📌کدام گویش‌ها و زبان‌های ایران در خطر نابودی قرار دارند؟


🔴کارگروه مستندسازی زبان پژوهشکده‌ی کردستان‌شناسی دانشگاه کردستان
https://t.me/languagedocumentation_uok

📌احیای زبان رایج در زمان عیسی مسیح
https://ir.voanews.com/a/attempt-to-revive-language-spoken-in-jesus-time/1145393.html

📌کتاب اطلس‌های زبانی، گویش‌سنجی و مستندسازی زبان نوشته‌ی آتوسا رستم‌بیک تفرشی بر سه حیطه‌ی اطلس‌های‌‌ زبانی، گویش‌سنجی و مستندسازی زبان متمرکز است. این کتاب که از سوی انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به چاپ رسیده است، موضوعاتی چون روش‌شناسی تهیه اطلس‌های زبانی، شیوه‌های آماری تحلیل و بازنمایی فاصله‌های گویشی و اصول و ملاحظات مستندسازی گویش‌ها چارچوب اصلی آن را شکل می‌‌دهند.
https://t.me/languagedocumentation_uok

📌مقاله‌ی «مرگ زبان»
✔️نویسندگان: محمدرضا فلاحتی و آزاده نعمتی
✔️واژگان کلیدی: جامعه‌شناسی زبان، مرگ زبان، قتل، خودکشی، تغییر، زوال، حفظ زبان، عوامل موثر
https://t.me/languagedocumentation_uok

linguistic genocide:
In linguistics, language death (also known as language extinction, linguistic extinction or linguicide, and rarely also glottophagy) is a process that affects speech communities where the level of linguistic competence that speakers possess of a given language variety is decreased, eventually resulting in no native or fluent speakers of the variety. Language death may affect any language idiom, including dialects and languages.

Language death should not be confused with language attrition (also called language loss), which describes the loss of proficiency in a language at the individual level.
➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️
https://t.me/languagedocumentation_uok

✍️Author: Tsunoda, Tasaku
Language: English

Abstract
In almost every part of the world, minority languages are being threatened with extinction. At the same time, dedicated efforts are being made to document endangered languages, to maintain them, and even to revive once-extinct languages. The book presents a comprehensive overview of language endangerment and revitalization. Among the examined aspects are: degrees of endangerment, definitions of language death, causes of endangerment, types of speakers in endangerment situations, methods of documentation. The book is of interest to a wide readership, including linguists, anthropologists, sociologists, and educators.

Keywords: Languages; Non-Indo-European Languages; Australia; Dyirbal language; Endangered language; Linguistics; Warrongo language

◾️جهان امروز ما جهان انقراض‌هاست. نه فقط انقراض گونه‌های جانوری و زیستی، که انقراض گونه‌های متنوع زبانی و فرهنگی. زبان‌ها یکی پس از دیگری می‌میرند وبه ندرت زبانی جدید متولد می‌شود.
📌این مقاله، که بخش‎های زیادی از آن ترجمه از مقالۀ «زبان‏شناسی رادیکال در عصر انقراض» نوشتۀ راس پرلین است، به اهمیت حفظ و توانمدسازی زبان‌‏ها، حفظ وضعیت تنوع زبانی و مقاومت در مقابل قطبی‌‏سازی زبانی می‌‏پردازد.
شوونیسم زبانی در دنیای امروز مدرن و جهانی شده است و اکنون به نیروی قدرتمندی بدل شده که در حذف دسته‌جمعی زبانها و فرهنگ‌ها مشارکت می‌‏کند. انقراض زبان و فرهنگ تبعات سیاسی عمیق و دامنه‏‌داری دارد. پیش‌‏بینی می‌‏شود که نصف زبان‌های هنوز زندۀ دنیا – بیشتر زبان‌هایی که ثبت نشده، نانوشته و خارج از اجتماع خود ناشناخته‌اند-  تا پایان قرن آینده از بین بروند.
ادامه مقاله در:
https://meidaan.com/archive/12732
➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️➖️
کارگروه مستندسازی زبان پژوهشکده کردستان‌شناسی دانشگاه کردستان:
https://t.me/languagedocumentation_uok

