Obsessive-Compulsive Disorder (OCD)

💥 ውጥረት እና ጭንቀትን የሚያስከትል ዘው እያለ ጣልቃ የሚገባ፣ ለመቆጣጠር የሚያስቸግር ተደጋጋሚ ሃሳብ (obsession) እና ይህን የተፈጠረውን ጭንቀት ለማቅለል ተከትሎ የሚመጣ በተመሳሳይ ለመቆጣጠር፣ ለማቆም የሚያስቸግር ተደጋጋሚ የሆነ ባሃሪ፣ ሃሳባዊ ድርጊት (compulsion) ነው።

💥 በአጭሩ ተደጋጋሚ ሃሳብ (obsession) የሚያመጣውን ጭንቀት ተደጋጋሚ ወደ ሆነ ድርጊት (compulsion) ያመራል። በዚህም የድግግሞሽ cycle ይቀጥላል።

💥 በ OCD ሰዎች ምንም እንኳን እነዚህን ድግግሞሾች (rituals) ምክንያታዊ ያልሆኑ (irrational) እንደሆኑ ሊያውቁ ቢችሉም እንኳን እንዲያደርጉ የመገደድ ስሜት ያስተናግዳሉ።

💥 ይሄ ritual ወይም ድግግሞሽ ከፍተኛ ውጥረትና በየቀን ህይወት ላይ እንቅፋት ያስከትላል

ለምሳሌ contaminated እሆናለሁ በሚል ሃሳብ በመታወክ በተደጋጋሚ እጅ ቆዳ እስኪጎዳ መታጠብ ፣ በር ዘግቶ ከመውጣት በፊት መብራት ወይም stove እንዳጠፉ በተደጋጋሚ እየተመላለሱ ማረጋገጥ፣ ምናልባትም ስቶቩ ለቀናት ያልተለለኮሰ ሊሆንም ይችላል። ደጋግሞ መቁጠር ፣ ደጋግመው የሚከሰቱ mental images፣ በዝምታ (mentally) ሃሳቦችንና ቃላቶች መደጋገም....

💥 OCD obsession እና compulsion ቢይዝም ~ አንዳንዴ ታማሚው የ obsession ብቻ ወይም የ compulsion ብቻ ምልክት ሊኖረው ይችላል

💥 OCD በልጅነት ሊጀምር ይችላል፣ እንዲሁም ክብደቱ ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ ደረጃ ሊደርስ ይችላል። አይነቶቹም ሊቀያየሩ ይችላሉ።

💥 የ OCD ምልክቶች በውጥረት እና ጭንቀት ጊዜ ይባባሳሉ።

💥 OCD አኗኗርና ህይወት ላይ ችግር እየፈጠረ ካለ እርዳታ ማግኘት ይመከራል

💥 OCD ከ obsessive-compulsive personality disorder (OCPD) ይለያል።

💥 OCPD almost ሁሉም ነገር ላይ ቁጥጥር እና perfection የማግኘት behavioral pattern እንጂ በዋናነት እንደ OCD specific የሆነ ritual cycle አደለም።

ምንም እንኳን ፍርሃቱ ምክንያታዊ ባይሆንም ወደ ማንኛውም ነገር ፎቢያ (የበዛ ፍርሃት) ሊፈጠር ይችላል።

Hippopotomonstrosesquippedaliophobia

ረጅም ቃላትን መፍራት ነው። የፍርሃቱ ስም ራሱ 😉 35 ፊደል አለው the fear of long words 🥴😪🤧

💥 ለማጥናት ወይም ስራን ለማጠናቀቅ የመጨረሻዋን ከፈተና ከ deadline በፊት ያለችውን ለሊት፣ ሰአታት፣ ደቂቃዎች መጠበቅ 🤥 Procrastination

