این خزنده جزو ترسناک ترین موجودات تاریخ زمین بود اما آنچنان شرور نبود!

فریب ظاهر عجیب و غریب این خزنده‌ی منحصر به فرد را نخورید چرا که Estemmenosuchus یک خزنده‌ی همه چیز خوار (غالبا گیاه) بود! اگر هم کمی دقیق تر به آن نگاه کنیم بیشتر عقب مانده به نظر می‌رسد تا ترسناک (: البته Estemmenosuchus با قدمتی بیش از ۲۶۷ میلیون سال، یک دایناسور نبوده بلکه بیشتر به پستانداران نزدیک بوده تا دایناسورها! چرا که تحلیل‌های سوراخ های جمجمه نشان می‌دهد که این موجود فقط یک حفره‌ی گیجگاهی واحد دارد که این یعنی یک سیناپسید بوده!

اقوام نزدیکتر Estemmenosuchus، همگی از زیرراسته‌ی Dinocephalia بودند. این زیرراسته، از تراپسیدهایی بودند که از سیناپسیدها تکامل پیدا کرده بودند. این گروه حدود ۲۸۰ میلیون سال قبل تکامل پیدا کردند. در این گروه استخوان Dentary بزرگتر شد تا حدی که تقریبا بزرگترین استخوان در جمجمه به حساب می‌آمد و صورت موجودات هم کشیده‌تر شد و این ویژگی در موجوداتی مانند Biarmosuchus خودنمایی می‌کرد. حفره گیجگاهی نسبت به سیناپسیدهای ۳۰۰ میلیون ساله مقداری کشیده‌تر بوده و کم کم دندان های عجیب پیدا شدند

- البرز امیدی شاه‌آباد

🦖 یکی از کامل ترین فسیل‌های جناب T-Rex

تا به حال نمونه‌های متعددی از فسیل های این دایناسور دوست داشتنی یافت شده که به دانشمندان برای درک ظاهر و تکامل این گونه و سایر تروپودها کمک‌های فراوانی کرده! بسیاری از این فسیل‌ها کامل بودند و برخی از آنها هم ناقص! حتی یک بار، نمونه‌ای از فسیل Tyrannosaurus به صورت اتفاقی توسط دو پسر بچه کشف شد.

اما Sue، دایناسور محبوب موزه‌ی فیلد شیکاگو یکی از کامل ترین فسیل‌های کشف شده از این دایناسور است. البته برخی فسیل های دیگر مانند Scotty هم بسیار کامل هستند. فسیل Sue شامل بیش از ۹۰ درصد بقایای استخوانی Tyrannosaurus rex است. جالب است بدانید دایناسورها تقریبا مانند درختان در هنگام رشد، حلقه بر جای می‌گذاشتند و بررسی های میکروسکوپی در این باره نشان می‌دهد که Sue در هنگام مرگ سنی میان ۲۷ تا ۳۳ سال داشته. آسیب های وارده به استخوان کتف هم نشان می‌دهد که احتمالا Sueی زبان بسته از مشکلات متعددی رنج می‌برده.

- البرز امیدی شاه‌آباد

💢 در موزه‌ها معمولا وقتی فسیل کامل نباشد، با یک نتیجه گیری منطقی، ماکتی جدید از قسمت‌های دست رفته می‌سازند تا به نمایش عموم گذاشته شود مانند یکی از پاهای Sue

به جز بخش پایینی یکی از پاها، جمجمه، و چند تا از مهره‌های گردن، دیگر قسمت‌های فسیل موجود در تصویر بقایای اصلی دایناسور هستند که باقی مانده‌اند

بالاخره Tyrannosaurus که یک پا نبوده! یا بدون سر به گشت و گذار و شکار نمی‌رفته است! اگر هم نقصی مادرزاد وجود داشت که باعث عدم شکل گیری یک پا در Sue بود، این دایناسور هرگز تا این حد رشد نمی‌کرد. یا اگر فسیلی ناقص از همین گونه در جایی دیگر از آمریکای شمالی یافت شود، پس از مقایسه با فسیل کاملی مانند Scotty یا Sue می‌توان دریافت که از همین گونه بوده است یا خیر! البته جمجمه‌ی اصلی Sue به صورت جداگانه از سایر قسمت‌های بدن، در موزه‌ی فیلد شیکاگو نگهداری می‌شود که در تصویر مشاهده میکنید.

