‌
‌امپراتور روسیه در ادامهٔ سنت امپراتوران بیزانس و خان‌های مغول، مستبدی مطلق‌العنان بود. به عبارت دیگر آن‌جا که پای اِعمال قدرت سیاسی، انتصاب وزرا و مقامات، یا اتخاذ سیاست‌های کلان ملی در میان بود، هیچ مانعی چه در قانون اساسی و چه در قوانین موضوعه پیش روی تزار قرار نداشت. یک کلمه از زبان تزار برای تغییر، ابطال یا الغای هر قانون یا نهادی در روسیه کفایت می‌کرد. در طول قرون هجدهم و نوزدهم چندین بار کوشیدند تا با تنظیم لوایحی برای اصلاح قانون اساسی، قدرت تزار را محدود کنند که هربار با شکست مواجه شد. فقط شورش‌های انقلابی ۱۹۰۵ بود که آخرین تزار روسیه، نیکلای دوم، را واداشت تا با برگزاری انتخابات مجلس ملی مشورتی و قانون‌گذاری، موسوم به «دومای دولت امپراتوری»، موافقت کند. با این ‌همه، به رغم آن‌که تزار با بی‌میلی حاضر شد بعضی از امتیازات خود را به سود سیاست‌ورزی مشارکتیِ محدود، موافقت با فعالیت احزاب سیاسی و اجرای برخی «حقوق اساسی» که متضمن مشروطهٔ نیم‌بند بود واگذار کند، باز شکل حکومت استبداد مطلقه بر جای خود باقی ماند. همهٔ این‌ها به صریح‌ترین وجهی در حقوق اساسی جدید، منعکس است. به عبارت دیگر، اگر «خودکامه» حکم به الغای قانون اساسی (و به همراه آن دوما) می‌داد، مطابق با نص همان قانون به این کار مجاز بود. در واقع، دوما دو مرتبه در نتیجهٔ تقابل آشتی‌ناپذیر نمایندگان انتخابی مجلس و دولت انتصابی تزار منحل شد. این «شترگاوپلنگ»، یعنی «استبداد مشروطه» نه‌تنها ناشدنی، بلکه بی‌شک به‌ لحاظ سیاسی پوچ و محکوم به شکست بود.

از کتابِ «ریشه‌های انقلاب روسیه (۱۸۶۱-۱۹۱۷)»
از مجموعهٔ کارگاه تاریخ
آلن وود
ترجمهٔ فرناز فرشاد

‌
‌هیچ‌کس در جهان تاکنون به موفقیتی چنین عجیب و غریب نائل نشده است که میلیون‌ها هموطن خود را از بین ببرد و در عوض چاپلوسی کورکورانه‌ی تمامی کشور را بشنود.

