የአፍሪካ ንግድ እና የክፍያ ስርዓት የወደፊት እጣ ፈንታ፡ የ PAPSS ሚና እና የኢትዮጵያ ፋይናንስ ዘርፍ ዝግጁነት
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

አህጉራዊ የንግድ ትስስርን ለማቀላጠፍ እና የድንበር ተሻጋሪ ክፍያዎችን ተግዳሮት ለመቅረፍ የሚደረገው ጥረት አዲስ ምዕራፍ ላይ ደርሷል። በካይሮ ግብፅ በሚገኘው የአፍሪካ ላኪና አስመጪ ባንክ (Afreximbank) ዋና መስሪያ ቤት በቅርቡ የተካሄደው ስትራቴጂካዊ የውይይት መድረክ፣ በአፍሪካ አህጉራዊ ነፃ የንግድ ቀጠና (AfCFTA) ማዕቀፍ ውስጥ የፋይናንስ ውህደትን ለማፋጠን ታላቅ ተስፋ የጣለበት ነው።

በዚህ ስብሰባ ላይ በንቃት የተሳተፈው የጋናው ጂሲቢ ባንክ (GCB Bank)፣ የመጀመሪያውን የቀጥታ የፓፕስ (PAPSS - Pan-African Payment and Settlement System) ግብይት በተሳካ ሁኔታ በማከናወን ቀዳሚ መሆኑን አሳይቷል። የባንኩ ማኔጂንግ ዳይሬክተር ፋሪሃን አልሀሰን እንደገለጹት፣ የአፍሪካን የኢኮኖሚ አቅም ለማሳደግ እና የንግድ ተቋማት በልበ ሙሉነት እንዲንቀሳቀሱ ከተፈለገ "ቀላል፣ ፈጣን፣ አስተማማኝ እና በሀገር ውስጥ ገንዘቦች (Local Currencies) የሚፈጸም የክፍያ ስርዓት" መገንባት ግድ ይላል።

መዋቅራዊ ትንተና፡
PAPSS ምንድን ነው? ለምንስ አስፈለገ?

የፓን-አፍሪካ የክፍያ እና ማጠናቀቂያ ስርዓት (PAPSS) ከአፍሪካ ህብረት እና ከአፍሬክሲም ባንክ ጋር በመተባበር የለማ አህጉራዊ መሰረተ-ልማት ነው።

የዶላር ጥገኝነትን መቀነስ፦ እስካሁን ባለው አሰራር አንድ የኢትዮጵያ ነጋዴ ከጋና ወይም ከናይጄሪያ እቃ ለመግዛት ቢፈልግ፣ መጀመሪያ የሀገር ውስጥ ገንዘቡን ወደ አሜሪካ ዶላር ወይም ዩሮ መቀየር አለበት። ይህም በከፍተኛ የገንዘብ ምንዛሬ እጥረት እና በውጭ ባንኮች (Correspondent Banks) መካከለኛነት ምክንያት ግብይቱን ውድ እና ዘገምተኛ ያደርገዋል። PAPSS ይህንን ቀለበት በመስበር ነጋዴዎች በየሀገራቸው ገንዘብ (ለምሳሌ በብር እና በሴዲ) ቀጥታ እንዲገበያዩ ያደርጋል።

የወጪ እና የጊዜ ቅነሳ፦ በአፍሪካ ውስጥ የሚደረጉ የገንዘብ ዝውውሮች በየዓመቱ ወደ 5 ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ የገንዘብ ምንዛሬ ማስተላለፊያ ወጪ (Transaction Costs) ያስከትላሉ። PAPSS ይህንን ወጪ በከፍተኛ ደረጃ የሚቀንስ ሲሆን፣ ቀናትን ይወስድ የነበረውን የክፍያ ማረጋገጫ ወደ ጥቂት ደቂቃዎች ያወርደዋል።

ከኢትዮጵያ አንፃር (The Ethiopian Context)

ኢትዮጵያ አጠቃላይ የኢኮኖሚ ሪፎርም እያደረገች ባለችበት፣ የውጭ ምንዛሬ ገበያዋን በገበያ ዋጋ ላይ መስረት ባደረገ መልኩ ባስተካከለችበት እና የባንክ ዘርፏን ለውጭ ኢንቨስተሮች ክፍት ለማድረግ በምትዘጋጅበት በዚህ ወቅት፣ የPAPSS ትግበራ ለሀገሪቱ የላቀ ፋይዳ አለው።

ለAfCFTA ስኬት ወሳኝ ሞተር መሆን፦ ኢትዮጵያ የአፍሪካ አህጉራዊ ነፃ የንግድ ቀጠና (AfCFTA) ስምምነትን ያጸደቀች ቢሆንም፣ የውጭ ምንዛሬ እጥረት የንግድ ልውውጡን ለመጀመር ትልቅ ማነቆ ሆኖ ቆይቷል። PAPSS ወደ ስራ ሲገባ የኢትዮጵያ ምርቶችን (ቡና፣ የቅባት እህሎች፣ ጨርቃጨርቅ) ወደ ሌሎች የአፍሪካ ሀገራት ለመላክ የዶላር መገኘት ቅድመ-ሁኔታ መሆኑ ይቀራል።

በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ (NBE) የተወሰዱ እርምጃዎች፦ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ከPAPSS ጋር ለመቀላቀል የመግባቢያ ሰነድ የተፈራረመ ሲሆን፣ የሀገር ውስጥ የንግድ ባንኮችም ከዚህ ስርዓት ጋር እንዲደራጁ እያደረገ ነው። ይህ ዜና እንደሚያሳየው የጋናው GCB ባንክ የመጀመሪያውን የቀጥታ ግብይት መፈጸሙ፣ የኢትዮጵያ ባንኮችም (የኢትዮጵያ ንግድ ባንክን ጨምሮ) የቴክኖሎጂ እና የህግ ዝግጁነታቸውን አጠናክረው ወደ ተግባር መግባት እንዳለባቸው ትልቅ ማሳያ ነው።

የኮሪደር ልማት እና ቀጣናዊ ትስስር፦ ኢትዮጵያ ከአጎራባች ሀገራት (ኬንያ፣ ጅቡቲ) ጋር ያላትን የድንበር ንግድ መደበኛ እና ዲጂታላይዝ ለማድረግ የፋይናንስ ትስስሩ ወሳኝ የጀርባ አጥንት ይሆናል።

#ጂሲቢ ባንክ
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

በኢትዮጵያ የምርጫ ታሪክ፡ ከፖለቲካዊ ሽግግር እስከ ኢኮኖሚያዊ ስኬትና ተግዳሮቶች
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

ለቢዝነስና ኢንቨስትመንት ማህበረሰብ፣ የአንድ ሀገር የፖለቲካ መረጋጋት እና የዴሞክራሲያዊ ተቋማት ግንባታ የገበያ መተማመንን ለመፍጠር ዋና መሠረቶች ናቸው። በኢትዮጵያ የምርጫ ታሪክ እና ምርጫዎች በሀገሪቱ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ምህዳር ላይ ያሳደሩትን ተፅዕኖ እንደሚከተለው በዝርዝር እንቃኛለን።

1. የኢትዮጵያ የምርጫ ታሪክ መቼ ተጀመረ?

