Invictus(Yengilmas)

Garchi yuzlansam-da qaro zulmatga,
Mudhish azoblarning qa'rida turib.
Ming shukur aytaman shunday qismatga,
Aslo taslim bo'lmas ruhimni ko'rib!

Balolar tig'idan to'ksam-da men qon,
Titramadim aslo, chekmadim faryod.
Taqdir zarbalari qiynasa yomon,
Yarador bo'lsam-da, bo'lmadim barbod!

Yovuzlik va ko'z yoshlar-la qoplangan bu yo'l,
Kelajak manzili bo'lsa-da mavhum.
Boshga dardu sitam yog'sa misli do'l,
Aslo men qo'rqmasman, bo'lmasman mahkum!

Taqdir darvozasi bo'lsa hamki tor,
Xatarlar qalbimga sololmas titroq.
Qismatim ustidan men o'zim sardor,
Shu ozod ruhimning darg'asiman mutloq!

➖Uilyam Ernst Xenli

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

Bu she'r inson irodasining qismat ustidan qozongan g'alabasi ramzi sifatida qabul qilinadi.

Uilyam Ernest Xenli mazkur she'rni 1875-yilda, 26 yoshida yozgan. U bolaligidan suyak sili kasalligidan aziyat chekkan va natijada shifokorlar uning bir oyog'ini kesib tashlashga majbur bo'lishgan. Ikkinchi oyog'ini saqlab qolish uchun qilingan murakkab operatsiyalardan so'ng, uzoq vaqt kasalxonada, qattiq og'riqlar ichida yotgan paytida aynan shu she'rni yozgan.

Bundan tashqari, mazkur she'r Janubiy Afrika Respublikasining sobiq prezidenti Nelson Mandelaning eng sevimli she'ri bo'lgan. Mandela Robben orolidagi qamoqxonada 27 yil davomida tutqunlikda bo'lganida, ushbu she'rni matnini qog'ozga ko'chirib, kamerasi devoriga ilib qo'ygan. U og'ir jismoniy mehnat va siyosiy bosimlar vaqtida o'z irodasini mustahkamlash va safdoshlarining ruhiyatini ko'tarish uchun "Invictus"ni doimo o'qib bergan.


Tarjimon: Mahmudjon Tohirov

“Dunyodagi eng badbaxt inson, ikki ko’zi ko’ra turib kelajakni ko’rmagan insondir.”

– Hellen Keller

Yuzini quyoshga burgan ayol: Hellen Keller

Taniqli pedagog, yozuvchi va aktivist Hellen Keller go’daklik chog’ida bir kasallikka chalingach, ko’rish, eshitish va gapirish qobiliyatlaridan ayriladi. Shunday bo’lsa-da, u bu qiyinchiliklarga yengilmadi, iste’dodining soyada qolishiga yo‘l qo‘ymadi.

Helen 1880-yilda Alabama shahridagi kichik bir qishloqda dunyoga keldi. Oilaga quvonch keltirgan go’dak 1,5 yoshga qadam qo’ymasdan, og’ir kasalllikka chalindi. Shifokorlar uning omon qolishiga umid kamligini aytishdi. Daxshatli isitmaning tark etishi hammani sevinchdan bo’ggan esa-da, ko’rish va eshitish qobiliyati ham uni tark etganini hanuz hech kim bilmasdi. Tashqi dunyo bilan aloqa uzilgani sayin Hellen tobora odamovi bo‘lib bordi. Yetti yoshida esa u o‘zini erkin boshqara olmas darajaga yetdi. O‘sha davrni u o‘z xotiralarida shunday tasvirlaydi:

“Bora-bora tovush ham, yorug‘lik ham go‘yo hech qachon mavjud bo‘lmagandek xotiramdan o‘chib ketdi. To o‘qituvchim kelib, ruhimni zulmatdan qutqarguniga qadar.”

O’qituvchisi Anne Salivan qizning kaftiga chizib, unga o‘qishni o‘rgatadi. Ustozi tufayli hayot qiyinchiliklarini yengdi. Garvarddek buyuk oliygohda ta’lim olish orzusiga erishdi.

Haqiqat shunda ediki, u boshqalarga qaraganda teranroq ko’ra va eshita olgan.

“Dunyodagi eng go‘zal narsalarni ko‘rib bo‘lmaydi, ularni qalban his qilish kifoya”

Bollivudning mashxur “Zulmat” filmi aynan uning hayotiy hikoyasi ta’sirida sur’atga olingan.


@pslog

«Qimmatli Jelsomino, sen yolgʻonchilar mamlakatiga kelib qolding. Bu yerda qonunga binoan hamma yolgʻon soʻzlashi kerak. Rost gapiradigan odam yaxshilik koʻrmaydi. Ularga shtraf solib, terisini shunday shilib olishadiki, qashishga tirnogʻi ham qolmaydi.»

Bu o‘lkada mushuklar vovillashi, itlar miyovlashi, sigirlar kishnashi, otlar esa mo‘o‘lashi shart edi…

“Aslida u kulmayapti. Uning yuzida kulgining hatto zarrasi ham yoʻq edi. Buning isboti esa bolaning ikki qoʻlini musht qilib qattiq tugib olgani edi. Inson qoʻllari musht boʻlib siqilganda kulishni bilmaydi. U maymun edi. Bu maymunning kulishi edi. Aftida xunuk burushiqlar paydo boʻlgandi.”


