اَبَر ویلای شخص ذی‌نفوذ در حاشیه‌ رود کرج تخریب شد

🔹 حکم قضایی برای تخریب این اَبَر ویلا در حالی صادر شد که فرد مورد اشاره برای ساخت ویلا کوه را تراشیده و به حریم رودخانه تجاوز کرده بود.

کانال تلگرام بولتن نیوز | پیج اینستاگرام بولتن نیوز | سایت بولتن نیوز

🎯روایتی از آیین افتتاحیه «مؤسسه فرهنگی‌هنری افق بصیر»

🖋مراسم افتتاحیه «مؤسسه فرهنگی‌هنری افق بصیر» روز پنجشنبه ۲۰ آذر با حضور چهره‌های فرهنگی و هنری، از جمله جناب آقای «دکتر محمدرضا سوقندی» مدیرکل اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم، جناب آقای «روح الله کریمی» رئیس اداره فرهنگی و کتاب اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم، جناب استاد «سید علی اصغر موسوی» مدیر موسسه فرهنگی‌هنری سعا و شاعر آئینی کشور، سرکار خانم دکتر «نرجس نیازمند» عضو هیئت رئیسه و رئیس کمیسون زنان و خانواده شورای اسلامی شهر قم، جناب آقای «محمد شبستری» مدیر کتابخانه ادبی و هنری دفتر تبلیغات اسلامی، جناب آقای حجت الاسلام والمسلمین «قاسمعلی قاسمی» مستشار سابق دیوان عدالت اداری کشور، جناب آقای حجت الاسلام والمسلمین «جعفر صبوری» استاد و مشاور حوزه، سرکار خانم «فاطمه نادری» مدیریت رواق خواهران و خانم «زهرا محرمی» متصدی رواق خواهران آستان مقدس حرم حضرت معصومه سلام الله و سایر هنرمندان و نویسندگان ارجمند استان قم، برگزار شد.

#افق_بصیر | #بصیرا | #گزارش | #افتتاحیه

📲@Ofogh_basir
🌐 www.ofoghbasir.ir

🖋هدف از این آیین، معرفی رسمی مؤسسه و تبیین چشم‌انداز فعالیت‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی آن بود.

مراسم با تلاوت آیاتی از قرآن کریم آغاز و سپس سرود ملی جمهوری اسلامی ایران با همخوانی حضار نواخته شد. در ادامه، کلیپی با محوریت مقام حضرت زهرا (س) و فرمایشات مقام معظم رهبری به نمایش درآمد که فضای مراسم را معنوی‌تر ساخت. پس از آن، یکی از اعضای هیئت مؤسس این مؤسسه جناب آقای حجت الاسلام والمسلمین «مهدی بخشیان» ضمن سخنانی به معرفی اهداف و ضرورت تأسیس این مجموعه فرهنگی پرداخت. سپس سرکار خانم «نجمه جوادی»، مدیرعامل مؤسسه، با تشریح برنامه‌های آتی و چشم‌انداز آینده، بر توسعه فعالیت‌های فرهنگی و تعامل سازنده با نهادهای فرهنگی تأکید کرد.
در بخش بعد، کلیپ معرفی مؤسسه پخش شد و سپس سرکار خانم «مریم بصیری» یکی از مؤسسین این مؤسسه، توضیحاتی را در خصوص فرآیند شکل‌گیری موسسه ارائه کرده‌اند؛ سپس سخنران مذهبی جناب آقای حجت الاسلام والمسلمین «سید یحیی مرتضوی» با بیانی دلنشین درباره نقش زن در فرهنگ اسلامی سخن گفت. در ادامه این مراسم، شاعر فرهیخته جناب استاد «سید علی‌اصغر موسوی»، با شعرخوانی شورآفرین خویش در منقبت حضرت خدیجه کبری و فاطمه زهرا سلام الله علیهما ، طراوت و معنویت ویژه‌ای به مجلس بخشیدند.
مراسم با اجرای مداحی و مولودی‌خوانی ادامه یافت و حال‌و‌هوایی شاد و معنوی به مجلس بخشید.
✨️در انتها پس از ثبت عکس یادگاری با حضور مهمانان، مدیران و کارکنان مؤسسه، آیین افتتاحیه در فضایی صمیمی و رضایت‌بخش به پایان رسید.

