مطالعه ی این دو کتاب برای فهم صحیح «معرفت شناسی اسلامی» و ایرادات وارد بر «معرفت شناسی فلاسفه غرب» و میزان نزدیکی «آراء ارسطو با آراء ابن سینا» توصیه می شود.

«شیوه ی ستمگران چنین است که مردم تهیدست را بی ساز و برگ کنند تا مردم از یکسو نتوانند نیرویی مسلح برای خود فراهم آورند و از سوی دیگر چنان به کار معاش روزانه ی خود گرفتار باشند که مجال توطئه نیابند؛ اهرام سه گانه ی مصر یک نمونه از این روش است؛ همچنین پیشکش هایی که خاندان Cypselus عرضه کردند، 👈ساختن معبد المپی زئوس👉 از سوی Peisistratidae، یا قلعه های جنگی Polycratean در Samos، همگی برای سرگرم ساختن و تهیدست کردن مردم برپا شده است.»

📚 Aristotle, Politics, 5, 9, 1313B 17-25.

‏
🔺 اگر فلسفه جدی گرفته می شد، آنگاه هیچ چیز شایسته تر از این نمی بود که درباره ی ارسطو سخن رانده شود.

📚 هگل، درسهای تاریخ فلسفه، به نقل از پیشگفتار متافیزیک ارسطو، ص چهل، دکتر شرف الدین خراسانی.

@JAZAVAAT

اولین کتاب با عنوان «مکانیک» منسوب به ارسطوست، او در ابتدای این کتاب مکانیک را مهارت هایی می داند که به انسان در تقابل با طبیعت کمک می کند و حرکت دادن وزنه های سنگین به کمک نیروهای کوچک را از جمله مسائل مطرح در این علم می داند
@ontology_of_physics

⭕️ زیادت وجود بر ماهیت ⭕️

💠 ریشه یابی نحوه ی پیدایش مسائل فلسفی می تواند برای فهم و به کارگیری این مسائل برای شاگردان فلسفه انگیزه ایجاد کند. #پارمنیدس در ابیات خود چنین می سراید:
Come then, I shall tell you, ...
Which are the only ways of inquiry that can be conceived;
The one [says]: 'exists' and 'it is not possible not to exist,'
It is the way of persuasion (for persuasion follows upon truth);
The other [says]: 'exists-not' and 'not to exist is necessary,'
...For you could not know that which does not exist (because it is impossible)
Nor could you express it.

📡http://www.parmenides.com/about_parmenides/ParmenidesPoem.html

یعنی: اکنون بیا، من به تو راه های پژوهش را خواهم گفت: یکی که "هست" و اینکه برای او، نبودن غیر ممکن است و این راه یقین است، دیگری که "نیست" و غیرممکن است اندیشیده شود، زیرا آنچه تواند باشد، تواند اندیشیده شود». (ترجمه از دکتر #مهدی_قوام_صفری، جلسات #تاریخ_فلسفه_یونان)

💠 نکته ی مهمی که در ابیات #پارمنیدس مشاهده می شود اینستکه به نظر او تصور هر چیزی به معنای وجود داشتن آن چیز است و این همان مسأله ی «زیادت وجود بر ماهیت» است. جناب ارسطو در «تحلیلات ثانوی» در پاسخ به او چنین می نویسد:

terms are not suppositions for they are not said to be or not be any thing.

📚 Aristotle, Posterior Analytics, 1, 76B 35-36.

یعنی:«تعاریف (یا مفاهیم) اصول موضوعه( یا مفروضات) نیستند، چون آنها از وجود یا عدم چیزی خبر نمی دهند».

💠 بنابراین صحیح نیست بگوییم:«این مسأله در فلسفه ی فارابی نبوده و اول بار در فلسفه ی بو علی وارد شد»(📚مجموعه آثار شهید مطهری، ج9، ص 63). اهمیت این مسأله اینگونه، یعنی با ریشه یابی پیدایش آن باید به شاگردان فلسفه فهمانده شود تا در ضمن آن از برخی انتساب ها و افتخارتراشی ها جلوگیری شود.

