Сёння Дзень узяцця Бастыліі, сімвалічная дата. Хацелася б дачакацца і Дня ўзяцця "Амерыканкі" і Акрэсціна. Нават не ўзяцця, а знішчэння. Хаця першую можна заставіць у якасці "Музея тэрору беларускай дзяржаўнасці", а другі ганебны будынак зраўняць з зямлёй.

Раней я даволі часта ў гэты час бываў у Расіі па навуковых справах. Так здарылася і летам 2016 года, калі я бавіў час у Маскве. Тады атрымалася паехаць на два тыдні ў архівы. Праца ў расійскіх архівах вельмі нязручная. Страшная бюракратыя, нельга рабіць ффотакопій не ўсе дакументы дазваляюць праглядаць, не паўсюль можна карыстацца ноўтбукам, бо няма разетак. Таму два тыдні там для даследчыкаў - гэта проста нічога.

Акрамя пошукаў дакументаў я традыцыйна пабываў на Прамухінскіх чытаннях, на якія таксама запрасіў свайго сябра. Адтуль мы паехалі на 2 дні ў Твер (фота).

Прамухіскія чытанні ў свой час былі важным мерапрыемствам, якое ладзілі анархісты, навукоўцы ды энтузіясты на радзіме Міхаіла Аляксандравіча Бакуніна у сяле Прамухіна. Прыкладна пасярэдзіне трасы паміж Піцерам ды Масквой. Агулам я бываў там чатыры разы. Пазнаў шмат цікавых людзей. Напісаў некалькі тэкстаў. Аб гэтай імпрэзе можна шмат чаго распавесці.

Але вяртаючыся да Масквы - жыў я ў добрым гатэлі на Замаскварэччы. Паспеў даволі шмат паглядзець у сталіцы Расіі. Ліпень у Маскве даволі непрыемны час, спякотна, душна. Гэта быў мой перадапошні візіт у РФ. Памятаю, што калі з'яжджаў з гатэлю, заставіў нейкую анархісцкую паштоўку для прыбіральшчыц пакою і 10 $. На паштоўцы я падзякаваў за працу і напісаў, што варта змагацца за свае працоўны правы і ўвогуле аб'ядноўвацца, напрыклад, у прафсаюзы. І калі ў іх ёсць нейкія праблемы ці зацікаўленасць у гэтым, то заўсёды можна звярнуцца да анархістаў. Заставіў ім кантакты Аўтанома і Народнай Самаабароны. Не думаю, што яны зацікавіліся маёй прапановай (а можа?), але была ў мяне такая патрэба.

Масква - кіпячы кацёл, дзе варацца ўсе і ўся. Калі сам туды трапляеш, пачынае па-іншаму глядзець на гэтае месца. Менавіта ў такім катле я і напісаў гэты верш дакладна 9 год таму.

Московский зной грозой размешан,
Я одинокий завтрак ем,
Архивы держит старый леший,
И город полон теорем.

Девиц в татухах, иммигрантов,
Буржуев всяческих мастей,
Жуют овёс под бой курантов,
Везут оброк из волостей.

Царь в голове - да не на деле,
За дело - тюрьмы и острог,
Москва в июле и апреле
Одно и то же - грусть дорог.

Здесь духота тоннелей узких
Напоминает рудники,
Я понял Сталина и русских:
"Хохлы, пиндосы, поляки́..."

Мой друг, есть Люди в Третьем Риме,
Их Крым не наш! И Кремль не их!
Ты счастлив, что знаком я с ними,
Я рад, что появился стих.

2016 г.

Саша "Нефер". Рукописи из шкатулки. Москва: Радикальная теория и практика, 2021.

Пахі вельмі моцна ўплываюць на ўспрыманне навакольнага свету. Выклікаюць прыемныя ўспаміны, малююць у свядомасці моцныя вобразы. Такіх пахаў з дзяцінства і юнацтва безліч. Для мяне гэта і пах свежага хлеба ў Берасці, бо бабуля жыля каля хлебазавода. Гэта і святочная ялінка у бацькоўскім доме. Гэта таксама і пах сена на вёсцы ў дзеда. Гэта і водар лайма, які асацыюецца з ЗША, дзе я пакаштаваў яго першы раз у жыцці. І, канешне, пах бэзу, які з'яўляецца для мяне адным з сімвалаў траўня.