#افق_بصیر | #بصیرا | #خبرگزاری | #رویداد_ادبی

📲@Ofogh_basir
🌐 www.ofoghbasir.ir

🖌کیهان علم📚

- فرمود«ص»:می آیدکسی همنام بامن
درقدرت تشخیص،او برهان علم است
او درمحیط عقل و در سامانهٔ عشق
چون گوهری تابنده دردامان علم است
ممدوح مشکات زمین و آسمان،هم
مشهور تفسیر صریح،آسان علم است
درترجمان آیه های کهکشان وار
تک اختر برج شرف،کیهان علم است

باقر«ع»به معنای شکافنده سبب را
بی انفعال ذره ای،از جان علم است

مجموعهٔ علم زمینی ، آسمانی
در محضر تدریس او ،شایان علم است!
حق درضمیرباورش گنجانده حکمت
دربین آل مصطفی «ص»،ایوان علم است.📚

صل اللّه علیهم و آل الاطهار🌷🌴
مکتب شعر امامیه
مکتب شعر دینی در ایران
سیدعلی اصغر موسوی
قم-۲۷ تیر ۱۴۰۰
#باقر_العلوم
#سعا
#saapoem
@saapoem

https://eitaa.com/saa_institute

🖌کیهان علم📚

- فرمود«ص»:می آیدکسی همنام بامن
درقدرت تشخیص،او برهان علم است
او درمحیط عقل و در سامانهٔ عشق
چون گوهری تابنده دردامان علم است
ممدوح مشکات زمین و آسمان،هم
مشهور تفسیر صریح،آسان علم است
درترجمان آیه های کهکشان وار
تک اختر برج شرف،کیهان علم است

باقر«ع»به معنای شکافنده سبب را
بی انفعال ذره ای،از جان علم است

مجموعهٔ علم زمینی ، آسمانی
در محضر تدریس او ،شایان علم است!
حق درضمیرباورش گنجانده حکمت
دربین آل مصطفی «ص»،ایوان علم است.📚

صل اللّه علیهم و آل الاطهار🌷🌴
مکتب شعر امامیه
مکتب شعر دینی در ایران
سیدعلی اصغر موسوی
قم-۲۷ تیر ۱۴۰۰
#باقر_العلوم
#سعا
#saapoem
@saapoem

https://eitaa.com/saa_institute

یاهوو


با دماوندی دگر برخیز از گور ای بهار
کاین زمان در شهر تهران بدتر از ری می‌کنند

"یارب این نودولتان را با خر خودشان نشان"
چونکه دارند اسب احساس مرا پی می‌کنند

#غلامعباس_سعیدی


هجدهم آذرماه زادروز ملک‌الشعرا بهار است.


🌸 و من ( خوش عمل کاشانی) افزودمی:

ای  غلامعباس  از  اینان   چه  داری انتطار
آبرو را خورده اند و شرم را قی می کنند!

💕 در خاطره ها 💕

دعای من که شکیبا به دردها هستم
امید آنکه شود مستجاب،حق ، آمین.
🏹🏹🏹🏹🏹🏹🏹🏹🏹🏹

دل خانه ی دردست صفایی دگرش نیست
جزرنج فزون در سفر و در حضرش نیست

یلدای وطن را سحری روشن اگر هست
درخاطره هایی ست که دیگر اثرش نیست

گامی دو سه مانده ست که نوروز بیاید
هرچند که در حافظه هامان خبرش نیست

افسوس تنومند درختی که حضورش
سرشار امید است دگر برگ و برش نیست

در کنج خرابات که ویران شده ساقی
نور بصرش رفته و شوری به سرش نیست

خنیاگر وارسته که گویای غزل بود
غیرازدل مجروح وبجزچشم ترش نیست

کو چلچله؟ چل سال فزون است که دیگر
تا از سفر آید به برم بال و پرش نیست.

