Всё это сладости
ветренной юности
солнечной радости
в мудрости сбудутся
детские шалости
именно в старости

2004 г.

На мяжы з Канадай, на шляху Вялікіх Амерыканскіх азёраў ляжыць даволі вядомы ў свеце горад Дэтройт. Гэты найбуйнейшы горад штата Мічыган не толькі колішняя аўтамабільная сталіца ЗША. Гэта не толькі радзіма музычнага жанру тэхна. Не толькі горад, дзе вырас Эмінэм, і нарадзіліся зоркі панкрокера Ігі Попа, хардрокера Эліса Купера ды блюзмэна Сціві Уандэра. Дэтройт не толькі горад, які ў майго пакалення асацыюецца з легендарным фільмам Пола Верховена “Робакоп” (па сюжэце падзеі адбываюцца менавіта у Дэтройце, але здымкі пераважна праходзілі ў Даласе і Пенсільваніі). Дэтройт не толькі сумнавядомы тым, што гэта найвялікшы амерыканскі готрад, які ў 2013 г. аб’явіў сябе банкротам. Дэтройт таксама ў мяне асацыюецца з сённяшняй геапалітычнай сітуацыяй у нашым рэгіёне – вайной ва Украіне. У часы другой сусветнай вайны горад стаў сталіцай таго, што увайшло ў гісторыю пад назвай “арсенал дэмакратыіі”. Гэтыя словы прэзідэнта Франкліна Дэлана Рузвельта, ашучаныя па радыё ў 1940 г. сталіся сімвалічным пачаткам дапамогі ЗША саюзнікам супраць карін Восі. Тады аўтапрамысловацсь у горадзе была максімальна пераведзена на патрэбы войска. Дарэчы, адзін з гарадоў-пабрацімаў з’яўляецца Менск. Дэтройт таксама моцна звязаны з абаліцыянісцкім рухам, расавае пытанне тут заўсёды было актуальнае. Зрэшты, як і справы рабочага руху. Аб гэтым напішу асобна.

Трансцэндэнтнасць - помнік рабочай спадчыне Мічыгана

Тыдзень таму я ўзгадаў Эму Гольдман і помнік. Гаворка ішла аб цікавым мануменце “Трансцэндэнтнасць”, які знаходзіцца на Плошчы Філіпа А. Харта ў сэрцы Дэтройта.

Помнік быў адкрыты ў 2003 г. Ягонымі аўтарамі сталі Дэвiд Джон Бар і Серджыа дэ Джусьці. Каб паставіць манумент было створана адмысловае таварыства, а сродкі збіраліся па прафсаюзах і грамадскіх арганізацыях.

20-метровыя сталёвыя дужкі ў форме кола, вагай 30 тон, уверсе нязлучаныя. Разрыў сімвалізуе, што рабочаму руху яшчэ ёсць над чым працаваць – барацьба працягваецца.

Вакол кола размешчаны 14 гранітных валуноў на тэму прафесій (у тым ліку "Канструктары", "Будаўнікі", "Мантажнікі"), а ля падножжа знаходзяцца таблічкі з цытатамі, якія адлюстроўваюць перамогі рабочага руху на працягу многіх гадоў.

Таксама пазначаны "Галасы Працы". Апроч Эмы Голдман, там ёсць цытаты Гандзі і шмат прадстаўнікоў амераканскага рабочага руху. Акрамя таго, ёсць з дзясятак брукаванак, якія ўшаноўваюць працоўныя дасягненні, такія як спыненне дзіцячай працы, забеспячэнне аплачваемых пенсій, медыцынскай дапамогі і іншыя.

Недалёка ад гэтага месца доктар Марцін Лютэр Кінг-малодшы 20 чэрвеня 1963 г. меў сваю вядомую прамову "Я маю мару", падчас якой ён сказаў: "Дуга гісторыі схіляецца да справядлівасці". Ягоныя словы паслужылі натхненнем для аўтараў манумента і пазначаны на ім.

Помнік стаіць непадалёк набярэжнай, дзе, дарэчы, знаходзіцца іншы цікавы манумент.