У 2010 г. на пад Смаленскам разбіўся самалёт, пераважна з польскай палітычнай элітай, якая ляцела у катыньскі мемарыял на 70 ўгодкі трагедыі. Адная з найбольш трагічных падзей у гісторыі сучаснай Польшчы. Усе даведаліся аб гэтым зранку ў нядзелю. Памятаю, што тады сябар выслаў смс: "Анархія. Захоплівайце ўладу". Канешне, уладу пераняла канкуруючая партыя і анархіі не атрымалася.

Тады яшчэ ў горадзе, дзе я жыў, функцыянаваў сквот С-10. Акурат на 10 красавіка там былі запланаваны акустычны канцэрт, роварная майстэрня, сацыяльная кухня... Усе гэта адбылося незалежна ад усекраёвай жалобы. У Польшчы ёсць такая традыцыя вывешваць на будынках ВНУ чорныя сцягі, калі памірае нехта з работнікаў дадзенай установы ці нейкая заслужаная асоба. 10 красавіка 2010 г. чорныя сцягі ахуталі ўсю краіну. Забаўна было бачыць, што ў нашым горадзе найвялікшы чорны сцяг вісеў менавіта на сквоце.

Калі ў грамадстве пачаліся спрэчкі дзе хаваць прэзідэнтскую пару, у Кракаве адбыліся колькідзённыя хваляванні. Пратэстуючыя выступалі супраць таго, каб яе хавалі на Вавэлі. Па іх меркаванні, Качыньскія не вартыя гэтага месца. Хаця ў каралеўскім замку пахаваныя не толькі каралі, але і Тадэвуш Касцюшка, і Юзаф Пілсудскі.

Нам, мясцовым анархістам, было ўсё роўна, дзе іх пахаваюць. Але нам было цікава пайсці і паглядзець на гэтыя пратэсты і контрманіфестацыі. Калі мы прыйшлі ў эпіцэнтр, жарсці накаляліся. І да нас падыйшла здымачная група каталіцкага тэлебачання "Trwam" з пытаннем, на якім мы баку? Ні на чыім. Ну я і даў ім невялікае інтэрвью, можа яно нават недзе і захавалася ў сеціве. Кажу, заўтра гэтыя людзі будуць сядзець за адным сталом, гэта штучныя падзелы. І падкрэсліў, што ў Польшчы ёсць мільён сапраўдных сацыяльных праблем, якія трэба вырашаць. А гэтыя супрацьстаянні на тэму пахаванняў пустое і не мае сэнсу. Таварышы доўга смяяліся, таму што журналіст, станоўча ківаючы галавой, паціснуў мне руку і шчыра падзякваў.

А ў траўні пачалася паводка. Увесь месяц ліў дождж. Падаецца, што цягам цэлага месяца дажджу не было літаральна некалькі дзён. Усё затапіла. Стыхійнае бедства ператварыла горад у вобраз з фільмаў пра катастрофы. Паўсюль вайсковыя, эвакуацыі, мяхі з пяском... Вісла паднялася на некалькі метраў і пагражала нават разбурыць некаторыя масты. Шкада было жывёл, бо затапіла прытулкі. Улады горада прасілі аб дапамозе, каб выратаваць чатырохногіх сяброў.

Карацей, дзіўная вясна была. Першы раз у жыцці не пачуў паху бэзу. І травень аказаўся быццам скрадзены.

Майскими дождями,
Мёртвыми вождями,
Подбродившим чаем
Лето мы встречаем.
Что нам до погоды,
Взрывов и трагедий?
Пролетают годы
И стареют леди.
Нам не прочитают
Всех стихотворений
Очень не хватает
Запаха сирени.

2010 г.

Мае спробы пісаць вершы па-беларуску звычайна скончваліся нейкімі асобнымі рыфмаванкамі і ніколі не перараслі ў сапраўдную беларускую паэзію.
Хоць я і чытаў шмат беларускіх класікаў, але сам не здолеў занырнуць у рэчышча сінявокай лірыкі.

На мяжы нулявых і дзясятых у Беларусі адбылося некалькі дзіўных падзей. Перадусім гэта выбух у менскім метро. Таксама на слыху былі гаспадарчыя вайнушкі паміж Менскам і Масквой. Цікавай з'явай сталіся і тзв. маўклівыя акцыі. Такі сабе тыпова беларускі каларыт тагачасных пратэстаў. Увогуле, уся "сістэма РБ" да таго часу парадкам задзяўбла. Нібыта было адчуванне, што нешта адбываецца, але насамрэч мы тапталіся на месцы. Я парываўся апісваць рэчаіснасць рыфмамі, але атрымліваліся толькі нейкія аскепкі з'едлівага ляманту. Брэх ліхога бунтара.