از کتابِ استالین مخوف
نوشته‌ی مارتین ایمیس
ترجمه‌ی حسن کامشاد

‌
‌چاپ هشتم منتشر شد
«فرهنگ اندیشه‌های سیاسی»
ترجمهٔ خشایار دیهیمی

فرهنگ اندیشه‌های سیاسی ترجمهٔ مدخل‌هایی از بخش سیاست و فلسفهٔ سیاسی کتاب فرهنگ تاریخچهٔ اندیشه‌هاست که مهم‌ترین کتاب مرجع نیمهٔ دوم قرن بیستم شناخته می‌شود. مزیت بزرگ مقالات این کتاب آن است که علاوه بر شرح و توضیح مفاهیم، تاریخچهٔ پدیدآمدن آن‌ها و سیر تکوین و تحول‌شان نیز مورد بحث قرار گرفته است و می‌تواند دیدی تاریخی به خواننده بدهد.
در این کتاب مقالات به سه دستهٔ کلی تقسیم شده‌اند: نخست مفاهیم کلی، سپس مفاهیم مرتبط با لیبرالیسم و سرانجام مفاهیم مرتبط با سوسیالیسم و مارکسیسم.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌ناتوانى ما از ديدن نتايج خشونت سيستمى شايد به روشن‌‏ترين شكل در بحث و جدل‌‏هايى مشهود باشد كه بر سر جنايات كمونيست‏‌ها برپاست. مسئوليت جنايات كمونيست‌‏ها را به سهولت مى‏‌توان به پاى افراد نوشت: در اين‌‏جا با شر كنش‏گرانه سروكار داريم. با كنشگرانى كه مرتكب خطا شده‏‌اند. حتى مى‌‏توان سرچشمه‏‌هاى ايدئولوژيك اين جنايات را هم مشخص كرد ــ ايدئولوژى توتاليترى، بيانيهٔ حزب كمونيست، روسو، حتى افلاطون. ولى وقتى از ميليون‌‏ها نفرى ياد مى‌‏كنيم كه در نتيجهٔ جهانى شدن سرمايه‌‏دارى جان سپردند ــ از ماجراى اسف‏بار مكزيك در سدهٔ شانزدهم گرفته تا هولوكاست كنگوى بلژيك در يك‏صد سال قبل ــ تا حد زيادى مسئوليت‏‌ها انكار مى‌‏شود. ظاهراً همهٔ اين‌‏ها صرفاً در نتيجهٔ روندى «عينى» رخ داده است كه هيچ‌‏كس آن را برنامه‌‏ريزى يا اجرا نكرده و براى آن هيچ‏‌گونه «بيانيهٔ حزب سرمايه‌‏دارى» وجود نداشته است. اين واقعيت را كه لئوپُلد دوم پادشاه بلژيك كه مسئوليت هولوكاست كنگو را برعهده داشت انسان‌‏دوستى بزرگ بود و پاپ وى را از قديسان اعلام كرده بود نمى‌‏توان صرفاً به‌‏عنوان نمونه‌‏اى از رياكارى ايدئولوژيك و مسخره‌‏انگارى ناديده گرفت. كاملاً ممكن است كه وى به لحاظ شخصى و در مقام يك كنشگر، انسان‌‏دوستى صادق بوده و حتى به مقابلهٔ نه چندان جدى با عواقب فاجعه‌‏بار طرح اقتصادى گسترده بهره‏‌بردارى بى‌‏رحمانه از منابع كنگو كه خود دستورش را داده بود پرداخته باشد. كنگو تيول شخصى وى بود! شگفت‏‌تر از همه اين است كه حتى بيش‏تر سود حاصل از اين طرح به نفع مردم بلژيك، براى احداث تأسيسات عمومى، موزه‌‏ها و غيره خرج شد. به يقين، لئوپُلد پادشاه بلژيك پرچم‌دار «كمونيست‏‌هاى ليبرال» امروزى بوده است.

از کتابِ «خشونت»
اسلاوی ژیژک
ترجمهٔ علی‌رضا پاکنهاد

تصاویر تخریب مجسمه‌‌های لئوپولد دوم پادشاه بلژیک در بروکسل، در اعتراض به جنایت‌های او طی استعمار کنگو در سال‌های ۱۸۸۵-۱۹۰۸

‌
منتشر شد
«عروض و قافیه فارسی»
با رویکرد جدید
نوشته‌ی علی‌اصغر قهرمانی مقبل

عروض جدید که از پرویز خانلری آغاز شده و با ابوالحسن نجفی اوج کم‌نظیری را تجربه کرده، در سیر تکاملی خود به این کتاب رسیده است. در این کتاب ویژگی‌های وزن شعر فارسی با زبانی ساده و منسجم، از مقدمات تا طبقه‌بندی اوزان، بیان می‌شود. جداول و تمرین‌های متنوع و هدفمند آن، با رویکرد آموزشی و کاربردی، خواننده را از کرانه تا ژرفای مباحث عروضی هدایت می‌کند. در مبحث قافیه نیز تلفیق دقیق مباحث سنتی و جدید، به همراه شواهد پرشمار و بعضاً دیریاب، موجب شده تا کتاب جامعیتی قابل قبول بیابد و کتابی در خور برای تدریس «عروض و قافیه» در دانشگاه باشد.

◽️بخشی از کتاب

‌
‌لیک آنان که فرزندی آورده‌اند
تا بوده‌اند و هستند محنتی گران بر دوش برده‌اند.
آن‌که بی‌فرزند است
اگر چه محنتی نمی‌بیند، لذتی نیز نمی‌چشد
لیکن یقین است که بسیار بارها نیز نمی‌کشد.
باری آنان که در خانه چشم به بالیدن فرزند دارند
دلی هماره پر تشویش دارند
که گاه تشویش خورد و نوش اوست
و گاه اندیشه‌ی میراثی که اسباب معاش او باشد.
اما سرانجام،‌ از پس این همه محنت
وامانده می‌مانند در این ظلمت
و دست و دل ایشان بدین پرسش می‌لرزد
که آیا یکی فرزند به این دریای محنت می‌ارزد؟
لیک بمانید تا این نیز بگویم
همانا گران‌تر اندوه آدمی‌زاد این است
که چون نوباوه‌ای بالید و پا در بهار جوانی نهاد
تقدیری بی‌امان چون مرگ
از در درآید و جسم و جانش به ژرفای خاک اندر کند.
راستی را چه سودی‌ست خدایان را
که بر سر آن جمله محنت این درد می‌پسندند
که فرزند آدمی از کف‌اش بدر رود.