ፕሮካስቲኔሽን መጠናቀቅ ያለበትን ነገር ማራዘም፣ ማሳደር፣ ማስተላለፍ ነው።

💥 መስራት ካለብን ነገር በላይ ካልሲያችንን ማጣጠፍ፣ ጠረቤዛችንን ማስተካከል ወይም Netflix ላይ የምናየውን ፊልም መምረጥ top ስራችን ሆኖ ይቀመጣል 🙃

💥 ምክንያቶቹም ከሃላፊነት ወይም ከረዥም ግብ ይልቅ ቅርብ ያለውን ደስታ የማጣጣም ዝንባሌ፣ ምቾትን ብቻ መፈለግ፣ ተነሳሽነት ማጣት፣ ስራውን መፍራት፣ አልችለውም፣ ይከብደኛል የሚል ፍርሃት፣ perfect ነገር መፈለግ ሊሆኑ ይችላሉ

💥 ውጥረት፣ deadline ማሳለፍ፣ ጸጸት፣ የጥፋተኝነት ስሜት ከውጤቶቹ ውስጥ ናቸው።

💥 ለምንሰራውን ስራ ቅደም ተከተል ማድረግ፣ ከፋፍሎ ደረጃ በደረጃ ማከናወን ፣ የማጠናቀቂያ ጊዜ መወሰን፣ ባጠናቀቅን ቁጥር እራስን ማበረታታት፣ procrastination ሲከሰትብን ለራስ ይቅርታ ማድረግና ማስተካከል የመሳሰሉ procrastination እና ውጤቶቹን ለማሰቀረት ይረዳናል

ከዛሬም አሁን~ "አሁን ካልሆነ መቼ???"

Productive procrastination

ጠቃሚ ወይም ውጤታማ ነገሮችን በማከናወን አንድን ስራ ማዘግየት ነው።

💥 ወደ actual ስራው ከመግባታችን በፊት የተለያዩ ስራዎችን፣ ዝግጅቶችን ማድረግ ወይም በዋና ስራችን መሃል ሌሎች ስራዎችን ማከናወን ይጨምራል።

💥 በአጭሩ procrastinate የምናደርግበትን ጊዜ ለዋናው ስራ ጠቃሚ በሆነ መልኩ መጠቀም ነው።

ለምሳሌ:-   ጠቃሚ መረጃዎችን ማሰባሰብ፣ ውይይት ማድረግ፣ ንቁ ሆኖ ለመስራት ስፖርት መስራት ፣ እንዴት እንደምንሰራ ማቀድ፣ ቅደም ተከተል ማዘጋጀት፣ ለስራው አስፈለጊ የሆኑ ችሎታዎችን መለማመድ....

Productive procrastination
💥 ከዋናው ስራ እረፍት ለማግኘት እና መሰላቸትን ለመቀነስ ይረዳል።

💥 ዋናውን ስራ የምንሰራበት አዳዲስ መንገድ እንድናገኝ እና መነሳሳትን ለመጨመር ያግዛል።

💥  ሌሎች ጠቃሚ ስራዎችንም እንድንሰራበት እድል ይሰጠናል።

💥 ነገር ግን ይሄ የ procrastination ጊዜ በአግባቡ ካልተመጠነ ወደ በዛ procrastination ያመራል

💥 ሌሎች ስራዎች ላይ ብዙ ኢነርጂ፣ ብዙ ጊዜ ካጠፋን ለዋናው ስራ ጊዜ ልናጣ፣ መነሳሳት ልንቀንስ እና ልንሰላች እንችላለን። 
ለምሳሌ: የሰበሰብነው መረጃ በጣም ብዙ ቢሆን በአግባቡ manage ማድረግ አቅቶን ለዋናው ስራ ላንጠቀምበት እንችላለን።

💥 ትንንሾቹን ስራዎች በመስራት የሚሰማን ውጤታማነት ዋናውን ስራ ከነጭራሹ እንድንረሳው ሊያደርገን ይችላል።

በአግባቡ ከተተገበረ Productive procrastination በብልሃት በቅደም ተከተል አንድ በአንድ ስራውን tackle ለማድረግ ይጠቅማል

work smarter, not harder

Pica disorder

💥 Pica የአመጋገብ እክል ሲሆን ለምግብነት የማይሆኑ፣ የምግብ ይዘት የሌላቸውን ነገሮች መመገብ ነው። ለምሳሌ: ወረቀት፣ ሳሙና፣ ጸጉር፣ ጠርሙስ፣ አፈር፣ ብረት ነክ ነገሮች፣ ቆሻሻ...