— Osamu Dazai,
“Insonlikdan mosuvo”(“No Longer Human”) romanidan

@pslog

O’ylamang. Rey Bredberi o’zining yozuv mashinkasi oldiga aynan shunday deb yozib qo’ygan ekan.

Uning fikricha, yozuvchi o’ylashi emas, his qilishi kerak. Chunki haddan tashqari ko‘p o‘ylagan odam jiddiy bir xatoga yo‘l qo‘yadi – yolg‘on gapiradi. Rey Bredberi faqat va faqat haqiqatni so’zlashga undaydi. U avval o‘zingiz yaxshi ko‘radigan va nafratlanadigan o‘ntadan narsani ketma-ket sanab chiqishni, so‘ng aynan shular haqida yozishni tavsiya qiladi.

Axir his-tuyg‘ular olovida qovurilgan insonning ichidan nimadir qaynab chiqishi tayin, shunday emasmi?

Rey Bredberi bilan ilk tanishuvim uning “Ertaga qiyomat” hikoyasi orqali bo‘ldi. Bir nafasda o’qiladigan asar!

Daryo to ‘lqin, suvlar toshqin,

Undan kechib o ‘tolmayman.

Otim oriq, rangim sariq,

Manzilimga yetolmayman.

Bir qalam qosh, ham chilvir soch,

O ‘tov bezab kutar meni

Qandoq qilay, bu tog‘lardan

Ko ‘ngil uzib ketolmayman.

Yurtim olis, shamollar ham

Yetolmayin holdan toyur,

Ilojim yo‘q, oftob bo ‘lib

U tomonga botolmayman.

“Shum bola” xirgoyi qilgan o’shal mungli qo’shiq yodingizdami? Aslida bu qo’shiq Said Ahmadning “Jimjitlik” romanidan olingan.

Bu kitobni siz ham o'qigan bo'lsangiz, asar haqidagi fikrlaringizni bu yerda kutib qolaman:
https://azizapulatova.medium.com/jimjitlik-ebf61f2e66c9

Ayriliq azobini boshdan kechirgan qahramonlarni adabiy asarlarda ko’p uchratamiz. Bunga eng go’zal misollardan biri Sabohaddin Alining “Mo’yna Mantoli Madonna” nomli asaridir.

«Mo‘yna mantoli Madonna» sizda qanday taassurot qoldirgan? Fikrlaringizni izohlarda kutib qolaman:

https://azizapulatova.medium.com/moyna-mantoli-madonna-romanida-ishq-bog-lanish-va-ayriliq-eefe9c627a66

Robert Grin’ning “Mahorat” nomli kitobida Homo magister degan so’zni uchratib qoldim. Bu so’z o’z ishining ustasi boʻlgan mohir odam, degan ma’noni anglatar ekan.

Biz qachon mohirlikka erishamiz? Biror bir yangi narsani o’rganishni boshlaganimizda, ichimizda hadiksirash bo’ladi. Oddiy misol. Pianino chalishni o’rganishni boshlaganimizda avvaliga bu ishga hayajon va ishtiyoq bilan kirishishimiz mumkin. Lekin ko’p o’tmay ularning o’rnini zerikish, toqatsizlik, qo’rquv va noaniqlik kabi hissiyotlar egallasa, ularga taslim bo’lish xavfi katta bo’ladi. Shunda ham to’xtamasak va mashq qilishda davom etsak, nimadir ro’y beradi va 💥(boom) biz mohirlikka erishamiz. Yillar davomida shu mashg’ulotga sodiq qolsak, pianino tugmalari asab tizimimizning bir qismiga, barmoqlarimizning uchiga aylanadi. 🎹

Bolalikdagi qiziqishlaringiz yodingizdami? Bugun shu qiziqishlaringizga qay darajada sodiq qola oldingiz? Hozir qilayotgan ishlaringizga qay darajada sodiqsiz?

Kitobdan parcha:

Hayvonlar uchun vaqt – ashaddiy dushman. Agar potensial oʻlja boʻlsa, bir joyda uzoq vaqt aylanib yurish uning uchun darhol oʻlim belgisi boʻlishi mumkin. Agar u yirtqich boʻlsa, uzoq kutish oʻljani qoʻldan boy berishni anglatadi. Hayvonlar uchun vaqt jismonan qarishni ham ifodalaydi. Ov bilan shugʻullanuvchi ajdodlarimiz ushbu jarayonni butunlay teskari tomonga oʻzgartirgani hayron qolarli. Ular nimanidir qancha koʻp kuzatsa, uni tushunishi va voqelik bilan bogʻlanishi shuncha yaxshilangan. Tajriba ortib borgan sari ularning ov koʻnikmalari ham ortgan. Doimiy amaliyot tufayli samarali qurol yasash qobiliyati yanada kuchaygan. Tana qarishi mumkin, ammo ong oʻrganish va moslashishda davom etgan. Vaqtdan bunday foydalanish mahoratning muhim tarkibiy qismidir.

