በየጊዜው የተለያዩ ተቋሟት የሃገራትን የአስተውሎት ደረጃ (intelligence level) report ያወጣሉ


💥 ሳይኮሎጂስቱ James Flynn, ፍሊን ኢፌክት (Flynn effect)  የተባለው ክስተት አሳይቶናል።

💥 በዋናነትም አስተውሎት በህዝብ ደረጃ ሊሻሻል እንደሚችል ያሳየ ጥናት ነው።  ለምሳሌ  በ አሜሪካ ከ 1970 ጀምሮ ህዝቡ በየ 10 አመቱ የ3 ነጥብ IQ score ማሻሻል እያሳየ ቀጥሏል።

💥 በተለያዩ ሃገራት በ standardized የአስተውሎት ፈተናዎች analysis መሰረት ቀጣይነት ያለው average IQ score ጭማሪዎች በህዝብ ደረጃ እንደተመዘገቡ የሚያሳዩ ጥናቶች አሉ።

💥 በገጠራማው የኬኒያ አከባቢ ባሉ ልጆች ላይ ለ 14 አመታት በተሰራው ጥናት — ልጆቹ በየአመቱ በ average የ 1 ነጥብ Flynn effect (ጭማሪ) አሳይተዋል።

💥 exact የሚባለው ምክንያት እስካሁን አከራካሪ ቢሆንም;  አመጋገብ፣ ትምህርት፣ የተሻሻለ የኑሮ ሁኔታ እና access to resources ለነዚ መሻሻሎች ከፍተኛ አስተዋጾ እንዳላቸው ባለሙያዎች ያሳያሉ።

💥 እነዚ ጥናቶች አስተውሎት በ genetics ብቻ ይወሰናል የሚለውን ሃሳብ የሞገቱ ናቸው። የ cognitive እድገትን የሚያፋጥን አከባቢ ከፍተኛ ሚና እንዳለውም አስገንዝበዋል።

💥 አንድን ምግብ ለመስራት recipe ግድ ነው።
የአብሳዩ ሙያ ደሞ የሚወጣውን ሰሃን ይወስነዋል።

የ Genetics እና Environment ሚና

የ Recipe እና Chef ያህል ወሳኝ ነው

IKEA

💥 ሰዎች የተሳተፏበትን፣ ያዘጋጁትን ወይም የገጣጠሙትን ነገር የበለጠ የሚወዱበት ፣ ምርጥ እንደሆነ የሚቆጥሩበት እና ዋጋ የሚሰጡበት ምክንያት IKEA effect (አይኪአ ኢፌክት) ይባላል።

ለምሳሌ: አንድ እናት ቤት ውስጥ ያዘጋጀችው ቅመማ ቅመም ወይም የምግብ ግብአት በፋብሪካ ከተቀነባበረውና ገበያ ላይ ካለው የሷ በጣም ጣፋጭ እና የተመጠነ እንደሆነ ታምናለች።

💥ወይም አንድ ሰው በጣም ጥሩ ባይሆን እንኳን እራሱ የሰራው ወይም ያደሰው ጠረቤዛ የተሻለ quality እንዳለው ያስባል።

💥 ህጻናትም ዝግጅቱ ላይ የተሳተፏበትን ምግብ በደስታ ይበላሉ።

💥 አንዳንድ አምራቾች IKEA effectን ለመፍጠር ደንበኛቸው እራሱ የሚገጣጥመውን ምርት ያመርታሉ፣ ሰዎች ፋብሪካቸውን እንዲጎበኙላቸው፣ አንዳንዴም ስራው ላይ እንዲሳተፏ ይጋብዛሉ።

💥 አይኪአ ኢፌክት, DIY (do-it-yourself) ስራዎች የሚወደዱበትም ምክንያት ነው።

💥 IKEA effect እንስሳትም ላይ ይሰራል። ለምሳሌ- አይጦች የነሱ ጥረት ያለበትን ምግብ መመገብ ይመርጣሉ።

💥 IKEA effect ከ ታዋቂው የ ሲውዲሽ ያልተገጣጠመ furniture አምራች የተወሰደ ስም ነው።

Sunday night syndrome

እሁድ ማታ ላይ ምነው አርብ ከእንደገና ቢመጣ ብሎ መመኘት ፣ ከቀጣይ ቀን ጀምሮ የስራ ሳምንት መሆኑን በማሰብ ጭንቀት፣ብስጭት፣ መነጫነጭ ፣ የተረበሸ እንቅልፍ የመሳሰሉ ነገሮች ከ "Sunday night syndrome" ጋር ይያያዛሉ

ምን ማድረግ ይሻላል?

💥 ከእረፍት ቀን በፊት ለቀጣዩ የስራ ሳምንት አቅዶ መጨረስ
(ለምሳሌ:  አርብ ከሰዓት ማቀድ)

💥 የእረፍት ቀኔ ላይ መስራት አለብኝ ወይስ የለብኝም የሚለውን መወሰን። መስራት ካለብን መቼ እንደሚሰራ ሰዓት መወሰን። ይሄንንም  ከእረፍት ቀን በፊት ባለው የመጨረሻ ቀን መወሰን ይመከራል።

💥 አስቸኳይ ካልሆነ በእረፍት ቀን ላይ የስራ ጉዳይ አለማስኬድ (ሰኞ እንዲ እንድታደርጊ/ግ ብሎ email አለመላክ/ አለመቀበል) ያጨናንቃልና

