Platsebo effektining samarasi

🔴 Platsebo effektining samarasi

🗣 Emma Brays

❗️Videoda subtitrlar orasidan o'zbek tilini tanlang❗️

📄 Platsebo effekti yetarlicha izohlanmagan fenomen bo'lib, unda ta'sir ko'rsatishi kutilmagan — va ko'pincha sohta — dorilar, muolajalar va davolash usullari mo'jizaviy ravishda insonning oyoqqa turishiga yordam beradi. Nimalar ro'y beryapti? Emma Brays platseboning g'ayrioddiy foydali jihatlari namoyon etayotgan sir-asrorlarni o'rganishga kirishadi.

Tarjimon: Aziza Pulatova

⏱ ~4 min

​​Xonadoningizdagi ranglar kayfiyatingizga qanday ta'sir ko'rsatadi?

Pablo Pikasso shunday degan edi, "Naqshin bezaklar singari ranglar ham hissiyotlarga qarab o'zgaradi." Bu holat rassomlar, dizaynerlar, reklama beruvchilar va hattoki psixologlarga ham juda yaxshi tanish. Muayyan ranglar kishida oldindan taxmin qilsa bo'ladigan tug'yonlarni uyg'otadi va hattoki qon bosimi, ishtaxa o'zgarishi va ko'z toliqishi bilan aloqador ekanligi tasdiqlangan. Rang - uyingizda o'zingizni qanchalik shinam muhitda his qilishingizda yetakchi rol o'ynaydi. Uyingizni butunlay yangitdan ta'mir qilasizmi yoki biror qismiga jilo berasizmi, rang tanlash chog'ida quyidagilarga ahamiyat bering.

🔴 Qizil rang Qizil energiyaga boy rang. U ko'zga tashlanuvchan va e'tibor talab rang. U qon bosimini oshirish xususiyati va xatar bilan aloqador ekanligi tasdiqlangan. Ammo undan did bilan foydalanilsa, insonni muloqot va suhbatga tortishda stimulyator vazifasini o'tashi mumkin. Bu rang yotoqxona uchun yaxshi tanlov bo'lmasa-da, jamoat joylarida ko'ngilochar maqsadlarda foydalanish mumkin.

🟠 Apelsin rang
Apelsinrang qizil rang uyg'otuvchi ehtiros va sarosimasiz sizni harakatga undovchi stimulyator vazifasini o'tay oladigan rang. Shu sababli ham apelsinrang, ayniqsa uyingizga kuz jilosini bermoqchi bo'lsangiz, sizga bu borada asqatadi. Bolalar o'ynaydigan xona va mashq qilish zallari uchun yaxshi rang.

🟡 Sariq rang
Bu rang oftob va baxt ranggi. U siz ertalab foydalanadigan xonalar, misol uchun vanna, nonushta xonasi va yo'lak uchun mos tanlov. Bu rang qanchalik quvnoq rang bo'lmasin, undan ehtiyotkorlik bilan foydalangan ma'qul, negaki to'q sariq rang hadik va jahl hissini uyg'otishi mumkin.

🟢 Yashil rang
Ruhiyatga xush yoquvchi yashil ko'zga yaqin rang hisoblanadi. U tabiatning istalgan manzilida borligi sababli charchoq yozadigan uy uchun ideal rang hisoblanadi. U kishiga xotirjamlik, osoyishtalik va mayinlik bag'ishlaydi.

🔵 Ko'k rang
Ko'k - yupatuvchi rang. Okean va osmonning mayinlik baxsh etuvchi ranggi qon bosimi va yurak urishi tezligini pasaytirishi tasdiqlangan, bundan kelib chiqib uni yotoqxona va vanna uchun foydali rang, deyish mumkin. To'q tondagi - aytaylik binafsha va och moviy rang - oilaviy xona hamda ochiq interyerdagi oshxonalar uchun mos.