🦚  عباس خوش عمل کاشانی 🦚
#انجمن_ادبی_ایران_لندن
👆🌹🙏🌹👆
@Iranihauk_New


❤️ شب یلدا ❤️

شب یلداست شب خاطره ها
خاطراتی همه شیرین و عزیز
خاطراتی همه از عطر صمیمیت و شادی لبریز
فرصتی سبز و بهارآیین تا بار دگر
پیش هم بنشینیم
نفس سرد زمستان را با زمزمه ها
نقل یک خاطره از دفتر پیشین ترها
خواندن یک غزل از حافظ شیراز که دلهامان را
گرمتر می خواهد
دور کنیم
به تمنای بهاری که ز راه
خواهد آمد و صمیمیت سبزش را خواهد بخشید
خاطرآسوده ز دیوی که پس پنجره کرده ست کمین
دل خود را و دل یاران را
مسرور کنیم
صحبت از گرمی و دلبستگی و نور کنیم.

🦋عباس خوش عمل کاشانی. 🌸

😭 روزگار تحریم !! 😭

«تحریم» اگر کمر شکن نیست
تأثیرگذارِ مرد و زن نیست

پس این همه فقر و فاقه از چیست؟
ادعیّه ی بی افاقه از چیست؟

هر جا که نظر کنی گرانی
آورده هجوم ناگهانی

با بخت سیاه اسیر حقر است
این قوم که زیر خطِّ فقر است

یارب! نظر عنایتی کن
از مردم ما حمایتی کن

بفرست به ما چو قوم موسی
با طرح جدید «منّ و سلوی»

منّ است اگر چه صمغ و شیره
حکمآ به گرسنگی است چیره

سلوی عسل است اگر که یا گوشت
ما را نشود دمی فراموشت!

از مطبخ خود به باغ رضوان
ما را که شدیم بر تو مهمان

در ظرف بلور یا سفالی
ارسال کن آنچه هست عالی

تا ما بخوریم و شکر گوییم
آن گاه مسیر راست پوییم

خرغلت زنیم شام یلداه
در بستر خویش تا سحرگاه

«تحریم» که موحش است بیمش
با لطف تو دور می زنیمش

روسیّه و چین که یار مایند
در لفظ ، کجا کنار مایند؟

با ما تو اگر رفیق بودی
گور پدر قطر ـ سعودی

در ترکیه«اردوغان» چوبا ماست
انگار شود «حسین اوباما» ست

القصّه در این مسیر طولا
تا همره ما و همدل ما

همسایه ی خرس ماست «پوتین»
پوشیم به جای گیوه پوتین

در ظلمت صبح و شام «تحریم»
ای باعث اقتدار و تحکیم

ما از تو اگر که لامپ داریم
کی واهمه از «ترامپ» داریم؟

یارب! نظر تو بر نگردد
در حجله عروس نر نگردد

قربان شومت ترحّمی کن
بر خوش عملت تبسّمی کن.

🫛عباس خوش عمل کاشانی🫛

🦚 یلدای خاطره انگیز! 🦚

💕 عباس خوش عمل کاشانی💕

در دوران کودکی و نوجوانی ، با نام شب یلدا فقط در کتاب ها و مجلات آشنا بودم ؛ چون در کاشان ، این شب معروف و خاطره انگیز را با نام شب چلّه می شناختند.کسانی که این شب را جشن می گرفتند و دورهمی خانوادگی داشتند بسیار معدود بودند.در بین کاشانی ها برای شب یلدا جایگاهی رفیع نبود.شاید پنج درصد مردم شهر و ده درصد مردم روستا شب چلّه را دورهمی داشتند و به صورت کمرنگ جشن می گرفتند.
یکی از فامیل من که به جدّ معتقد به جشن شب چلّه بود دایی غلامعلی مرحومم بود.همان شکارچی دوست ِدکتر نعمت الله مدیحی (دکتر مدیحی بزرگ) و بواسطه ی آن سهراب سپهری...
غروب سی ام آذر که از راه می رسید مادر مهربانم من و خواهر برادرهایم را مخاطب قرار می داد و با لحن مهربان و خوشایندش ما را به انجام هرچه زودتر تکالیف مدرسه ترغیب می کرد و سپس می گفت: امشب شب چلّه است و شام و شبچره خانه ی دایی غلام مهمانیم.
ساعت 9 شب که می شد ما بچه ها همراه با پدر و مادر و ننه آقام ـــ که برای جشن شب چلّه شور و شوقی کودکانه داشت و از بروز آن ابایی نداشت ـــ سوار بر وانت عمو خیرالله راهی مزرعه ی باقرآباد محل سکونت دایی غلام و خانواده اش می شدیم.

