Turli hayotiy vaziyatlarga duch kelganda, bu vaziyatga baxo berish va undan ma'no izlash "Tushuntirish uslubi" da: qisman ichki suhbat shaklida va qisman o'z harakatlarimizni baxolash ko'rinishida namoyon bo'ladi.

■ Tushuntirish uslubi ichki yoki tashqi bo'lishi mumkin: Biron-bir vaziyatga siz sababchimisiz yoki tashqi omillarning ta'sirida yuz berdimi?

- Ichki: Bilimim yetarlicha emas ekan
-Tashqi: Test qiyin tuzilgan

■ Tushuntirish uslubining boshqa bir turi: vaziyatni davomiy yoki vaqtinchalik deb baxolash.

Optimist insonlar ijobiy voqealarni davomiy (misol uchun, imtixondan yuqori baxo oldim, chunki, menda bunga qobilyat bor) va noxush hayotiy vaziyatlarga o'tkinchi narsa sifatida baxo berishadi.

■ Tushuntirish uslubining uchinchi turi : vaziyatni alohida yoki umumiy deb baxolash, sodda qilib aytganda, shu vaziyatdan yuzaga kelgan natijaning ko'lami keng doiradami yoki cheklangan.

"Men hech narsada muvaffaqiyat qozona olmayman"

Hech narsa? Aslida, bu qanchalik tog'ri?

● Pozitiv psixologiya asoschisi Martin Seligman "Noxush vaziyatlarga salbiy baxo berish- ishonchning susayishiga, umidsizlikka tushishga olib keladi. Noxush vaziyatlarni ichki, uzoq davom etuvchi deb baxolaydigan va hayotining barcha qirralariga ta'sir etadi deb o'ylovchi insonlarning depressiyaga tushish ehtimolligi yuqoriligini va aksincha, vaziyatni ijobiy tomonini ko'rish o'z ustimizda ishlashda, qatiiy va dadil harakat qilishda ko'maklashadi"-deb ta'kidlaydi.

@getpsychedup

Psixolog Uilyam Jeymsning bu so'zlari, hayot har doim ham oson yo'ldan bormasligi kerakligiga ishora qilmoqda.

💪 Ba'zida eng katta o'rganish tajribasi qiyinchiliklar va omadsizliklar tufayli yuzaga keladi. Aynan mana shunday paytda, siz o'zingiz, kuchli va zaif tomonlaringiz haqida ko'p narsalarni bilib olasiz.

@getpsychedup

Qisqa muddatli xotiraning sig'imi cheklangan bo'lib, biz odatda 7+/-2 ta so'z yoki raqamlar to'plamini eslab qolishimiz mumkin.

7+/-2 dan ko'prog'ini eslab qolishda oldingi to'plangan bilimlar yordam berishi mumkinligini xotira testi sinovini o'tkazish orqali sinab ko'rish mumkin:

Professional shaxmat o'yinchisi, uni endi o'rganayotgan o'yinchidan ko'ra ko'proq shaxmat donalari joylashuvini eslab qola oladi.

@getpsychedup

Assalomu alaykum! 😊

"Koffka halqalari" illuziyasi👆

@getpsychedup

💡Bu kabi illuziyalar fikrlarni chalg'itish uchun emas, balki mavjud voqelik va bu voqelikning idrok tomonidan turlicha talqin etilishini tushunishimizda yordam beradi.

@getpsychedup

"Stress, Baxolash va Yengish" asarining mualliflari Syuzan Folkman va Richard Lazarus stressga quyidagicha ta'rif beradi:
"Stress-bu siz o'ylagan qiyinchilik xavfini, bu xavfni idora eta olish qobilyatingizdan ko'ra kuchliroq deb baxolashingizning natijasidir."👉 Hozirda ushbu ta'rif kognitiv stress nazariyasining asosi hisoblanadi.

@getpsychedup

🧠 G'aroyib xotira sinovlaridan biri Buyuk Britaniya sohilida o'tkazilgan. Jami 18 ta suvga sho'ng'uvchilarga suvda va quruqlikda so'zlarni yod olish vazifasi topshirilgan va ularning suvda hamda quruqlikda bu so'zlarni esga olish qobilyati tekshirilgan.

Asosiy mazmun quyidagicha: Siz o'rgangan vaziyat ma'lumotni esga olishda muhim ahamiyatga ega.

💡Siz, bundan imtixon olinadigan xonada o'qish orqali o'qigan ma'lumotlaringizni esga olinish ehtimolligini oshirishda foydalanishingiz mumkin.