🟣 Binafsha rang
Och va yumshoq tusdagi binafsha navbatdagi nafis rang hisoblanadi. Ko'p yillardan buyon bunday rangga ayollarga xos rang sifatida qaralib kelingan va yotoqxona uchun lozim topilmagan. Undan o'zingizni spadagidek his etish uchun vanna interyerida oz-moz ishlatganingiz ma'qul. - Uiliyam Hirshning Charchoq yozadigan uy kitobidan. @getpsychedup

​​"Jahl otiga minish va tushkunlikka tushish oson va bu har kimning qo’lidan keladi; ammo, kerakli odamga kerakli miqdorda, zarur vaqtda, to'g'ri niyatda va to'g'ri yo'lda ishlatish oson emas va bu har kimning ixtiyoridagi kuch ham emas."

-Aristotel

@getpsychedup

Turfa xil Jismlarning o'lchamlari nisbati: kichik xromosomalardan tortib butun koinotgacha...

​​Inson bosh miyasi hali hanuz biz bilmaydigan ko’plab sir-sinoatlarga ega, ammo tadqiqotchilar uning qanday ishlashi borasida bir qancha qiziqarli faktlarni aniqlagan. Quyida e’tiboringizga miyani yanada chuqurroq o’rganishni boshlab olishingiz uchun to’qqizta qisqa fakt havola etiladi.

​​Ibratli hikoya: Shoh va uning to’rt rafiqasi

Qadim zamonlarda to’rt rafiqasi bo’lgan hukmdor o’tgan ekan. Kunlardan bir kuni shoh xastalikka chalinib, o’lim to’shagiga mixlanib qolibdi. Kelgusi hayotda yolg’iz qolishdan qo’rqib, uning eng sevikli, zeb-u ziynatlar va hashamatli liboslar sotib olib bergan yorini yoniga chorlab, undan so’rabdi, “Olamni birgalikda tark etib, kelgusi hayotda men bilan birga bo’lishni istaysanmi?”. U esa, “Afsusdaman, lekin bunday qila olmayman.” debti-yu, shohni tark etibdi. U uchinchi rafiqasini ham juda sevar, hamisha qo’shni qirolliklarga ko’z-ko’z qilib maqtar ekan. Shu tariqa, u uchinchi rafiqasini huzuriga chorlab, “Kelgusi hayotga men bilan birga borasanmi?” degan savolini beribdi. Uchinchi rafiqasi esa, “Afsuslar bo’lsinki, hayotimni chunonan sevaman, siz bilan birga bora olmayman, siz vafot etganingizdan so’ng esa qayta turmushga chiqmoqchiman, debdi.

Shohning ikkinchi rafiqasi uning og’ir kunlarida yelkadosh bo’lgan ekan, shu sababli undan “Dunyoni birga tark etamizmi?” deb so’rabdi. Ikkinchi xotini, “Kechiring, bu safar sizga yordam bera olmayman, ammo dafn marosimingizni o’zim o’tkazishim, unga bosh-qosh bo’lishim mumkin,” debdi. Shu payt qayoqdandir shunday nido kelibdi, “Siz bilan ketishga roziman, u yer narigi dunyo bo’lsa ham, boraveraman,”. Shoh o’girilib qarasa, uning qoshida birinchi rafiqasi turganmish. Ammo shoh bu rafiqasiga unchalik g’amxo’rlik ko’rsatmagan ekan, qilmishidan uyalib shunday debdi, “Meni kechir, senga ko’proq g’amxo’rlik qilishim kerak edi va tirikligimda ko’proq e’tibor berishim kerak edi.”

Qissadan hissa shuki, barchamizning to’rtta rafiqamiz bor. To’rtinchi rafiqamiz, u bizning tanamiz. Uni zeb-u ziynatlar, chiroyli liboslar bilan bezashni yoqtiramiz. Ammo u kelgusi hayotda biz bilan birga bo’la olmaydi. Uchinchi xotin, u bizning mol-dunyomizga ishora qilmoqda, biz boylik yig’ishga ko’p vaqt sarflaymiz, ammo ular bizning ortimizdan kelgusi hayotga bora olmaydi, ular boshqalarga tortiq qilinadi va ulashib yuboriladi. Xuddi uchinchi rafiqa qayta turmush qurmoqchi bo’lganini aytgani singari. Ikkinchi rafiqa esa, ular bizning oilamiz, do’stlarimiz. Ularga ishonamiz, ular biz bilan yaxshi-yomon kunlarimizda birga bo’lishadi, ammo uzog’i bilan, ular bizning dafn marosimimizgacha borishlari va bizni kuzatib qo’yishlari mumkin. Bizning birinchi rafiqamiz, u bizning qalbimiz timsoli, odatda qalbimizga g’amxo’rlik qilishni unutib qo’yamiz. Aynan u, biz bilan kelgusi hayotga birga boradi.

