Знаете ли вы поэтессу Умм Камал? Очень изящно - с феминитивами, но очень, очень печально :)

Бүген яхшы бер семинарда катнашырга туры килде (видеоязмасын тиздән җибәрермен). Анда башкорт шигъриятенә җитди анализ ясарга тырыштылар.

Гаруз һәм силлабик системалар турында да сөйләделәр. Престиж мәсьәләсе куелды, ягъни кайсы очракларда гарузга мөрҗәгать иткәннәр, ә кайчан силлабик системада иҗат итүне өстен күргәннәр, һәм, гомумән, ике система кисешкәндә, аларны ничек итеп «аера» торган булганнар кебек сорауларга җавап эзләдек. Тукайны да, Мәҗит Гафурины да искә алдылар, әлбәттә.

Ә миңа, престиж дигәннән, «Туган тел» шигыре гомумән башка ягыннан ачылды. Фотода сез В. Казыйханның сатирик шигырен укый аласыз (чыганак – @tatargrammar). Ул шигырьнең «теле» бүген безгә бик сәер яңгырый – гадәттә язма текстларда («литературада») тел стандартларыннан нык тайпылмыйча, аларны үтәргә тырышалар. Ләкин шигырь ул кагыйдәләрне боза. Шуңа кызык, яңача яңыгырый.

Тукайның оригиналь «Туган тел»е дә үз контекстында – шундый конвенцияләрне бозучы, сәер бер шигырь булырга мөмкин (гаруз сакланса да). Чөнки ул «урам теле»ндә язылган, аның темасы голәмалар арасында таралган жанрларга бәйләнмәгән, ул башка «престиж»ны – Просвещение-inspired миллият телен – куып тотарга тырыша.

Башка шундый конвенцияләрне «бозучы», ләкин бүгенге көн күзлегеннән «классик-классик» буларак кабул ителгән шигырьләр бар микән?

Кадер киче турында болай әйткәннәр:

ای خواجه چه جویی ز شب قدر نشانی
هر شب شب قدر است اگر قدر بدانی

Кадер кичен эзлисең,
галәмәтләр күренсә,
Һәр кич Кадер кичәсе,
әгәр кадере беленсә.

— Нуретдин Габдрахман Җәми

Җәми шигъри юлларында сүз уйната. Гарәпчә «Ләйләтел-Кадер» гыйбарәсе «Кодрәт киче» дигәнне аңлата. Ләкин фарсы һәм татар телендә «кадер» сүзенең башка магънәсе дә бар – кыйммәт, тиешле бәя. Шулай итеп, соңгы юлны төрлечә укып була: ¹ әгәр галәмәтләр күренсә, димәк, Кадер киче була ала; ² һәр төннең кадерен белеп, Кадер кич кебек үткәрергә була.

Җәминең шигъри юллары Сәгъдигә җавап буларак язылган булса кирәк:

اگر شبها همه شب قدر بودى
شب قدر بى قدر بودى

Кадер кичәсе икән әгәр һәр кичә,
Кадер кичәсе булыр кадерсез кичә.

— Сәгъди

Монда шулай ук «кадер» сүзе телдән телгә төрле мәгънәләр ала. Лафзый һәм мәгънәви аермаларга карамастан, Җәми дә, Сәгъди дә Кадер кичәсенең кадерен ассызыклый.

Публикуем доклад Бориса Валерьевича Орехова «Социальное измерение башкирского стихосложения» в рамках кросскультурного семинара!

Что это?

Кросскультурный семинар — это открытая междисциплинарная платформа, где состоявшиеся специалисты и молодые ученые обсуждают то, как тексты, практики, идентичности и смыслы трансформируются при пересечении культурных границ.

Мы говорим о языках и понятиях, социальных институтах, пограничных и «гибридных» культурных ситуациях, о том, как в зонах культурного контакта возникают новые формы жизни и мышления.

Цель семинара — не только представить фрагменты разнообразной палитры таких взаимодействий и их возможных механизмов, но и увидеть разнообразие исследовательских языков для их описания, возможности и пределы взаимодействия между исследовательскими подходами.

История

Семинар был создан в 2020 году в рамках исследовательского проекта Факультета гуманитарных наук ВШЭ «Кросскультурные взаимодействия: мусульмане в России» под руководством доцента ИКВИА ВШЭ, академического руководителя магистерской программы «Мусульманские миры в России (история и культура)» Ольги Юрьевны Бессмертной, он не входит в учебную программу, но студентов всегда зовут послушать и, при желании, выступить с докладом.

На заборе у озера Кабан.
"Преследование мусульманства", "расцвет мусульманства".
Когда проблемы с гуманитарной мыслью, вот такие штуки будем читать о себе.