Home - International Conference On Kurdish Linguistics
https://ickl-conference.org/

@linguisticsacademy

گوران در سنت هورامی زبانان

🔸علاوه بر منابع مکتوب، سنت و حافظه تاریخی بسیاری از نواحی ماچو زبان گواه عدم رواج نام گوران به عنوان شناسه قومی در میان آنهاست. نگارنده به عنوان یکی از اهالی هورامان به خاطر ندارد که مردم و قدمای ناحیه هورامان به شمول هورامان تخت و لهون و ژاوه رود، خود را گوران و زبانی را که بدان سخن می‌گویند، گورانی خوانده باشند. تحقیقات نگارنده نیز حاکی از آن است که در بسیاری دیگر از جاهای ماچو زبان مانند کندوله، در میان کاکه ای های اطراف کرکوک، زنگنه ها، باجلانها، شبک ها و...وضع به همین منوال بوده و آنان نیز سنتا خود را گوران و زبان خود را گورانی نمی‌خوانند، بلکه از نامهای لوکال و محلی مانند هورامی ، ماچو ، زنگنه ای، باجلانی و...برای بازشناسی خود از سایر کُردها و زبان خود از سایر انواع کُردی استفاده می‌کرده‌اند. ایرج احمدی در تحقیقی میدانی ( نک: سالومه غلامی) نشان داده است که حتی در ناحیه کرند و گهواره که در عرف مردم به ناحیه گوران مشهور است ، اکثریت قریب به اتفاق مردم سنتا دریافت و فهمی از گوران و گورانی به ترتیب به مثابه عناوینی قومی و زبانی ندارند. از میانه ۱۲۰ مصاحبه شونده فقط ۱ نفر گوران را نام یک قوم و ۲ نفر شناسه ای زبانی دانسته‌اند که می‌توان احتمال داد آنان نیز تحت تاثیر جریان‌های اجتماعی و سیاسی اخیر بوده‌اند. در رابطه با اصطلاح گورانی نیز از میان ۱۲۵ نفر مصاحبه شونده ، هیچکس گورانی را به عنوان زبان محاوره و بومی مردم یا منطقه ای خاص فهم نمی‌کرده است. ۲ نفر دریافتشان از گورانی زبان متون آیین یارسان بوده است. بیشترین تعداد یعنی ۵۴ نفر دریافتشان از اصطلاح گورانی مفهوم ترانه و آواز ، ۱۹ نفر مردم ناحیه گهوراه ، ۱۱ نفر پیروان آیین یارسان، ۷ نفر پیروان سلطان اسحاق و...بوده است. جالب است که به رغم این یافته ها ، غلامی به عنوان یک زبانشناس همچنان به کرات گوران را به عنوان نامی عام برای مردم ماچوزبان و گورانی را به عنوان شناسه زبانی به کار برده است.

✍ مدرس سعیدی

___
کاناڵەو تاریخوو هەورامانی ↙️
@horamanhistory

📌با مرگ زبان‌ها چه چیزی را از دست می‌دهیم؟

✍🏻 راس پرلین:

زبان‌شناسان معتقدند حداقل نیمی از زبان‌های بشری در معرض خطر قرار دارند. در حال حاضر، بسیاری از این زبان‌ها کمتر از ده‌ هزار گویش‌ور دارند. صدها زبان هستند که کمتر از ده گویشور دارند و تخمین زده می‌شود که زبان‌های بسیاری تنها یک نفر گویشور دارند. براساس آمارهای اتنولوگ، این وضعیت به‌ویژه در مورد ۱۵۷ زبانِ اشارهٔ جهان وخیم‌تر است. در حالی‌که گویشوران زبان‌های عربی، انگلیسی، فرانسه، هندی، چینی ماندارین و اسپانیایی جمع کثیری را تشکیل می‌دهند، زبان‌های کمتر‌شناخته‌شده در حال محوشدن هستند. براساس یکی از تخمین‌ها، ۹۶ درصد جمعیت جهان تنها به ۴ درصد از کل زبان‌ها صحبت می‌کنند. یا به عبارت دیگر، تنها ۴ درصد جمعیت جهان به ۹۶ درصد از کل زبان‌ها صحبت می‌کنند.