💥 ሰዎች አመጋገባቸውን ሚስጥራዊ ሊያደረጉት ስለሚችሉ ብዙ ጊዜ ይሄ ችግር ድብቅ ሆኖ ይቆያል።  ልጆች፣ ነፍሰ-ጡር ሴቶች፣ የአእምሮ እድገት ውስንነት ያላቸው ግለሰቦች እና አንዳንድ የአእምሮ ጤና እክል ያላቸው ሰዎች ለ pica ተጋላጭ ሊሆኑ ይችላል

💥 ትክክለኛው ምክንያት ባይረጋገጥም የምግብ እጥረት (ሰውነት የተመጣጠነ ምግብ ሳያገኝ ሲቀር የሚፈጠር አምሮት) ፣ የአእምሮ እድገት ውስንነት ፣ እንደ OCD የመሳሰሉ የአእምሮ ጤና መታወኮች፣ እርግዝና፣ አንዳንድ ባህል ነክ የሆኑ ልምዶች፣ ጭንቅላት ላይ የሚደርሱ ጉዳቶች (በአብዛኛው temporal lobe ላይ የሚደርስ ጉዳት) እና ጭንቀት ከ pica መንስኤነት ጋር የሚያያዙ ናቸው።

💥 pica አደገኛ የሆኑ መመረዞችና የጤና መታወኮችን ሊያስከትል ይችላል።

💥 pica እንስሳት ላይም ሊታይ ይችላል።  ይሄ ሁኔታ ብዙ ጊዜ የቤት እንሳት ላይ በተለይ ውሻ ላይ ሲሆን- ድመት፣ ፈረስ፣ አእዋፋትና እና ሌሎችም የጋማ ከብቶች ላይ ይታያል።

💥 የስነ-ምግብን፣ ስነ-ልቦናዊ እና አካለዊ ህክምናዎች (antibiotics, surgery) ፓይካን ለማከም ይውላሉ

Compulsive pun disorder

🤪 በየትኛውም ሁኔታ ፣ ንግግር ውስጥ ተገቢነቱን እና ሁኔታውን ከግምት ውስጥ የማያስገባ ቀልድ የመቀለድ እክል ነው

💥 24/7 መቀለድ፣ በሁሉም ነገር መቀለድ፣ ሊቀለድባቸው በማይገቡ ነገሮች መቀለድ፣ የሆነ story ካለወሩ ወይ ካልቀለዱ በጭንቀት መወጠር፣ በበዛ ቀልድ ምክንያት አለመግባባትን፣ ችግሮችን በስራ፣ በማህበራዊ ህይወት ውስጥ ማስተናገድ 😒

Good Enough

💥 ሳይኮሎጂስቱ Donald Winnicott ለመጀመሪያ ጊዜ playing and reality በሚለው መጽሃፏ "good enough mother" ያለውን ሃሳብን አስተዋውቆናል። እናም

💥 እናት ደስተኛና ጤናማ ልጅ ለማሳደግ ፍጹም/ perfect መሆን የለባትም።  perfect ለመሆን መታገል አላስፈላጊ የሆነ ጭንቀት እና ጸጸት ያስከትላል። ነገር ግን "good enough" እናትነትን መለማመድ ጤናማ ቁርኝት እና እድገትን ይፈጥራል።

💥 Good enough መሆን ማለት በሙሉ ሃይሏ ልጇን የምትወድ፣ የምትንከባከብ ፣ ለልጇ ፍላጎት ምላሽ የምትሰጥ እናት ትሆናለች።