💠 این نکته از جلسات #شرح_اشارات و #تاریخ_فلسفه_یونان دکتر #مهدی_قوام_صفری اخذ شده است.

@nmfae

Let us then take it as agreed between us that to each man there falls just so large a measure of happiness as he achieves of virtue and wisdom and of virtuous and wise action: in evidence of this we have the case of God, who is happy and blessed, but is so on account of no external goods, but on account of himself, and by being of a certain quality in his nature.

«پس در اینباره متفق شدیم که میزان سعادتی که بهره ی هرکس می شود برابر است با میزان بهره ی او از فضیلت و خرد(حکمت) و افعال فاضلانه و حکیمانه؛ خداوند گواه این امر است (چون) رضایت و سعادت را نه از طریق خوبی های خارجی(مادی)، بلکه به ذات خود و ماهیت خاص خود داراست»

📚 Aristotle, Politics, 7, 1, 1323B 21-26.

💠 این فقره غنای ذاتی خداوند را از غیر خود از دیدگاه ارسطو می رساند.

@nmfae

If this were otherwise, the god and the universe, who have no external actions over and above their own energies, would be far enough from perfection.

«اگر خدا و جهان، که قدرتی فراتر از قدرت آنها نیست هم (با چیزی ارتباط نداشته باشند) از کمال دور خواهند بود.»

📚 Aristotle, Politics, 7, 3, 1325B 28-30.

💠 از این فقره تأثیر و ارتباط خدا با غیر خودش برداشت می شود. جناب #ارسطو در این بخش می گوید اگر کشوری با کشور دیگر هیچ ارتباطی نداشته باشد، باز هم در درون خودش دارای بخش هایی هست که با هم در ارتباط و اثرگذاری بر یکدیگر هستند و هیچ کسی کاملا ایزوله یا مطلقا جدا از هستی نیست، چه رسد به خدا!

@nmfae

در مواردی صلاح در اینست که میان فرمانروایان و فرمانبرداران برای همیشه فرق باشد(فرمانروایی آنها ابدی باشد)، مثلا هنگامی که گروهی از افراد چندان از همگنان برتر باشند که خدایان و قهرمانان از آدمیزادگان(عادی) برترند، و هم از لحاظ بدنی و هم از لحاظ ذهنی چنان ممتاز باشند که هیچکس در حق فرمانروایی ایشان خلاف نکند.

📚 Aristotle, Politics, 7, 13, 1332B 16-18.

💠 در فلسفه سیاست جناب #ارسطو، هم به لحاظ نظری و هم به لحاظ تاریخی افرادی بوده اند که چنان از دیگران برترند که فرمانروایی ابدی حق ایشان است و حکومت این افراد را «پادشاهی»(Kingdom) می نامد و حکومتشان را از حکومت های ستمگر جدا می کند.

@nmfae

«As to intercourse with another woman or man, in general it must be dishonorable for them to be known to take any part in it in any circumstances whatsoever as long as they are husband and wife and bear those names, but any who may be discovered doing anything of the sort during their period of parentage must be punished with a loss of privilege suited to the offence.»

یعنی:به طور کلی باید برای آنها که زن و شوهر هستند و این نام ها را دارند ناشایست تلقی شود که در هر شرایطی مرتکب رابطه جنسی با زن و مرد دیگر شوند. اما اگر عیان شود که کسی در دوران زناشویی مرتکب آن شده باید با از دست دادن امتیازات مناسب جرم، مجازات شود.

📚 Aristotle, Politics, 7, 14, 1335B 39-43 1336A 1.