شب چلّه یا همان یلدا در کنار خانواده ی دایی غلام به ما بیش از بزرگترها خوش می گذشت.
زن دایی ساراخاتون با سلیقه ام که اصالتآ برزکی بود با میوه هایی چون انار و سیب و گلابی و تنقلاتی چون جوزقند و برگه ی هلو و زردآلو و نخودچی کشمش از همه پذیرایی می کرد.اما در سفره ی هله هولی های زن دایی عزیزم یاد ندارم که هندوانه حضور داشته باشد.ساعت یازه ونیم شب شام را که عبارت بود از کاچی (همان کاچی بهتر از هیچی ، نه ترحلوا مانندی که در شهرهایی غیر از کاشان به آن کاچی اطلاق می شود) نوش جان می کردیم.کاچی مورد بحث از آن کاچی های باصطلاح امروزی ها لاکچری بود وما در کمتر شب و روز ی از سال مانندش را می خوردیم.در وسط این کاچی که در سینی مسین کنگره داری ریخته می شد به قاعده ی چهار پنج کیلو قرمه ــــ که در کاشان و توابع به آن گوشتقلیه می گفتند ومی گویند و قرب پنجاه سال از آخرین باری که نوش جانش کردم می گذرد ــــ قرار داشت.البته بعضی خانواده ها هم شامشان صبحانه ی دیگر ایام سال در جاهای مختلف یعنی کله پاچه ی گوسفند بود که با اشتها نوش جان می کردند.
بعد از شام ، تا ساعت دو بامداد اوقات همه به شبچره و نقل خاطرات و دوبیتی خوانی می گذشت ومن یاد ندارم در شب چلّه های مذکور شاهنامه خوانی و فال حافظ رواج داشته باشد.رأس ساعت دو بامداد مهمانان دایی غلام به خانه های خود برمی گشتند ، تا شب اول اسفند که باز چنین جشن دلپذیری در خانه ی دایی غلام برپا می شد.
یاد وخاطره ی عزیز آن شب چلّه ها (شب یلداها) همیشه با من است و این روزها با یاد آوری اش جز آه و افسوس و گوشه ی چشم تر کردنی ندارم.

...................شب یلدا
.
شب یلداست
شب خاطره ها ...
خاطراتی همه شیرین و عزیز
خاطراتی همه از عطر صمیمیت و شادی لبریز
فرصتی سبز و بهارآیین تا بار دگر
پیش هم بنشینیم
نفس سرد زمستان را با زمزمه ها
نقل یک خاطره از دفتر پیشین ترها
خواندن یک غزل از حافظ شیراز که دل هامان را
گرمتر می خواهد
دور کنیم
به تمنای بهاری که ز راه
خواهد آمد و صمیمیت سبزش را خواهد بخشید
خاطرآسوده ز دیوی تاریک که پس پنجره کرده ست کمین
دل خود را و دل یاران را
مسرور کنیم
صحبت از گرمی و دلبستگی و نور کنیم.

❤️🌸 عباس خوش عمل کاشانی 🌸❤️
        🪻عکس: استاد اصغر شاطری🪻

غریب سامرا
🌷 نذر امام هادی(ع)
اشک ستاره می‌چکد بر کهکشان، امشب
یا می‌نشیند، غم به چشم آسمان امشب!
غم‌مویه‌های شهر سامرا، چه می‌گویند؟!
آه است و داغ سینه‌ی پیر و جوان امشب
اینان مگر در سوگ فرزند که می‌نالند؟
صحرا به صحرا می‌رود، بانگ فغان امشب!
تکرار داغ ظهر عاشورا، شده انگار
فریاد جبریل است و اشک عرشیان امشب
یلدا‌ترین اندوه، شد مهمان سامرا
کند است اگر نبض غم آهنگِ زمان امشب !
جان می‌سپارد با غمی جانکاه، مولامان
از هم نمی پاشد چرا نظم جهان امشب!
🌴🌷🌴
مکتب شعردینی درایران
مکتب شعرامامیه
سیدعلی اصغرموسوی
قم ۱۳۸۵
#امام_هادی
#شعر_آیینی
#سعا #استاد_سعا
#saapoem
@saapoem