Tanangizga g’amxo’rlik qiling, uni sog’lom tuting, boyliklaringiz va ularning rohat-farog’atidan baxra oling, oilangiz va do’stlaringiz berayotgan mehr-u muhabbat uchun ularni ardoqlang. Ammo qalbingizga g’amxo’rlik qilishni unutmang, uni boyiting. Yolg’izlikka, ibodatga vaqt ajrating, meditatsiya bilan shug’ullanishga vaqt ajrating. negaki qalb — butun hayotimiz mazmuni va u bizning sodiq do’stimiz.
Ushbu hikoya sizga yoki siz sevgan qaysidir insonga yordam berdi, degan umiddaman.

@pslog

​​Raqamli detoks nega kerak? Tadqiqotlar bu borada nima deydi, Elektron qurilmalar uyquga salbiy ta’sir ko'rsatishi mumkinmi? Ijtimoiy tarmoqlarda nimanidir o’tkazib yuborish qo’rquvi, xavotiri (FOMO-Fear of missing out) Raqamli detoksikatsiyani qanday amalga oshirish mumkin?

🟣 Baxtning qorong'i tomoni | Jyun Gruber | TEDxKembridj

Baxtning qorong'i tomoni | Jyun Gruber | TEDxKembridj

Notiq: Jyun Gruber

❗️Videoda subtitrlar orasidan o'zbek tilini tanlang❗️

📄 Yel universiteti psixologi Jyun Gruber baxtning ortidan quvadigan madaniyatda asalning ham ozi yaxshimikan, degan savol bilan murojaat qiladi.

Mazkur nutq TED konfrensiyasi shaklidan foydalanib TEDx anjumanida so'zlangan, ammo mahalliy hudud aholisi tomonidan mustaqil ravishda tashkillashtirilgan. Bu haqida batafsil ma'lumotlar http://ted.com/tedx saytida.

Davomiyligi: 11 daqiqa

​​Los Anjelesdagi Kaliforniya universitetida tahsil oluvchi talabalarning 85 nafaridan Apple logosini oppoq qog’ozga tasvirlash so’ralganda, ularning ichidan faqat bitta talaba ushbu logoni xatosiz chiza olgan. Talabalarga biroz farqlanib turuvchi ko’rinishga ega bir qancha o’xshash logolar ko’rsatilganda, ularning yarmidan kamrog’i haqiqiy logoni aniqlay olgan.

​​Siz istayotgan o’zgarishlarning o’zi bo’ling

Men haqimda bilmasangiz kerak. Ammo amalga oshirgan ishlarnimni sizga aytib bersam, hayratda qolasiz. Men Morokkodagi o’ta qashshoq oila farzandi edim. Yoshligimda qo’ylarni boqar, quduqlardan suv toshirdim. Ko’p o’tmay qishlog’imizni tark etib, Fransiyaga ko’chib kelishga majbur bo’ldik. U yerda ko’plab ayirmachiliklar bilan yuzlashdim. Sinfdoshlarim kiyinish uslubimni mazah qilishardi. Ular meni begonaday his ettirishar va tahqirlardi. Hayotimning ana shu pallasida ayirmachilikka qarshi kurashishga bel bog’ladim. Astoydil o’qidim va bitirganimdan hech qancha vaqt o’tmay siyosat maydoniga kirdim. Boshqalar uyqudaligida men tunlari bilan ishlardim. Men boshimdan o’tkazgan kunlarni boshqalar ko’rmasligi uchun teng huquqlilikni ta’minlash kurashida davom etdim. Ammo o’sib borar ekanman, kambag’al oila farzandi bo’lganim va islom diniga e’tiqod qilganim uchun siyosatchilarning irqchilik ruhidagi so’zlari nishoniga aylandim. Muhojir bo’lganim uchun menga hattoki “Davlat xoini” degan nom berishdi. Lekin men taslim bo’lmadim va qayta oyoqqa turishda davom etaverdim. Bugun men Fransiya ta’lim vaziri va Fransiyadagi eng katta maosh to’lanadigan siyosatchilardan biriman.