@getpsychedup

"Kim tashqi dunyoga boqsa, orzu qiladi. Kimki ichki dunyosiga boqsa, u uyg'onadi." -Karl Yung

"Agar siz qanchalik kuchli ekanligingizni bilsangiz, siz judayam kuchlisiz." -Yog'i Bxajan

"Odamlar vitraj oynalariga o'xshaydilar. Ular quyosh chiqqanda porlaydilar, ammo ularning haqiqiy go'zalligi quyosh botganida, ichkarida yorug'lik bo'lgandagina nur sochishida namoyon bo'ladi." -Elizabet Kubler-Ross

"Nima qilsangiz ham, uni bajarganingiz uchun o'zingizni seving. Qanday his qilsangiz ham, uni his qilganingiz uchun o'zingizni seving." -Taddeus Golas

"O'sish biz o'z kamchiliklarimizni qabul qila boshlaganimizda boshlanadi." - Jan Vanier

"Biz tog'larni emas, balki o'zimizni zabt etamiz."
-Edmund Hillari (Everest tog'iga chiqqan birinchi inson)

Agar kimdir sizga "Jahlim chiqqani yo'q."- deb tursa-yu, ammo uning ovoz toni va tana harakatlari jahli chiqqanligini ko'rsatsa, siz bu holatda so'zlargami yoki tana harakatlari hamda ovoz toniga ishonasizmi?

🧠 Miyaning amigdala qismi noverbal xabarlarni- gavda holatining to'satdan o'zgarishi, yuzdagi ifodalar (misol uchun qovoq solish yoki tabassum qilish) va ovoz tonini ajratib oladi.

Boshidan jarohat olgan va ko'rish qobilyatini butunlay yo'qotgan bemor emotsiyalarni aniqlay olgan. (Bu bemorda miyaning aynan oksipital-miyaning ko'rish sohasiga aloqador qismi jarohatlangan.)

🔎 Miyani skanerdan o'tkazish natijalari shuni ko'rsatadiki, miya emotsiyalarni aniqlashda boshqa yo'lakdan foydalanadi.

Ushbu bemorda ko'z ➡️ talamus ➡️vizual korteks (miyaning ko'rish mintaqasi) mavjud emas, chunki jarohat bularga butunlay zarar yetkazgan. Bemor butunlay ojiz bo'lib qolgan.

Bu bemor miyasining ikkinchi yo'lagi: ko'z ➡️ talamus ➡️ amigdala vaziyatdan, noverbal xatti-harakatlardan ma'no izlovchi, emotsiyalarni o'qishga mas'ul miya yo'lagi ushbu insonning boshqa odamlarning emotsiyalarini, hissiyotlarini o'qib olish qobilyatiga imkon bergan.

Bu ilm-fanda "Affektiv ojizlik" atamasi sifatida ma'lum.
👉 Butunlay ojiz insonlarning ham xuddi siz va biz kabi emotsiyalarni, so'zlarsiz ham boshqalarning hissiyotlarini o'qiy olish qobilyati.

Bu, xuddi bir-birimizga WIFI orqali ulanishimizga o'xshaydi.


© Bayola universiteti ma'ruzasidan

"Kuzatuvchi effekti" ("Baystandr effekti")

📚 Favqulodda holatda boshqalarning mavjudligi yakka shaxsning aralashuvidan qaytarishi "Kuzatuvchi effekti" ni yuzaga keltiradi. Kuzatuvchilarning soni qanchalik ko'p bo'lishi, ulardan har birining muhtojlikda qolgan insonga yordam berish ehtimolini shuncha kamaytiradi. Odamlarning tang holatda harakat qilishlari ehtimolligi kam yoki boshqa guvohlar umuman bo'lmaganda ko'proq.

🔍 Ijtimoiy psixologlar Bib Latani va Jon Darli 1964-yilda Nyu York shahrida Kiti Genoveskiyning hayotiga shafqatsiz nuqta qo'yilganidan so'ng "Kuzatuvchi effekti" tushunchasini ommalashtirdilar. 28 yoshli ayol o'z kvartirasi tashqarisida pichoqlab o'ldirildi, qo'shnilar yordam berish yoki politsiyaga qo'ng'iroq qilishda pand berdilar.

📌 Latane va Darley "Kuzatuvchi effekti"ini "Javobgarlik hissining sezilarli tarqalishi" (boshqa guvohlarning yordam berish ehtimolligi kuzatuvchilarning unga aralashish ehtimolligini kamaytiradi) va "Ijtimoiy ta'sir" ostida ( odamlar atrofdagilarning xatti-harakatlarini kuzatish orqali qanday harakat qilish kerak ekanligini aniqlab oladilar) deb izohlashgan.

