𝑀𝑒𝑑𝑖𝑢𝑚’𝑑𝑎𝑔𝑖 𝐴𝑧𝑖𝑧𝑎

Ash konformlik eksperimenti natijalaridan qanday xulosaga kelish mumkin?

Eksperimentlarning yakunida ishtirokchilardan nima sababdan atrofdagilar fikriga qo’shilganliklari haqida so’raldi. Ko’p hollarda bu savolga talabalar guruh ishtirokchilaring xatosini bilib turishsa-da, masxara qilinish holatiga tushishni istamaganliklarini izohlashgan. Ishtirokchilarning ba’zilari esa guruhning boshqa a’zolari bergan javoblar haqiqatdan ham to’g’riligiga aminligini aytishgan.

Ushbu natijalar konformlikka atrofdagilar bilan nizoga kirishmaslik va boshqa insonlar aqilliroq va ko’proq ma’lumotga ega degan qarash ta’sir etishi mumkinligiga ishora qilmoqda.

Konformlikka ta’sir ko’rsatuchi omillar

Ash odamlar qay payt va qachon atrofdagilarga yon bosishiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash maqsadida tadqiqotlar o’tkazishda davom etdi. U shunga amin bo’ldiki:

■ Konformlik darajasi odamlar ko’pchilik bo’lganda yuqorilashish ehtimolligi bor. Ammo guruh to’rt yoki besh kishidan oshadigan bo’lsa, o’zgarish juda kichik bo’ladi.

■ Vazifa qiyinlashib borgani sayin konformlik darajasi ham yuqorilasha boshlaydi. Insonlar mavhum vaziyatlar sharoitida qanday munosabat bildirish to’g’risidagi ma’lumotga ega bo’lish uchun boshqa insonlarga yuzlanadi.

■ Guruhning boshqa a’zolari yuqori ijtimoiy mavqe(status)ga ega bo’lishi konformlik darajasining yuqorilashuviga olib keladi. Kishilar guruhdagi boshqa kishilarga o’zlaridan ko’ra qudratli, nufuzli va bilimliroq deb nazar solishsa, guruh fikriga qo’shilishi shunchalik yuqori bo’ladi.

■ Ammo shaxslar yakka holda munosabat bildira olishsa, konformlik darajasi susaya boshlaydi. Tadqiqotlar yana shuni ko’rsatmoqdaki, guruhda kamida bir kishidan yordam olish imkoniyatiga ega bo’lish konformlik darajasining pasayishiga olib keladi.

Ash konformlik experimentiga bildirilgan tanqidlar

Ash tomonidan o’tkazilgan konformlik eksperimetlariga bildirilgan kuchli tanqidlardan birining asosida nima sababdan ishtirokchilar yon bosishni tanlaydi degan mantiq yotadi. Ba’zi tanqidchilarning fikricha, kishilar guruhning ta’siriga berilish istagida emas balki aslini olganda atrofdagilar bilan nizoga kirishmaslik uchun ongli ravishda ularga yon bosishga intilayotgan bo’lishlari mumkin.

Bildirilgan boshqa bir tanqid esa labaratoriya sharoitida o’tkazilgan eksperiment natijalari biz yashab turgan voqelik hodisalari tog’risida xulosa chiqarishga asos bo’lmaydi.
Ko’pgina ijtimoiy psixologiya soha mutaxassislarining xulosalariga ko’ra, real voqelikdagi hodisalar labarotoriyadagi kabi aniq-tiniq bo’lmasligi mumkin, guruhning ta’siriga berilishga bo’lgan ijtimoiy bosim ehtimol bundan ko’ra ancha yuqori, bu esa konformistik xulq-atvor ta’sirini yanada oshiradi.

Solomon Ashning psixologiya sohasiga qo’shgan hissasi

Ash konformlik eksperimentlari psixologiya tarixidagi eng mashhur eksperimentlardan biri bo’lib, konformlik va guruh xulq-atvoriga doir yana ko’plab tadqiqotlar uchun zamin yaratgan. Ushbu tadqiqot qanday qilib, nima sababdan va qay payt kishilar guruh fikriga yon bosishi va ijtimoiy bosimning xulq-atvorga ta’sirlarini chuqurroq o’rganishga imkon yaratadi.

Manba: verywellmind

Medium

Ash konformlik eksperimenti

Konformlik, bu-guruhdagi standartlarga tayangan holda fikrlarimiz va xatti-harakatlarimizni boshqarishimiz.

133 views14:53