خیام و کامنت‌های ناروا

مسلم گرفتن سخنان منسوب به افراد سرشناس ـ به قول امروز «سلبریتی» ـ بدون تحقیق در صحت انتساب، و سپس پر کردن فضای عمومی از بازنشر اصل مطلب و انبوهی از کامنت‌های سزا یا ناسزا، له یا علیه آن شخص، پدیده‌ای است که البته در تاریخ فرهنگ و ادب ما نیز سابقه داشته است.

نمونه‌ای از این موارد، چنان‌که می‌دانیم، نسبت دادن صدها رباعی به حکیم عمر خیام است؛ رباعیاتی که برخی از آن‌ها از شدت سخافت، حتی قابل بیان عمومی نیستند.

از جمله، رباعیی به خیام منسوب شده است که در پاره‌ای نسخ آن را به صورت مستزاد نیز ضبط کرده‌اند:
عید آمد و کارها نکو خواهد کرد
(چون روی عروس)
ساقی میِ لعل در سبو خواهد کرد
(چون چشم خروس)
افسار نماز و پوزه‌بند روزه
(یک بار دگر)
عید از سر این خران فرو خواهد کرد
افسوس افسوس

این رباعی در نادره ایام، حکیم عمر خیام، ص ۳۵۵ آمده است و در طربخانه، ص ۱۳۴، رباعی به صورت غیرمستزاد ضبط شده است. همایی در پاورقی، بر اساس سه نسخه‌ی طربخانه، رباعی را به صورت غیرمستزاد ثبت می‌کند، اما در عین حال توضیح می‌دهد که در دو نسخه به صورت مستزاد آمده است و در ردّ آن می‌نویسد:

«من باور ندارم که اصل این رباعی از خیام است، تا به مستزاد آن چه رسد! … او حل معضلات فلسفی و ریاضی می‌کرد؛ چه می‌دانست که این قبیل مستزادها را هم به او می‌بندند.»

باری، شاعر دیگری، گویی مصراع سوم رباعی را ـ و بلکه اصل رباعی را ـ مسلم‌الصدور پذیرفته، آن را از قول خیام نقل می‌کند و چنین بسط می‌دهد:

خیام که کوزه در سبو کرد آخر
کار همه عاشقان نکو کرد آخر
«افسار نماز و پوزه‌بنده روزه»
از کردن این خران فرو کرد آخر

نادره ایام حکیم عمر خیام ص ۳۶۴

طرفه‌تر و تاسف‌بارتر آن‌که خود این رباعی نیز به خیام منسوب شده است و روح آن بزرگوار را در گور لرزانده است.

سلبریتی‌های در قید حیات، دست‌کم امکان «تکذیب» یا ادعای «تحریف» سخن خویش را دارند، اما خیام مادر مرده! حتی مدعی‌العمومی ندارد که به دفاع از او برخیزد. اندیشمندانی هم که در جدا کردن سره از ناسره‌ی رباعیات خیام کوشیده‌اند، بیش از آن‌که مدافعان عمومی او باشند، مدعی‌الخصوص اند، چرا که عامه را با پژوهش‌های ایشان کاری نیست و از خیام، آن‌چه را با هویت فکری و ذوق شخصی خود صادق و موافق می‌یابند، برمی‌گزینند و بدان می‌بالند.