از نمایش‌نامه‌ی مدئا
پنج نمایشنامه از ائوریپیدس
ترجمه‌ی عبدالله کوثری

نقاشی اثر آگوست فریدریش آلبرشت شنک، اندوه، ۱۸۷۸

روشنفکر فردی است که علت وجودیش بازی کردن نقش نمایندگی همه‌ی آن مردم و موضوعاتی است که در جریان عادی، یا فراموش شده و یا مخفی نگه داشته شده‌اند. روشنفکر این کار را براساس اصولی جهانشمول انجام می‌دهد: یعنی همه‌ی انسان‌ها این حق را دارند که از قدرت‌ها و ملت‌های دنیوی انتظار رفتاری را داشته باشند که با معیارهای آزادی و عدالت منطبق باشد؛ و اگر از آن‌ها تخطی عمدی یا بی‌توجهی نسبت به این معیارها دیده شد، نیازمند گواهی دادن و پیکاری شجاعانه علیه آن‌هاست.
حرفه‌ی روشنفکری را باید به‌عنوان حرفه‌ای تلقی کرد که دائماً خود را هوشیار نگه می‌دارد، و مدام خواهان آن است که اجازه ندهد فقط نیمی از حقایق و ایده‌های قابل قبول راهنمایش باشند. انجام چنین وظیفه‌ای نیاز به یک واقع‌گرایی ثابت و استوار، تا حدودی یک انرژی نیرومند معقول، و همچنین تلاش سخت و پیچیده‌ای برای برقرار کردن موازنه میان مشکلات فردی در مقابل وظایف ترویج و فاش کردن حقایق در قلمرو عمومی دارد.

از کتابِ نقش روشنفکر
ادوارد سعید
ترجمه‌ی حمید عضدانلو

‌
‌اطلاق هگل بر کمونیسم سدهٔ بیستم

هگل یک فرد دیوانهٔ خوشبین نیست که بگوید هرقدر هم که امور بد باشند شما باید گرایشی برای بهتر کردن‌شان پیدا کنید. نه، بینش اصلی هگل دقیقاً برعکس این است. هیچ اهمیتی ندارد که چقدر یک ایده یا پروژه خوب باشد، می‌توانیم مطمئن باشیم که آن ایده می‌تواند به شکلی نادرست پیش رود. و من فکر می‌کنم کاری که هگل با انقلاب فرانسه کرد، ما هم باید با کمونیسم سدهٔ بیستم انجام دهیم. من هنوز استعداد رهایی‌بخش آرمان‌شهری بسیار بزرگی می‌بینم، که به شکل وحشتناکی نادرست پیش رفته، یعنی استالینیسم و مانند آن. و نباید این بازی تکراری را انجام دهیم که استالین چقدر فاسد بود. و حتی تا حالا توجه کرده‌اید که چقدر اغلب مارکسیست‌ها در اینجا نژادپرست هستند؟ آن‌ها تقصیر را به گردن نزدیکی زیاد روسیه به آسیا می‌اندازند که در آن توحشی احمقانه حاکم بوده که مسئول این فجایع بوده است. به نظر من این امر اشتباه پیش رفت، و به نظر من باید از اینجا شروع به فکر کردن کنیم. راه حل چیست؟

ترجمهٔ ایمان همتی
تهیه و تنظیم: نشر نی

‌
‌در دست انتشار
«محله‌ای که بود»
محمدعلی اکبری

تهرانِ پایتخت در روزگاری نه‌چندان دور شهری کوچک بود، در دامن سلسله‌جبال البرز. همزمانی تحولات جهانی با پایتخت‌شدن تهران توسط قاجاران، زندگی این شهر و مردمانش را دستخوش تحولات شگرفی کرد. شیوه‌ی زندگی دیرپای ایرانیان در جوامع شهری از طریق سازه‌ی اجتماعیِ تاریخمندی که ما آن را «نظام زندگی محله‌ای» نامیده‌ایم تعیّن می‌یافت. این نظام زندگی در دوره‌ی ناصرالدین شاه قاجار، با ظهور اشکال نوین جوامع شهری، با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شد. در این کتاب، درباره‌ی چندوچون زیست جمعی مردم تهران در قابِ نظام زندگی محله‌ای به روزگار تاریخیِ قدمایی سخن گفته می‌شود و پیامدهای برآمدن نخستین اشکال جامعه‌ی شهریِ مدرن بر آن نظام زندگی محله‌ایِ قدمایی توصیف می‌شود.