اگر هم جایی در دنیا فسیلی یافت شود که شکل شکل دندان، یا فرم جمجمه‌اش و حتی تعداد انگشتان و شکل دستانش شبیه به Sue باشد ولی تفاوت های دیگری مانند اندازه هم داشته باشد، یعنی یکی از گونه های خانواده‌ی آنهاست.

- البرز امیدی شاه‌آباد

💢 فسیل‌های جدید از تانزانیا و زامبیا، اطلاعات بیشتری در مورد انقراض جمعی پایان پرمین ارائه می‌دهند.

دیرینه شناسان تعداد بی‌شماری از حیوانات را شناسایی کرده‌اند که درست قبل از انقراض جمعی پایان پرمین، حدود ۲۵۲ میلیون سال پیش، در جنوب پانگه‌آ زندگی می‌کردند. انقراض پرمین شدیدترین انقراض از پنج انقراض بزرگ تاریخ حیات بود که بیش از ۹۵ درصد از موجودات زنده را به خاک و خون کشید! بسیاری از موجودات باقی مانده، از سیناپسیدهای اجداد پستانداران بودند اما در آغاز دوره‌ی تریاس اقوام و اجداد کروکدیل‌ها بر زمین تسلط داشتند. این در حالی بود که دیگر آرکوسورها مانند اجداد ابتدایی دایناسورها در خفا زندگی می‌کردند و به مرور قدرت را به دست گرفتند!

انقراض گسترده‌ی پایان دوره پرمین فقط یک فاجعه برای حیات روی زمین نبود و مسیر تکامل را تا همیشه تغییر داد. اما دانشمندان درمورد اینکه کدام گونه‌ها زنده ماندند، و کدام گونه‌ها منقرض شدند اختلاف نظر داشتند. فسیل‌هایی که دیرینه شناسان در تانزانیا و زامبیا جمع‌آوری کردند، دیدگاه کامل تری از این دوره بی‌سابقه در تاریخ طبیعی سیاره‌مان به جامعه‌ی علمی می‌دهد. تمام فسیل‌های جدید در سه حوضه در جنوب آفریقا کشف شده‌اند. بیشتر آنها توسط اعضای تیم حفاری گروه دیرینه شناسان در سفرهای حفاری چند ماهه به منطقه در طول ۱۷ سال گذشته کشف شده‌اند. برخی دیگر، تجزیه و تحلیل نمونه‌هایی بودند که دهه‌ها قبل از زیر خاک بیرون کشیده شده و در مجموعه‌های موزه نگهداری می‌شدند.

پروفسور سیدور گفت: «این بخش‌های زامبیا و تانزانیا حاوی فسیل‌های بسیار زیبایی از دوره پرمین هستند. آنها به ما دیدگاهی بی‌سابقه از حیات روی خشکی، پیش از انقراض جمعی، می‌دهند.»

دوره پرمین نقطه پایانی دوران پالئوزوئیک بود. در دوران پالئوزوئیک، حیات جانوری (که ابتدا در اقیانوس‌های زمین تکامل یافت) شروع به سکونت در خشکی کرد و اکوسیستم‌های پیچیده زمینی توسعه یافتند. در دوره پرمین، طیف متنوعی از موجودات دوزیست و خزنده‌مانند در محیط‌هایی از جنگل‌های اولیه گرفته تا دره‌های خشک پرسه می‌زدند. انقراض دسته جمعی پایان پرمین بسیاری از این اکوسیستم‌ها را از بین برد و دوران مزوزوئیک را آغاز کرد که حیات شاهد تکامل دایناسورها (در دوره‌ی تریاس) و همچنین اولین پرندگان در دوره‌ی ژوراسیک، گیاهان گلدار و پستانداران بود.

برای دهه‌ها، بهترین درک دانشمندان از پرمین، انقراض جمعی پایان پرمین و آغاز مزوزوئیک از حوضه کارو در آفریقای جنوبی حاصل می‌شد، که شامل یک سابقه فسیلی تقریباً کامل از دوره‌های قبل و بعد از انقراض جمعی است. اما از دهه ۱۹۳۰، دیرینه‌شناسان متوجه شدند که حوضه‌های تانزانیا و زامبیا حاوی فسیل‌هایی از این محدوده زمانی هستند که تقریباً به بکری حوضه‌های کارو هستند.