በኢትዮጵያ ዘመናዊ የምርጫ ታሪክ ደረጃ በደረጃ እያደገ የመጣ ሲሆን፣ ዋና ዋናዎቹን ምዕራፎች በሦስት ከፍሎ ማየት ይቻላል፡

የመጀመሪያው ምዕራፍ (ንጉሠ ነገሥቱ ዘመን)፦ በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ሕዝባዊ ምርጫ የተካሄደው በ1950 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 1957) ነበር። ይህ ምርጫ የተካሄደው በ1948ቱ የተሻሻለው ሕገ-መንግሥት መሠረት ለታችኛው የፓርላማ ምክር ቤት (የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት) አባላትን ለመምረጥ ነው። በወቅቱ የፖለቲካ ፓርቲዎች ያልነበሩ ቢሆንም፣ የሀገሪቱን የመጀመሪያ የምርጫ ተሞክሮ ያበሰረ ነበር።

የደርግ ዘመን፦ በ1980 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 1987) በኢሰፓ (የኢትዮጵያ ሠራተኞች ፓርቲ) አስተናጋጅነት ብሔራዊ ምርጫ ተካሂዶ ብሔራዊ ሸንጎ ተመስርቷል። ሆኖም ውድድሩ የአንድ ፓርቲ ብቻ ነበር።

የአሁኑ ምዕራፍ (ከ1983 ዓ.ም. ወዲህ)፦ የኢፌድሪ ሕገ-መንግሥት ከጸደቀ በኋላ የመጀመሪያው ሀገራዊ ምርጫ በ1987 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 1995) ተካሄደ። ከዚያ በኋላ በየ5 ዓመቱ መደበኛ ምርጫዎች መካሄድ የጀመሩ ሲሆን፣ እስካሁን 6 አጠቃላይ ብሔራዊ ምርጫዎች ተካሂደዋል።

2. ምርጫ ለሀገሪቱ ፖለቲካዊ መሻሻል ምን አስገኘ?

ምርጫዎች በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ውጣ ውረድ የበዛባቸው ቢሆንም፣ የሚከተሉትን ተቋማዊ መሻሻሎች አምጥተዋል፡

የሕጋዊነት (Legitimacy) መሠረት መጣል፦ ሥልጣንን በኃይል ከመያዝ ይልቅ በሕዝብ ድምፅ የመንግሥት ሥልጣንን የመያዝ ባህልንና ሕጋዊነትን ለመገንባት መሠረት ጥሏል።

የተቋማት ግንባታ፦ እንደ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ (NEBE) ያሉ ገለልተኛ ተቋማት እንዲፈጠሩና ከጊዜ ወደ ጊዜ መዋቅራዊ ሪፎርም እንዲያደርጉ በር ከፍቷል።

የፖለቲካ ንቃተ-ሕሊና ማደግ፦ የፖለቲካ ፓርቲዎች አማራጭ የፖሊሲ አቅጣጫዎችን (የገበያ ሥርዓት፣ የመሬት ባለቤትነት፣ የግብር ፖሊሲ ወዘተ) ለሕዝብ የሚያስተዋውቁበት መድረክ በመሆኑ የዜጎችን ንቃተ-ሕሊና አሳድጓል።

3. ምርጫ ለኢኮኖሚያዊ መሻሻልና ለንግድ ምህዳሩ ያበረከተው አስተዋጽኦ

ለቢዝነስ ማህበረሰቡ ምርጫ ቀጥተኛና ቀጥተኛ ያልሆኑ የኢኮኖሚ አንድምታዎች አሉት፡

ሀ) አዎንታዊ ተፅዕኖዎች (Opportunities)

የፖሊሲ ግልጽነትና ቀጣይነት፦ ምርጫዎች በተሳካ ሁኔታ መጠናቀቃቸው ለረጅም ጊዜ የሚዘልቁ የልማት ስትራቴጂዎችና ማክሮ-ኢኮኖሚ ፖሊሲዎች (ለምሳሌ፡ የሀገር በቀል ኢኮኖሚ ማሻሻያ/Homegrown Economic Reform) በተረጋጋ ሁኔታ እንዲተገበሩ ዕድል ይሰጣል።

የኢንቨስትመንት ፍሰት ማበረታታት፦ ሰላማዊ ምርጫ የተካሄደባቸው ወቅቶች የውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት (FDI) እንዲጨምርና ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ተቋማት (IMF, World Bank) ለሀገሪቱ ያላቸውን እምነት እንዲያሳድጉ ረድቷል።

የግል ዘርፉን ማጠናከር፦ የፓርቲዎች ፉክክር የመንግሥትን ቢሮክራሲ ለማቅለል፣ የንግድ አሰራርን ምቾት (Ease of Doing Business) ለማሻሻል እና የኮንትራት ሕግጋትን ለማክበር ግፊት ያደርጋል።

ለ) ተግዳሮቶች (Challenges)

የገበያ ስጋትና "የመጠባበቅ" ስሜት (Wait-and-See Approach)፦ በተለይ የምርጫ ዓመታት ሲቃረቡ ኢንቨስተሮች ትላልቅ የካፒታል ውሳኔዎችን የማዘግየት አዝማሚያ ያሳያሉ። ይህ በሪል ስቴት፣ በፋይናንስና በግንባታ ዘርፎች ላይ ጊዜያዊ መቀዝቀዝ ሊፈጥር ይችላል።

የመንግሥት ወጪ መጨመር፦ ምርጫን ለማስፈጸም የሚወጣው በቢሊዮን የሚቆጠር ብሔራዊ ወጪ በማክሮ-ኢኮኖሚው እና በበጀት ጉድለት ላይ የራሱ የሆነ ጫና ያሳርፋል።

ማጠቃለያ ለቢዝነስ መሪዎች
ኢትዮጵያ ካለችበት ሰፊ የሕዝብ ቁጥርና የገበያ እምቅ አቅም አንጻር፣ ምርጫዎች የፖለቲካ ሂደቶች ብቻ ሳይሆኑ የረጅም ጊዜ የኢኮኖሚ መረጋጋት ዋስትናዎች ናቸው። የተሳካና ሰላማዊ ምርጫ ማለት አስተማማኝ የንግድ አካባቢ፣ የተጠበቀ የካፒታል ፍሰትና ግልጽ የፖሊሲ አቅጣጫ ማለት በመሆኑ፣ የግሉ ዘርፍ ተቋማዊ የዴሞክራሲ ግንባታዎችን ምንጊዜም በከፍተኛ ትኩረት ሊከታተላቸው ይገባል።

@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

አዲሱ የግብርና ቢዝነስ ረቂቅ አዋጅ እና የኢትዮጵያ ማክሮ ኢኮኖሚ ተስፋ
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