Dunyoni o’zgartira olishiga ishonish darajasidagi telbalar uni o’zgartiradi.

@pslog

​​2020-yilning 23-oktyabr sanasida Netfilksda “Farzin yurishi” seriali qo’yildi. Quyida unga aloqador statistik ma’lumotlar keltirilgan:

ℹ️ Ushbu serialni bugungi kunga qadar 62 million oila tomosha qildi.

ℹ️ eBay savdo platformasida “Shaxmat taxtasi”ga bo’lgan talab 250 foizga oshdi.

ℹ️ Googlega berilgan “Shaxmat qanday o’ynaladi” degan savol so’nggi 9 yil ichida eng yuqori cho’qqiga yetdi.

ℹ️ "Farzin yurishi" romani nashrga chiqqanidan 37 yil o’tibgina NewYork Times bestselleriga aylandi.

ℹ️ Chess.comdagi shaxmat o’yinchilari soni 5 karraga o’sdi.

​​Emotsional aptechka

1.Tabiat qo’yniga chiqish

Tabiat qo’ynida bo’lish tana va ong uchun foydalidir. U muammolarimizdan chalg’ishga va o’zimizni yaxshi his etishga yordam beradi. Agar ob-havo bunga imkon bersa, poyabzalingizni yechib oyoqlaringiz ostidagi maysa yoki qumni his qiling. Sayr qilayotganingizda quyoshning iliq nurlari va shamol iforini tuying. Qushlarning chig’ir-chig’iriga yoki maysalarning shamolda mayin tebranishiga quloq tuting. Gullar va daraxtlarning iforini tuying va atrofingizdagi tabiatni kuzating. Tabiatdan sezgilaringiz yordamida baxra oling.

2. Sayr qilish

Har qanday mashq turi stressni yengishda qo’l keladi. Jismoniy mashqlar miyaning yoqimli hislar uyg’otishga javobgar neyromediatorlardan bo’lgan endorfinlarni ko’p miqdorda ishlab chiqaradi. Sayr qilish bizni tinchlantiradigan va muammolarimizdan chalg’ishga ko’maklashadigan harakatli meditatsiya turidir. U kayfiyatni yaxshilaydi, bo’shashimizga va uyqu sifatini yaxshilashga ko’maklashadi.


3. Meditatsiya

Meditatsiya bilan shug'ullanishning eng sodda usuli diqqatni nafasga: nafas olish va uni chiqarishga qaratish.
Chuqur nafas olishdan boshlang; Burundan chuqur nafas olish (3 soniya), nafasni ushlab turish (2 soniya), og'iz orqali nafasni uzoqroq chiqarish (4 soniya)

Har bir nafasni tartibga solishga urinmasdan, aksincha uni kuzating. Bu burundagi sezgilarga diqqatni oshiradi. Bu va bu kabi meditatsiya usullari boshida natija bermayotgandek tuyilishi mumkin (bu tabiiy hol). Ammo, buni takrorlab yurish o'z samarasini beradi: stress va xavotirni yengish, diqqatni oshirish va o'z-o'zini idora qilishga ko'maklashadi.


@pslog

​​Kecha hammasi yaxshi, deb o'ylagandim. Bugun esa...yanada yaxshi.

@pslog

​​Yer sayyorasida nechta qiyofadoshingiz borligini bilasizmi?

​​Miyaning peshona qismini mashq qildirish uchun soddagina jumboq: yuzdagi har bir imo-ishorani o’qiy olasizmi?

Doktor Elkonen Goldberg o’zining “Zakovat paradoksi” nomli kitobida inson miyasining peshona qismi haqida mulohaza yurita turib, “yetakchilik intellekti” “atrofdagilarning fikrlarini o’qish” qobiliyatidan iborat ekanligiga alohida urg’u beradi, “Va u boshqalarning fikrlariga qiziqish bilan boshlanadi.” - deydi.

