O’ylamang. Rey Bredberi o’zining yozuv mashinkasi oldiga aynan shunday deb yozib qo’ygan ekan.

Uning fikricha, yozuvchi o’ylashi emas, his qilishi kerak. Chunki haddan tashqari ko‘p o‘ylagan odam jiddiy bir xatoga yo‘l qo‘yadi – yolg‘on gapiradi. Rey Bredberi faqat va faqat haqiqatni so’zlashga undaydi. U avval o‘zingiz yaxshi ko‘radigan va nafratlanadigan o‘ntadan narsani ketma-ket sanab chiqishni, so‘ng aynan shular haqida yozishni tavsiya qiladi.

Axir his-tuyg‘ular olovida qovurilgan insonning ichidan nimadir qaynab chiqishi tayin, shunday emasmi?

Rey Bredberi bilan ilk tanishuvim uning “Ertaga qiyomat” hikoyasi orqali bo‘ldi. Bir nafasda o’qiladigan asar!

Daryo to ‘lqin, suvlar toshqin,

Undan kechib o ‘tolmayman.

Otim oriq, rangim sariq,

Manzilimga yetolmayman.

Bir qalam qosh, ham chilvir soch,

O ‘tov bezab kutar meni

Qandoq qilay, bu tog‘lardan

Ko ‘ngil uzib ketolmayman.

Yurtim olis, shamollar ham

Yetolmayin holdan toyur,

Ilojim yo‘q, oftob bo ‘lib

U tomonga botolmayman.

“Shum bola” xirgoyi qilgan o’shal mungli qo’shiq yodingizdami? Aslida bu qo’shiq Said Ahmadning “Jimjitlik” romanidan olingan.

Bu kitobni siz ham o'qigan bo'lsangiz, asar haqidagi fikrlaringizni bu yerda kutib qolaman:
https://azizapulatova.medium.com/jimjitlik-ebf61f2e66c9

Ayriliq azobini boshdan kechirgan qahramonlarni adabiy asarlarda ko’p uchratamiz. Bunga eng go’zal misollardan biri Sabohaddin Alining “Mo’yna Mantoli Madonna” nomli asaridir.

«Mo‘yna mantoli Madonna» sizda qanday taassurot qoldirgan? Fikrlaringizni izohlarda kutib qolaman:

https://azizapulatova.medium.com/moyna-mantoli-madonna-romanida-ishq-bog-lanish-va-ayriliq-eefe9c627a66

Robert Grin’ning “Mahorat” nomli kitobida Homo magister degan so’zni uchratib qoldim. Bu so’z o’z ishining ustasi boʻlgan mohir odam, degan ma’noni anglatar ekan.

Biz qachon mohirlikka erishamiz? Biror bir yangi narsani o’rganishni boshlaganimizda, ichimizda hadiksirash bo’ladi. Oddiy misol. Pianino chalishni o’rganishni boshlaganimizda avvaliga bu ishga hayajon va ishtiyoq bilan kirishishimiz mumkin. Lekin ko’p o’tmay ularning o’rnini zerikish, toqatsizlik, qo’rquv va noaniqlik kabi hissiyotlar egallasa, ularga taslim bo’lish xavfi katta bo’ladi. Shunda ham to’xtamasak va mashq qilishda davom etsak, nimadir ro’y beradi va 💥(boom) biz mohirlikka erishamiz. Yillar davomida shu mashg’ulotga sodiq qolsak, pianino tugmalari asab tizimimizning bir qismiga, barmoqlarimizning uchiga aylanadi. 🎹

Bolalikdagi qiziqishlaringiz yodingizdami? Bugun shu qiziqishlaringizga qay darajada sodiq qola oldingiz? Hozir qilayotgan ishlaringizga qay darajada sodiqsiz?

