نورپردازی در سبک باروک یکی از عناصر کلیدی برای ایجاد حس دراماتیک، شکوه و حرکت در فضاهای معماری و هنری این دوره بود. این سبک که در قرن ۱۷ و ۱۸ میلادی رواج داشت، از نور به عنوان ابزاری برای تقویت احساسات، ایجاد کنتراست شدید و هدایت نگاه بیننده استفاده میکرد. در ادامه به ویژگیهای نورپردازی باروک و نمونههای معروف آن میپردازیم:

---

ویژگی‌های نورپردازی در سبک باروک
1. کنتراست شدید نور و سایه (کیاروسکورو)
- باروک از تکنیک کیاروسکورو (Chiaroscuro) استفاده میکرد که در آن تضاد بین مناطق روشن و تاریک به شدت emphasized میشد. این تکنیک ابتدا در نقاشی توسط هنرمندانی مانند کاراواجو به کار رفت و سپس به معماری و نورپردازی فضاها منتقل شد. مثلاً در نقاشی‌های باروک، نور تنها بر روی چهره‌های اصلی متمرکز میشد و بقیه فضا در تاریکی فرو میرفت .
- در معماری، این تکنیک با نورپردازی متمرکز بر عناصر تزئینی مانند مجسمه‌ها یا محراب کلیساها اجرا میشد.

2. استفاده از نور طبیعی و مصنوعی برای ایجاد جلوه‌های نمایشی
- در کلیساهای باروک مانند کلیسای سنت پیتر در رم، نور از طریق پنجره‌های مخفی و گنبدها به داخل هدایت میشد تا حس روحانی و عظمت را تقویت کند. نور روی طلاکاری‌ها و نقاشی‌های سقف منعکس میشد و فضایی آسمانی ایجاد میکرد .
- در کاخ‌ها مانند **کاخ ورسای**، از لوسترهای بزرگ و شمع‌های فراوان برای نورپردازی داخلی استفاده میشد تا فضایی مجلل و درخشان ایجاد شود .

3. نورپردازی به عنوان ابزار فریب چشم (Trompe l'oeil)
- در سقف‌های نقاشی‌شده باروک مانند کلیسای سنت ایگناتیوس در رم، نورپردازی به گونه‌ای طراحی میشد که بیننده تصور کند سقف باز است و فرشتگان یا صحنه‌های بهشتی در بالای سرشان در حال پرواز هستند. این اثر با ترکیب نور طبیعی و نقاشی‌های سه‌بعدی ایجاد میشد .

4. تأکید بر حرکت و پویایی
- نور در باروک برای القای حس حرکت به کار میرفت. مثلاً در میدان سن پیتر اثر **برنینی**، نور روی ستون‌های مارپیچ و مجسمه‌ها تابیده میشد تا حس پیچش و جنبش را تقویت کند .

5. رنگ‌های گرم و طلایی
- نورپردازی باروک غالباً با رنگ‌های گرم مانند طلایی، قرمز و سبز تیره ترکیب میشد تا فضایی پرزرق‌وبرق ایجاد کند. مثلاً در تزئینات داخلی کاخ شونبرون در وین، نور شمع‌ها روی دیوارهای طلاکاری‌شده منعکس میشد .

---

نمونه‌های معروف نورپردازی باروک
1. کلیسای سن کارلو اله کواترو فونتانه (رم)
- طراحی شده توسط **فرانچسکو بورومینی**، این کلیسا از نورپردازی غیرمستقیم و سایه‌روشن برای برجسته‌کردن دیوارهای موجدار و گنبد بیضی‌شکل خود استفاده میکند .

2. کلیسای سنت پیتر (واتیکان)
- بالداکینو (سایه‌بان طلایی) اثر برنینی با نورپردازی از بالا، به عنوان نقطه کانونی کلیسا طراحی شد تا توجه را به سمت محراب هدایت کند .

3. کلیسای ویز (آلمان)
- این کلیسای زیارتی باروک توسط دومینیکوس زیمرمن طراحی شد و نور طبیعی از پنجره‌های مخفی به داخل میتابد تا نقاشی‌های دیواری و تزئینات گچبری را به شکلی دراماتیک روشن کند .

4. کاخ ورسای (فرانسه)
- تالار آینه‌ها با ۱۷ پنجره بزرگ و لوسترهای کریستالی، نمونۀ اعلای نورپردازی باروک در فضاهای سلطنتی است .

--- جمع‌بندی
نورپردازی باروک با ترکیب تکنیک‌های کیاروسکورو، نور طبیعی هوشمندانه و جلوه‌های نمایشی، به یکی از مؤثرترین ابزارهای معماری و هنری این دوره تبدیل شد. این سبک نه‌تنها برای ایجاد عظمت در کلیساها و کاخ‌ها به کار میرفت، بلکه به عنوان ابزاری برای تحریک احساسات و هدایت تجربه بصری بینندگان طراحی شده بود.

روز جهانی نور (به انگلیسی: International Day of Light) در ۱۶ مه هر سال، برای تقویت همکاری و استفاده از پتانسیل نور برای صلح و توسعه جشن گرفته می‌شود. فناوری‌های مبتنی بر نور نقش مهمی در آموزش، علم، هنر، فرهنگ، توسعه پایدار، ارتباطات، انرژی و پزشکی ایفا می‌کنند.
این مناسبت را به همه همراهان، مهندسان، طراحان نورپردازی و دوستداران علم تبریک می‌گوییم.

روز جهانی نور گرامی باد


#روز_جهانی_نور
#internationaldayoflight #lightday #unesco #light #lighting #lightingdesign #lightingdesigner

#lightday2025

مقاله تخصصی نورپردازی بنای شهری در مناطق مرطوب و کنار دریا
انتشار در ماهنامه امواج برتر حوزه تخصصی علوم مهندسی برق
شماره۱۱۵/ سال بیست و دوم/ اردیبهشت ۱۴۰۴

ویژه برنامه روز جهانی‌‌ موزه
«موزه هنر های معاصر تهران»