“Atrofdagilarning fikrlarini o’qish” va ularning hissiyotlarini aniqlashning eng yaxshi usuli bormi, deysizmi?”

Inson chehrasi.

Psixolog Pol Ekman o’n yillardan buyon yuzdagi imo-ishoralar vositasida hissiyotlarni aniqlash borasida tadqiqotlar olib borgan atoqli olimlardan biri. Qisqa qilib aytganda, u barcha uchun umumiy bo’lgan 7 ta emotsiyani aniqladi:

• Hayrat
• Quvonch
• Qayg’u
• Jahl
• Qo’rqinch
• Jirkanish
• Nafrat

@pslog

​​#psixologik_kinolar

Tafakkur o’yinlari
Academy Awardsning 4 karra g’olibi, ular ichida Best Picture ham bor, Tafakkur o’yinlari Academy Award g’olibi Ron Hovard tomonidan sahnalashtirilgan va uzoq yillik hamkori va hamkasbi Academy Award g’olibi Brayn Greyzer tomonidan suratga olingan. Tafakkur o’yinlarida iqtidorli matematik Jon Nash obrazidagi bosh rolni Rassel Krou ijro etgan. Jon Nash xalqaro e’tirofga sazovor bo’lish bo’sag’asida bir sirli maxfiy tashkilot ishiga o’ralishib qoladi. Jasorat, kuch-g’ayrat va zafar madx etilgan ushbu ta’sirli hikoyada endi uni faqatgina vafodor rafiqasi (Academy Award g’olibasi Jennifer Konnelli) qutqara oladi.

“Eplasang, tutib ol”
Uchiga chiqqan firibgar va uning ortidan quvgan FQB agenti haqidagi hayotiy hikoyadan ilhomlanib suratga olingan. Frenk Abigneyl – odamlar bilan tez til topishadigan, qizlar ko‘ngliga tez yo‘l topa oladigan yosh yigit. Bundan tashqari u o‘zi o‘ylab topgan yolg‘onlariga atrofdagilarni ishontirishga ham usta. Bugun u advokat bo‘lishni ixtiyor etadi, ertaga esa uchuvchilar kiyimini kiyadi, keyingi kun esa u bemorlarni tekshiradi, hattoki ularga tashxis ham qo‘yadi. Xushmuomala va madaniyatli Frenkning aslida firibgar ekanligi hech kimning xayoliga kelmaydi.
Agar u FQB agenti Karl Xenrettining nazariga tushmaganida Frenkning kirdikorlari uzoq davom etardi…

“Jangari Klub”
"Jangari Klub” sizni o’z olamiga olib kirib, tasavvurlaringizni taroziga soladi, dunyoingizni ag’dar-to’ntar qilib, yuzingizga kulgu yugurtiradi".

@pslog

​​Bryuk Grinberg sayyoramizda X sindromiga chalingan 12 nafar bolaning biri

​​✨Ertak qahramonlaridan ruhlantiruvchi iqtiboslar
"Hayot bizga maqsad bermaydi. Biz hayotga maqsad beramiz."
- Flesh "Koinot"

"Ayrim insonlar uchun erib ketsang arziydi."
- Olaf "Muzyurak"

"Taqdirimiz ichimizda yashiringan, uni ko'rish uchun faqatgina jasur bo'lish kifoya."
- Meride "Sheryurak"

"Hamisha vijdoning amriga quloq tut."
- Ko'k farishta "Pinokkio"

"Bizda o'xshash jihatlar juda ko'p, bir tuproq, bir havo, bir falak. Ehtimol, har doim farqli tomonlarni izlash o'rniga o'xshash tomonlarni izlashni boshlasak…unda, yana kim biladi deysiz?"
- Myos "Pokemon"

"Shokolod, muzqaymoqdan yaxshiroq biror narsa bilan do'st tutin…ehtimol oxirgi shirinligingni o'zing yemay unga uzatadigan insoning bilandir."
- Shirinliklar mahluqi "Sesami ko'chasi"

"Aytishlaricha, yaxshi alanga lovillab yonadi, vaziyat eng yoqimsiz tusga kirganda."
- Sofi, "Hovlning o'zi yurar uyi"

"Ajabo, daraxtlar qanchalar chiroyli gullabdi-ya. Lekin, bu yoqqa qara, bunisi kechikibdi. U gullaganda eng chiroylisi bo'lishiga iymonim komil."
- Fa Zou "Mulan"

"Mehr - ochiq eshikdir."
- Anna "Muzyurak"

"Shunchaki suzishda davom et."
- Dori "Nemoni izlab"

"Bu haqiqiy hayot. Haqiqiy hayotda esa hamisha yutavermaysan. "
- Gerrald Jonasan "Ishlar qalay, Arnold."