تنوع زبانی مانند تنوع ‌زیستی به شکلی یکسان توزیع نشده است و در مناطقی همچون پاپوآگینهٔ ‌نو، مناطق استوایی در آفریقا، آمازون و هیمالیا بیشتر است. در همهٔ این مناطق حداقل تا همین اواخر جغرافیا، اقتصاد معیشتی، و فاصله از حکومت‌‌های مرکزی به بقای گروه‌های زبانیِ کوچک‌تر کمک کرده است. امروزه مناطق پررونق زبانی شهرهای مهاجرپذیر مثل جاکارتا، لاگوس، لندن، نیویورک و پاریس هستند، شهرهایی که مردم از سراسر جهان برای کار، تحصیل، دسترسی به خدمات، امکان زنده‌ماندن و چشیدن طعم زندگیِ مدرن به‌طور فزاینده‌ای به آنها هجوم می‌آورند. امروز نیویورک از نظر زبانی متنوع‌ترین شهر نه تنها در جهان، بلکه در سراسر تاریخ جهان است. اما به بقای تنوع زبانی در چنین آشفته‌بازاری از تعامل اعتمادی نیست.

زبان‌ها همیشه آمده‌اند و رفته‌اند، و گاهی حتی زبان‌هایی با تعداد گویشوران بسیار کم توانسته‌اند نسل‌ها باقی بمانند. اما در حال حاضر سرعت زوال زبان‌ها بی‌سابقه است. این روند از بسیاری جهات شبیه میزان فزایندهٔ انقراض گونه‌های جانوری و گیاهی در کرهٔ زمین است. شاید بتوان گفت که روندِ ازبین‌رفتنِ زبان‌ها با گسترش هزاران‌سالهٔ کشاورزی آغاز شد، فرآیندی که به گروه‌های زبانیِ خاصی امکان داد تا جمعیت خود را افزایش دهند، سرزمین‌های جدیدی را تسخیر کنند و بر گروه‌های کوچک‌تر شکارچی‌گردآورنده و کوچ‌نشین که از نظر زبانی متنوع‌تر بودند غلبه کنند. در قرن‌های اخیر، فتوحات امپراتوری‌های استعماری، ابرشهرنشینی، شبکه‌های رو به گسترش سرمایه‌داری، و الزامات تک‌زبانی دولت ــ ملت‌ها، همگی به نابودیِ زبان‌ها دامن زده‌اند. گسترش نظام‌های آموزش رسمی و ظهور شکل‌های جدید رسانه و ارتباطات نیز حفظ زبان‌های کوچک‌تر را در دنیایی در حال تغییر دشوارتر کرده است.