💥 ብዙ ነገር weekend ላይ ማድረግ እንደምንችል በማሰብ እቅዶችን አለማብዛት።

💥 ሌላ ቀን ላይ ከለመድነው pattern ብዙም ያልተለየ መንገድ weekend ላይም መጠቀም። ሌላ ጊዜ ጠዋት የምንነሳ ከሆነ እሁድም በተቻለ ያንኑ መድገም

💥 Mindfulness እና relaxation ዘዴዎችን ማዳበር

💥 የእረፍት ቀን ላይ የግል እና ከሌሎች ጋርም ጊዜ እንዲኖረን ማመቻቸት። ዘና የሚያደረጉ ነገሮች ማድረግ።

💥 Sunday night syndrome በጣም የሚረብሽ አይነት ከሆነ እርዳታ ማግኘት ይመከራል።

Gaslighting

💥 አንድ ሰው ሃሳቡ፣ ምላሹ፣ ስሜቱ እና ትውስታው ትክክል እንዳልሆነ እንዲያስብና የራሱን ጤነኛነት እስኪጠራጠር ድረስ ማድረስ ነው።

💥Gaslighters ከእውነታው በተቃራኒ እናንተ ትክክል እንዳልነበራቹ ያሳምኗችኋል።

💥Gaslighting በራስ መተማመንን፣ የመወሰን አቅምን የሚጎዳ manipulation ነው።

💥 በተደጋጋሚ ለ gaslighting መጋለጥ, በጊዜ ውስጥ እንደ brain fog ላሉ ለከፋ የስነልቦና ቀውስ አይነቶች ሊያጋልጥ ይችላል

💥 Gaslighting የሃሳብ ልዩነት አይደለም። Intentional distortion መፍጠር ነው።

Don't buy their lie with inaccurate self-doubt

AP~AV conflict እና displacement behavior

አንድ የምንመርጠው ነገር desirable እና undesirable ውጤት ሲኖረው Approach-Avoidance conflict ይፈጠራል።

💥 ከሌሎቹ conflict አይነቶች የበለጠ ጫና አለው። positive ጎኑ ሲስበን፣ negative ጎኑ እንድንርቅ ያደርገናል።

ለምሳሌ: ልጅቷ ጠረቤዛው ላይ የሚቀርበውን ጣፋጭ ምግብ መቅመስ ትፈልጋለች እንደገና ያቀደችውን ጤናማ አመጋገብ መተግበርም ትፈልጋለች።

ወይም

ሰውዬው ግብዣ ላይ ሰው ማናገር ፈልጓል ፣ እንዲሁም ለመቅረብ እርግጠኛ መሆን አልቻለም ወይም nervous ሆኗል።

💥 እንዲ አይነት ሁኔታ ውስጥ ሲገባ በተደጋጋሚ ፊቱን፣ ጸጉሩን መዳበስ ወይም ማንኛውንም grooming action ሳያስበው ሊያሳይ ይችላል። any such gesture, non-verbal behavior

Displacement behavior ይባላል

💥 ከ Approach-Avoidance conflict ጋር የሚመጣ displacement behavior በሰዎችም በእንስሳትም ላይ ሊታይ ይችላል

Bloom's Taxonomy-

💥 የማሰብ ክህሎት ደረጃዎችን ያሳያል። ይሄ taxonomy ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ የ cognitive skill levels በደረጃ ያሳያል።

የመጀመሪያውና ዝቅተኛው Remember/ ማስታወስ ነው። ለምሳሌ:- የውሃ ኬሚካል formula ምንድነው? ወይም የ USA ዋና ከተማ ማስታወስ

2ኛው Understand — የአንድን ነገር ሃሳቡን ወይም ትርጉሙን መረዳት፣ በአጭሩ ማጠቃለልን ይጨምራል። ለምሳሌ:- የውሃ ኡደትን በተገነዘብነው መንገድ በራሳችን ቃላት መግለጽ

3ኛው Apply — እውቀታችንን መተግበር ወይም ለአዲስ context ማዋል። ለምሳሌ:- ሼፍ ኬክ ለመጋገር የሚጠቀማቸውን ግብአት በ fraction ሊገልጽ ይችላል ወይም google map ተጠቅመን የመድረሻ መንገዳችንን እንለያለን

4ኛው Analyze — concepts/ሃሳቦችን መፈታታት፣ መመደብ (categorize)፣ ማቀናጀት። በመሃላቸው ያለውን ልዩነትን ተመሳሳይነትን መለየት። ለምሳሌ:- የ ምርምራችንን purpose መለየት እና የምንጠቀመውን methodology ማየት examine ማድረግ ወይም 2 ቲዎሪዎችን ማነጻጸር

5ኛው Evaluate — መገምገም። ለምሳሌ:- የ 1 theory limitation እንዲሁም ጥቅሙን መመዘን ወይም ወይም ሳይኮቴራፒ ይሰራል ብለህ ታስባለህ/ሽ?

6ኛው Create — አዲስ ሃሳብ፣ መፍትሄ እና ግኝት ማምጣት። ለምሳሌ:- አዲስ የምግብ recipe መፍጠር፣ ቤት የሚያጸዳ ሮቦት መስራት፣ ስለተደሰትንበት ነገር ግጥም መጻፍ ሊሆን ይችላል

Bloom's Taxonomy የታወቀና የሚተገበር practice ነው።

💥 እናም ስናጠና ወይም ስናነብ ማስታወስ ብቻ ሳይሆን- ከዛ ባለፈ በተለያየ ደረጃ ከ አንድ concept ጋር deal ማድረግ እንደሚቻል መዘንጋት የለብንም።