در ارتباط با برندگان جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶

پیتر هگمان (Peter Hegemann) و گئورگ ناگل (Georg Nagel)، پروتئین شگفت‌انگیزی به نام channelrhodopsin را در یک جلبک تک‌سلولی کشف کرده‌اند. هگمان در تلاش برای درک این موضوع بوده است که جلبک تک‌سلولی کلامیدوموناس (Chlamydomonas) چگونه می‌تواند به سمت منبع نور حرکت کند. او و گئورگ ناگل در اوایل دهه ۲۰۰۰، channelrhodopsin را کشف کرده‌اند. پروتئینی با ویژگی‌های منحصربه‌فرد که روی سطح سلول این جلبک قرار دارد. هنگامی که نور آبی به این پروتئین تابانده می‌شود، کانالی در آن باز شده و یون‌های باردار وارد سلول می‌شوند و یک پیام الکتریکی ایجاد می‌کنند. آن‌ها دریافته‌اند که قرار دادن این پروتئین در هر نوع سلولی، آن سلول را به نور حساس می‌کند.
کارل دیسروث (Karl Deisseroth)، دیگر برنده نوبل پزشکی امسال، channelrhodopsin را به یک کلید کنترل‌شونده با نور برای سلول‌های عصبی تبدیل کرده است. او ژن channelrhodopsin را وارد سلول‌های عصبی موش‌ها کرده و با تاباندن نور آبی به این سلول‌ها توانسته است یک پیام عصبی ایجاد کند. او این یافته مهم را در سال ۲۰۰۵ منتشر کرده است. دو سال بعد نیز توانسته است این کلید کنترل‌شونده با نور را در مغز موش‌های زنده به کار گیرد.


در ادامه، پژوهشگران پروتئین‌های بیشتری پیدا کرده‌اند که می‌توانند سلول‌های عصبی را فعال یا غیرفعال کنند و با طول موج‌های مختلف نور فعال می‌شوند. در سال ۲۰۰۶، این روش «اپتوژنتیک» نام گرفته است

یک سال بعد، گروه پژوهشی دیسروث توانسته است سلول‌های عصبی را در مغز موش‌های زنده فعال کند. آن‌ها ژن channelrhodopsin-2 را وارد نوع خاصی از سلول‌های عصبی در قشر حرکتی مغز کرده‌اند و سپس با استفاده از یک فیبر نوری باریک که از طریق سوراخ کوچکی در جمجمه وارد مغز شده، این سلول‌ها را با نور تحریک کرده‌اند. در نتیجه توانسته‌اند حرکات سبیل‌های موش را کنترل کنند
در همان سال، دیسروث و همکارانش از اپتوژنتیک برای بیدار کردن کنترل‌شده موش‌های خوابیده نیز استفاده کرده‌اند. آن‌ها channelrhodopsin-2 را وارد نوعی سلول عصبی کرده‌اند که تصور می‌شد در بیداری نقش دارد. تاباندن نور به این سلول‌ها باعث بیدار شدن موش‌ها شده و این فرضیه را تایید کرده است

یکی دیگر از یافته‌های مهم در سال‌های ابتدایی اپتوژنتیک در سال ۲۰۱۲ منتشر شده است. دیسروث با همکاری سوسومو تونگاوا (Susumu Tonegawa)، برنده جایزه نوبل سال ۱۹۸۷، توانسته است «اِنگرام» یا الگوی مشخصی از مسیرهای عصبی را که هنگام شکل‌گیری یک خاطره ایجاد می‌شود، فعال کند. آن‌ها مغز موش‌ها را هنگام تجربه ترس بررسی کرده و سلول‌های عصبی‌ که به نظر می‌رسیدند در شکل‌گیری این خاطره نقش دارند را شناسایی کرده‌اند. هنگامی که این سلول‌ها بعدا دوباره فعال شده‌اند، موش‌ها نشانه‌های ترس را نشان داده‌اند، حتی در شرایطی که در معرض خطری نبوده‌اند. این نخستین آزمایشی بوده که نشان داده کدام سلول‌های عصبی برای شکل‌گیری یک خاطره خاص ضروری هستند