💥 የሷ imperfection እንደ ወላጅ ውድቀቷ አደለም። ልጇ ፍጹም አለመሆኗን፣ ሁሉን ቻይ አለመሆኗን መማሩ እና በዛም ምክንያት frustrate ማድረጉ ፊት ለፊት ለሚጠብቀው አለም resilient እንዲሆን፣ adaptive መሆን እንዲችል መለማመጃው ነው።

💥 ሰዎች እንከን እና ስህተት እንዳላቸውም የሚማረው በሷ ነው። እሷ በስህተቷ ልጇን empower ታደርገዋለች። ስህተት ማለት ልጇን ለመጉዳት መጥፎ ነገሮችን ታደርጋለች አደለም 👁 ሰው የሰውን exact ፍላጎት እና ደስታ ማሟሏት አይችልም። በሰው ልብ ያለውን ማን ያውቃል? 🤷‍♀️ የልጇንም ቢሆን። የሷም ስህተት ይኼው ነው።

💥 ይሄ mindset እናት እራሷን ይቅር እንድትል ፣ ፍጹም አለመሆን የወላጅነት ጉዞ ውሰጥ ተፈጥሮአዊ መሆኑንም እንድትገነዘብ ያደርጋታል።

💥 እናት imperfectly እኮ perfect ናት

ይሄ ሃሳብ ለ እናት-ልጅ ግንኙነት ብቻ ሳይሆን ለሁሉም ወላጅነት የሚተገበር ነው። 

የነ Dr. John Lewis "good enough parenting" በተገኘበት ቢነበብ

Learned helplessness

💥 በ 1960ዎቹ ሳይኮሎጂስቶቹ Martin Seligman and Steven Maier— Learned helplessness የሚባለውን ሃሳብ አስተዋወቁን።

💥 Learned helplessness የሚገልጸው ሰዎች እድሎችና አማራጮች እያሉ እንኳን ሁኔታዎችን መለወጥ ወይም ማሻሻል እንደማይችሉ አቅመ ቢስነት፣ ተስፋ መቁረጥና እጅ መስጠት ውስጥ ሲወድቁ ነው።

💥 ይሄ ሃሳብ ብዙ ጊዜ እንስሳት ላይ ተጠንቷል።
ለምሳሌ:- እንስሳውን(ውሻውን) ከቁጥጥሩ ውጪ ለሆኑ ሁኔታዎች ማጋለጥ ~  መውጣት የማይችልበት cage ውስጥ በማስገባት electric shock ይለቀቅበታል።

በመጀመሪያ ውሻው ያንን shock ለማቆም ወይም ከ cage ለማምለጥ የሚችለውን ነገር ሁሉ ያደርጋል። ነገር ግን ይሄ ተደጋጋሚ ሙከራ ባለመሳካቱ ቀስ በቀስ ዝም ብሎ ንዝረቱን መቀበል ቀጠለ።

💥 በመቀጠልም ያንኑ ውሻ በቀላሉ ማምለጥ በሚችልበት ሁኔታ ውስጥ አስቀምጠው electric shock ሲሰጡት ምንም አይነት የመከላከልም የማምለጥም ሙከራ ሳያደርግ ለ electric shock እጁን ሰጥቶ ንዝረቱን መቀበል ቀጠለ።

💥 በነዚ ጥናቶች መሰረት ነው ይሄ ባህሪ learned helplessness የተባለው

💥 ሰዎችም ተደጋጋሚ ውድቀቶችና አሉታዊ የሆኑ ተጋላጭነቶች ሲከታተልባቸው ሁኔታዎች ከቁጥጥራቸው ውጪ እንደሆነ እንዲያምኑና ተከትሎም ሁኔታዎችን ለመቀየር ተነሳሽነት፣ በራስ መተማመን እንዲያጡ፣ ጨምሮም የተለያዩ የስነ-ልቦና እክሎች ሊገጥማቸው ይችላል።