#دکتر_محمدعلی_شیوا
@zhazh_o_vazh

💕 سه گانه ی در بزم عشق 💕

هرگز گمان مدار گذشتم ز کام خویش
در بزم عشق گر که نجستم مقام خویش

کیفیتی که می دهدم چشم مست یار
جم هم ندیده هیچگه ازدورجام خویش

من مست خون دل شدم ویارمست می
هرکس به گونه ایست اسیرمدام خویش

ره برده ام به بزم قمار پری رخان
فالی نکو اگر چه ندیدم به نام خویش

بردوش خودسوار خوشم درمسیر عشق
اسب مراد را نکنم گر چه رام خویش

رستم ز دام محنت ایام عاقبت
درواپسین دمی که رسیدم به کام خویش

هرجا که حسن جلوه گرآمد دريغ داشت
ازعاشقان خسته جگرلطف عام خویش

افتادنش به شهرت ما می کند کمک
طشتی که برده ایم به بالای بام خویش

ترک خیال باطل اگر کرد شیخ شهر
من هم کنم کناره ز سودای خام خویش.

🌸🪻🌸

تا بنگرم در آینه ی دل صفای خویش
چون سایه درقفای تو آیم به پای خویش

رنگی نداشت هر چه نگه کردمش ز لطف
در انجمن ز دست ستردم حنای خویش

با سر دویده ام ز پی ات در مسیر عشق
ای پادشاه حسن نظر کن گدای خویش

تا بوده ام به یاد تو خرسند بوده ام
بیگانگی چرا کنی از آشنای خویش

بر لب مرا به غیر دعا در حق تو نیست
وقتی شکایت تو کنم با خدای خویش

تا ابتدای وصف تو می آورم به لب
از یاد می برم غم بی انتهای خویش

پروانه ی وصال تو تا داده ام ز دست
جز محنت فراق نخواهم برای خویش

گفتم به جمع ، شاعر بی ادعا منم
امروز دست می کشم از ادعای خویش.

🌸🪻🌸

رفتم به دامگاه هلاکت به پای خویش
یعنی شدم اسیر دل مبتلای خویش

از هیچ سو نشان محبت ندیده ام
تا سوختم ز داغ دل بی‌وفای خویش

ای اشکها به دامن من اختر آورید
تا چلچراغ سوگ ببندم برای خویش

تا من از آنِ دل شده ام دل از آنِ دوست
وقتی نمانده تاکه بمیرم به جای خویش

با بالهای سوخته تا اوج کهکشان
پر می کشم مگر که ببینم خدای خویش

با راهوار عشق نهادم قدم به راه
غیر از جنون عقل ندیدم بلای خویش

غیر از پریرخی نبود پیش چشم من
وقتی خیال خود بنشانم به جای خویش

دریادلی اگر که شود رهنمای من
بیگانه را ز شوق کنم آشنای خویش

مقرون استجابت اگر لحظه ای شود
حرز امان به من دهد آخر دعای خویش.

♥ عباس خوش عمل کاشانی♥

وقتی خشم جانشین فهم می‌شود

عیسی به فلک رسید، خر خشم گرفت
داوود زبور خواند، کر خشم گرفت
از بیشه به بازار بیامد شیری
موشی به دکان پیله‌ور خشم گرفت
اوحدالدین کرمانی

شعر طنز در سنت فارسی، اغلب وسیله‌یی برای خنداندن نیست، بلکه ابزاری است برای گفتنِ آنچه به‌صورت مستقیم گفتنش دشوار یا پرهزینه است.
شاعران با استفاده از اغراق، جابه‌جایی مراتب و نسبت دادن رفتار انسانی به حیوانات، سازوکارهای پنهان جامعه را عریان می‌کنند؛ سازوکارهایی که در زبان رسمی یا اخلاقی پنهان می‌مانند. در این نوع شعر، حیوان نه یک موجود طبیعی، بلکه نماد یک موقعیت اجتماعی یا یک تیپ ذهنی است. نمونه‌های چنین متونی در ادب فارسی فراوان است.

رباعی مورد بحث نیز از همین سنت می‌آید: متنی کوتاه، ساده و در عین حال عمیقاً انتقادی که به رابطهٔ میان «بزرگی» و «واکنش اجتماعی» می‌پردازد.

در این رباعی، شاعر سه کنش بزرگ و متعالی را کنار هم می‌نشاند:
- عروج عیسی،
- نغمهٔ وحیانی داوود،
- و حضور شیر به‌عنوان نماد قدرت و شکوه.

هیچ‌یک از این کنش‌ها متضمن تجاوز، تهدید یا حذف دیگری نیستند. آن‌ها صرفاً «ظهور»اند: ظهور معنا، هنر و قدرت. با این حال، واکنش جامعه نه پذیرش است و نه حتی سکوت، بلکه خشم است.

