У раннім дзяцінстве я баяўся дзвюх рэчаў: смерці бацькоў і вайны. З першым усё зразумела, думаю, што большасць дзяцей адчувае падобнае. Страх вайны, у сваю чаргу, нарадзіўся ад саўковай культуры мілітарызму, ад савецкіх фільмаў, ад школьных падручнікаў. Паўсюль была вайна. Аднойчы, калі мне было гадоў шэсць, старэйшыя хлопцы сказалі, што заўтра пачнецца вайна. Я вельмі стрэсануў, паверыўшы ў гэта. Тады я думаў, што заўтра увесь свет перавернецца і прыйдзе смерць, разруха, хаос, страта блізкіх. На шчасце, на наступны дзень ніякай вайны не было, і пазней не было. І ўвогуле, у маім жыцці, апроч кніг, фільмаў ды сямейных аповядаў, вайны ніколі не было. Амаль не было.

У падлеткавым узросце, я прывучаны да жыцця без вайны (бо гэта ж гісторыя, справа даўно мінулых дзён, якой займаліся дзяды), нечакана адкрыў, што ў Ічкерыю прыехалі расійскія танкі. Усе гэтыя навіны ды крывавыя рэпартажы аб чачэнскіх падзеях (хто ж не памятае "Чысцілішча" 1997 г.) не давалі звыкнуцца з думкай, што вайна ідзе зусім недалёка. У Расеі. А мы ж пачуваліся амаль што адным цэлым з гэтай імперыяй.

Войны ішлі ўвесь час, але недзе далёка. Аднак у 2014 г. вайна ўжо была амаль што на нашым падворку. Ізноў расейскія танкі везлі на захад счаслівы руский мир. Стала зразумела, што прыгожыя байкі аб гераічных ваенных дзеяннях, кануўшых у Лету, гэта лухта. І хоць ужо тады трэба было рыхтавацца да 2022 г., мая свядомасць была ў рэжыме нейкай самааховы і недаверу да цалкам прагматычных і рэальных сцэнараў баявых дзеянняў у нашым рэгіёне.

Я думаў, што патэнцыйная вайна ва Украіне, а тым больш у Беларусі, гэта антыўтопія. Аказалася, што свет без войнаў - гэта утопія. Калі адсутнасць збройных канфліктаў з'яўляецца ўтопіяй, то што казаць аб нейкіх нашых марах? Марах, дзе няма месца не толькі войнам, але розным формах іерархій і прыгнёту. Дэмакратыя - тая ж самая утопія. Пакуль што народаўладдзя я не сустракаў нідзе. Ці знікнуць войны, калі знікне капіталізм? Сумняваюся.

У 2014 г. я не думаў, што буду актыўна ўцягнуты ў ваенную павестку, але сёння я шмат разоў камбініраваў, што буду рабіць, калі пачнецца вайна. Усе рэтраспектывы ў мінулае, у дзяцінства ды юнацтва, даўно гуляюць новымі фарбамі. Ад гэтых фарбаў можна аслепнуць, так яскрава яны пераліваюцца ў думках.

Ці можна нашымі утопіямі перамагчы антыутопіі? Дзе гарантыі таго, што калі будзе ліквідаваны апошні вораг, не прыйдуць новыя?

Я не ведаю, да чаго трэба рыхтавацца. Ніхто не ведае. Як мінімум трэба вырошчваць кветкі сваіх утопій, якія калі-небудзь заквітнеюць сапраўдным, а не пустаслоўным, антымілітарызмам.

На берегу своих утопий
Я вспоминаю детства лики
Глаза ехидной Вероники
И тишину полесских топей

Я в закормах своих сознаний
Плету из памяти узоры
Хмельной поручик дядя Жора
Порой меня сажает в сани

На рубежах границ туманных
Копаюсь в памяти ребячей
Бывает через сон я плачу
И Пашка смотрит как-то странно

Я посетил бордель утопий
Их берега хандра омыла
Цена свободы - горсть тротила
Десятки стрел и сотни копий

В ночных и пошловатых грёзах
В поту одесских сновидений
Я не писал стихотворений
Война шептала только прозу

В заросших недрах рудников
Врагов своих не караулю
Я растерял друзей к июлю
Полил цветы и был таков

2014 г.

Революция

один девять
один семь
будем делать
счастье всем

2002 г.

PS Эма Голдман падпісана як радыкальная феміністка? Хоць яна безумоўна з'яўлялася феміністкай, але ж не гэта вызначала яе асноўную палітычную самаідэнтыфікацыю, а анархізм. Ці фундатарам помніка не хапіла адвагі, каб напісаць слова "анархістка"?

Сёння дзень нараджэння ў вядомага расійскага анархіста Дзмітрыя "Лешага" Пятрова, які загінуў пад Бахмутам у красавіку 2023 г. Яму б споўнілася 36 год.

Не буду пісаць, што гэта была за асоба, аб Лешым можна прачытаць на адмысловым камемарацыйным сайце. Скажу толькі, што постаць была вельмі яскравая. Шчыра кажучы, у мяне ёсць аб ім невялічкія ўспаміны, але пакуль што я не магу іх публічна агучыць. Патрэбны час і спрыяльныя абставіны.

Раней я вельмі балюча перажываў страту сяброў ды таварышаў. Зараз усё памянялася. З кожнай смерцю, з кожным самагубствам, з кожным прысудам, з кожным ад'ездам за акіян, з кожнай палітычнай сваркай, з кожным канфліктам, пасля якога сыходзіць з рэек чарговы вагон адцвіўшага сяброўства, становішся іншым. Мацнейшым, старэйшым, магчыма нават і больш чэрствым. Становіцца менш эмоцый, ты проста звыкаешся да згубы дарагіх табе людзей. Раней ці пазней усе мы там будзем.