Былтыр JCAH журналында җәдитчеләр турында бәхәс янәдән җанланды. Д. Россның мәкаләсе «солых турында үтенеч» манерасында язылган. Росс шулай итеп ике бәхәсләшә торган якны дуслаштырырга тели. Галимнәр үзара мөнәсәбәтләрне үзләре хәл итсен, ә без бәхәстә яңгыраган фикерләргә күз салыйк.

Академия эчендә тәнкыйть, башлыча, Ә. Халиднең «Muslim Cultural Reform» хезмәтенә кагылышлы бара. Җәдитчеләр анда — прогресс дискурсын үзләштергән мөселманнар. Икенче як исә «җәдитчелекне» продуктив категория буларак күрми — чөнки, беренчедән, җәдитчеләр концепциясе 1920 нче елларда гына барлыкка килгән. Совет милли тарихчыларына ул милли тарихны марксизм пятичленкасы кысаларында карарга мөмкинлек биргән. Икенчедән, «җәдитчелек» дип аталырлык мөселманнар шартлы 1%ны гына тәшкил иткән. Ә төп тарих калган 99% ның тормышы турында булырга тиеш икән (Халид ирония белән амулетлар өйрәнүгә чумып бетәсез, дип кисәтә). Өченчедән, «җәдит» сүзе үз чорында «ысул-ы җәдид», яңа укыту методы мәгънәсендә кулланылган, шуңа күрә «җәдитчелек» турында сохбәтләрне шушы уку методы турында гына алып барырга кирәк, диелә. Ике як та күптән искергән, актуальлеген югалткан советологик хезмәтләрне сүгә (ул хезмәтләр, чыганаклар чикле булуы сәбәпле, гадәттә мөселманнар белән дәүләт арасындагы дошманлыкны, «милләт изелүе» ситуациясен тасвирлый торган булган). Һәм Халиднең көндәшләре аның хезмәтендәге төп концепцияләр шушы советологик нарративлардан чыккан, ди. Халид, әлбәттә, килешми.

Бөтен бу әңгәмәләрдә КФУ галимәләре дә катнашуы шатландыра — журналда Д. Усманованың кереш сүзе белән Л. Алмазова мәкаләсе бар! Алмазова исә җәдитчелекне Татарстан дин эшлеклеләре ничек аңлаганы турында яза. Бик тә кызык бу! Бүгенге көндә мөфтият җәдитчелекне ничек бәяли соң? Мөфтият фикере В. Якуповның җәдитчелекне мәдәни реформа итеп түгел, ә ялгыш дини тәгълимат буларак күрүенә, аңа «кадимчелек»не каршы куюына барып тоташа. Бу каршы куюда «кадимчелек», әлбәттә, нинди дә булса тарихи феноменга бәйле түгел, ә ясалма конструкт буларак, «ата-бабаларыбыз дине» шәкелендә йөри. 90 нчы еллардагы җәдитчелекне милли идеология буларак күрүгә дә каршы тора ул. Ләкин ике очракта да «ата-бабаларыбыз дине» төрлелеге исәпкә алынмый, ситуация үтә гадиләштерелә, терминның мәгънә ягыннан тулыландырылуы төрле акторларга һәм ситуацияләргә бәйле булып кала. Әйтик, Болгар ислам академиясе кадими уку йорты дип әйтелә (чөнки җәдитчеләр уку йортлары имамнарны әзерләмәгән диярлек), Татарстан мәдрәсәләрендә җәдиди хезмәтләр башлангыч сыйныфларда гына өйрәнелә (уку-язу өйрәткечләре, гарәп теле), җәдитчеләр фикере дини тәгълимат яссылыгына күчерелеп, «заблудшие» һәм «чит илләр йогынтысы» дип билгеләнә (хәер, академиягә якынрак торганнар мондый аберрацияләрне танымый). Шулай итеп дин эшлеклеләре, беренчедән, совет нарративларын үзләштерә, икенчедән, ул нарративларны кире кагар урынга, аларны «борып күрсәтү» белән шөгыльләнә булып чыга.

Әңгәмә Kritika журналының быелгы кыш санында дәвам итә — «Халид ягы» тәнкыйтьләргә җавап бирә — бәлкем, алар турында да бераз язармын.

Вообще, нет более искаженных понятий в современной культуре, чем Традиция и Новое. Выясняется, что и традиции лет 70, а новое придумали ещё до традиции.

❗️Важный анонс: международный семинар «Progressivism for Souls? Literature and spirituality in the (post-)Communist worlds»

28–29 апреля, в понедельник и вторник, пройдёт онлайн-семинар, посвящённый взаимодействию литературы и духовных практик в (пост-)советском пространстве. На семинаре обсудят советских буддистов, суфийские традиции, духовность бухарских евреев и многое другое.

Откроет и закроет семинар известный исследователь Стефан Дюдуаньон.

🗓 28–29 апреля
📍 Онлайн
Регистрация и подробности здесь.