የሚኒስትሮች ምክር ቤት ግንቦት 18 ቀን 2018 ዓ.ም. ባካሄደው 55ኛ መደበኛ ስብሰባው ያፀደቀውና ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመራው «የግብርና ቢዝነስ ኩባንያ ረቂቅ አዋጅ» በኢትዮጵያ የግብርና ሴክተር እና ማክሮ ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ መዋቅራዊ ለውጥ (Structural Transformation) ያመጣል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ ረቂቅ አዋጅ አነስተኛ አምራቾችን ከተበታተነ የኑሮ ደጋፊ (Subsistence) እርሻ ወደ ተቀናጀና ትርፋማ ወደሆነ የንግድ ሥርዓት ለማሸጋገር ያለመ ስትራቴጂካዊ እርምጃ ነው።

1. የፖሊሲው ዋና ዋና ማበረታቻዎችና የቢዝነስ ፋይዳቸው

ይህ ረቂቅ አዋጅ የግብርና ኩባንያዎችን ተወዳዳሪነት ለመጨመር እና የካፒታል እጥረትን ለመቅረፍ ሦስት ዋና ዋና የማክሮ ኢኮኖሚ ማበረታቻዎችን ይዟል፦

የታክስ ነፃ መብቶች (Tax Exemptions): ኩባንያዎቹ ለሥራቸው የሚያስፈልጉ የቴክኖሎጂ ግብዓቶችን፣ የእርሻ መሣሪያዎችን፣ ተሽከርካሪዎችን እና የህንፃ መሣሪያዎችን ከቀረጥ ነፃ ማimport እንዲያደርጉ ይፈቅዳል። ይህ ለአምራቾች የሚኖረውን የቅድመ-ምርት ወጪ (Capital Expenditure - CAPEX) በከፍተኛ ደረጃ ይቀንሰዋል።

የውጭ ምንዛሪ ቅድሚያ ተጠቃሚነት (Foreign Currency Priority): በሀገሪቱ ያለውን የውጭ ምንዛሪ እጥረት ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ እነዚህ ኩባንያዎች ግብዓቶችን ለማስገባት ለሚጠይቁት የፎሬክስ (Forex) አቅርቦት ቅድሚያ እንዲያገኙ መደነገጉ፣ የምርት ሂደታቸው በምንዛሪ እጥረት እንዳይስተጓጎል ዋስትና ይሰጣል።

የቀጥታ ገቢ ግብር እፎይታ (Income Tax Relief): የኩባንያው አባላት ያመረቱትን ምርት በቀጥታ ሲሸጡ ከገቢ ግብር ነፃ መሆናቸው አርሶ አደሩ ወደ ክላስተር እንዲመጣ ትልቅ ማበረታቻ ነው። ሆኖም የኮርፖሬት ሥርዓትን ለመገንባት ሲባል ኩባንያው ከሚያገኘው የተጣራ ትርፍ እና ከአባላቱ የትርፍ ክፍፍል (Dividend) ላይ ግብር የሚሰበሰብ ይሆናል።

2. የኩባንያ ምሥረታ ሕጋዊና የፋይናንስ መሥፈርቶች

ማንኛውም ግለሰብ፣ ድርጅት ወይም በክላስተር የተደራጀ አካል ራሱን ወደ ግብርና ቢዝነስ ኩባንያ መለወጥ የሚችል ሲሆን፣ የሕግ ማዕቀፉ ጠንካራ የኮርፖሬት መዋቅር ለመፍጠር የሚከተሉትን የካፒታልና የአባልነት ወለሎች አስቀምጧል፦

የአባልነት ዝቅተኛ ጣሪያ፦ በአዝርዕት (እህል) ዘርፍ ቢያንስ 300 አባላት፤ በአትክልትና ፍራፍሬ፣ በእንስሳት እርባታና ንብ ማነብ ደግሞ ቢያንስ 150 አባላት ያስፈልጋሉ።

የአክሲዮን ድርሻ፦ በአዝርዕት መስክ የአንድ አባል ዝቅተኛ የአክሲዮን ድርሻ 5፣ በሌሎች ዘርፎች ደግሞ 10 መሆን አለበት።

የካፒታል መጠን፦ ኩባንያው በይፋ ተመሠረተ የሚባለው ከተሸጠው አክሲዮን 25 በመቶው ሲሰበሰብ ሲሆን፣ ዝቅተኛው የተከፈለ ዋና ካፒታል (Minimum Paid-up Capital) ከ1.5 ሚሊዮን የኢትዮጵያ ብር ማነስ የለበትም።

3. የመንግሥት ስትራቴጂካዊ ድጋፎች

መንግሥት ለእነዚህ ኩባንያዎች የገበያ መር ሥርዓትን ለመፍጠር እና የአቅርቦት ሰንሰለቱን (Supply Chain) ለማጠናከር የሚከተሉትን መሠረታዊ ድጋፎች ያመቻቻል፦

1 የመሬት አቅርቦት፦ ከክልሎችና ከከተማ አስተዳደሮች መሬት በምደባ ማግኘት።

2 መሠረተ ልማትና ፋይናንስ፦ ለሥራ ማስኬጃ የሚሆን የ«ተዘዋዋሪ ፈንድ» (Revolving Fund) እና መሠረተ ልማቶች ማመቻቸት።

3 የእሴት ጭማሪ (Value Addition): ምርትን በጥሬው ከመሸጥ ባለፈ፣ እሴት ጨምሮ ለአገር ውስጥና ለዓለም አቀፍ ኤክስፖርት ገበያ ማቅረብ።

#ሪፖርተር
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

የዲጂታል ክፍያ መድረኮች እና የገቢዎች ሚኒስቴር የህግ ፍልሚያ
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

በኢትዮጵያ የፊንቴክ (FinTech) ዘርፍ ላይ ከፍተኛ መናወጥ ሊያስከትል የሚችል ክስተት ተከስቷል። በሀገሪቱ የዲጂታል ክፍያ ስነ-ምህዳር ውስጥ ግንባር ቀደም ተጠቃሽ የሆኑት ሦስቱ የክፍያ መድረክ ኦፕሬተሮች (ቻፓ፣ አሪፍፔይ እና ሳንቲምፔይ) በገቢዎች ሚኒስቴር የተወሰደባቸውን የባንክ ሂሳብ እገዳ እና ቀጥተኛ የገንዘብ ማሰባሰብ እርምጃ በመቃወም ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ገዥ ለዶ/ር እዮብ ተካልኝ አስቸኳይ የጣልቃ ገብነት ጥያቄ አቅርበዋል።

ይህ ግንቦት 21 ቀን 2018 ዓ.ም የተጻፈውና ለጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ፣ ለፍትሕ ሚኒስቴር እና ለገቢዎች ሚኒስቴር ጭምር የተላከው የአቤቱታ ደብዳቤ፤ የሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ እርምጃ የአሠራር ሥርዓትን ያልተከተለና የሀገሪቱን የግብር ህግ የጣሰ ነው ሲል ይከራከራል።

1. የህግ ክርክሩ መነሻ እና የህግ ጥሰቱ ተፅዕኖ

ኩባንያዎቹ ክርክራቸውን ያቆሙት በፌደራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 ምዕራፍ አምስት፣ ንዑስ አንቀጽ 2 ላይ ነው። በአዋጁ መሰረት፡