@nmfae

⭕️ فلسفه اسلامی و شهید محسن فخری زاده ⭕️

💠 حیف است اگر با چند یادداشت به افکار شهید فخری‌زاده در حوزه فلسفه و علوم پایه اشاره نکنم:

۱. امکان و ضرورت احیای فلسفه اسلامی را به حوزه و دانشگاه یادآوری کرده و آنان را به ظرفیت های احیا نشده فلسفه اسلامی برای فلسفه علم توجه داده است. حیات فلسفه، قدرت تعامل با محیط و رشد یافتن و رشد دادن است؛ به‌نحوی که با پرسش‌های فلسفی اکنون رویارویی داده شود، چالش‌پذیر باشد و از مسیر فلسفه علم، تاثیر ملموس بر جهت‌گیری علم داشته باشد. فلسفه اسلامی هم نوع زنده و مرده دارد.

۲. شهید نظریه پرداز، ریشه چالش بزرگ فیزیک جدید را در "فلسفه فیزیک" می‌بیند و اصل "عدم قطعیت" را کاملا ادامه نظریه معرفت‌ شناختی امتناع در شناخت ذات واقعیات طبیعی با روش های فیزیک می داند چه برخلاف ادعا کمیات وابسته به هم برای یک ذره فیزیکی به‌ طور همزمان با دقت صفر، همچنان غیرقابل اندازه‌گیری است. همچون اندازه‌گیری تکانه با دقت بالا در الکترون که سبب می‌شود نتوانیم اطلاعاتی روشن از مکان بدهیم و به‌عکس. فیزیک کلاسیک در مورد انرژی و زمان با همین مشکل مواجه است. اندازه‌گیری دقیق یک کمیت، سبب عدم دقت در بی‌نهایت کمیت وابسته دیگر می‌شود و تلاش‌هایی چون نظریه «متغیرهای پنهان» نتوانسته خطر ظاهری این اصل را جبران کند.

۳. ایشان اصل «عدم قطعیت» در فیزیک را اگر نفی علیت به مفهوم نیوتنی آن باشد، معقول و حتی عامل پیشرفت علم می‌شمارد اما این اصل نمی‌تواند نفی «علیت» با تبیین فلسفی باشد مگر کسانی به دلایل ایدئولوژیک و غیر فلسفی چنین استنتاج نادرستی بر آن تحمیل کنند.
📡 https://twitter.com/rahimpourazqadi/status/1333715727291977728

@nmfae

«لینه(Linnaeus) و کوویه(Cuvier) هر کدام از لحاظی به منزله ی خدایان من بوده اند، اما هر دو تن در برابر ارسطو طفل دبستانی بیش نیستند».

📚داروین، زندگی و نامه ها، جلد سوم، صفحه 252.
به نقل از:
📚Nuyens, Francois, L'Evolution de la psychologia d'Aristote. Paris, j. vrin, 1948.

#ارسطو
@nmfae

⭕️ منع شرابخواری ⭕️

And since the drinking of wine makes even freemen insolent, and many nations even of freemen abstain therefrom (the Carthaginians, for instance, when they are on military service), it is clear that wine ought never to be given to slaves, or at any rate very seldom.

📚 Aristotle, Economy, 1344B.

چون نوشیدن شراب، آزادگان را هم گستاخ می کند، و بسیاری از ملت ها از جمله آزادگان( به عنوان مثال کارتاژی ها، در هنگام سربازی) (نوشیدن آن را) منع می کنند، روشن است که شراب به هیچ عنوان نباید برای هیچ طبقه ای از بردگان تجویز شود.

⭕️ رد قاعده ی الواحد ⭕️

💠 استدلال موافقین قاعده ی الواحد اینست که بنابر قاعده سنخیت علت و معلول، دو معلول باید از دو حیث از یک علت صادر شوند و نه از یک حیث از یک علت. بنابراین قاعده الواحد اثبات می شود. همانند انسان آنگاه که سخن می گوید و می بیند از دو حیث سخن می گوید و می بیند و نه از حیث. یعنی برای صدور دو معلول از یک علت، آن علت باید دارای دو جهت و حیث باشد و چون خداوند دارای دو جهت و حیث نیست، پس از او فقط یک معلول صادر می شود.