Мокры год, сырое свята
я не веру дэпутатам
ні дажджынкам, ні базарам
веру бомбам і вакзалам
веру ў шчырыя намеры
не ў кайданы, не ў паперы
войны газа з малаком
боршч з зялёным бураком
ветэраны - сімвал славы
і рэклама для дзяржавы
чорны дым над небасхілам
Хай гарыць! Глядзець так міла...

2011 г.

Усё жывое мае нейкія натуральныя ахоўныя абалонкі. Перш за ўсё гэта нешта матэрыяльнае, якое абараняе нас ад уздзеяння навакольнага свету. Напрыклад, скура ці панцыр. Але гэта могуць быць і штучныя формы, як будынак цi вопратка. Чалавек такая істота, што апроч матэрыяльнага любіць бараніцца працэсамі, у тым ліку псіхалагічнымі. Адзін з іх - хлусня. Выкарыстоўваць падман для сваёй аховы вельмі лёгка. Мы робім гэта рэгулярна.

Для мяне адной з найбольш цэнных якасцей чалавека з'яўляецца шчырасць. Яна фундамент сяброўства і кахання. Яна крыніца здаровых адносінаў уграмадстве. Шчырасць - антытэзіс палітыкі, таму я ніколі не паверу тым і ў тых, хто ёй займаецца. Шчырасць заўсёды адкрытая, даступная. Хлусня наадварот як шчыт, абараняючы ад рэчаіснасці. Гэта кволая ўцечка ва ўяўны свет, спрахнелы.

Пакуль ва ўсіх сферах жыцця нормай будзе заставацца крывадушнасць, парламенцкая дэмакратыя на павадку капіталізму яшчэ доўга будзе асновай грамадскіх і міжнародных стасункаў. З гісторыі, а таксама з назірання за сённяшнімі палітычнымі працэсамі, не складана зрабіць выснову, што фашызм (ва ўсіх сваіх выраджэнскіх праявах) нікуды не знік. Ён вельмі хутка можа вылупіцца з сучасных "цывілізаваных" дэмакратый. Шчырасць не лекарства ад усіх хвароб сучаснасці, але яна неабходны нам як чыстае паветра.

Я перакананы, што сёння нам не хапае шчырасці. Нават не кажучы пра "вярхі", але пра звычайныя адносіны ў сямейным, сяброўскім, актывісцкім асяроддзях. Канешне ж, я ведаю, што яна можа раніць і быць балючай. Ох, колькі разоў сам крыўдзіў людзей сваімі прамалінейнымі словамі... Прызнаю. Але без шчырасці няма руху наперад, няма тварэння. І гэта не маралізатарства, а проста адна з думак, якую я захаваў з дзяцінства. Калі дрэвы былі вялікімі, учынкі сапраўднымі, а мары сумленнымі.

Питаются корой жуки,
А люди страхами порою,
Но то, что видно под корою,
Страшнее, чем политруки.

Кора не только на стволах,
Не только ей Земля покрыта,
Кора есть бедность у корыта,
Безумство водки на столах.

Она клеёночка в мозгу
И полиэтилен депрессий,
Она по крышам старых весей
Притягивает мелюзгу.

С годами порастает слой,
Весна, одетая в феллему,
Решает в сотый раз проблему,
Апрель кривляется, он злой.

Ведь видит, как кора трещит
От поцелуев с диким маем!
От воя сладострастную лаем!
Жуки сгрызут трухлявый щит.

2018 г.

Я ўжо пісаў, што вельмі захапляўся футурызмам. Калі табе 17-20 год, то можаш сабе дазволіць і эксперыменты, і дзёрзкасць, і палёт фантазіі. У прынцыпе, такое можна сабе дазваляць у кожным узросце.

У мяне назапасілася трошкі верышыкаў, якія я сабраў у гучны цыкл "Гульні ў футурызм". Гэта кароткія формы на розныя тэмы. У 3-х замалёўках ніжэй мой лірычны герой падарожнічае па унутранных галактыках свайго маленькага "Я" у навакольным бязмежжы, рэагуе на тэракты ў свеце (я не арабафоб, проста тады вельмі крануў мяне адзін вядомы тэракт), шукае спосабы самавыяўлення. Такіх футура-вершыкаў будзе больш.