አንድ ግብር ከፋይ በታክስ ውሳኔው ላይ ቅር በመሰኘት አስተዳደራዊ ክለሳ ወይም የይግባኝ ሂደት በይፋ ከጀመረ እና ሂደቱ በታክስ ባለሥልጣን፣ በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ወይም በፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት እየታየ ባለበት ወቅት፣ አከራካሪ በሆነው የግብር ዕዳ ላይ አስገዳጅ የገንዘብ አሰባሰብ እርምጃ መውሰድ በህግ የተከለከለ ነው።

ነገር ግን ገቢዎች ሚኒስቴር ይህ የይግባኝ ሂደት ገና ሳይጠናቀቅ የንግድ ባንኮች ከኩባንያዎቹ ሂሳብ ላይ በቀጥታ ገንዘብ እንዲቀንሱ መመሪያ ማስተላለፉ የህግ የበላይነትን የሚጋፋ መሆኑን ድርጅቶቹ ገልጸዋል።

2. ከባድ የኢኮኖሚ እና የስራ ማስኬጃ ቀውስ

እነዚህ ተቋማት የሥራ መንቀሳቀሻ (Working Capital) ሂሳቦቻቸው በመታገዳቸው ምክንያት በአሁኑ ወቅት የሚከተሉት ከባድ ቀውሶች አጋጥመዋቸዋል፡

የስራ መገታት፡ ከነጋዴዎች (Merchants) ጋር የሚያደርጉት የዕለት ተዕለት የክፍያ ማቋቋሚያ ሥርዓት (Settlement) ሙሉ በሙሉ ተስተጓጉሏል።

የሰው ሃይል ቅነሳ፡ በገጠማቸው የፋይናንስ እጥረት ምክንያት ከፍተኛ ባለሙያ የሆኑ ኢትዮጵያውያን ሠራተኞቻቸውን ለመቀነስ እየተገደዱ ነው።

የታማኝነት ቀውስ፡ ላለፉት ሦስት ዓመታት ግብርን በወቅቱ በመክፈል ከገቢዎች ሚኒስቴር የብር ደረጃ የምስክር ወረቀት ያሸነፉ ተቋማት ሆነው ሳለ፣ ይህ እርምጃ በገበያው ላይ ያላቸውን ስም ያጠፋል የሚል ስጋት አላቸው።

3. ዘርፉ ለሀገር ያለው ስልታዊ ጠቀሜታ

እነዚህ ሦስት የክፍያ መድረኮች እስካሁን ድረስ ከ200 ቢሊዮን ብር በላይ ዋጋ ያላቸውን ግብይቶች ያስተናገዱ ሲሆን፣ የሀገሪቱን ወሳኝ ዲጂታል መሠረተ-ልማቶች የሚደግፉ ናቸው። ከእነዚህም መካከል፡

የኢትዮጵያ አየር መንገድ የአገር ውስጥ የዴቢት ካርድ ክፍያዎችን፣

የፋይዳ (Fayda) ብሔራዊ መታወቂያ ሥርዓትን፣

የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ የድጋፍ ማሰባሰቢያ መድረክን፣

በርካታ የሚኒስቴር መሥሪያ ቤቶችና የመንግሥት ተቋማትን የዲጂታል ክፍያ መሠረተ-ልማት።

የፊንቴክ ተቋማቱ ማስጠንቀቂያ፦ "እኛ ተራ የግል ንግድ ድርጅቶች ሳንሆን የሀገሪቱ ብሔራዊ ዲጂታል ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንቶች ነን። ይህንን ዘርፍ ማዳከም በዲጂታል ንግድ፣ በመንግሥት ገቢ አሰባሰብ እና በፋይናንስ አካቶነት (Financial Inclusion) ላይ ሥርዓታዊ አደጋ (Systemic Risk) ያስከትላል።"

#Ethiopian Business Review
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

ጅቡቲ በዳመርጆግ የነዳጅ ዴፖ ግንባታ የኢትዮጵያን የፋይናንስ ድጋፍ እየጠበቀች ነው
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

የአፍሪካ ቀንድ የሎጂስቲክስና የኢነርጂ መልክዓ-ምድርን የሚቀይር አዲስ ምዕራፍ እየተጻፈ ነው። የጅቡቲ ወደቦችና ነፃ ቀጠናዎች ባለስልጣን (DPFZA) በደቡብ ምስራቅ ጅቡቲ የሚገኘውን አዲሱን የዳመርጆግ ፈሳሽ ጭነት ወደብ (Damerjog Liquid Bulk Port) ወደ ሙሉ ስራ ለማስገባት የኢትዮጵያን ቀጥተኛ የኢንቨስትመንት ተሳትፎ እየጠበቀ መሆኑን በይፋ አስታውቋል። ይህ እንቅስቃሴ ከቀላል የወደብ አገልግሎት ግብይት ባለፈ ሁለቱ ሀገራት በኢነርጂ ፖለቲካ እና መሠረተ-ልማት ያላቸውን ጥገኝነት ወደ ላቀ ስልታዊ አጋርነት የሚያሳድግ ነው።

1. የኢንቨስትመንት ፍሰት እና የባለቤትነት ድርሻ

ፕሮጀክቱን ወደ መሬት ለማውረድ የሁለቱ ሀገራት ከፍተኛ የፋይናንስ ተቋማትና የመንግስት ልማት ድርጅቶች በጥልቅ ድርድር ላይ ይገኛሉ።

የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ (EIH) ተሳትፎ፦ የኢትዮጵያ ሉዓላዊ የሀብት ፈንድ (Sovereign Wealth Fund) የሆነው EIH በነዳጅ ማከማቻ ዴፖው ላይ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት እንዲያደርግ ውይይቶች እየተደረጉ ሲሆን፣ ፈንዱ እስከ ሐምሌ 1 ቀን ድረስ ይገኛል ተብሎ ይጠበቃል።

የኢትዮጵያ ምድር ባቡር ኮርፖሬሽን ፍላጎት፦ ኮርፖሬሽኑ በዴፖ ፕሮጀክቱ ላይ የ49 በመቶ የባለቤትነት ድርሻ (Equity) ለመግዛት ፍላጎት አሳይቷል። ይህ የሚያሳየው ኢትዮጵያ የወደብ ተጠቃሚ ብቻ ሳትሆን በጅቡቲ ምድር ላይ የሚገነባ ስትራቴጂካዊ የኢነርጂ መሠረተ-ልማት ባለቤት ለመሆን እየተንቀሳቀሰች መሆኑን ነው።

2. የፍላጎት እና አቅርቦት አለመመጣጠን (The Capacity Gap)

ይህ ፕሮጀክት ለኢትዮጵያ የህልውና ጉዳይ የሆነው አሁን የምትጠቀምበት መሠረተ-ልማት የሀገሪቱን የኢኮኖሚ እድገት መሸከም ስላቃተው ነው።

የአሁኑ ማነቆ (የዶራሌህ ዴፖ)፦ በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ የምትጠቀመው በኤምሬትስ ብሔራዊ ነዳጅ ኩባንያ (ENOC) የሚተዳደረውን የዶራሌህ ዴፖ ነው። ሆኖም የዚህ ዴፖ ዓመታዊ የማስተናገድ አቅም 4.5 ሚሊዮን ቶን ብቻ በመሆኑ፣ በከፍተኛ ፍጥነት እያደገ የመጣውን የኢትዮጵያን የነዳጅ ፍላጎት ማሟላት አልቻለም። ይህ በሀገር ውስጥ ለሚፈጠረው የነዳጅ አቅርቦት መቆራረጥ አንዱ ስር የሰደደ ምክንያት ነው።

