Томтосов паартыйалар көрдөһүүлэрин ылынан, суут-прокуратура иннигэр ходатайство түһэрэрин курдук, санаабар, туох баар нууччалыы билэрбин туттан, Николай Афанасьевич туһунан партия чилиэнин, учуутал, салайааччы, киһи быһыытынан туох-ханнык чахчыларга тохтуулларын туһунан суруйбуппун ылынан, ходатайство түһэрбит буолуохтаахтар.
Аны биир түгэни аҕыннахпына сөп буолсу. М.С. Горбачев былааска тахсан баран араастаан тыллаһан барбыта: «Биһиги билигин ханнык обществоҕа олорорбут биллибэт, Прибалтика республикалара Германияны кытта сөбүлэһии быһыытынан Союзка киирбиттэрин курдук. Ырыынакка киирии туһунан о.д.а.». Ол аата – социализмтан аккаастаныы… Итини истэ-билэ сылдьан, нэһилиэк актыбыыстарын, учууталларын оскуолаҕа буолбут мунньахтарыгар М.С. Горбачеву хайҕаан барбыттарыгар: «Ырыынак – капитализм экономиката тутуһар сүрүн сокуона, ити Горбачевкут капитализмңа киллэрэр соруктаах. Социализмтан капитализмңа киирии – туох алдьархайга тиэрдиэҕин билэҕит дуо? Ити киһини Кремль сулустарыттан биирдэстэригэр ыйаан кэбистэххэ сөп курдук көрөбүн», - диэбитим. Николай Афанасьевич: «Алдьархайдаах тылы саңардың, киэң сиргэ иһиллэн хаалыа, тылбытыттан ыйанан хаалыахпытын сөп», - диэтэ. Николай Афанасьевич ордук-хоһу саңаттан дьоннор эмсэҕэлиэхтэрин сөп диэн, миигин харыстаан эттэҕэ диэн, салгыы саңарартан туттуммутум.
Бүтэһигин 2009 сыл сайыныгар кэргэниниин Евдокия Григорьевналыын олоҕун улахан аңарын атаарбыт, үлэлээбит-хамсаабыт сиригэр кэлэ сылдьан дьонун-сэргэтин кытта көрсөн, кэпсэтэн-ипсэтэн барбыта. Ынырыктаах ыарахан ыарыыга ыллара сылдьар киһи диэтэххэ, уруккутун курдук үөрэн-көтөн, арааһы бары ыйыталаһан, сэргэхсийэн барбыта…
Быйыл сайын от ыйын 19 күнүттэн атырдьах ыйын 26 күнүгэр диэри доруобуйабынан үс сиргэ көһө сылдьан эмтэнним. Куртахпар эт үүммүтүн ыллараары Мед. Центрга көрдөрүнэн, сүрэххин эмтэт оччоҕо ылыахпыт дэтэн, Научнай киин балыыһатыгар эмтэнэ сытан, атырдьах ыйын 13 күнүгэр маннык суруммут эбиппин:
«Кыым» атырдьах ыйын 12 күнүнээҕи нүөмэригэр аймаҕым И.К. Григорьев суох буолбутун аахтым… бэҕэһээ 11 чыыһылаҕа кыыспыттан бииргэ үлэлээбит, эмиэ аймаҕым Н.А. Николаев дойдутугар уһун ыарахан ыарыыттан олохтон туораабытын истибитим… Өлүү хара суора биһиги үрдүбүтүнэн элиэтиир да эдиэтиир…»
Николай Афанасьевич, Иван Кириллович үтүөкэннээх дьоннор этилэр. Хайаларыгар даҕаны кыахтаах, үөрэхтээх, олоххо бэйэлэрин сыалларын-соруктарын ситиһэр ыччаттар хааллылар, аҕаларын сырдык – үтүө аатын үрдүктүк туталлара эрэбил. Николай Афанасьевич туһунан сырдык эрэ өйдөбүллээхпин.
Н.Д.Данилов«Үтүө киһи, улахан учуутал», Дьокуускай к. 2012. 63-66 стр.
 

Бүгүҥҥү үөрүүлээх бырааһынньыгынан саха эр бэртэрин итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит. Эһиэхэ туйгун доруобуйаны, күүстээх, модун санааны баҕарабыт. Норуот эркин курдук эрэнэр, биир сомоҕо күүһэ буолуҥ! Бү күҥҥэ анаан оҥорбут тугургутукпун толороргутугар ыҥырабын
https://konstruktortestov.ru/test-80865