"Ha, o'tmish qalbga og'riq berishi mumkin. Lekin, undan ham qochish, ham saboq olish mumkin."
- Rafiki "Qirol sher"

"Kechagi kunga qayta olmayman - chunki kecha boshqa inson edim."
- Alisa "Alisa mo'jizalar malakatida."
"Hattoki mo'jizalar ham ozroq vaqt oladi."
- Farishta "Zolushka"
✨

@pslog

​​Déjà vu nima va u nega ro’y beradi? "Shoshmay turing, men avval bu yerga kelganman…"

Sizga tamoman notanish joy tanishdek yoki ilgari kimdir bilan aynan bir xil suhbatni qurgandek tuyilganmi?

Bu tanishlik hissi Déjà vu (Déjà vu fransuz tilida “ilgari ko’rgan” degan ma’noni anglatadi) deb nomlangan va ma’lumotlarga qaraganda, bu holatni vaqti-vaqti bilan 60–80 foiz insonlar boshdan kechirishadi. Déjà vu deyarli har doim bir zumda va tasodifan ro’y beradi.

Xo’sh, bunday tanishlik tuyg’ularining barq urishiga nima sabab bo’ladi? Bu holat ko’pchiligimizga tanish bo’lsa-da, u ilmiy doirada keng o’rganilmagan. Déjà vu to’satdan, ogohlantirishlarsiz ro’y beradi.

Ko’pgina tadqiqotchilar nazdida, bu hodisa inson xotiralariga asoslangan tajriba bo’lib, buning uchun miyaning xotira markazlari javobgar sanaladi. Miyaning o’rta chakka bo’lagi voqea va deklarativ ma’lumotlar(faktlar)ning uzoq muddatli xotirada saqlanib qolishida muhim vazifani bajaradi. Miyaning o’rta chakka bo’lagi va unga bog’liq ayrim sohalari muayyan voqealarni batafsil eslab qolishdan ham ko’ra yaqinlilik yoki tanishlilikni aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Tanish holatni aniqlash renal korteks bajaradigan funksiya sanalsa, batafsil ma’lumotlarni esda saqlash gippokamp funksiyasi hisoblanadi.

Déjà vu holatining sog’lom insonlarda tasodifan sodir bo’lishi uni tajriba asosida o’rganishga imkon bermaydi. Bu boradagi har qanday tadqiqot bu jarayonni boshdan kechirgan insonlarning xulosalariga tayanadi.

Taklif etilgan nazariyalardan biri renal nerv sistemasining faolligi (tanishlikni aniqlashda ishtirok etadi) gippokampning (asosiy xotira markazi) faolligisiz sodir bo’lishi natijasida yuzaga keladi, deb tushuntiradi. Bu to’liq ma’lumotga ega bo’lmay turib ham tanishlik hissining paydo bo’lishiga olib kelishini ta’kidlaydi.

Déjà vu sun’iy ravishda korteks va miyaning yanada chuqur tuzilmalarini elektr stimulyatsiyasi bilan qayta tiklanishi mumkin.
🎞 Deja vu — Matritsa filmidan

@pslog

​​Milgrem o'z eksperimentida quyidagi savolga javob topishga harakat qilgan: o'zining xizmat vazifasini o'tayotganligi tufayli oddiy odamlar o'zi kabi odamlarga qay darajada og'riq yetkazishga qodir?

​​Doimo harakatda bo'lish kerak. Chunki to'xtaganni o'tirgisi, o'tirganni yotgisi, yotganni esa uxlagisi keladi.

📜 Al-Xorazmiy

@pslog