አዲሱ የዳመርጆግ አማራጭ፦ የዳመርጆግ ፈሳሽ ጭነት ወደብ ዓመታዊ የማውረድ እና የመጫን አቅሙ 25 ሚሊዮን ቶን ነው። ይህ ከዶራሌህ በ5 እጥፍ በላይ የሚበልጥ ግዙፍ አቅም ነው። በተጨማሪም እስከ ሁለት ሚሊዮን ኪዩቢክ ሜትር የሚይዙ ዘመናዊ የነዳጅ ማከማቻ ዴፖዎችን ያካትታል።

3. የመልቲ-ሞዳል ሎጂስቲክስ ትስስር (የባቡር እና የቧንቧ መስመር)

የዳመርጆግ ወደብ ስኬት የተመሰረተው ከኢትዮጵያ ጋር በሚኖረው የወደፊት የትስስር ፍጥነት ላይ ነው። ለዚህም ሁለት ዋና ዋና ሜጋ ፕሮጀክቶች ታቅደዋል፦

የባቡር መስመር ዝርጋታ፦ አዲሱን ወደብ አሁን ካለው የኢትዮ-ጅቡቲ የባቡር መስመር ጋር ለማገናኘት የ90 ሚሊዮን ዶላር ወጪ የሚጠይቅ የ17 ኪሎ ሜትር የባቡር ሀዲድ ጥናት ተጠናቋል። ይህ ፕሮጀክት ሲጠናቀቅ ነዳጅ በቦቴ መኪናዎች ከመጓጓዝ ይልቅ በቀጥታ በባቡር ወደ ኢትዮጵያ ማዕከል ይገባል። ይህም የሎጂስቲክስ ወጪንና መዘግየትን በከፍተኛ ደረጃ ይቀንሳል።

የነዳጅ ቧንቧ ዝርጋታ (Cross-Border Pipeline)፦ የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ (EIH) ከጅቡቲው ፕሬዝዳንት እስማኤል ዑመር ጌሌ ጋር የተወያዩበትና ከታዋቂው የናይጄሪያ "ዳንጎቴ ግሩፕ" ጋር በትብብር የሚሰራው የፓይፕ ላይን ፕሮጀክት በሁለት ምዕራፎች የተከፈለ ነው፦

ምዕራፍ አንድ፦ የተጣራ የነዳጅ ምርቶችን ከጅቡቲ ወደ ኢትዮጵያ ድንበር (ዳወሌ) በቀጥታ በቧንቧ ማጓጓዝ።

ምዕራፍ ሁለት (የገቢ ምንጭ)፦ የኢትዮጵያን የተፈጥሮ ጋዝና ድፍድፍ ዘይት ከሶማሌ ክልል ወደ ውጭ ገበያ ለማውጣት የሚያስችል የቧንቧ መስመር መዘርጋት። ይህም ኢትዮጵያን ከነዳጅ አስመጪነት ወደ ላኪነት የምታደርገውን ሽግግር ያፋጥነዋል።

ከኢትዮጵያ አንፃር፡
ስልታዊ ዕድሎች እና ስጋቶች

ይህ ዜና ለኢትዮጵያ ማክሮ-ኢኮኖሚ እና የንግድ ማህበረሰብ የሚከተሉትን ትርጉሞች ይዟል፦

የአቅርቦት ዋስትና (Energy Security)፦ የሀገሪቱ የነዳጅ ክምችት አቅም (Storage Buffer) ስለሚጨምር፣ በአለም አቀፍ የነዳጅ ገበያ መዋዠቅ ወይም በሎጂስቲክስ መስተጓጎል ምክንያት የሚፈጠሩ የሀገር ውስጥ የነዳጅ እጥረት አደጋዎችን ያስቀራል።

የሎጂስቲክስ ወጪ መቀነስ፦ ነዳጅ በባቡር እና በቧንቧ (Pipeline) መጓጓዝ መጀመሩ በየቀኑ በሺዎች የሚቆጠሩ የነዳጅ ቦቴዎች በረጅም ርቀት የሚያወጡትን የውጪ ምንዛሬ (ለነዳጅ፣ ለጎማ እና ለጥገና) በእጅጉ ይቆጥባል።

የካፒታል መቆለፍ ስጋት፦ ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት የውጭ ምንዛሬ እጥረት ባለባት ወቅት፣ በጅቡቲ ምድር ላይ ለሚሰራ ፕሮጀክት ትልቅ የካፒታል ፈንድ ማውጣቷ በአጭር ጊዜ የማክሮ-ኢኮኖሚ ጫና ሊፈጥር ይችላል። ሆኖም የረጅም ጊዜ ጥቅሙ ስልታዊ ነው።

#Ethiopian Business Review
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

የዲጂታል ታክስ አብዮት በኢትዮጵያ — 281 ቢሊዮን ብር በኢ-ክፍያ
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

የኢትዮጵያ የገቢዎች ሚኒስቴር በ2018 የበጀት ዓመት የመጀመሪያዎቹ 10 ወራት ውስጥ ብቻ በኤሌክትሮኒክስ የክፍያ አማራጮች (e-payment) ከ281 ቢሊዮን ብር በላይ ገቢ መሰብሰቡን ይፋ አድርጓል። ይህ አሃዝ በሃገሪቱ እየተገነባ ስላለው የዲጂታል ኢኮኖሚ እና የፋይናንስ ዘርፍ ማሻሻያ (Financial Sector Reforms) ስኬት ትልቅ ማሳያ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል::

የገቢዎች ሚኒስቴር የገቢ ሂሳቦች ማጠቃለያ ቡድን አስተባባሪ ወ/ሮ ኤልሳቤት አሸናፊ እንደገለጹት፣ የኢ-ክፍያ አጠቃቀም በከፍተኛ ሁኔታ ሊያድግ የቻለው አሰራሩ ፈጣን፣ ወጪ ቆጣቢ እና ግብር ከፋዩ በአካል ሳይገኝ ባለበት ሆኖ ግዴታውን እንዲወጣ የሚያስችል ምቹ መድረክ በመፈጠሩ ነው።

ማክሮ-ኢኮኖሚያዊ ትንታኔ እና ማብራሪያ (Economic Insight)

ይህ የ281 ቢሊዮን ብር የዲጂታል ታክስ አሰባሰብ ውጤት ከኢትዮጵያ ወቅታዊ የኢኮኖሚ ሪፎርም አንፃር በርካታ መዋቅራዊ አንድምታዎች አሉት፡

የታክስ አሰባሰብ ወጪ መቀነስ (Compliance Cost Reduction)፦ መንግስትም ሆነ የግል ኩባንያዎች የግብር ሂደትን ለማስፈጸም የሚያወጡትን ጊዜና የሰው ኃይል ጉልበት በእጅጉ ቀንሶታል። ይህም የንግድ ስራን የማቃለል (Ease of Doing Business) መሻሻልን ያሳያል።