💠 #شیخ_اشراق می گوید اقتضای ایجاد معلول الف غیر از اقتضای ایجاد معلول ب است و تمایز در اقتضا نشان از تمایز جهات ایجاد دارد(📚مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج4، ص 226). به عبارت دیگر علت، برای ایجاد معلول الف، هدفی غیر از ایجاد معلول ب دارد، پس از جهت و طریقی دیگر باید آن را ایجاد کند. اگر اهداف ایجاد هر دو معلول یکی باشد دیگر نیازی به دو معلول نیست. ابن سینا همین استدلال را برای توجیه قاعده الواحد ذکر می کند.

💠 می گویند این قاعده در واقع به قاعده سنخیت علت و معلول بازمی گردد. برای اثبات قاعده ی سنخیت هم از مثال های طبیعی استفاده می شود و نمی توانند آن را به بداهت یا احکام هستی بازگردانند.
گفته شده قاعده سنخیت براساس پذیرش اصل علیت و اصل « شیء ایجاد نمی شود مگر آنکه وجوب یابد» و اصل «صدور معلول از علت تامه» است. معلول دو علت تامه ندارد و این همان قاعده سنخیت است!!! به عبارت روشنتر، معلول محقق نمی شود مگر آنکه علل آن محقق شوند و این یعنی رابطه ی خاصی بین آن معلول و علل وجود دارد که مانع از صدور معلول دیگری می شود.

💠 پاسخ اینست که هیچ استدلالی برای ارجاع قاعده الواحد و سنخیت به بداهت و اصل علیت وجود ندارد و همه ی اینها «عبارات اخری» و «به بیان دیگر» قاعده الواحد هستند. این درست است که تا علت تامه نباشد، معلول رخ نمی دهد. اما بحث این است که کجای «علت تامه» گفته شده فقط یک معلول صادر می شود؟ شاید با وقوع علت تامه، چند معلول صادر شود. به قول پاسخ دهنده، این تازه اول الکلام است و نمی توانید با استفاده از «علت تامه»، «صدور یک معلول از علت تامه» را نتیجه بگیرید. ما می توانیم در پاسخ بگوییم امکان آن هست که با وجود علت تامه، چند معلول از علت تامه صادر شود.

💠 حال که روشن شد هیچ استدلالی برای اثبات قاعده ی الواحد و سنخیت وجود ندارد لازم است به ریشه های این قواعد بپردازیم؛
#ارسطو در کتاب #سیاست خود می گوید زن برده نیست چون هدف خلق برده غیر از هدف خلق زن است و طبیعت برای یک هدف، دو مخلوق ندارد. طبیعت همانندکارد دلفی افسانه های یونان باستان نیست که ابزارهای چندمنظوره داشته باشد، برای هر منظور و هدفی، ابزار خود را دارد. «کار بدنی» هدفی است که طبیعت با خلق «برده» بدان می رسد و طبیعت هدف دیگری برای خلق«زن» دارد(Aristotle, Politics, 1, 5, 1252B📚). جهت در اینجا همان ابزار است. طبیعت از دو جهت، به دو هدف می رسد و نه از یک جهت به دو هدف. ارسطو این قاعده را در «طبیعت» برقرار می داند. و واضح است که علل طبیعی و طبیعت غیر از علت ایجادی است. قواعد علل طبیعی را نباید در علت ایجادی نیز جاری کرد. قاعده ی الواحد و سنخیت، فقط در علل طبیعی آن هم تا آن زمان که الله تعالی بخواهد جریان دارند. الله تعالی اگر بخواهد می تواند سنخیت و عادات طبیعی را برهم زده و شتری از کوه و نوری از گریبان و حیوانی از چوب موسی بیافریند. و نیز می تواند از طریق صنعت بشری، ابزاری چندمنظوره خلق کند.

💠 پرسشی که از پاسخ دهنده داریم اینست:
علیت عقل اول برای عقل دوم، علیت ایجادی است یا علیت طبیعی؟ اگر علیت ایجادی باشد آنگاه تا عقل اول نخواهد، عقل دوم ایجاد نمی شود و این توحید نیست، شرک است. اگر علیت طبیعی باشد آنگاه فقط خداوند علت ایجادی عقل اول و دوم و سوم و ... خواهد بود و این یعنی صدور کثرت از واحد(📚قوام صفری، مهدی، دین و علم؛ اعلام و کشف تسخیر الهی، ذهن، شماره25، 1385، ص5).