پروفسور سیدور ادامه داد: «تعداد نمونه‌هایی که در زامبیا و تانزانیا پیدا کرده‌ایم آنقدر زیاد و وضعیت آنها آنقدر عالی است که می‌توانیم آنها را در سطح گونه با آنچه دیرینه‌شناسان در آفریقای جنوبی پیدا کرده‌اند، مقایسه کنیم. من هیچ جای بهتری روی زمین برای دریافت جزئیات کافی از این دوره زمانی و انجام چنین نتیجه‌گیری‌ها و مقایسه‌های دقیق نمی‌شناسم.»

تعدادی از مقالات منتشر شده در این مورد📚
https://www.tandfonline.com/toc/ujvp20/45/sup1

- البرز امیدی شاه‌آباد

💢 دانشمندان سطح دی اکسید کربن مزوزوئیک و میزان فتوسنتز در آن دوران را با کمک مینای دندان دایناسورها اندازه می‌گیرند

بر اساس تجزیه و تحلیل ترکیب ایزوتوپ اکسیژن دندان دایناسورها، جو زمین در دوران مزوزوئیک (۲۵۲ تا ۶۶ میلیون سال پیش) حاوی مقادیر بسیار بیشتری از کربن‌دی‌اکسید نسبت به امروز بوده و کل فتوسنتز گیاهان در سراسر جهان دو برابر بیشتر از امروز بود. دانشمندان مینای دندان دایناسورهایی را که در آمریکای شمالی، آفریقا و اروپا در اواخر دوره ژوراسیک و اواخر کرتاسه زندگی می‌کردند، تجزیه و تحلیل کردند. مینای دندان یکی از پایدارترین مواد بیولوژیکی است. این بخش از دندان ایزوتوپ‌های مختلف اکسیژن را که دایناسورها با هر نفسی که می‌کشیدند دریافت می‌کردند، در خودش ثبت می‌کند.

نسبت ایزوتوپ‌های اکسیژن تحت تأثیر تغییرات دی اکسید کربن جوی و فتوسنتز گیاهان قرار می‌گیرد. این همبستگی به دانشمندان اجازه می‌دهد تا در مورد آب و هوا و پوشش گیاهی در عصر دایناسورها نتیجه‌گیری کنند. در اواخر دوره ژوراسیک، حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش، هوا حدود چهار برابر بیشتر از قبل از اینکه انسان‌ها شروع به انتشار مقادیر زیادی گازهای گلخانه‌ای در جو کنند کربن‌دی‌اکسید داشت. و در اواخر دوره کرتاسه، یعنی حدود ۷۳ تا ۶۶ میلیون سال پیش، سطح آن سه برابر بیشتر از امروز بود.

دندان‌های جداگانه دو گونه دایناسور یعنی Tyrannosaurus rex و Kaatedocus حاوی ترکیبی کاملاً غیرمعمول از ایزوتوپ‌های اکسیژن بودند. این به افزایش ناگهانی دی اکسید کربن اشاره دارد که می‌تواند با رویدادهای بزرگی مانند فوران‌های آتشفشانی مرتبط باشد (به عنوان مثال، فوران‌های عظیم دکن ترپس در هند که در پایان دوره کرتاسه اتفاق افتاد.)

این واقعیت که گیاهان روی زمین و زیر آب در سراسر جهان در آن زمان فتوسنتز بیشتری انجام می‌دادند، احتمالاً با سطح دی اکسید کربن و میانگین دمای سالانه بالاتر مرتبط بوده است. این مطالعه نقطه عطفی برای پالئواکولوژی است : تاکنون، کربنات‌های موجود در خاک و نمونه‌های دریایی، ابزارهای اصلی مورد استفاده برای تشخیص آب و هوای گذشته‌ی زمین بودند. نمونه‌های دریایی، شاخص‌هایی مانند فسیل‌ها یا نشانه‌های شیمیایی در رسوبات هستند که به دانشمندان کمک می‌کنند تا شرایط محیطی دریا را در گذشته درک کنند. با این حال، این روش‌ها گاهی اوقات در معرض عدم قطعیت هستند.