ግልጽነት እና የኮንትሮባንድ መከላከል (Transparency & Accountability)፦ የኤሌክትሮኒክስ ታክስ ፋይሊንግ (e-filing) እና ክፍያ መዘርጋቱ የሰውና የገንዘብ ቀጥተኛ ንክኪን በማስቀረት፣ የሙስና እድሎችንና የግብር ስወራን (Tax Evasion) በከፍተኛ ደረጃ የመቀነስ አቅም አለው። ይህም የሀገር ውስጥ ገቢን (Domestic Revenue Mobilization) ያሳድጋል።

ከባንክ ዘርፉ ጋር ያለው መስተጋብር፦ ይህ ስኬት ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ (NBE) የዲጂታል ፋይናንስ ስትራቴጂ እና ከንግድ ባንኮች የቴክኖሎጂ ዝግጁነት ጋር የተቆራኘ ነው። የቴሌብር (telebirr) እና የባንኮች ሞባይል መተግበሪያዎች ከታክስ ሲስተሙ ጋር መተሳሰራቸው ለዚህ ውጤት ትልቅ አስተዋፅዖ አድርጓል።

የመረጃ እጥረት ክፍተት፦ ሚኒስቴሩ ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ያለውን የዕድገት ምጣኔ (Percentage Growth) ይፋ አላደረገም። ለቢዝነስ ተንታኞችና ለባለሃብቶች የዕድገቱን ፍጥነትና አቅጣጫ (Trend Analysis) ለመለካት የንፅፅር መረጃዎች ይፋ መደረጋቸው ወሳኝ ነበር።

#የገቢዎች ሚኒስቴር
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

የዓለም ኢኮኖሚ ውጥረት እና የሶስቱ ዘርፎች ቀውስ (Trade, Food, and Finance Shocks)
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የንግድ እና ልማት ጉባኤ (UNCTAD) ባወጣው አዲስ ሪፖርት መሰረት፣ የዓለም ኢኮኖሚ በአንድ ጊዜ የሚከሰቱ ሶስት ተደራራቢ ቀውሶች (Triple Shocks) እየገጠሙት ነው። እነዚህም የንግድ መስተጓጎል፣ የምግብ ዋስትና እጥረት እና የፋይናንስ ገበያ ጥብቅ መሆን ናቸው።

ሪፖርቱ በግልጽ እንደሚያስጠነቅቀው የዓለም የኢኮኖሚ እድገት እ.ኤ.አ. በ2025 ከነበረበት 2.9 በመቶ፣ በ2026 ወደ 2.6 በመቶ ዝቅ ይላል ተብሎ ይጠበቃል። ይህ የኢኮኖሚ መቀዝቀዝ በረጅም ጊዜ የንግድ ትስስር ላይ ጫና የሚፈጥር ሲሆን፣ በተለይም እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ታዳጊ ሀገራት የችግሩ ዋነኛ ሰለባ እና ተሸካሚ እንደሚሆኑ ተመልክቷል።

1. የጂኦፖለቲካ ውጥረት እና የንግድ (Trade) መስተጓጎል

በዓለም አቀፍ ደረጃ እየታዩ ያሉ የጂኦፖለቲካ ግጭቶች እና አለመረጋጋቶች ዋና ዋና የባህር ላይ የንግድ መስመሮችን እና የአቅርቦት ሰንሰለትን (Supply Chain) እያስተጓጎሉ ይገኛሉ። ይህ መስተጓጎል የትራንስፖርት እና የሎጂስቲክስ ወጪን በከፍተኛ ሁኔታ እንዲንር አድርጎታል። ለዓለም ንግድ መቀዛቀዝ እና ለአምራች ዘርፉ ግብዓቶች መቆራረጥ ዋነኛው ምክንያት ይህ የጂኦፖለቲካ ጫና ነው።

2. የኃይል እና የምግብ (Food) ዋጋ መናር

የነዳጅ እና የኃይል (Energy) ዋጋ መጨመር በቀጥታ ከምግብ ምርት እና ስርጭት ጋር የተያያዘ ነው። ማዳበሪያን ጨምሮ የግብርና ግብዓቶች ዋጋ መናር በዓለም አቀፍ ደረጃ የምግብ ዋጋ ግሽበትን (Food Inflation) እያባባሰው ይገኛል። ይህ ሁኔታ በዝቅተኛ ገቢ በሚተዳደሩ ሀገራት ላይ የረሃብ እና የላላ የምግብ ዋስትና አደጋን በከፍተኛ ሁኔታ ደቅኗል።

3. ጥብቅ የፋይናንስ ሁኔታዎች (Finance Shocks)

የዓለም አቀፍ ማዕከላዊ ባንኮች (በተለይም የአሜሪካው ፌደራል ሪዘርቭ) የዋጋ ግሽበትን ለመቆጣጠር በሚል የወለድ ምጣኔን (Interest Rates) ከፍ ማድረጋቸው፣ በታዳጊ ሀገራት ላይ ከባድ የፋይናንስ ጫና ፈጥሯል። ይህ "ጥብቅ የፋይናንስ ሁኔታ" የካፒታል ፍሰት ከታዳጊ ሀገራት ወደ በለጸጉ ሀገራት እንዲሸሽ ከማድረጉም በላይ፣ ሀገራቱ የውጭ እዳቸውን ለመክፈል የሚገጥማቸውን ወጪ (Debt Servicing Cost) እጅግ በጣም አናሮታል።

የሪፖርቱ አንድምታ ከኢትዮጵያ አንፃር (Macroeconomic Context of Ethiopia)

ይህ የUNCTAD ስጋት ለኢትዮጵያ ወቅታዊ የማክሮ-ኢኮኖሚ ሁኔታ እጅግ በጣም ቅርብ እና ትልቅ ትኩረት የሚሻ ጉዳይ ነው። ኢትዮጵያ በሀገር ውስጥ ሰፊ የሪፎርም ስራዎችን እየሰራች ባለችበት በዚህ ወቅት፣ የዓለም አቀፉ ቀውስ በሚከተሉት አበይት መንገዶች ተጽዕኖ ሊያሳድርባት ይችላል፦

የውጭ ምንዛሬ እና የንግድ ሚዛን እጥረት፦ የዓለም የኢኮኖሚ እድገት መቀዝቀዝ ኢትዮጵያ ወደ ውጭ ለምትልካቸው ምርቶች (እንደ ቡና፣ አበባ እና ቅባት እህሎች) ያላትን ፍላጎት እና የዋጋ ተወዳዳሪነት ሊቀንሰው ይችላል። በሌላ በኩል ደግሞ የነዳጅ እና የኢንዱስትሪ ግብዓቶች የገቢ ዕቃዎች (Imports) ዋጋ መጨመሩ የውጭ ምንዛሬ እጥረቱን እና የንግድ ሚዛን ጉድለቱን (Trade Deficit) ያሰፋዋል።

የምግብ ዋስትና እና የግብርና ግብዓቶች ወጪ፦ የዓለም አቀፍ የምግብ እና የማዳበሪያ ዋጋ መናር፣ በሀገር ውስጥ የግብርና ምርታማነት ላይ እና በምግብ ዋጋ ግሽበት ላይ ቀጥተኛ ጫና ይፈጥራል። ይህ ደግሞ የዜጎችን የመግዛት አቅም ይፈትናል።