نخستین گام‌ها برای استفاده درمانی از اپتوژنتیک برداشته‌ شده. مثلا در کارآزمایی‌های بالینی در حال انجام، از این روش برای تلاش در جهت بازگرداندن بینایی افرادی استفاده می‌شود که به دلیل رتینیت پیگمنتوزا، بیماری‌ای که سلول‌های استوانه‌ای و مخروطی چشم را از بین می‌برد، نابینا شده‌اند. در یکی از این موارد، وارد کردن پروتئینی شبیه channelrhodopsin به شبکیه یک فرد نابینا باعث بازگشت بخشی از بینایی شده است و فرد با استفاده از عینک‌های ویژه‌ای که نور ساطع می‌کنند، توانسته است اشیا را روی میز تشخیص داده و بردارد.

توضیحات: لینک


مقالات اصلی مرتبط:

Harz, H., Nonnengasser, C., Hegemann, P. The photoreceptor current of the green alga Chlamydomonas. Philos. Trans. R. Soc. Lond. Ser. B: Biol. Sci. 1992:338:39–52.

Nagel G, Ollig D, Fuhrmann M, Kateriya S, Musti AM, Bamberg E, Hegemann P. Channelrhodopsin-1: a light-gated proton channel in green algae. Science. 2002:296:2395–2398.

Nagel G, Szellas T, Huhn W, Kateriya S, Adeishvili N, Berthold P, Ollig D, Hegemann P, Bamberg E. Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation selective membrane channel. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A. 2003:100:13940–13945.

Boyden ES, Zhang F, Bamberg E, Nagel G, Deisseroth K. Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity. Nat. Neurosci. 2005:8:1263–1268.

Aravanis AM, Wang LP, Zhang F, Meltzer LA, Mogri MZ, Schneider MB, Deisseroth K. An optical neural interface: in vivo control of rodent motor cortex with integrated fiberoptic and optogenetic technology. J Neural Eng. 2007:4:S143–156


@Scientometric

روش اپتوژنتیک که امروز حالا منجر به دریافت جایزه نوبل شد(لینک)، این امکان را می‌دهد تا با استفاده از پروتئین‌های حساس به نور امکان فعال‌سازی نورون‌های خاص فراهم شود.

در یک ویدیو از این روش از مقاله ساینس (لینک)، تاباندن نور به موش باعث فعال شدن گروه بسیار مشخصی از نورون‌ها شده که در این موش رفتار تکان دادن بدن برای خشک کردن خود، شبیه تکان دادن بدن یک سگ خیس، ایجاد می‌کند.

توضیحات در پست قبلی:

https://t.me/Scientometric/7309

@Scientometric

این ویدئو هم در مورد استفاده اولیه از اپتوژنتیک برای کمک به بازگرداندن بینایی برای مثال در رتینیت پیگمنتوزا است که در پست با لینک زیر توضیح دادم.

https://t.me/Scientometric/7313

به روز رسانی در مورد پست قبل (لینک): از اساتید همراه کانال به من پیام دادند که بدون‌ استفاده از فیلترشکن توانسته‌اند حساب کاربری جدید در وبسایت GBD درست کنند و بعد از وریفای شدن ایمیلشان، وارد وبسایت GBD بشوند و از داده‌های موجود در آن استفاده کنند.

@Scientometric

گزارش استفاده از هوش مصنوعی در مقالات ارسالی به مجلات خانواده JAMA طی ۲۷ ماه از ۱/۷ درصد به نزدیک ۶٪ افزایش یافته است.