*Олунньу 23 күнэ - өйдөбүнньүк күн*

Олунньу 23 күнэ биһиэхэ Саха норуотугар Ильмень күөлүн кырыктаах кыргыһыыларыгар кыттыбыт буойуттарбытыгар  өйдөбүл күн.
Үгүс саха буойуннара бу кыргыһыыга сырдык дууһаларын толук уурбуттара. Кинилэртэн үгүстэрэ Ильмень күөл уонна Лопать өрүс муустарыгар геройдуу охтубуттара,  бааһырбыттара. Ити курдук сахалар түмсэн сээрилэспит сирдэрэ суоҕа.
1942 сайыныгар сэриилэһэ Армияҕа ыҥырыллыбыт Саха сирин дьоно - 7232 саха, 3664 нуучча, үгүс атын омук дьоно ыҥырыллан, Ураллааҕы байыаннай уокурук байыаннай чаастарыгар тарҕатыллыбыттара.
1942с. балаҕан ыйын 18 күнүгэр командование анал бирикээһинэн 19-с туспа хайыһар биригээдэтэ тэриллибитэ.
19-с туспа хайыһар биригээдэтин састаабыгар Горнай, Таатта, Үөһээ Бүлүү уолаттара, 393 саханы бэйэтэ туспа байыаннай чаас курдук тэрийэн үөрэппиттэрэ.
Сэриигэ өстөөҕү кытта күөн көрсүүгэ, ханнык да түбэлтэҕэ кыайыылаах тахсар түгэннэри ылымтыалаахтык үөрэтэн, элбэҕи билбиттэрэ.
1943с. тохсунньу 10 күнүгэр 19-с туспа хайыһар биригээдэтин састааба сэриилэһэр фроҥҥа аттаммыттара. 21 хонуктаах уһун, сындалҕаннаах айан этэ.
Сэрии саҕаланар тыйыс чааһа чугаһаатар чугаһаан испитэ.
1943с. олунньу 22 күнүгэр түүн Ильмень күөл мууһугар хайыһарынан киирии саҕаламмыта.
Маҥан халаат кэтэн, сааларын-сэптэрин, 3 хонуктаах паектарын, болокуусаҕа минометтарын, пулеметтарын соһон киирэн, сэрии диэн өссө тугун да билэ илик эдэркээн уолаттар, тугу санаабыттара буолуой? Биллэн туран төрөөбүт төрүт дойдуларын, төрүт астарын, бултуулларын, ийэлэрин-аҕаларын. Күүстээх эр  санааланан, кыайыыга улахан эримньилээх, иннилэрин диэки килэҥ муус устун киирэн испиттэрэ...
Ол түүн 40 км. сири килэҥ муус устун хайыһарынан тэбэн, олунньу 23 күнүн сарсыарда, сэниэ-сылба быстан туран утары кытыл туһааййыытыгар тахсыбыттара. Былааннаммытын курдук түүннэтэ, өссө хараҥа эрдэҕинэ саба түһэр былаан хара ааныттан сатамматаҕа. Барытын көрөн олорор, тииһигэр дылы сэбилэммит өстөөх кутаа уотунан, сибиниэс ардаҕынан көрсүбүтэ.
Отуттан тахса бомбардировщиктар кырына кырына көтөн хаалаахтаан кэлэн бомбалаан, күөл мууһун күөрэ-ланкы түһэрбиттэрэ. Үөһэттэн эргийэ сылдьан пулеметунан харса суох ытыалаабыттара. Бомбаттан күөл мууһа үнтүрүтэ ыстаммыта, кыһыҥҥы таҥастаах, хайыһардаах, толору саалаах-сэптээх дьон уонунан, сүүһүнэн ахсаннаах тымныы ууга түһэн өрө булумахтана түспүттэрэ. Өй мэйдээх тулуйбат ыһыыта-хаһыыта сатараабыта.
Бу тэҥэ суох, улахан өлүүлээх-сүтүүлээх кыргыһыыга элбэх уолаттарбыт өлбүттэрэ.Онтон төһөлөөх киһи сураҕа суох сүппүтэ, билиэҥҥэ түбэспитэ буолуой? Кинилэр кырамталара Ретле дириэбинэттэн ырааҕа суох, хоту диэкки Старорусскай оройуонун Залог дэриэбинэтигэр көмүллүбүттэр.
Дьэ ити курдук Аҕа дойдуну көмүскүүр уоттаах сэрии биир саамай тосту уларытыылаах бириэмэтигэр - 1943 сылга буолбут кыргыһыыга, чулуу уолаттарбыт, Ильмень күөлгэ тиийэн, төрөөбүт Ийэ дойдуларын иһин олохторун толук уурбуттара. Ийэ дойду тутулуга суох буоларын иһин охсуспут, хорсунтан хорсун уолаттарбыт Улуу дьыалалара үөрэтиллэ, үйэтитиллэ турдун, УМНУЛЛУБАТЫН!

Кинилэр Эн килэҥ муускар
Ол өрдөөҕү өлөр кыланыылара
Кинилэр өстөөххө абарбыт,
Кыайыыны ыҥырбыт хаһыылара
Үйэлэри үрдүнэн иһиллэ тураллар

- диэн саха биллиилээх поэта Сергей Васильев эппитэ олох дьиҥ чахчы. Аҕа дойду сэриитин историятыгар өйтөн-сүрэхтэн сүппэт сэбиэскэй саллаат геройдуу быһыыта, албан аата үйэлэргэ ахтылла сылдьар аналлаах.