የእዳ ሽግሽግ እና የፋይናንስ አቅርቦት፦ ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት ሰፊ የማክሮ-ኢኮኖሚ ማሻሻያ (Macroeconomic Reform) እና የውጭ እዳ ሽግሽግ (Debt Restructuring) ላይ ትገኛለች። የዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያ ጥብቅ መሆን እና የወለድ ምጣኔ መጨመር፣ ሀገሪቱ ተጨማሪ የትርፍ ፈንድ ወይም የውጭ ኢንቨስትመንት (FDI) ለማግኘት የምታደርገውን ጥረት አዳጋች ሊያደርገው ይችላል።

#UNCTAD - United Nations Conference on Trade and Development)
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

የአፍሪካ አየር ጭነት (Air Cargo) ማገገም እና የኢትዮጵያ ስትራቴጂካዊ ዕድል
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

ዓለም አቀፉ የአየር ትራንስፖርት ማኅበር (IATA) ባወጣው የቅርብ ጊዜ ሪፖርት መሠረት፣ የአፍሪካ የአየር ጭነት (Air Cargo) ዘርፍ አስደናቂ የመቋቋም አቅም ማሳየቱን ቀጥሏል። ባለፈው ሚያዝያ ወር የአህጉሪቱ የአየር ጭነት ፍላጎት የ 7.7 በመቶ ዓመታዊ ዕድገት አስመዝግቧል። ይህ አፈፃፀም የአውሮፓን (6%) እና የሰሜን አሜሪካን (5%) የዕድገት ምጣኔ የበለጠ ሲሆን፣ የአፍሪካ የንግድ እንቅስቃሴ ከዓለም አቀፍ ተጽዕኖዎች አገግሞ በፍጥነት እያደገ መሆኑን ያሳያል።

1. የፍላጎት ማደግ እና የአቅም መቀነስ (Demand vs. Capacity) ፓራዶክስ

የአፍሪካ አየር መንገዶች ይህንን የ 7.7% ፍላጎት ያሳኩት፣ የአህጉሪቱ አጠቃላይ የማጓጓዝ አቅም (Capacity) በ 9.4 በመቶ በቀነሰበት ወቅት ላይ መሆኑ የሪፖርቱ አስገራሚ ግኝት ነው።

ትርጉሙ፡ ያለው የመጫን አቅም አነስተኛ በሆነበት ወቅት ፍላጎቱ መጨመሩ፣ አየር መንገዶች እያንዳንዱን በረራ በከፍተኛ ጭነት (High Load Factor) እንዲያከናውኑ አስገድዷቸዋል።

የኢትዮጵያ እይታ፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ ግዙፍ የካርጎ መረብ ያለው የኢትዮጵያ አየር መንገድ (Ethiopian Cargo)፣ ይህንን የአቅም ክፍተት (Supply Shortage) በመጠቀም የገበያ ድርሻውን ለማስፋት እና ከፍተኛ ገቢ ለማመንጨት ምቹ ሁኔታ ተፈጥሮለታል።

2. የእስያ-አፍሪካ የንግድ መስመር የበላይነት

የአፍሪካን የአየር ጭነት ዕድገት በዋናነት የመራው በአፍሪካ እና በእስያ መካከል ያለው የንግድ መስመር ሲሆን፣ የ 12.8 በመቶ ዓመታዊ ዕድገት በማስመዝገብ ለ10 ተከታታይ ወራት ጥንካሬውን አሳይቷል።

የኢትዮጵያ እይታ፡ ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ የአፍሪካ እና የእስያ ዋና ማገናኛ ማዕከል (Hub) በመሆኑ፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከቻይና እና ህንድ ወደ አፍሪካ የሚገቡ የኤሌክትሮኒክስ፣ አልባሳት እና የህክምና ቁሳቁሶችን በማመላለስ ረገድ የአንበሳውን ድርሻ እንዲይዝ አድርጎታል። ይህ መስመር የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሬ ግኝት በማሳደግ ረገድ ሚናው የጎላ ነው።

3. የቀጠናዊ ፖለቲካ ተጽዕኖ እና የገበያ ሽግሽግ

በመካከለኛው ምስራቅ በተቀሰቀሰው ጦርነትና የበረራ መስተጓጎል ምክንያት፣ የቀጠናው አየር መንገዶች የጭነት ፍላጎት በ 18.2 በመቶ ከፍተኛ ውድቀት አስመዝግቧል።

ስትራቴጂካዊ አንድምታ፡ የመካከለኛው ምስራቅ መስመሮች መስተጓጎል፣ ዓለም አቀፍ ላኪዎችና አስመጪዎች አማራጭ መንገዶችን እንዲፈልጉ አድርጓል። አፍሪካን ከቀሪው ዓለም ጋር የሚያገናኘው የኢትዮጵያ አየር መንገድ፣ ይህንን የጂኦፖለቲካ ስጋት ወደ ዕድል በመቀየር ደህንነቱ የተጠበቀ አማራጭ የካርጎ መተላለፊያ ሆኖ እንዲያገለግል አድርጎታል።

4. የዋጋ ግሽበት እና የሥራ ማስኬጃ ወጪ (Operational Costs) ፈተናዎች

የፍላጎት ዕድገቱ ተስፋ ሰጪ ቢሆንም፣ ዘርፉ ከፍተኛ የወጪ ጫና ውስጥ ይገኛል። በ IATA ሪፖርት መሠረት የጄት ነዳጅ (Jet Fuel) ዋጋ በ 121.1 በመቶ፣ የድፍድፍ ዘይት ዋጋ ደግሞ በ 77.7 በመቶ አድጓል።

የቢዝነስ ስጋት፡ ይህ የነዳጅ ዋጋ መናር የአየር መንገዶችን የተጣራ ትርፍ (Profit Margin) በእጅጉ ይጋፋል። ኢትዮጵያ የውጭ ምንዛሬ እጥረት ባለባትና ነዳጅ በከፍተኛ ወጪ በምታስገባበት በዚህ ወቅት፣ ይህ የዋጋ ጭማሪ በአየር መንገዱ የሥራ ማስኬጃ ወጪ ላይ ከባድ ጫና ይፈጥራል። ይህንን ለመቋቋም አየር መንገዱ የነዳጅ ቆጣቢ አውሮፕላኖችን (Fuel-efficient fleets) መጠቀም እና የዋጋ ማስተካከያ ማድረግ ግድ ይለዋል።

#ዓለም አቀፉ የአየር ትራንስፖርት ማኅበር (IATA - International Air Transport Association) ነው
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

ኬንያ በበጀት እጥረት ምክንያት የአፍሪካ ልማት ባንክ (AfDB) የ92 ሚሊዮን ዶላር አክሲዮን አጣች
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