دکتر فنگ گفت : روش ما دیدگاه کاملاً جدیدی از گذشته زمین به ما می‌دهد. این روش، امکان استفاده از مینای دندان فسیل شده را برای بررسی ترکیب جو گذشته‌ی زمین و بهره‌وری گیاهان در آن زمان فراهم می‌کند. این برای درک دینامیک آب و هوای بلندمدت بسیار مهم است.

دایناسورها می‌توانند دانشمندان جدید آب و هوا باشند. مدت‌ها پیش، دندان‌های آنها آب و هوا را برای دوره‌ای بیش از ۱۵۰ میلیون سال ثبت کرده بود (بالاخره ما در حال دریافت این پیام هستیم.)

منبع 📚
https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2504324122

- البرز امیدی شاه‌آباد

قدیمی‌ترین DNA میکروبی وابسته به میزبان در جهان، از بقایای ماموت‌های پشمالو به‌دست آمد🧬

در یک پژوهش جدید، دانشمندان DNA میکروبی باستانی را از ۴۸۳ نمونه از بقایای ماموت که بازه‌ای بیش از یک میلیون سال را در بر می‌گیرد، تحلیل کردند. این مجموعه شامل ۴۴۰ نمونه تازه توالی یابی شده و منتشر نشده از یک ماموت با قدمتی بیش از یک میلیون ساله نیز بود. پژوهشگران با استفاده از غربالگری متاژنومی، فیلتر کردن آلودگی‌ها، تحلیل الگوهای آسیب و استنباط فیلوژنتیکی، موفق شدند ۳۱۰ میکروب را که به بافت‌های مختلف ماموت‌ها مرتبط بودند، شناسایی کنند.

رفرنس 📚
https://www.sci.news/genetics/mammoth-microbiome-14188.html

- البرز امیدی شاه‌آباد

مطالعه‌ی جدید بقایای هموگلوبین را در فسیل دایناسورها نشان می‌دهد

با استفاده از روشی به نام «طیف‌سنجی رامان تشدیدی»، دیرینه‌شناسان توانسته‌اند بقایای هموگلوبین را در فسیل دو گونه دایناسور Brachylophosaurus canadensis و Tyrannosaurus rex شناسایی کرده و تأیید کنند که این مولکول واقعاً به خود این دایناسورها تعلق دارد. دانشمندان همچنین خاطرنشان می‌کنند که درک چگونگی تجزیه و تغییر هِم (++Fe) در طول زمان می‌تواند به توضیح چگونگی وقوع فسیل شدن و دلیل ماندگاری مولکول‌ها در طول میلیون‌ها سال کمک کند.

اگرچه بزرگترین یافته این است که دانشمندان می‌توانند از RR برای نشان دادن اینکه قطعات هموگلوبین می‌توانند ده‌ها میلیون سال دوام بیاورند، استفاده کنند، اما همچنین به بینش فوق‌العاده‌ای در مورد چگونگی تغییر این مولکول دست یافته‌اند. گوتیت یک کریستال معدنی است که به عنوان یک کریستال زیستی شناخته می‌شود. یعنی از کنش‌های زیستی تشکیل می‌شود. اما تاکنون کسی نمی‌دانست که گوتیت می‌تواند به قطعات پروتئین متصل شده و آنها را تثبیت کند. هِم در رسوباتی شناسایی شده است که بسیار بسیار قدیمی‌تر از دایناسورها هستند، بنابراین همچنان وجود دارد.

اگر بخواهیم بدانیم که این مولکول‌های باستانی چگونه در طی زمان طولانی باقی مانده‌اند، درک دلیل حفظ هموگلوبین و نقشی که هِم در این فرآیند ایفا می‌کند، واقعاً مهم است.

- البرز امیدی شاه‌آباد

این پوستر به تازگی برای یادبود مارک نورل ساخته شده.

او در سال ۱۹۵۷ در سنت پال به دنیا آمد و در سال ۱۹۶۵ به کالیفرنیا نقل مکان کرد. او از سنین پایین حشرات و فسیل‌ها را جمع‌آوری می‌کرد و نمایشگرها و دیوراماهایی با کیفیت بالا می‌ساخت. مدرسه‌اش این فرصت را به او داد تا در دوره‌های علوم آخر هفته در موزه لس‌آنجلس (LACM) شرکت کند، جایی که او چندین سال داوطلبانه در آنجا کار کرد.