Kitobdan parcha:

Hayvonlar uchun vaqt – ashaddiy dushman. Agar potensial oʻlja boʻlsa, bir joyda uzoq vaqt aylanib yurish uning uchun darhol oʻlim belgisi boʻlishi mumkin. Agar u yirtqich boʻlsa, uzoq kutish oʻljani qoʻldan boy berishni anglatadi. Hayvonlar uchun vaqt jismonan qarishni ham ifodalaydi. Ov bilan shugʻullanuvchi ajdodlarimiz ushbu jarayonni butunlay teskari tomonga oʻzgartirgani hayron qolarli. Ular nimanidir qancha koʻp kuzatsa, uni tushunishi va voqelik bilan bogʻlanishi shuncha yaxshilangan. Tajriba ortib borgan sari ularning ov koʻnikmalari ham ortgan. Doimiy amaliyot tufayli samarali qurol yasash qobiliyati yanada kuchaygan. Tana qarishi mumkin, ammo ong oʻrganish va moslashishda davom etgan. Vaqtdan bunday foydalanish mahoratning muhim tarkibiy qismidir.

Kleptomaniya o’g’irlikka moyillikdan iborat ruhiy kasallikdir.

Kleptomaniyada o‘g‘irlikka beriluvchanlikning tagida moddiy manfaat yoki qimmatbaho buyumlarga ega bo‘lish istagi yotmaydi. Aslida kleptomanga buyum emas, balki uni o’g’irlash jarayoni qiziqroq bo’lib tuyiladi. Kleptomaniyaga chalingan odam o’g’irlikka qo’l urishdan oldin o’zini ruhan tajang, undan so’ng esa ruhan yengil va qoniqqan his qiladi. Ammo bu hissiyotlar nariga bormaydi. Ular o’rnini ruhiy tushkunlik va aybdorlik hissi egallaydi.

Psychology Today’da yozilishicha, kleptomaniya hastaligi erkaklarga qaraganda ayollarda ko’proq uchraydi. *

Genri Slizer’ning “O’g’ri ayol” hikoyasida Rud ismli ayol ham o’z xatti-harakatlari ustidan hukm qilishga ojizligi sababdan mayda va arzimas o’g’irliklarga qo’l uradi.

Ayolning bu ojiz tomonini payqagan vijdonsiz kimsalar undan o’z manfaatlari yo’lida foydalanmoqchi bo’ladi. Rud turmush o’rtog’ini himoya qilish maqsadida o’z ixtiyori bilan qimmatbaho buyumni o’g’irlashda ishtirok etishga majbur bo’ladi. Buni qarangki, tashqaridan juda ma’suma bo’lib ko’ringan bu ayol, haqiqiy o’g’rilarni ham dog’da qoldiradi. U ongsiz ravishda o’zgalarning sirini o’g’irlaydi.

Kleptomaniyaga o’xshash murakkab va tushunarsiz xatti-harakatlar zamirida, aslida oddiy ruhiy ehtiyojlar yashiringan bo’ladi. Yozuvchi buni o’z hikoyasida o’ta mohirona tasvirlagan.

#asardan_parcha

Aldoqchilik insonni boshqa barcha mavjudotlardan ustun qilib turadigan birdan-bir narsa. Aldasang, haqiqatga yetib borasan! Men aldoqchilik qilganim uchungina odamman. Oldindan oʻn toʻrt marotaba aldamasdan turib bironta haqiqatga yetib bormaganlar, balki bir yuzu oʻn toʻrt marotaba aldagandirlar, bu esa oʻz navbatida ancha faxrlansa arziydigan narsa; biz boʻlsak, oʻz aqlimiz bilan aldashni ham bilmaymiz! Sen meni alda, lekin aldaganda oʻz aqling bilan alda, ana oʻshanda men seni balkim oʻpib qoʻyaman. Oʻz aqling bilan aldash bu boshqalarning aqli bilan haqiqatni soʻylashdan ming karra yaxshiroq; oʻz aqling bilan aldasang, sen odamsan, boʻlmasa sen parrexta parrandasan! Haqiqat qochib ketmaydi, hayotni esa boy berib qoʻyish mumkin; koʻrganmiz. Xoʻsh, hozirgi ahvolimizda bizni kim deyish mumkin? Hech bir istisnosiz bizning hammamiz fan, taraqqiyot, tafakkur, kashfiyotlar, ideallar, istaklar, koʻngilchanlik, aql-idrok, tajriba va hokazo, va hokazo hamma, hamma, hamma, hamma masalalarda gimnaziyaning birinchi tayyorlov sinfida oʻtiribmiz! Boshqalarning aqli bilan tirikchilik qilish juda yoqib qolgan, toʻyib ketdik! Shundaymasmi? Men rost gapiryapmanmi?

