня ціснуць на мяне сцены. Начальнік паглядваў пільным вокам. Былі створаныя ўсе ўмовы, каб добра абдумаць прапанову. У выніку "Трудовой путь" застаўся без карэспандэнта.

Апошнімі днямі ў Францішка з'явілася новая гульня - інтэрвію.

Тата часцяком распавядае журналістам праз тэлефон альбо кампутар пра розныя беларускія справы - значыць, гэта важна. І цяпер Францішак просіць распытаць яго пра самыя вялікія гарады і самую магутную, прыгожую і тэхналагічную краіну, зразумела, у іншай галактыцы.

Мне даводзіцца згадваць сваю ролю вядоўцы курсаў Дыджэяў Адраджэння, уладкоўвацца на канапе, казаць "тры, два, адзін, паехалі!" - і пачынаць:

- Добры вечар, шаноўныя мільёны. Сёння ў нашым эфіры для вас інтэрвію з новай краіны, дзе жыве шмат беларусаў, дзе пабудаваная самая вялікая хрысціянская царква ў свеце і дзе ў сталічным заапарку ўтрымліваецца знакаміты 70-тонны дыназаўр.

Мара пра цудоўную, найлепшую ў свеце краіну закладзеная ў чалавека адпачатку. Гэта частка нашай прыроды - і, магчыма, яе найлепшая частка. Зрабіць Беларусь такой, якой яе задумаў Бог - тое, што вядзе па жыцці цэлыя пакаленні.

Мы з Францішкам рыхтуемся. Падпісвайцеся на наш канал "Беларуская галактыка" )))

Аргкамітэт Дня Волі прапанаваў сёлета падымаць на акцыях побач з бел-чырвона-белымі сцягамі і ўкраінскі сцяг.

Бо Украіна прыняла на сябе страшны ўдар, які цэліць таксама ў Беларусь.

Тысячы беларусаў сталі поплеч з украінцамі, каб абараніць нашу і вашу волю ад ворага. І беларускія дабраахвотнікі на фронце, і зняволеныя за дапамогу Украіне, і валанцёры - героі Беларусі.

Шлях стварэння Беларускага вызвольнага войска ідзе праз Украіну.

Віленская прамова Зяленскага ў студзені на ўгодкі паўстання Каліноўскага паказала: Украіна нарэшце павярнулася абліччам да вольных беларусаў. Мы разам з суседзямі зможам адолець цяжкасці, расчысціць завалы і стварыць супольную сілу ад Чорнага мора да Балтыкі.

І калі на Дзень Волі мы падымем ня толькі бел-чырвона-белы, але і жоўта-блакітны сцяг - мы засведчым усяму свету: Беларусь і Украіна змагаюцца за волю разам. І разам перамогуць.

Жыве Беларусь! Слава Украіне!

Чаму сёлета важна выйсці на Дзень Волі ў Вільні?

Найперш, 25 сакавіка прыпадае на сераду. Асноўная вулічная акцыя, скажам, у Беластоку прымеркаваная да нядзелі 22 сакавіка, шэсце і канцэрт у Варшаве - да суботы 28 сакавіка.

А што ж 25 сакавіка, на сам Дзень Волі?

ВІЛЬНЯ.

Такім чынам, уся Беларусь і беларускі свет 25 сакавіка будзе глядзець найперш на Вільню.

Ранiца:

🏰 9:00 - Збор ля Сейма, адрас: Gedimino pr. 53

🌳 9:30 - Ідзем на "Беларускую алею" завязваць бел-чырвона-белыя стужкі: Gedimino pr. 64

🚗 10:30 - Аўта-мота прабег са сцягамі. Пачынаем з A. Tumėno g. 4

🪦 11:30 - Прыбываем на могілкі Росы, каб узгадаць тых, хто аддаў жыццё за свабоду Беларусі: Rasų g. 13


🪦 12:30 - Прыбываем на праваслаўныя Ефрасіннеўскія могілкі: Liepkalnio g. 19

Вечар:

✊ 18:00 - Мітынг на Лукiшскай плошчы. Бярэм з сабой сцягі, беларускую атрыбутыку і добры настрой.

📢 18:45 - Пачынаюць гучаць барабаны, збіраецца калона на марш да беларускай амбасады на Mindaugo g. 13