در دوران دبیرستان، موزه لس‌آنجلس به مارک نورل پیشنهاد داد تا در سفرهای اکتشافی، تا صحرای موهاوی، شرکت کند و به این ترتیب حرفه‌ای را آغاز کرد که در آن ماجراجویی و اکتشاف فراوان بود.

او افراد زیادی را در این زمینه پرورش داد ⬇️

دکتر استیو بروسات : دیرینه‌شناس، متخصص تکامل دایناسورها، نویسنده‌ی برجسته‌ی کتاب «ظهور و سقوط دایناسورها» و رابط علمی.

استرلینگ نسبیت : متخصص آرکوسورها! او در روشن شدن روابط بین دایناسورها و خویشاوندان کروکودیلی آنها نقش داشت.

دیگو پول : تحقیقات دایناسورهای پاتاگونیایی؛ توصیفات مشترک و سنتزهایی در مورد ساروپودهای غول‌پیکر و ساروپودومورف‌های پایه

منبع: AMNH - سمینارهای علمی

- البرز امیدی شاه‌آباد

محققان میکروب‌های عصر پلیستوسن را احیا کردند 🦠

- البرز امیدی شاه‌آباد

رفرنس 📚
https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025JG008759

آیا ممکن است روزی نظریه تکامل رد شود⁉️

ظاهراً یک عده آدم بیکار، شب و روز منتظر خبر تکذیب شدن نظریه تکامل هستند! برای این عزیزان صبر ایوب را آرزومندم چرا که هیچ وقت قرار نیست به مراد دلشان برسند. بعضی از این بزرگواران معتقدند که در آینده‌ای نه چندان مقاله ای منتشر خواهد شد و نظریه تکامل را رد خواهد کرد. شخصی بی نام و نشان هم این مقاله را می‌نویسد که منتقدان نظریه تکامل اسمش را نمی‌برند تا خدای ناکرده توسط شامپانزه‌ها ترور نشود!

این دوستان عزیز ما معتقدند که تکامل به خوبی شناخته نشده‼️ آیا واقعا قرار است نظریه تکامل رد شود⁉️

° حتی اگر یک درصد هم در شواهد فسیلی شک و تردیدی باشد (که نیست)، DNA اینجاست تا ارتباطات موجودات زنده را نشان دهد. علومی که از نظریه تکامل پشتیبانی می‌کنند روز به روز در حال پیشرفت هستند.

- دکتر فرانسیس کالینز
متخصص ژنتیک آمریکایی

حرف حساب تکامل را می‌توان در دو جمله خلاصه کرد 👇
• گونه ها تغییر میکنند.
• گونه ها با یکدیگر ارتباط دارند.

تکامل به خودی خود یک فکت جاری در طبیعت است. مشاهدات مختلف زیست شناسی و شواهد متعدد از رکورد فسیلی تغییر گونه‌ها را نشان می‌دهند و شواهد ژنتیکی هم اینجا هستند تا پرده از ارتباط بین موجودات زنده بردارند. بنابراین دیگر جای بحثی درمورد درست بودن یا نبودن نظریه تکامل باقی نمی‌ماند و مطالبی که در این پیام نوشته‌ام فقط تکرار مکررات و حرف زدن با آجرهای دیوار است 🧱

اما چه چیزی در تکامل رد می‌شود⁉️

به دلیل محیط زندگی برخی از موجودات ماقبل تاریخ، ممکن است برخی فسیل‌ها هرگز تشکیل نشده باشند. برای مثال وقتی دانشمندان فسیلی از گربه‌سانان کوچک پیدا می‌کنند، کلاهشان را به هوا می‌اندازند چرا که چنین فسیلی بسیار کمیاب است. اما برای بسیاری از موجودات چنین ماجرایی صادق نیست و با پیشرفت روزافزون علم دیرینه شناسی، دیگر تمام شکاف های نظریه تکامل در حال پر شدن هستند. به عنوان مثال اگر شما فسیل‌های مرتبط به سیناپسیدها، تراپسیدها، سینودونت‌های اولیه و ثانویه را به ترتیب قدمت با یک‌دیگر مقایسه کنید، کمابیش یک روند تکاملی را مشاهده می‌کند.