Kleptomaniya o’g’irlikka moyillikdan iborat ruhiy kasallikdir.

Kleptomaniyada o‘g‘irlikka beriluvchanlikning tagida moddiy manfaat yoki qimmatbaho buyumlarga ega bo‘lish istagi yotmaydi. Aslida kleptomanga buyum emas, balki uni o’g’irlash jarayoni qiziqroq bo’lib tuyiladi. Kleptomaniyaga chalingan odam o’g’irlikka qo’l urishdan oldin o’zini ruhan tajang, undan so’ng esa ruhan yengil va qoniqqan his qiladi. Ammo bu hissiyotlar nariga bormaydi. Ular o’rnini ruhiy tushkunlik va aybdorlik hissi egallaydi.

Psychology Today’da yozilishicha, kleptomaniya hastaligi erkaklarga qaraganda ayollarda ko’proq uchraydi. *

Genri Slizer’ning “O’g’ri ayol” hikoyasida Rud ismli ayol ham o’z xatti-harakatlari ustidan hukm qilishga ojizligi sababdan mayda va arzimas o’g’irliklarga qo’l uradi.

Ayolning bu ojiz tomonini payqagan vijdonsiz kimsalar undan o’z manfaatlari yo’lida foydalanmoqchi bo’ladi. Rud turmush o’rtog’ini himoya qilish maqsadida o’z ixtiyori bilan qimmatbaho buyumni o’g’irlashda ishtirok etishga majbur bo’ladi. Buni qarangki, tashqaridan juda ma’suma bo’lib ko’ringan bu ayol, haqiqiy o’g’rilarni ham dog’da qoldiradi. U ongsiz ravishda o’zgalarning sirini o’g’irlaydi.

Kleptomaniyaga o’xshash murakkab va tushunarsiz xatti-harakatlar zamirida, aslida oddiy ruhiy ehtiyojlar yashiringan bo’ladi. Yozuvchi buni o’z hikoyasida o’ta mohirona tasvirlagan.

#asardan_parcha

Aldoqchilik insonni boshqa barcha mavjudotlardan ustun qilib turadigan birdan-bir narsa. Aldasang, haqiqatga yetib borasan! Men aldoqchilik qilganim uchungina odamman. Oldindan oʻn toʻrt marotaba aldamasdan turib bironta haqiqatga yetib bormaganlar, balki bir yuzu oʻn toʻrt marotaba aldagandirlar, bu esa oʻz navbatida ancha faxrlansa arziydigan narsa; biz boʻlsak, oʻz aqlimiz bilan aldashni ham bilmaymiz! Sen meni alda, lekin aldaganda oʻz aqling bilan alda, ana oʻshanda men seni balkim oʻpib qoʻyaman. Oʻz aqling bilan aldash bu boshqalarning aqli bilan haqiqatni soʻylashdan ming karra yaxshiroq; oʻz aqling bilan aldasang, sen odamsan, boʻlmasa sen parrexta parrandasan! Haqiqat qochib ketmaydi, hayotni esa boy berib qoʻyish mumkin; koʻrganmiz. Xoʻsh, hozirgi ahvolimizda bizni kim deyish mumkin? Hech bir istisnosiz bizning hammamiz fan, taraqqiyot, tafakkur, kashfiyotlar, ideallar, istaklar, koʻngilchanlik, aql-idrok, tajriba va hokazo, va hokazo hamma, hamma, hamma, hamma masalalarda gimnaziyaning birinchi tayyorlov sinfida oʻtiribmiz! Boshqalarning aqli bilan tirikchilik qilish juda yoqib qolgan, toʻyib ketdik! Shundaymasmi? Men rost gapiryapmanmi?

~ Dostoyevskiy “Jinoyat va jazo”

“Inson nima uchun yashaydi?” asari haqida

Ushbu kitob hayotning eng muhim shu uchta savoliga javob izlaydi:

Insonni nima boshqaradi?
Nima insonning qo'lida emas?
Inson nima uchun yashaydi?

Tolstoy inson tabiatini 4 hikoyada ochib beradi. Asar tikuvchi Semyonning mashaqqatli hayoti tasviri bilan boshlanadi. U o‘z qiyinchiliklari ichida adashgan pallada mehr va insoniylik orqali chorasizlikdan qutuladi. Begona kishiga yordam qo’lini cho’zishi uning hayotiga nur olib kiradi.
“Suratdagi qahvaxona” hikoyasida turli millat va din vakillarining Allohni va borliqni anglashga bo‘lgan urunishlariga guvoh bo‘lamiz.
“Insonga qancha tuproq kerak?” hikoyasi esa hirs va ochko‘zlikning oxiri qanday tugashini, inson o‘z istaklari ortidan qanchalar uzoqqa bora olishi mumkinligini ko‘rsatadi.
“Uch savol” hikoyasi esa hozirgi lahzaning qadri haqida.
Kitobni o’qib bo’lgach, to'satdan o‘zingizga shunday savol berasiz:

“Bugun nimadir o‘zgardimi?”


@pslog