@nmfae

⭕️ ابن سینا و قاعده ی الواحد⭕️

💠 درست است که ابن سینا قاعده ی الواحد را قبول دارد و از آن دفاع می کند اما در برخی فقرات سخنانی دارد که با قاعده ی الواحد سازگار نیست.

💠 «... فهو يعلم الأشياء جزئيّها و كلّيّها على ما هو عليه من جزئيته و كليته و ثباته و تغيره و كونه و حدوثه و عدمه و أسباب عدمه، و يعرف الأبديات على ما هى عليه من أبدية و الحادثات على ما هى عليه من حدوث. و يعرفها قبل حدوثها و مع حدوثها و بعد حدوثها بعللها و أسبابها الكلية»
یعنی: پس او جزئیات و کلیات اشیاء را همانگونه که هستند(مطابق با واقع) از جزئی و کلی و ثبات و تغییر و بود و حدوث و نبود و علل نبودش را می داند، و ابدیات را همانگونه که هستند از ابدیت و حوادث را همانگونه که هستند از حدوث آنها می داند. و آن را قبل از حدوث آن و همراه حدوث آن و بعد حدوث آن همراه با علل و اسباب کلی آن می داند.

📚 ابن سینا، التعلیقات، مکتبه الاعلام الاسلامی، ص 81.

💠 «هو يعقل الأشياء لا على أنها تحصل فى ذاته كما نعقلها نحن، بل على أنها تصدر عن ذاته و أن ذاته سبب لها.»
یعنی: او(خداوند) اشیاء را تعقل می کند نه مانند ما که با تعقل آنها را کسب می کنیم، بلکه بدین صورت که تعقل او همان صدور آنها از ذات اوست و ذات او علت آنهاست.

📚 همان، ص 153.

💠 این فقرات نشان می دهند خداوند به همه چیز داناست و صرف علم و تعقل او موجب صدور اشیاء می شود و این یعنی صدور کثرت از واحد. این نکته از جلسات شرح تعلیقات ابن سینا #دکتر_مهدی_قوام_صفری اخذ شده است.

@nmfae

⭕️ عین الربط ابن سینا یا ملاصدرا؟ ⭕️

💠 «إضافة هذه المعقولات اليه إضافة محضة عقلية أى إضافة المعقول إلى العاقل فقط لا إضافة كيفما وجدت، أى ليس من حيث وجودها فى الأعيان أو من حيث هى موجودة فى عقل أو نفس أو إضافة صورة إلى مادة أو عرض إلى موضوع بل إضافة معقولة مجردة بلا زيادة و هو أنه يعقلها فحسب‏»
یعنی: اضافه ی این معقولات(مخلوقات) به او(خداوند) اضافه ی عقلی محض یا اضافه ی معقول به عاقل است نه آنگونه اضافه ای که درک می کنی، از جهت وجودش در واقعیت یا از آن جهت که در عقل یا نفس موجود است نیست، یا اضافه ی صورت بر ماده یا عرض بر موضوع نیست، بلکه اضافه ی معقول مجرد محض است و او(خداوند) آن را تعقل می کند و ایجاد می شود.

📚 ابن سینا، التعلیقات، مکتبه الاعلام الاسلامی، ص 153.

💠 اضافه ی محض است یعنی همانند اضافاتی مانند پدری و پسری نیست که ابتدا پدری باشد و پسری و سپس نسبتی برقرار کنیم. بلکه فقط یک طرف داریم که با تعقل خود، طرف دیگر را ایجاد می کند و ایجاد او همان تعقل او و همان طرف دیگر اضافه و خود اضافه است و این چیزی جز «عین الربط» بودن مخلوق نیست.

💠 این نکته از جلسات شرح تعلیقات ابن سینا #دکتر_مهدی_قوام_صفری اخذ شده است.

@nmfe