~ Dostoyevskiy “Jinoyat va jazo”

“Inson nima uchun yashaydi?” asari haqida

Ushbu kitob hayotning eng muhim shu uchta savoliga javob izlaydi:

Insonni nima boshqaradi?
Nima insonning qo'lida emas?
Inson nima uchun yashaydi?

Tolstoy inson tabiatini 4 hikoyada ochib beradi. Asar tikuvchi Semyonning mashaqqatli hayoti tasviri bilan boshlanadi. U o‘z qiyinchiliklari ichida adashgan pallada mehr va insoniylik orqali chorasizlikdan qutuladi. Begona kishiga yordam qo’lini cho’zishi uning hayotiga nur olib kiradi.
“Suratdagi qahvaxona” hikoyasida turli millat va din vakillarining Allohni va borliqni anglashga bo‘lgan urunishlariga guvoh bo‘lamiz.
“Insonga qancha tuproq kerak?” hikoyasi esa hirs va ochko‘zlikning oxiri qanday tugashini, inson o‘z istaklari ortidan qanchalar uzoqqa bora olishi mumkinligini ko‘rsatadi.
“Uch savol” hikoyasi esa hozirgi lahzaning qadri haqida.
Kitobni o’qib bo’lgach, to'satdan o‘zingizga shunday savol berasiz:

“Bugun nimadir o‘zgardimi?”


@pslog

“Ozorlama shirin joningni”

Bir ko‘rgazmada ilig‘liq turgan bu sur’atda asl ismi Dino Segre bo‘lgan italyalik yozuvchi Pitigrilli qalamiga mansub asar nomi keltirilgan.

Asar mazmunini uning nomidan ham taxmin qilish mumkin. Bir qarashda “hayotga yengil qarash” mazmuni o‘qiladi. Lekin kitobga chuqurroq kirib borsangiz bunday emasligini tushunasiz.

Pitigrilli bu asarda insonning o‘z hayotini qanday qilib, ko‘pincha o‘zi murakkablashtirishini satirik va kinoyali tarzda ochib beradi.

Meni kim yoki nima ranjitishi mumkin? Aslida, ul zot o‘zim emasmi?

Biror gap yoki voqea menga qattiq ta’sir qilishi uchun, eng avvalo, men unga ma’lum darajada hissiy ma’no yuklashim kerak bo’ladi. Chunki voqeaning o‘zi bilan mening unga yuklaydigan mazmunim har doim ham bir-biriga mos kelavermaydi.

Boris Pasternak’ning shu so’zlariga e’tibor bering:

“Har kuni sog‘ligimizga zarar yetkazmasdan siqilib bo‘lmaydi. Bizning asab tizimimiz bo‘sh qobiq emas. U tolalardan iborat jonli mavjudotdir. Unga yetkazilgan zo‘ravonliklar jazosiz qolmaydi”.

Ko‘pgina muammolar va tashvishlarimiz vaqtni behuda sarflashdir. Hatto ishdan bo‘shatish yoki munosabatlarning uzilishi ham qattiq siqilishga arzimaydi. Bu – har kuni millionlab kishilar hayotida sodir bo‘ladi. Kelgusida yangi ish, yangi do‘st ham bo‘ladi. Eskilaridan ham yaxshiroq!


@pslog