این استفاده از هوش مصنوعی بیشتر برای بهبود و ویرایش زبان مقاله بوده و در مقالات پژوهشگران کشورهای غیرانگلیسی‌زبان نیز بیشتر گزارش شده است. دسترسی به مقاله : لینک

@Scientometric

بزرگترین موفقیت‌ها در مبارزه با سرطان

مقایسه بقای پنج‌ساله بیماران مبتلا به سرطان در سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ نسبت به سالهای ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹ (طی پنج دهه گذشته در آمریکا) نشان‌ داده که در حال حاضر ۷۱٪ از بیماران مبتلا به سرطان حداقل ۵ سال پس از تشخیص زنده می‌مانند، این رقم در اواخر دهه ۱۹۷۰ حدود ۴۹٪ بوده. (گزارش نیچر)

یکی از چشمگیرترین پیشرفت‌ها مربوط به سرطان ریه بوده که بقای پنج ساله از ۱۳ به ۲۹٪ رسیده. در لوسمی لنفوئیدی کودکان از ۵۷ به ۹۰ افزایش یافته و برای سرطان کبد نیز از اواسط دهه ۱۹۹۰ سه برابر شده و به ۲۲٪ رسیده.

بهبود جراحی و پرتودرمانی و همچنین داروهای جدیدی که سیستم ایمنی را علیه تومورها فعال می‌کنند یا سلول‌های سرطانی دارای جهش‌های خاص را هدف قرار می‌دهند، در این پیشرفت نقش داشته‌اند.
با این حال، پیشرفت در همه سرطان‌ها یکسان نبوده. سرطان پانکراس همچنان کمترین بقای پنج‌ساله را دارد و این میزان تنها ۱۴٪ است. تشخیص و درمان این سرطان همچنان چالش‌برانگیز است، هرچند پیشرفت‌های اخیر (لینک: https://t.me/Scientometric/7282) امید به بهبود نتایج در سال‌های آینده را افزایش داده‌اند.

شرکت Nolla Health اعلام کرده که به نخستین سازمان در آمریکا و احتمالا در جهان تبدیل شده که مجوز قانونی برای صدور نسخه اولیه دارو با استفاده از هوش مصنوعی بدون نظارت پزشک را دریافت کرده.
اما این فعلا فقط برای درمان آکنه و در ایالت یوتا است. (لینک)

این شرکت می‌گوید با این مجوز، Nolla نخستین سیستم هوش مصنوعی است که می‌تواند کل فرایند مراقبت از بیمار را به‌صورت یکپارچه مدیریت کند یعنی از تحلیل وضعیت بیمار و انتخاب درمان تا پیگیری پس از درمان.

تاکنون استفاده از هوش مصنوعی در مراقبت‌های سلامت عمدتا به پاسخ‌گویی به سوالات، خلاصه‌سازی اطلاعات یا کمک به پزشکان محدود بوده. برخی سازمان‌ها نیز مجوز استفاده از هوش مصنوعی برای تمدید نسخه‌هایی را دریافت کرده‌اند که ابتدا توسط پزشک صادر شده‌ بوده.

اپلیکیشن Nolla Derm با همکاری متخصصان پوست و پژوهشگرانی از Harvard، MIT و Johns Hopkins توسعه یافته و پیش از این نیز بیش از یک سال تحت نظارت پزشکان فعال بوده و به بیش از ۱۰ هزار بیمار خدمات ارائه کرده.

آکنه به‌عنوان نقطه شروع انتخاب شده. چشم‌انداز بلندمدت این شرکت، فراهم کردن یک پزشک شخصی برای همه افراد است.

@Scientometric

یکی از مقالات اصلی (Open-Label, phase III extension study) مربوط به واکسن آنفولانزای ایرانی با نام فلوگارد از شرکت Nivad Pharmed Salamat، که در سال 2024 منتشر شده بود (لینک)، حالا سلب اعتبار (Retract) شده است (لینک).

نویسنده مسئول مقاله، دکتر مصطفی قانعی، دبیر فعلی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی معاونت علمی ریاست جمهوری‌ است.