ለምሳሌ:-  ጥረቱና ተግዳሮቱ - ከሱስ ለመዳን ፣ የማይፈልጉትን ልምድ ለመቀየር፣ ጥቃትን ለመከላከል፣ ማንኛውም ህይወትንና አኗኗርን የተመለከተ ሁኔታ ለማስተካከል ሊሆን ይችላል።

💥 ነገር ግን learned helplessness ቋሚ ሁኔታ አይደለም። በትክክለኛ እርዳታ ሰዎች ያመኑትን አለመቻል ወደ መቻል መቀየር፣ እንደገና ችሎታቸውን እና ጥንካሬያቸውን እንዲያውቁ መሆን ይችላሉ።

🤲 አንድ ትንሽዬ እርምጃ ብቻ ተራመጂ/ድ
you are stronger than you think

General psyc short note -1

እሱ:-  እንግዲ Carl Jung እንዳስቀመጠልን ሃሳብ የሴቶች ድብቁ አእምሮ ውስጥ ወንዳዊነት ያለው አኒመስ አለ፣ የወንዱም ድብቁ አእምሮ ውስጥ ሴታዊነት ያላት አኒማ አለች።
እነዚህም ወንድ ሴትን እንዲረዳ፣ ሴትም ወንድን እንድትረዳ፣ አብረን እንድንኖር፣ እንድንዋደድ ምክንያት ሆኗል ብዬ አስባለሁ 🤔

እሷ:- እኔ ግን አብሮ የሚያኗኑረን እና የምንወዳቹ ጠላቶቻችሁን ውደዱ በሚለው ቃል መሰረት ይመስለኛል 😊

አለቃው 10 አደገኛ ለማዳ ያልሆኑ ውሾች አሉት

💥 ማንኛውም ጥፋት ያጠፋ አገልጋይ ወደ ውሾቹ ይወረወራል።
💥 አንድ እለት አንድ አገልጋይ አለቃው የማይስማማበትን ሃሳብ ሰነዘረ።
💥 አለቃም ተቆጥቶ አገልጋዩ ወደ ውሾቹ እንዲወረወር አዘዘ።

አገልጋዩም :- "እባክህ ለ10 አመት አገልግዬሃለሁ አሁን የመጨረሻ የ10 ቀን እድል ስጠኝ" ብሎ ተማጸነው።

አለቃም ተስማማ።

ከዚያም

አገልጋዩ ወደ ውሾቹ ጠባቂ ሄዶ ውሾቹን መንከባከብ እንደሚፈልግ ነገረው። ጠባቂው ግራ ቢገባውም ፈቀደለት።

አገልጋዩም ውሾቹን ማጠብ መመገብ ማጽዳት የሚያስፈልጋቸውን እንክብካቤ ሁሉ ማድረግ ጀመረ።

አስሩ ቀን ሲያልቅ አለቃው አዘዘ  "በሉ ቅጣቱን ይቀበል ወደ ውሾቹ ወርውሩት"
አለ።

ተወረወረ

ውሾቹ አገልጋዩን ሲያዩት በፍቅር እየተላፉ ተቀበሉት።

አለቃውም በሆነው ነገር ጥያቄ ተፈጥሮበት አገልጋዩን "ውሾቼ ምን ሆኑ አለ?"

አገልጋዩም:- " ውሾቹን ለ አስር ቀን አገለገልኳቸው አልረሱትም።

ጌታዬ ሆይ አንተን ለአስር አመታት አገልግዬህ ሁሉንም በአንድ ጥፉቴ ምክንያት ረስተኸዋል" አለው።

አለቃውም አስተውሎ ቅጣቱን ተወው

ይሄ የጥንት ታሪክም ይሁን ብዙ አጋጣሚዎች የሚነግሩን

💥 አሉታዊ Negative ነገሮችን ቶሎ መያዝ፣ ትውስታ ውስጥ ማመላለስ፣ ምላሽ መስጠት ተፈጥሯዊ የሆነ የሰው ልጅ cognitive bias ነው