Ці гэта толькі абаронная рэакцыя, каб не паказваць слабасць, бо ўнутры ты па-ранейшаму адчуваеш боль ды смутак?
Ці гэта сапраўдная загартоўка характару? Я не ведаю, але, падаецца, што ў маім фізічна здаровым, але эмацыйна выматаным сэрцы, застаецца ўсё менш месца на слёзы па людзях, якія адыходзяць назаўсёды.

Мои друзья сидят в тюрьме
мои товарищи в плену
репрессии растут в длину
а я отправился в турне...

мой лучший друг - слуга ветров
меня безмерно понимал
отважился на вечный бал
в Варшаве прыгнув под метро

мой друг поговорить любя
придумал анархистом быть
но испарилась где-то прыть
он выбрал идолов рубля

друг мой посеял семена
в имперском мире лагерей
где произвол хранит царей
где вместо праздников война

старинный друг порвал с женой
семья осколками трещит
любовь - опасные клещи
ошибки - чёрствый хлеб ржаной

есть друг, который под рукой
всегда поможет, подбодрит
но он идейно не магнит
весёлый парень, но другой

друзья хорошие мои
разбросаны за семь морей
кто спился, кто-то стал старей
один сторчался на Бали

пора все фотки сдать в музей
мне стало тесно в кандалах
сжигаю память, сею прах
освобождая всех друзей

2024 г.

❗️❗️❗️ Освобожден Николай Дедок. Подробности позже

Апроч таго, дзве знакавыя фігуры беларускай сацыяльна-палітычнай прасторы: палітык Мікола Статкевіч і філосаф Уладзімір Мацкевіч!

❗️❗️❗️ Освобожден Николай Дедок. Подробности позже
UPD - поступают опровержения. Вчера Миколу перевели в СИЗО КГБ, по данным СИЗО в Колядичах.

Многочисленные подтверждения освобожения Миколы, в тч из надежных источников, но мы запостим точное обновление, когда он попадет в руки товарищей в Вильнюсе.

Афіцыйнае фота. Віншую Міколу і ўсіх іншых вызваленых! 🖤❤️

Аднак не трэба забываць, што за кратамі застаюцца яшчэ шмат палітвязняў, у тым ліку шэраг іншых таварышаў. І барацьба працягваецца.

Мой чацвёрты раз у ЗША. Першы раз быў у далёкім 2005 г. Другі ў 2007 г. Трэці ў мінулым і вось я зноўку тут. Агулам 9 месяцаў жыцця. Першыя два разы па праграме Work and Travel, пазней таксама праца, але ўжо не фізічная, а інтэлектуальная. Шукаю матэрыялы розныя, датычныя да анархісцкага руху. Шмат чаго знайшоў. Паступова раскажу вам некалькі цікавых гісторый менавіта аб анархізме, рабочым руху і прагрэсіўных ідэях з месца, дзе я зараз знаходжуся.

Учора пабываў з сябрам на Ніагарскім вадаспадзе і ў горадзе Бафала, у якім працаваў лэндскейперам дваццаць год таму. Настальгія неверагодная. Бачыў дамы, у якіх жыў, офіс, дзе працаваў, вуліцы, па якіх ганяў на ровары... Я ведаў, што калісьці вярнуся ў гэты горад. Чарговы гештальт завершаны.

Всё это сладости
ветренной юности
солнечной радости
в мудрости сбудутся
детские шалости
именно в старости

2004 г.

На мяжы з Канадай, на шляху Вялікіх Амерыканскіх азёраў ляжыць даволі вядомы ў свеце горад Дэтройт. Гэты найбуйнейшы горад штата Мічыган не толькі колішняя аўтамабільная сталіца ЗША. Гэта не толькі радзіма музычнага жанру тэхна. Не толькі горад, дзе вырас Эмінэм, і нарадзіліся зоркі панкрокера Ігі Попа, хардрокера Эліса Купера ды блюзмэна Сціві Уандэра. Дэтройт не толькі горад, які ў майго пакалення асацыюецца з легендарным фільмам Пола Верховена “Робакоп” (па сюжэце падзеі адбываюцца менавіта у Дэтройце, але здымкі пераважна праходзілі ў Даласе і Пенсільваніі). Дэтройт не толькі сумнавядомы тым, што гэта найвялікшы амерыканскі готрад, які ў 2013 г. аб’явіў сябе банкротам. Дэтройт таксама ў мяне асацыюецца з сённяшняй геапалітычнай сітуацыяй у нашым рэгіёне – вайной ва Украіне. У часы другой сусветнай вайны горад стаў сталіцай таго, што увайшло ў гісторыю пад назвай “арсенал дэмакратыіі”. Гэтыя словы прэзідэнта Франкліна Дэлана Рузвельта, ашучаныя па радыё ў 1940 г. сталіся сімвалічным пачаткам дапамогі ЗША саюзнікам супраць карін Восі. Тады аўтапрамысловацсь у горадзе была максімальна пераведзена на патрэбы войска. Дарэчы, адзін з гарадоў-пабрацімаў з’яўляецца Менск. Дэтройт таксама моцна звязаны з абаліцыянісцкім рухам, расавае пытанне тут заўсёды было актуальнае. Зрэшты, як і справы рабочага руху. Аб гэтым напішу асобна.