‌
‌چاپ نهم منتشر شد
«نبرد قدرت در ایران»
چرا و چگونه روحانیت برنده شد؟
نوشته‌ی محمد سمیعی

در سال ۱۳۵۷ توفانی سرکش در مدت کوتاهی کشور را درنوردید و فرزندانِ ایرانِ مدرن، که شب و روز در میانشان شاه‌دوستی و غرب‌گرایی ترویج شده بود، بساط شاهنشاهی را برای همیشه برچیدند و به این ترتیب، از میان همه‌ی نیروهای سیاسی ایران، از چپ‌گرایان گرفته تا روشنفکران لیبرال، هُمای قدرت به‌ناگاه بر شانه‌ی روحانیت نشست؛ اما چرا و چگونه؟ چه منطقی بر اذهان ایرانیان حاکم بود و چه شد که آنان با پشت‌کردن به مظاهر نوگرایی، «جمهوری اسلامی» را ترجیح دادند؟ چرا جامعه‌ی ایرانی راهی برخلاف سکولاریسم، موج غالب جهانی، در پیش گرفت؟ چرا مردم ایران از میان همه‌ی مخالفان رژیم پهلوی، که در میان آنان سیاست‌مداران کارکشته، متخصصان برجسته و مبارزان باصداقت و وطن‌پرست از چپ و راست بودند، روحانیان و نظام پیشنهادی آنان را برگزیدند؟ و سرانجام این که نبرد قدرت در این سرزمین به چه سویی خواهد رفت؟ در این کتاب تلاش شده است با تکیه بر روش‌های علمی و فارغ از نگاه‌های ایدئولوژیک به این پرسش‌ها پاسخ داده شود.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌در دست انتشار
«مصدق ۱۲۹۹»
روایتی تاریخی از والی‌گری محمد مصدق در ایالت فارس
شیرین کریمی

مصدق ۱۲۹۹ روایتی تاریخی از دوران والی‌گری محمد مصدق در ایالت فارس است؛ از مهر ۱۲۹۹ تا اوایل فروردین ۱۳۰۰ خورشیدی. این روایت نوعی تاریخ‌نگاری است نه به شیوه‌ی متعارف، و نه به روش مرسوم و دانشگاهی. داده‌ها برگرفته از سندها، کتاب‌ها، مقاله‌ها، روزنامه‌ها، فیلم‌ها، عکس‌ها و صداهایی است که از تاریخ معاصر ایران بر جای مانده است، بدین‌معنی که در این متن هیچ کلمه‌ای برآمده از حدس و خیال نیست.
محمد مصدق در ۱۷ مهرماه ۱۲۹۹ در ۳۸ سالگی والی ایالت پهناور فارس شد. در طی شش ماه پس از آن روزهای پرحادثه‌ای بر جهان و ایران گذشت. این کتاب روایت می‌کند که وضعیت سیاسی حاکم بر جهان و ایران، و همچنین وضعیت سیاسی و اجتماعی حاکم بر ایالت فارس چه بود، چه وقایعی رخ داد، محمد مصدق چگونه با این وقایع مواجه شد، چه سیاستی را در پیش گرفت، و چرا در روزهای نخست فروردین ۱۳۰۰ از شیراز رفت.