این فسیل های جدید می‌توانند اطلاعات دقیق‌تری را به دانشمندان ارائه دهند. برای مثال پیش از این تصور می‌شد که Megaraptorها به دلیل شکل و حالت ناخن‌های‌شان از Dromaeosauridها باشند. اما با کشف فسیل‌های بیشتر، دانشمندان متوجه شدند که این ناخن‌ها از فالانژهای دست بودند و ربطی به ناخن روی یکی از فالانژهای پای دایناسورهایی مانند Velociraptor نداشتند. بنابراین اکنون می‌دانیم که Megaraptorها بیشتر به Tyrannosauridها شباهت داشتند تا Dromaeosauridها! البته برخلاف Tyrannosauridها که در روند تکامل آرواره‌های قدرتمند تری را تکامل دادند و دست‌هایشان آب رفت، گروه Megaraptorها دست‌های بزرگتری را در روند تکامل به خود اختصاص دادند در حالی که آرواره‌های آنها تغییر چندان محسوسی در قدرت گاز گرفتن پیدا نکرد.

این، مثال خوبی از این بود که رده‌بندی‌های موجودات زنده ممکن است رد شوند و اطلاعات دقیق تری جایگزین دیدگاه های قبلی شود. اما هرگز به معنای رد شدن نظریه تکامل نیست چرا که همین طبقه بندی ها، مانند تمام اصول دیگر علوم زیستی بر پایه‌ی تکامل هستند. درضمن، این تغییرات در رده بندی چنین نیست که Megaraptorها تبدیل به گروهی از حشرات شوند! فقط جایگاه آنها در شجره‌نامه‌ی دایناسورهای تروپود کمی جابه‌جا می‌شود.

- البرز امیدی شاه‌آباد

دقت بفرمایید که نظریه خودش بالا ترین مقام در روش علمی را دارد و درواقع به تایید رسیده!

ظاهراً امسال به غیر از سری جدید همگام با دایناسورها، مستندی پنج قسمتی در مورد تکامل انسان از شبکه‌ی BBC پخش شده که من همین دیروز موفق به دیدن تمام قسمت‌هایش شدم.

مستند جذابی بود و نه تنها مانند همگام با دایناسورها ارزش دیدن داشت، بلکه یادآور سبک آن هم بود. این مجموعه، روایتگر داستان پر پیچ و خم تکامل انسان، بر اساس شواهد فسیلی بود. البته آنچنان هم شباهتی به سری همگام با دایناسورها نداشت اما برای من، هردوی آنها حس و حالی مشابه داشتند. اگر بخواهم به همگام با دایناسورها نمره بدهم شاید ۸/۵ از ۱۰ هم زیاد باشد اما برای مستند انسان، نظر شخصی من نمره‌ی ۹ از ۱۰ بود.

برخلاف همگام با دایناسورها که در هر اپیزود، با گروهی جدید از دیرینه شناسان و کاوشگران فسیل آشنا می‌شدیم، در سری انسان، الا الشماحی، زیست شناسی تکاملی و دیرینه شناس مجری و گوینده‌ی ماجرا بود که خود ایشان هم داستان‌های جالبی برای روایت دارد. نه از اجداد انسان و فسیل‌ها! داستانی از خودش!

او در دوران نوجوانی خود به‌شدت مخالف نظریه‌ی تکامل داروین بوده است. خودش بعدها گفت که با هدف اثبات باطل بودن نظریه تکامل وارد دانشگاه شد و به همین دلیل رشته‌ی ژنتیک و زیست‌شناسی تکاملی را انتخاب کرد. اما واقعیت چیزی برخلاف دیدگاه‌های او بود! با پیشرفت در مطالعات علمی به‌ویژه هنگام بررسی ژن‌ها و شواهد فسیلی دریافت که داده‌های علمی نه‌تنها دروغ یا توطئه نیستند بلکه تصویر دقیقی از تاریخ حیات ارائه می‌دهند. این تغییر برای او آنقدر عمیق بود که باعث دست و پنجه نرم کردن او با افسردگی برای چند سال شد!

🔻اما به مرور، الا به یکی از چهره‌های برجسته علم دیرینه شناسی بدیل شد و رهبری کاوش‌های میدانی در مناطق ناآرام جهان را برعهده گرفت. پرشور و شوق‌تر از پیش اما در مسیری تازه در پی کشف ریشه‌های واقعی انسان!

- البرز امیدی شاه‌آباد