А можа гэта ніякі і не футурызм, а проста прага быць цікавым і не падобным да іншых. Хаця перафразуючы вядомы жарт з савецкай камедыі: усё ўжо ўкрадзена напісана да нас, пагаджуся, што мае вершыкі - гэта ўсяго толькі абліччы юнацкай экспрэсіі.

Словостих

Бредодень
Трупожизнь
Тупо я
Светотень
Темнобель
Смехоплач
Суккабель
Врач-палач
Я.

2002 г.

Ужас

упрямо упрятан
уютный утюг
жестянка жестоко
жуёт жемчуга
апатия алчна
арабов аграрных
секунды сегодня
суровые судьи

2002 г.

Жду себе
жду себя
жду сам
иду к вам
иду себе
веду себя
веду сам
я тут
все там
мыслю себе
осмысляю себя
мыслю сам
вот такой
тарарам
всего много
меня грамм

2002 г.

Сёння ў маёй дачкі выпаў першы малочны зуб. Хістаўся ён ужо некалькі дзён, але ўсё роўна неяк хутка гэта атрымалася. Першыя парасткі ўзраслення. Для яе гэта вельмі важная падзея. Для нас таксама. Я памятаю, як гэта адбывалася ў мяне, але я быў крыху старэйшы. Увогуле, назіранне на развіццём дзіцёнка - цудоўная справа. Шмат чаго пачынае разумець, заўважаць таго, чага раней не бачыў. У тым ліку прыгадваеш сваё дзяцінства і тое, як сам развіваўся.

Нам, як і ўсім (большасці?) бацькоў, хочацца, каб твае дзеці былі шчаслівыя і жылі лепш, чым ты. Хіба не ў гэтым сэнс тзв. прагрэсу? Каб было лепш? Нашыя бацькі жылі лепш, чым дзядулі-бабулі, мы лепш, чым яны, нашы дзеці яшчэ лепш. Як там яно будзе ніхто не ведае. Часам мне падаецца, што чалавецтва гэта адзін з шарыкаў у руках жанглёра, які ідзе па канаце над распаленай лавай. Ён у кожны момант можа абраніць адзін з шароў, ці то чалавецтва, ці то флору, ці фаўну. Хто такі жанглёр - я не ведаю, але ведаю, што ён можа прайсці увесь канат з усімі шарамі, можа згубіць адзін шар, некалькі ці нават усе разам. А можа і сам сарвацца. Адначасова ён можа прайсці гэты надзвычай складаны шлях і патрапіць у нейкае бяспечнае месца.

Мару аб тым, каб нашыя дзеці жылі у больш бяспечным і справядлівым свеце. А калі такога свету не атрымаецца, то прынамсі, каб яны маглі годна функцыянаваць, аберагаючы сябе і сваіх блізкіх. Каб давалі адпор (на колькі гэта магчыма) вар'яцтву капіталізму і воен, каб давалі сабе рады падчас экалагічных катастроф. Каб у іх атрымалася быць шчаслівымі.

З гэтай нагоды ўспомніўся зусім просты, дзіцячы вершык з прасцецкімі рыфмамі з часоў, калі я толькі пачынаў складаць строкі і анархізаваць.

Станут взрослыми все дети,
Встанут на ноги в системе,
Жизнь в быту, а быт в проблеме.
Деньги - счастье очень многих,
Пыль богатых, сон убогих,
Кукол мрачных, слов красивых..
"Вы свободны?" - ты спроси их.
А в ответ гора молчаний,
Кроме острых замечаний,
От засохших мудрецов,
Лицемеров и лжецов,
Для которых страх народа,
Дым трубы от пивзавода,
Тишина интеллигентов,
И холодный взгляд агентов,
Как дорога, как указка,
Конституция - ты сказка.
Выше чести в автоматах,
Выше веры, что в стигматах
Больше мудрости, чем в книге,
Меньше, чем мгновенье в миге.
Глубже, чем родник средь рощ
И сильнее, чем вся мощь.
Каплю лжи несут законы,
Каплю крови - полигоны,
Капля мрака будит стоны
Море смерти... Эй, вороны!
Бред системы, хаос мира,
Жить в абсурде очень мило.

2001 г.