بر اساس اعلامیه سلب اعتبار (به صورت خلاصه): بررسی ناشر، ناسازگاری‌هایی میان مقاله و داده‌ها و فایل‌های تحلیل ارائه‌شده توسط نویسندگان وجود داشته است. در داده‌های مربوط به شرکت‌کنندگان، مقادیر غیرمنطقی یا ناممکنی برای سن، وزن و دمای بدن وجود داشته است، اما مستنداتی درباره نحوه اصلاح یا حذف این مقادیر ارائه نشده است. برای آمارهای مربوط به سن و شاخص توده بدنی از داده‌های ارائه‌شده، به‌طور کامل، امکان تکرار نتایج (reproducability ) وجود نداشته است. امکان تکرار پذیری برخی از فاصله‌های اطمینان مربوط به نتایج ایمنی‌زایی (seroconversion and seroprotection) نیز با روش آماری اعلام‌شده وجود نداشته است. تعداد عوارض جانبی و زمان‌بندی پیگیری‌ها در برخی قسمتها با داده‌های موجود تطابق نداشته است.
نویسندگان در پاسخ به نگرانی‌ها، توضیحات کتبی و یک فایل اکسل را ارائه کرده‌اند، اما مجموعه‌داده نهایی مورد استفاده در آنالیز، فایل‌ها و خروجی‌های آنالیز و مستندات مربوط به تصمیم‌های مرتبط با پاک‌سازی داده‌ها را ارائه نکرده‌اند. در نتیجه، امکان بررسی مستقل نتایج و رفع ناسازگاری‌ها فراهم نشده است.
سردبیر مجله اعلام کرده است که این مشکلات بر داده‌های زیربنایی مطالعه تأثیر می‌گذارند و نمی‌توان آن‌ها را با اصلاح چند مقدار یا جدول برطرف کرد. بنابراین، اعتماد خود را به قابلیت اطمینان نتایج و نتیجه‌گیری‌های مقاله از دست داده و تصمیم به پس‌گرفتن آن گرفته است.


توضیحات مفصل در این مورد را از اینجا بخوانید: لینک

@Scientometric

یک مطالعه جدید، منتشرشده در مجله Nature Medicine در ۲ اکتبر ۲۰۲۶ (لینک)، روش جدیدی برای تشخیص سرطان مثانه و پیش‌بینی پاسخ به درمان با استفاده از RNA آزاد در ادرار (urine cell-free RNA) معرفی کرده است.

پژوهشگران با بررسی ۶۸۳ نمونه ادرار از افراد با و بدون سرطان مثانه، روشی به نام uRARE-seq را توسعه داده‌اند که با تحلیل RNA آزادشده از سلول‌ها، می‌تواند سرطان مثانه را با حساسیت ۹۵٪ و ویژگی ۹۰٪ شناسایی کند. این روش در تشخیص localized bladder cance عملکرد بهتری از بررسی DNA توموری در ادرار داشته است.

این روش‌همچنین توانسته تا بیماری باقیمانده حداقلی (Minimal Residual Disease) را با حساسیت بالا شناسایی کند و بین پاسخ مولکولی کامل پس از جراحی و پاسخ مولکولی کامل پس از تزریق داخل مثانه‌ای واکسن ب‌ث‌ژ (BCG) تمایز قائل شود.

پژوهشگران همچنین با بررسی نمونه‌های پیش از درمان در ۱۱۴ بیمار، نشانگر زیستی‌ای توسعه داده‌اند که احتمال پاسخ به BCG در مقایسه با شیمی‌درمانی را با دقت تشخیصی بالایی تفکیک می‌کند: سطح زیر منحنی ROC برای این نشانگر ۰/۹۳ بوده و نتایج آن با خطر عود بیماری نیز به شدت مرتبط بوده است.

با وجود این نتایج امیدوارکننده، برای مشخص شدن کاربرد بالینی این روش، انجام مطالعات آینده‌نگر بیشتری ضروری است.