گویشوران زبان‌های غالب اغلب نسبت به نابودیِ زبان‌های کوچک‌تر بی‌اعتنا هستند. مگر دنیایی که در آن همه زبان یکدیگر را بفهمند دنیای بهتری نیست؟ این نوع نگاه نه تنها این نکته را از یاد می‌برد که گویشوران یک زبان نیز می‌توانند با هم بجنگند و یکدیگر را بکشند، بلکه فواید علمی، هنری و عمیقاً انسانی تنوع زبانی را کاملاً نادیده می‌گیرد. در کتاب «انبوه زبان‌ها: چگونه زبان‌ها تفاوت‌ شیوه‌ی تفکر ما را آشکار می‌‌کنند» (۲۰۲۳)، کِیْلِب اِورِت (Caleb Everett)، زبان‌شناس مردم‌شناس، بر غنای زبان‌های در حال انقراض جهان تأکید می‌کند. این زبان‌ها به هیچ وجه گویش‌های ابتدایی نیستند، بلکه سرشار از ادبیات شفاهی، دانش تاریخی و علمی، ویژگی‌های زبانی منحصربه‌فرد و شگفتی‌های دیگری هستند که به‌ندرت می‌توان آنها را به‌طور کامل به زبان‌های دیگر ترجمه کرد. بدنهٔ در حال گسترشی از پژوهش‌ها نشان می‌دهند که کودکان بهتر است که به زبان مادری خود آموزش ببینند و حفظ زبان مادری حتی می‌تواند به سلامت روانی و جسمی فرد کمک کند. علاوه‌بر این، با توجه به تاریخ آوارگی و مهاجرت، سرکوب و آزار و اذیت، و به‌ حاشیه‌رانده‌شدن که بسیاری از گویشوران زبان‌های در معرض خطر تجربه کرده‌اند، حفظ زبان‌ها مصداقی از عدالت نیز می‌تواند باشد.

مطالعه‌ای نشان داده است که کمتر از پنج درصد از کل زبان‌ها به قلمروی دیجیتال «صعود» کرده‌اند و در فضای آنلاین و در فناوری‌های جدید به شکوفایی رسیده‌اند. ۹۵ درصد دیگر زبان‌ها، با اینکه از لحاظ دستورزبانی و شناختی به همان اندازه پیچیده هستند، برای بقا نیاز به حمایت دارند. تأکید بر اینکه یک زبان نه تنها تاریخچه، بلکه آینده‌ای نیز دارد در بیشتر موارد، نیازمند بسیج مردم، منابع و فشار اجتماعی است؛ یعنی نیازمند راه‌اندازی یک جنبش زبانی. (ترجمهٔ آیدا حق‌طلب)

🔗 متن کامل‌تر را در اینجا بخوانید.

©️ از: آسو (۱۴۰۳/۹/۲۳)

📌چرا آموزش چندزبانه بر پایه زبان مادری باشد؟

◼️این نگاشته با زبان‌های انگلیسی- فارسی- کُردی (گونەزبانی کرمانجی- سورانی- کلهری) است که دیدگاه­‌های آموزش با زبان مادری را از نگاه علم زبان‌شناسی مورد واکاوی قرار می­‌دهد و فرضیه­‌های نادرست و بی­‌اساسی را که سال‌ها زبان مادری را به انزوا کشانده است، با استدلال­‌های علمی به پرسش می­‌کشد و می‌تواند پاسخی به پرسش­‌هایی باشد که هرازگاهی در جامعه زبانی ایران پیرامون زبان مادری نیز مطرح می­‌شود­.

(دکتر عادل محمدی)
https://t.me/languagedocumentation_uok

این مقاله با تمرکز بر پروژه‌ای نوآورانه در ولز به نام Twf، اهمیت نقش خانواده در انتقال بین‌نسلی زبان اقلیت (زبان ولزی) را بررسی می‌کند. نویسندگان با استناد به شواهد و مصاحبه‌ها نشان می‌دهند که گرچه آموزش از طریق زبان اقلیت مهم است، اما اتکای بیش از حد به آن می‌تواند ناکارآمد باشد. پروژه Twf با هدف آگاه‌سازی والدین از مزایای دو‌زبانه‌بودن و تقویت استفاده از زبان در خانه راه‌اندازی شده است. دو عامل کلیدی موفقیت پروژه عبارتند از: همکاری با نهادهای مرتبط با خانواده و تدوین راهبرد بازاریابی هدفمند. مقاله با الهام از دیدگاه فیشمن، خانواده را «سنگر غیرقابل جایگزین» در احیای زبان می‌داند و تأکید می‌کند که مدارس به تنهایی نمی‌توانند جلوی افول زبان را بگیرند. این تجربه می‌تواند برای سایر جوامع زبانی اقلیت نیز آموزنده باشد.
https://t.me/languagedocumentation_uok