Учора ў Польшчы пад парасонам барацьбы з нелегальнай міграцыяй прайшлі чалавеканенавісніцкія маршы правых. Зноў "ва ўсіх бедах вінаваты чужынцы". Таварыш пабываў на адной з контрманіфестацый. У цэлым, я згодны, што дадзеная з'ява (узрост нацыяналістычных, шавіністычных і нават расісцкіх настрояў) не павінна ігнаравацца тымі, хто атаесамляецца з антыфашызмам.

Калі мы былі дзецьмі, нам пастаянна ўмаўлялі, што фашызм перамаглі ў 1945 г. У РБ і РФ і дагэтуль міф перамогі з'яўляецца дзяржаўным канонам. Але калі ў 90-х у Горадні з'явіліся бонхэды, а я ўжо быў падлеткам, то карцінку свету з падручнікаў трэба было пераглядаць. І мы пачалі арганізоўвацца і ладзіць антыфашыстоўскую агітацыю і супраціў. Пра гарадзенскую антыфа-сцэну можна кнігі пісаць. Зрэшты і Менск, і Берасце і іншыя мясцовасці таксама праяўлялі сябе.

Я не быў музыкам, але і мне хацелася ствараць нешта на кшталт натхнёных лібертарных тэкстаў. Яшчэ і алтэрглабалізм тады захапіў нашыя маладыя розумы. (Дарэчы, сёння 24 гадавіна забойства Карла Джуліяні на глабалісцкім саміце ў Генуі). І ў мяне атрымалася ізноўку нешта з простым пасылам, такі прымітыўны тэксцік, які больш падыходзіць пад панк-музыку, чым пад верш. Але ён быў шчыры ў сваіх моладзевых парывах.

Если каждый человек
Будет молчать.
Если каждый режим
Фашизмом вонять.

Если каждый политик
Ждёт оваций.
Если каждая фирма
Дитя корпораций.

Если каждая страна
Строит границу.
Если другой цвет
Приводит в больницу.

Если твой вид
Заставляет ненавидеть.
А твое слово
Старается обидеть.

Если каждый удар
Полиции дело.
Если каждую песню
Мода пела.

Если каждый взгляд
Встречает стену.
Если каждая вера
У денег в плену.

Если каждый звук
Разъединяет нас.
Если новый день
Никого не спас.

Если каждый путь
Ведёт к одному,
Так зачем же свобода?
Я не пойму.

2002 г.

АЧК Беларусь нагадаў, што ўжо 5,5 год у няволі знаходзяцца брэсцкія анархісты, фігуранты "справы Рэвалюцыйнага Дзеяння". Іншых хлопцаў я не ведаю, але з Сашам Казлянкам знаёмы больш за 20 гадоў. Не буду распісвацца, што ён за чалавек, пра яго можна прачытаць у маім невялічкім тэксце на сайце Промня ці ў скарочанай версіі на Дысідэнтбай.

Саня вельмі круты таварыш. Ідэйна вытрыманы, спакойны, ініцыятыўны. І ён таксама піша вершы. Дазваляю сабе далучыць некалькі яго твораў.

На жаль, нядаўна памёр ягоны родны брат Дзіма. Вядомы брэсцкі антыфашыст. У свой час адcядзеў за бойку з фашнёй. Дзіма быў класным футбалістам, з вострым пачуццём гумару. Часам аж занадта вострым. Хлопец сарвігалава. На жаль, апошнія гады трошкі меў праблемы з алкаголем, хварэў. У мінулым годзе ён памёр пасля аперацыі. Брату не ўдалося з ім развітацца. Сапраўдны гарэза Дзіма жыў хутка і яскрава. Ад яго я некалі пачуў выраз: "Што, хлопцы, лепім расход". Вось ён і зляпіў расход, крыху заўчасна. Што цікава, і ён, аказваецца, бавіўся ў паэзію. Таму далучыўся і колькі ягоных вершаў. Яны з брашуры, якую ў памяць аб Дзіму выдала ягоная сяброўка. Дазваляю падзяліцца.

Калі ў каго ёсць магчымасць, варта падтрымаць бацькоў гэтых берасцейскіх братоў. Можна праз мяне ці АЧК Беларусь. На іх долю выпаў цяжкі іспыт: вязніца старэйшага і смерць малодшага сыноў. Але яны трымаюцца, як трымаюцца і іншыя бацькі зняволеных таварышаў. Усім ім мая пашана.