Надежда Федорова, "Горнай түмсүү" общественнай тэрилтэтин салайааччыта.

Оскуола оҕолоругар “Мин сахалыы саҥарабын” диэн саҥа рубрика таһаарабыт. Оҕолор араас тиэмэҕэ сахалыы тылларын сайыннара таарыйа, араас сонуннары кэпсиэхтэрэ, бэйэлэрин тустарынан билиһиннэриэхтэрэ, көрдөрүөхтэрэ, нэһилиэк историятыттан да сырдатыахтара, билиилэрин хаҥатыахтара.

ДЕНЬ НАСТАВНИКА В РОССИИ
С 2026 года в России 2 марта будет отмечаться новый ежегодный праздник – День наставника. 

Дата приурочена ко дню подписания Указа Президента Российской Федерации «Об учреждении знака отличия «За наставничество», а также ко дню рождения основоположника научной педагогики в России – Константина Дмитриевича Ушинского. Он был автором одного из первых массовых и общедоступных российских учебников для начального обучения детей отечественному языку – «Родное слово». Больше материалов о знаменитом педагоге – в коллекции «Ушинский Константин Дмитриевич (1824–1871)».
Одним из выдающихся учителей был русский поэт Василий Андреевич Жуковский. Кто из наследников престола был учеником Жуковского? Узнаем на страницах сборника Императорского Русского исторического общества.  В XIX веке возникла необходимость в педагогических журналах для наставников, родителей и всех желающих заниматься воспитанием и обучением детей. Так появились «Русский педагогический вестник» и «Учитель». Издававшаяся в стране более века «Учительская газета», которая в наши дни продолжает публиковать для педагогов новости образования, – доступна для просмотра в электронных читальных залах Президентской библиотеки.  
Наставники в военном деле – опытные офицеры и воспитатели, совмещающие строгие служебные требования с заботой о подчиненных. Так,  Александр Васильевич Суворов разработал собственный подход к воспитанию солдат. В книге Суворова «Наука побеждать» – основные принципы военного искусства, чертежи и копии его рисунков с подписями. О важной роли наставников, отвечающих за подготовку и морально-психологическое состояние личного состава, говорится в сборнике боевых наставлений и приказов XIX века: «Армия страдает – страдай с нею; солдат приуныл, – весели и ободряй его. Помни в нём человека, и чувствуй, и думай за него».
Памятки для руководителей-наставников во время Великой Отечественной войны 1941 – 1945 гг. – в фонде Президентской библиотеки.
Наставники играют важнейшую роль в развитии промышленного, кадрового, технологического потенциала России. В 30-е годы прошлого столетия наставниками молодых рабочих выступали лидеры стахановского движения, которое родилось на Донбассе. Рассказы пионеров этого движения – в книге «Год стахановского движения». Больше документов о герое советской индустриализации – в коллекции «Стаханов Алексей Григорьевич (1906–1977)».
Наиболее значимые коллекции первоисточников исторических документов – в проекте «Президентская библиотека –

3 марта 2026 года воспитанники детского сада Айуол Касьянов, Айыына Саввинова и Сахайаана Васильева заняли второе место на региональном этапе всероссийской математической олимпиады «Заниматика» в Нюрбе👏👏👏👍👍👍🥳🎉 Ребята приглашены на всероссийский этап олимпиады👍👏 Желаем им и их наставницам Уйгулаане Павловне Филипповой и Ньургуйане Николаевне Поповой дальнейших успехов🙌💐🫶

*Күндү Дьокуускай куорат олохтоохторо уонна ыалдьыттара!*
Кэлэн иҺэр Аан дойдутааҕы дьахталлар күннэринэн эҕэрдэлээн туран,
*Кулун тутар ый 6️⃣ күнүгэр, киэһэ 6️⃣* чааска
💖 _*"АМОRE"*_ 💖банкеттыыр саалатыгар, дьон-сэргэ биҺирэбилин, тапталын ылбыт, элбэх ырыа күрэхтэрин кыайыылаахтара, *НИКИИППЭР СЭМИЭНЭП* ыллыы сылдьыбыт💥"_*АРГЫС*_" 💥бөлөҕүн ырыаҺыттара, доҕотторо
*“САНДАЛ СААҺЫ АЙХАЛЛААН"* диэн ностальжи дискотекаҕа ыҥыраллар.💃🕺
Эһигини күүтэллэр уостан туспэт араас ырыалар, *минньигэс астаах сандалы*.
Кэлиҥ, сылдьыҥ, астына үҥкүүлээҥ, дуоҺуйа сынньаныҥ!🤗🤗🤗
Билсэр тлф *
8 (964) 420-04-05*
*706-706*

"АРГЫС" бөлөх ырыаһыттара САХА НКИХ "Саҥа күн" биэриититигэр👍👏