نکتهٔ کلیدی در این‌جاست که خشم از سوی نیروهای بزرگ یا هم‌تراز برنمی‌خیزد، بلکه از موجوداتی نمادین و حقیر و ناتوان از درک حقیقت صادر می‌شود:
خر، کر و موش.

این انتخاب تصادفی نیست. شاعر آگاهانه واکنش منفی را به پایین‌ترین مراتب فهم و قدرت نسبت می‌دهد تا نشان دهد که خشم، محصول ناتوانی در درک فاصله‌هاست. آن‌که خود را هم‌سنگ نمی‌بیند، بزرگی دیگری را نه الهام‌بخش، بلکه تحقیرآمیز تجربه می‌کند.

در مصراع پایانی، «موشی به دکان پیله‌ور خشم گرفت»، حتی از سطح قدرت سیاسی و دینی نیز فراتر می‌رویم و به میدان اقتصاد خرد و زندگی روزمره می‌رسیم. یعنی این سازوکار محدود به پیامبران و اسطوره‌ها نیست؛ در کوچک‌ترین مناسبات اجتماعی نیز، ظهور برتری—هرچند ناچیز—می‌تواند خشم برانگیزد.

جامعه‌یی که فاقد معیارهای روشن برای سنجش ارزش است، هر تفاوتی را تهدید تلقی می‌کند.

در مجموع، این رباعی تصویری فشرده از جامعه‌یی ارائه می‌دهد که در آن خشم جای فهم را گرفته است. جامعه‌یی که به‌جای مواجهه با معنا، آن را انکار می‌کند و به‌جای رشد، به واکنش‌های غریزی پناه می‌برد. طنز شعر در ظاهر است، اما حقیقت آن تلخ و به‌طرز نگران‌کننده‌ای آشناست.

نظر متفکران غربی
این تحلیل اجتماعی که در رباعی اوحدالدین کرمانی در قرن ششم و هفتم قمری مشاهده می‌کنیم، در تفکرات فلسفی و روانکاوانهٔ غربی نیز بازتاب یافته است:

- باروخ اسپینوزا در «اخلاق» خشم را عاطفه‌یی انفعالی می‌داند که از ناتوانی انسان در فهم علل واقعی امور ناشی می‌شود.
- نیچه در «تبارشناسی اخلاق» خشمِ فرودستان را صورت‌بندی اخلاقیِ ناتوانی می‌داند. یعنی جایی که نرسیدن به بزرگی، به نفی و تخریب آن تبدیل می‌شود.
- زیگموند فروید در «من و نهاد» خشم را یکی از مکانیسم‌های دفاعی «من» می‌داند که هنگام ناتوانی در پذیرش یا فهم واقعیت تهدیدکننده فعال می‌شود.
- هانا آرنت در «میان گذشته و آینده» نشان می‌دهد که با زوال قوهٔ داوری، واکنش‌های هیجانی جمعی—از جمله خشم—جای اندیشه و فهم را می‌گیرند.

بنابراین، رباعی اوحدالدین کرمانی (فارغ از اصالت انتساب رباعی)، با طنز و اغراق، همان‌گونه که متفکران غربی خشم را ناشی از ناتوانی در فهم می‌دانند، تصویری از واکنش‌های اجتماعی به بزرگی و برتری ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که در غیاب معیارهای روشنِ سنجش ارزش، خشم جانشین فهم می‌شود.

پاورقی: کتاب «روانشناسی اخلاقی خشم» یکی از مهمترین و خواندنی ترین کتابهایی است که به بررسی آرای متفکران در مورد خشم فردی یا اجتماعی می‌پردازد.

منابع
- دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی، احمد ابومحبوب، مقدمه ابراهیم باستانی پاریزی. انتشارات سروش، تهران، ۱۳۶۶ (ملحقات، رباعی شماره ۱۷۵۱)
- روانشناسی اخلاقی خشم، میشا چری، مریم خدادادی (مترجم)، نشر کرگدن، ۱۴۰۲

#دکتر_محمدعلی_شیوا
@zhazh_o_vazh