مطالعه در دانشگاه استنفورد انجام شده و تا جایی که من دیدم نام چند محقق ایرانی هم در آن دیده می‌شود.

@Scientometric

اعلامیه روتردام؛ حفاظت از بی‌طرفی پزشکی
📅 تاریخ انتشار: ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶

انجمن جهانی پزشکی در مجمع عمومی خود «اعلامیه روتردام درباره حفاظت از بی‌طرفی پزشکی» را تصویب کرد. این اعلامیه تأکید می‌کند که اصول اخلاق پزشکی در جنگ و صلح یکسان‌اند و بی‌طرفی پزشکی مستلزم دو تعهد متقابل است: کارکنان سلامت باید بدون تبعیض و صرف‌نظر از نقش بیماران در درگیری، مراقبت ارائه دهند و در عملیات نظامی مشارکت نکنند؛ در مقابل، دولت‌ها و طرف‌های درگیر موظف‌اند از کارکنان، مراکز و خدمات سلامت حفاظت کنند.

این اعلامیه حمله به خدمات سلامت را فراتر از حملات فیزیکی می‌داند و حملات سایبری، استفاده از هوش مصنوعی برای حمله، بازداشت خودسرانه، شکنجه و بدرفتاری با کارکنان سلامت را نیز دربرمی‌گیرد.

در این سند تصریح شده است:

«پزشکان همچنان از حق مستندسازی و گزارش موارد مشکوک به نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه برخوردارند و در مواردی که از نظر اخلاقی یا قانونی موظف باشند، مسئولیت انجام این کار را نیز بر عهده دارند.»

نکته مهم دیگر این اعلامیه، تأکید بر مسئولیت انجمن‌های ملی پزشکی است: این انجمن‌ها باید در برابر نقض بی‌طرفی پزشکی، حتی زمانی که عامل آن دولت کشور خودشان است، علناً موضع‌گیری کنند و از همکارانی که به دلیل ارائه مراقبت بی‌طرفانه با اقدامات تلافی‌جویانه مواجه می‌شوند، حمایت کنند.
همچنین:

«این انجمن از دولت‌ها می‌خواهد نیروهای نظامی خود را درباره حمایت‌های قانونی از خدمات و کارکنان سلامت آموزش دهند و اطمینان حاصل کنند که موارد نقض این حمایت‌ها به‌صورت مستقل بررسی می‌شوند یا برای رسیدگی به مراجع بین‌المللی صلاحیت‌دار، از جمله دیوان کیفری بین‌المللی، ارجاع داده می‌شوند.»

انجمن جهانی پزشکی همچنین خواستار آزادی فوری کارکنانی شده است که صرفاً به دلیل ارائه خدمات درمانی بازداشت شده‌اند. این انجمن از سازمان ملل می‌خواهد نام دولت‌ها و گروه‌های مسلحی را که خدمات سلامت را هدف حمله یا تهدید قرار می‌دهند، در گزارش‌های مرتبط اعلام کند و گزارشگر ویژه‌ای برای حفاظت از سلامت در درگیری‌های مسلحانه منصوب کند.



🔗 متن اعلامیه روتردام، انجمن جهانی پزشکی
#اخلاق_پزشکی #بی‌طرفی_پزشکی #حقوق_بشردوستانه #پروفشنالیسم_پزشکی #انجمن_جهانی_پزشکی #اعلامیه_روتردام

روند ابتلا به کرونا در کشور همچنان افزایشی است.

درصد نمونه‌ها‌ی مثبت کووید-۱۹ در ۳ هفته گذشته به ترتیب از ۱۷ به ۱۷/۴ و سپس به ۱۳/۷ رسیده بود. اما این هفته مجددا افزایشی شده و به ۲۲/۴٪ رسیده است.