❓Qanday qilib "Faol kuzatuvchi" bo'lish mumkin?❓

🆘 Kuzatuvchi effektining tasvirlangan ijtimoiy hamda xulq-atvor jihatdan harakatsizligini, undan xabardor bo'lish va ongli ravishda tayyorlanish orqali barham berish mumkin.

❗️Ko'pincha birgina odamning, shunchaki "Nimalar bo'lyapti?" yoki "Militsiya kelyapti" Ko'pincha birgina insonning, shunchaki "Nimalar bo'lyapti?" yoki "Militsiya kelyapti"- degan hayqirig'i boshqalarning ham harakat qilishiga dalda vazifasini o'tashi mumkin.

🔅 Faol kuzatuvchi javobgarlikda o'zining yagona ekanligini zimmasiga olishi va shuning uchun boshqalarning yordamga qo'l cho'zishiga yo'nalish berishi o'ta muhim va shu bilan birgalikda samaralidir..

🥰 Mehribon bo'lish bolalarni xursand qiladi

👶 👧 Ikkinchi bor tug'ilgan kunlarini nishonlashga bir yoki ikki oydan kam qolgan, endi yurishni boshlayotgan yigirmata bolaga o'yinchoq maymun “Shiriniklarni yoqtiruvchi” deb tanishtirildi.

😋 Shundan hech qancha vaqt o’tmasdan eksperiment o’tkazuvchi 8 ta shirinlikni “topib oldi” va bolaga bularning barchasi uniki ekanligi aytib, berildi.

So’ng eksperiment o’tkazuvchi yana uch bosqichni, bir-biridan farq qiluvchi ketma-ketlikda amalga oshirdi:

(1)bola kuzatayotgan paytda boshqa bir shirinlik topib o'yinchoq maymunga berdi;

(2) yana bir shirinlik “topib” bolaga uzatdi va uni o'yinchoq maymunga berishini so’radi;

(3) yoki bolaning o’ziga tegishli 8 ta shirinliklaridan birini o’yinchoq maymunga berishni so’radi.

👉 Bolalardan birini eksperiment jarayonida kuzating.

Xotirangizni sinab ko'ring
⚠️ Bu harflarni bir zumda eslab qolish qiyinroq

✅ Biroq, oldingi ortirrilgan bilimlar sizga yordam berishi mumkin.
Qanday deysizmi? 👇👇👇

✅ Yangi fikrlar va ilgari mavjud bo'lgan xotiralar o'rtasidagi munosabatlarni o'rnatish orqali siz yaqinda o'rganilgan ma'lumotni keyinchalik esga olinish ehtimolligini sezilarli darajada oshirasiz.

Intuitsiya (lot. intuitio — sinchiklab qarayman) — haqiqatni dalil bilan isbotlamasdan, bevosita fahm-farosat bilan anglab olish qobiliyati 👉 Intuitsiya

🎳 Tasavvur qiling, 2 ta jismni qo'limizga olamiz, aytaylik 2 ta bouling to'pi: kichik bolalar uchun yengilroq (misol uchun, 1 yoki 2 kg) va yetarlicha og'ir (deylik, 5 yoki 6 kilogramm)
Ularning o'lchamlari bir xil. Mil. avv 300 yilda, Aristotel fikriga ko'ra, og'irroq jism (5 kilogramm) yerga birinchi bo'lib tushadi. Bu faraz 2000 yil mobaynida shu holicha qolgan va bu notog'ri faraz edi.

💡 Galileyo Galiley yerning gravitatsiya (tortishish qonuni) barcha jismlar uchun bir xilda ishlashini, jismlarning turli og'irlikda bo'lishi ularning turli tezlikda yerga tushishiga hech qanday aloqasi yoq ekanligini isbotladi.

🧭 Qo'limizga olgan 2 xil og'irlikdagi bouling to'plari ayni bir vaqtda yerga tushadi.

⌛️ Aristotel tomonidan berilgan bu farazga odamlar 2000 yil mobaynida, ya'ni og'irroq jismlar yerga tezroq tushadi degan o'z intuitsiyalariga shuncha vaqt ishonishgan.

❗️O'z intuitsiyalaringizga ishoning, ammo ularni, ba'zida, so'roq-savolga ham solib turing 😉
©Bayola universiteti ma'ruzasidan