‌
‌منتشر شد
«سیاست در ذهن و زندگی یونانیان»
احمد زیدآبادی

در گذر به تاریخ، دمخورشدن با اندیشه و زندگی یونانیان باستان، سفری دل‌انگیز است. فلاسفه‌ی یونان اندیشه‌ی خود را ابتدا به کشف گوهر نخستین وجود و چگونگی سیر آن از وحدت به کثرت معطوف کردند و به‌تدریج سرشت انسان و زندگی جمعی و سیاست و ملزومات آن را در مرکز تأملات خود قرار دادند. در میان آنان به‌خصوص افلاطون و ارسطو قلم به دست گرفتند و آرای خود و پیشینیان‌شان را ثبت و جاودانه کردند. در واقع، یونانیان پایه‌های اندیشه‌ورزی در حوزه‌های گوناگون فلسفی را بنا نهادند و نظام‌های سیاسی مختلف را نیز در دولت‌شهرهای خود آزمودند.
به نظر نویسنده، بدون آشنایی با آنچه افلاطون و ارسطو در باب سیاست و نسبت آن با مفاهیم مربوط به عدالت و سرشت تناقض‌آمیز و تراژیک دولت نوشته‌اند، در هیچ عصری نمی‌توان سیاست را به‌درستی فهمید و سیاست‌ورزی واقع‌بینانه‌ای در پیش گرفت.

▫️بخشی از کتاب

‌
چاپ دوم منتشر شد
«فلسفه‌ورزی درباره‌ی دین»
درآمدی نقادانه به فلسفه‌ی دین
آن جوردن، نیل لاکیر، ادوین تیت
ترجمه‌ی مهدی خسروانی

فلسفه‌ورزی درباره‌ی دین، با وجود حجم نسبتاً اندک، موضوع‌های متنوعی را در حوزه‌ی فلسفه‌ی دین به بحث می‌گذارد و درباره‌ی هر موضوع نظرات فیلسوفان متعددی را به شیوه‌ی نقادانه و استدلال‌محور بررسی می‌کند: پس از معرفی هر موضوع، رأی و استدلال یک یا چند فیلسوف را درباره‌ی آن پیش می‌کشد و سپس خواننده را با نقد فیلسوفان دیگر به آن رأی و استدلال آشنا می‌کند. در بسیاری از موارد نویسندگان کتاب به این نیز اکتفا نمی‌کنند: یک مرحله جلوتر می‌روند و خودِ نقدها را نیز به نقد می‌گذارند. ثمره‌ی شیوه‌ی یادشده این است که خواننده صرفاً با آرای فیلسوفان درباره‌ی موضوع آشنا نمی‌شود، بلکه به‌خوبی با استدلال‌ها و نقدها درگیر می‌شود و نکات موردِ اختلاف فیلسوفان (و چرایی این اختلاف‌ها) را درمی‌یابد.
این کتاب با تلاش در جهت فهم استخوان‌بندی استدلال‌های برجسته در تاریخ فلسفه‌ی دین، در کنار آشنایی با آثار شاخص در این زمینه، علاقه و آمادگی لازم برای تحقیق بیشتر را در خواننده ایجاد می‌کند.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌منتشر شد
«چگونه فوکو بخوانیم»
یوهانا اوکسالا
ترجمه‌ی علیرضا خالقی دامغانی و نرگس ایمانی مرنی

میشل فوکو (۸۴-۱۹۲۶) فیلسوفی با استعدادی شگرف و استثنایی، کنشگری سیاسی، نظریه‌پردازی اجتماعی، منتقدی فرهنگی، مورخی خلاق، روشنفکری با اشتهار جهانی و استاد معتبرترین مؤسسه‌ی دانشگاهی فرانسه بود، کسی که شیوه‌های اندیشیدن امروزی ما را چنان تغییر داد که دیگر بازگشت به پیش از آن ناممکن است. پروژه‌ی انتقادی او همچنان الهام‌بخش محققان، هنرمندان و کنشگران سیاسی است تا از رهگذر آن به شیوه‌های بدیعِ برساخته‌شدن شکل‌های جدید اندیشه و نیز راه‌های فروپاشی یقین‌های کهنه پی ببرند ــ همان یقین‌هایی که غالباً کاشف به عمل می‌آید چیزی جز توهماتی آرامش‌بخش نیستند.
اندیشه‌ی فوکو را نیز درست مثل زندگی او نمی‌توان ذیل بن‌مایه‌ای واحد مقوله‌بندی کرد. نه به دلیل این‌که غالباً کارش به شکست می‌انجامید و رأی خود را عوض می‌کرد، بل به این دلیل که پرسش‌های موردنظر او هیچ پاسخ قطعی و نهایی‌ای نداشتند.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌«اگر به دنبال این شورمندی بروم، قرار است برای جهان چه کار کنم؟»

پیتر سینگر
بهترین کاری که می‌توانید انجام بدهید.

ترجمهٔ ویدئو: معصومه موسوی