درصدها برای موارد مثبت آنفولانزا در این چهار هفته به این شکل بوده است:
۲، ۱/۷، ۲/۹ و حالا ۱/۴ درصد

در گزارش جدید مرکز مدیریت بیماری های واگیر وزارت بهداشت (لینک) حالا بر ﺿﺮورت ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻓﻮری اﻗﺪاﻣﺎت ﭘﯿﺸﮕﯿﺮاﻧﻪ و ﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ تاکید شده است. «ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻣﺮاﻗﺒﺖ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ، اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺎﺳﮏ، ﺣﺪاﻗﻞ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﭘﺮﺧﻄﺮ و ﺑﺎ اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺎﻻی اﻧﺘﻘﺎل در ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن ﻫﺎ و ﻣﺮاﮐﺰ درﻣﺎﻧﯽ، ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮاﮐﺰ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﭘﺮﺧﻄﺮ (ﻧﻈﯿﺮ آﺳﺎﯾﺸﮕﺎه ﻫﺎی ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان و ..) و وﺳﺎﯾﻞ ﻧﻘﻠﯿﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﺎﯾﺪ در دﺳﺘﻮر ﮐﺎر ﻗﺮار ﮔﯿﺮد.»

@Scientometric

گزارش «شرق» از خروج پزشکان عمومی از چرخه درمان به دلیل درآمدهای پایین‌

از طبابت تا مسافرکشی

درآمد پایین و افزایش هزینه‌های مطب‌داری باعث شده بسیاری از پزشکان عمومی به مشاغلی همچون مسافرکشی و پرستاری از سالمند روی آوردند؛ افرادی که در تصور عمومی، دستمزد‌های بالایی دارند درحالی‌که حقوق ماهانه بیشتر آنها هم‌اکنون، بین ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان است. آن‌طورکه بررسی‌ها نشان می‌دهد، در سال‌های اخیر بسیاری از آنها به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه‌های مطب، مجبور به تعطیلی و حتی کنارگذاشتن طبابت شده‌اند.

حدود ۳۵ درصد پزشکان عمومی دیگر طبابت نمی‌کنند و فعالیت‌های دیگری انجام می‌دهند. همچنین سخنگوی سازمان نظام پزشکی با اشاره به موج بیکاری پزشکان، تأکید می‌کند پزشکان عمومی برای امرار معاش به سمت مسافرکشی در پلتفرم‌های تاکسی‌های اینترنتی رفته‌اند، درحالی‌که ویزیت پزشکان عمومی در سال ۱۴۰۵ برای بیمارستان دولتی، غیردولتی و خصوصی، به ترتیب ۱۴۰ هزار، ۲۴۵ هزار و ۳۶۸ هزار تومان است که با کسر درصد مراکز درمانی از ویزیت‌ها، درآمد پزشک تمام‌وقت کمتر از ۴۰ میلیون تومان می‌شود.


متن کامل گزارش جدید شرق را از اینجا بخوانید: لینک

‏من یاد این گزراش دو سال قبل روزنامه اعتماد (لینک) افتادم که می‌گفت:

واقعیت این است که عقل سلیم نمی‌پذیرد که سیاست‌های سال اخیر درباره پزشکی و پزشکان و پرستاران بدون هدف تخریب نظام بهداشت و درمان کشور و آگاهانه نباشد. چنین خودویرانگری ناشی از خطاهای سیاستی نیست، بلکه نشان‌دهنده نوعی برنامه‌ریزی برای ویران کردن نظام بهداشت و درمان کشور است.


رفتاری که با پزشکی و پزشکان می‌شود نمونه‌ای از شیوه مدیریتی است که جز استفاده از اجبار و قوه قهریه راه دیگری بلد نیست. در اقتصاد با قوه قهریه و دستور، قیمت‌گذاری می‌کند، در مسائل فرهنگی و اجتماعی که بی‌نیاز از بیان است و اخیرا حتی در بیمارستان‌ها تشدید شده است و بعضا به پلمب آن منجر گردیده است!

@Scientometric