💥 አንዱ ምክንያትም ህልውናውን ለማረጋገጥ በፍጥነት አደጋዎችን እንዲለይ እና ምላሽ እንዲሰጥ ስለሚያስችለው ነው

3. Theories of personality &
Personality assessment

💥 ውስጣዊ የሆነ መነሳሳት አንድን ነገር እንድናደርግ ምክንያት ሲሆነን Intrinsic motivation ነው። ለምሳሌ የውስጥ እርካታ እና የመከናወን ስሜት የድርጊቱ ምክንያት ሊሆን ይችላል። 

💥 ውጫዊ የሆኑ ምክንያቶች ለምሳሌ ሽልማት፣ ገንዘብ፣ እውቅና... የአንድ ድርጊት መነሳሻ ምክንያት ሲሆኑ Extrinsic motivation ነው

💥 አንዳንድ ድርጊቶች እና motives ውጫዊ ከሆኑ ምክንያቶች ተጀምረው ቀስ በቀስ ውስጣዊ በሆኑ ምክንያቶች ይቀጥላሉ

ለምሳሌ:-

ልጅቷ መጀመሪያ የምታጠናው አጥኚ ስለተባለችና 'A' በማግኘቷ ከቤተሰቧ የለመደችውን ሽልማት ለማግኘት ይሆናል።

በዚ ድግግሞሽ ውስጥ ማጥናት ያለምንም ውጫዊ ማነሳሺያዎች ብቻውን የሷ ልምድ፣ value ፣ ጎል እየሆነ ይመጣል። ይህ Functional autonomy ይባላል

Functional autonomy አይነቶች አሉ

💥 በአጭሩ extrinsic motivations (ውጪያዊ የመነሳሳሻ ምክንያቶች) ቀስ በቀስ ውስጣዊ መነሳሳትን (intrinsic motivation) ወደ መፍጠር ሊቀየሩ ይችላሉ።

💥 ይህንንም ራሳችን ላይ፣ ለልጆቻችን ልምዶችን ለማዳበር፣ የግል እድገትን እና መሻሻሎች ለማምጣት ውሳኔዎችን ለመወሰን ሲያግዝ

💥 በስራ ቦታ ሰራተኞች ስራቸው(tasks), ውሳኔያቸው፣ የጊዜ አጠቃቀማቸው ላይ ---- ሃላፊነት ፣ የተሻለ ውጤታማነት እና creativity ወደሚታይበት ደረጃ ለማሳደግ ይረዳል

Functional autonomy በአግባቡ መተግበር ውስጣዊ መነሳሳትን ለመፍጠር መንገድ ከፋች ነው

Self-Efficacy

💥 ማንኛውንም ፈተና መቋቋም እንደምትችሉ ተሰምቷቹ ያውቃል?

ያ self-efficacy ነው!

💥 ምንም አይነት ህይወት ፊት ለፊቴ የደቀነውን ነገር ለመወጣት፣ ያየሁትን ለማሳካት ታጥቄአለሁ፣ ዝግጁ ነኝ ማለት ነው።

💥 self-efficacy ውስጣችን ባለ መተማመን ጥርጥራችንን በግንባሩ ደፍተነው ግባችን መድረስ ነው

💥 በጠንካራ self-efficacy አዲስ challenge መሞከር አንፈራም ምንም እንኳን ከባድ ወይም የሚያሰጋ ሊሆን ቢችልም

💥 ነገሮች ፈታኝ እየሆኑ ቢሄዱ እንኳን አንላላም

💥 ሙሉ አቅማችን ላይ ለመድረስ፣ ያለንን ሁሉ ለመጠቀም የተዘጋጀን መሆናችንን እናውቃለን

ውጣ ውረድ አይቀርም ግን በድል እንደማጠናቅቀው አውቃለሁ👉 self-efficacy


ዛሬም ሃይል አለ!