በምስራቅ አፍሪካ ግዙፍ የኢኮኖሚ ባለቤት የሆነችው ኬንያ፣ የገጠማትን የውጭ ምንዛሬ እና የበጀት እጥረት ተከትሎ በአፍሪካ ልማት ባንክ (AfDB) ውስጥ የነበራትን የ92 ሚሊዮን ዶላር ዋጋ ያለው የአክሲዮን ድርሻ ማጣቷ ተረጋግጧል።

የኬንያ ብሔራዊ ግምጃ ቤት (National Treasury) መክፈል የነበረበትን የ10 ሚሊዮን ዶላር ገደማ ዓመታዊ ክፍያ በወቅቱ ባለመፈጸሙ ምክንያት፣ ሀገሪቱ በባንኩ ውስጥ የነበራት የባለቤትነት ድርሻ በ2024 ማጠናቀቂያ ላይ ከነበረበት 1.16% በ2025 ማጠናቀቂያ ላይ ወደ 1.034% ዝቅ ብሏል። በዚህም ሳቢያ ሀገሪቱ 6,715 አክሲዮኖችን ያጣች ሲሆን፣ እነዚህ የተሰረዙ አክሲዮኖች አቅሙ ላላቸው ሌሎች የአባል ሀገራት ሽያጭ እንደሚቀርቡ ታውቋል።

የኢኮኖሚ ትንተና እና ማብራሪያ (The Analytical Breakdown)

ይህ ክስተት ተራ የክፍያ መዘግየት ሳይሆን በቀጣናው የጂኦፖለቲካ እና የልማት ፋይናንስ ላይ ትልቅ አንድምታ አለው። ጉዳዩን በሦስት ዋና ዋና ነጥቦች መተንተን ይቻላል፦

የብድር መጨመር እና የድምፅ ክብደት መቀነስ መጣረስ (The Paradox of Debt vs. Leverage): ኬንያ በ2025 እ.ኤ.አ. ናይጄሪያን ጭምር በመብለጥ ከባንኩ ከፍተኛ የብድር ስርጭት ከተደረገላቸው ሀገራት ተርታ በ3ኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች። ትልቁ አያሻሚ ጉዳይ እዚህ ላይ ነው፤ ሀገሪቱ ከባንኩ የምትወስደው የብድር መጠን በከፍተኛ ሁኔታ እየጨመረ ባለበት ወቅት፣ በባንኩ የፖሊሲ ውሳኔዎች ላይ ያላት የባለቤትነት እና የድምፅ ክብደት (Voting Power) ግን እየቀነሰ መጥቷል። ይህ ማለት እጇን ለብድር የምትዘረጋው ኬንያ፣ የባንኩን መመሪያዎች የመቅረጽ አቅሟ እየደከመ ነው።

የቅድሚያ ክፍያ ቅደም-ተከተል መዛባት (Fiscal Distress and Opportunity Cost): የ10 ሚሊዮን ዶላር ክፍያ ለአንድ ሀገር ኢኮኖሚ በቁጥር ትንሽ ቢመስልም፣ የኬንያ መንግስት በአሁኑ ወቅት የገጠመውን ከፍተኛ የዩሮቦንድ (Eurobond) እና የውጭ እዳ ክፍያ ጫና ያሳያል። ሀገሪቱ ለአጭር ጊዜ የዕዳ ክፍያ ቅድሚያ በመስጠቷ የረጅም ጊዜ ስትራቴጂካዊ ጥቅሟን አጥታለች።

የቀጣናው የኃይል ሚዛን ሽግግር (Shift in Regional Influence): የኬንያ አክሲዮኖች ለገበያ መቅረባቸው፣ ሌሎች የምስራቅ አፍሪካ ሀገራት በባንኩ ውስጥ ያላቸውን ድርሻ ከፍ በማድረግ በቀጣናዊ የልማት ፕሮጀክቶች ላይ ተሰሚነታቸውን እንዲጨምሩ በር ይከፍታል።

ከኢትዮጵያ አንጻር፦
ለኢኮኖሚ ማሻሻያው ምን ትምህርት ይሰጣል?

ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት ሰፊ የማክሮ-ኢኮኖሚ ማሻሻያ እያደረገች እና ከዓለም አቀፍ የፋይናንስ ተቋማት (ከአይ ኤም ኤፍ እና ዓለም ባንክ ጭምር) ሰፊ የብድር እና የቴክኒክ ድጋፍ እያገኘች ባለችበት ወቅት፣ ይህ የኬንያ ክስተት ትልቅ ማጠቃለያ ይሰጠናል፦

1 የመልቲላተራል ተቋማት ድርሻን መጠበቅ፦ ኢትዮጵያ ከአፍሪካ ልማት ባንክ ጋር ያላት አጋርነት በተለይም በታላላቅ የመሠረተ-ልማት ግንባታዎች (እንደ ኢነርጂ እና የትራንስፖርት ትስስር) ላይ ከፍተኛ ነው። በመሆኑም በዓለም አቀፍ ተቋማት ላይ ያለንን የድምፅ ክብደት እና የአክሲዮን ባለቤትነት ላለማጣት፣ የሉዓላዊ ክፍያዎችን (Sovereign Obligations) በወቅቱ መፈጸም የስትራቴጂክ ብሔራዊ ጥቅም ጉዳይ መሆኑን ያሳያል።

2 የውጭ ምንዛሬ አስተዳደር ጥንቃቄ፦ የኬንያ ፈተና የመነጨው ከውጭ ምንዛሬ እጥረት (Foreign Exchange Liquidity Crisis) ነው። ኢትዮጵያ አሁን በጀመረችው የውጭ ምንዛሬ ገበያ ሊበራላይዜሽን አማካኝነት የምታገኘውን የዶላር ክምችት፣ ለአጭር ጊዜ ፍጆታ ብቻ ሳይሆን መሰል ስትራቴጂካዊ ዓለም አቀፍ ክፍያዎችን በላቀ ሁኔታ ለማስተዳደር በጥንቃቄ መጠቀም እንዳለባት ያስገነዝባል።

3 የኢንቨስትመንት ዕድል፦ ኬንያ ያጣቻቸውን አክሲዮኖች ሌሎች አባል ሀገራት ሊገዟቸው እንደሚችሉ መገለጹ፣ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ በቀጣናው ሰፊ የልማት ፍላጎት ያላቸው ሀገራት አቅማቸው በፈቀደ መጠን በባንኩ ውስጥ ያላቸውን የድምፅ ክብደት ለማሳደግ እንደ አንድ ዕድል ሊያዩት የሚችሉት ጉዳይ ነው።

#የአፍሪካ ልማት ባንክ (African Development Bank - AfDB)
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat

የኢትዮጵያ የጥብቅ ገንዘብ ፖሊሲ በአይኤምኤፍ (IMF) ተደነቀ፦ የ$500 ሚሊዮን ዶላር ብድር ሊለቀቅ ነው
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$

የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ እየተገበረው ያለው የጥብቅ ገንዘብ ፖሊሲ (Tight Monetary Policy) ንረት ላይ የጣለውን ተፅዕኖ ዓለም አቀፍ አጋሮች ያደነቁት ሲሆን፣ ይህም ሀገሪቱ ከአለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅት (IMF) ጋር ለምታካሂደው የኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራም አምስተኛ ግምገማ (Fifth Review) የባለሙያዎች ስምምነት (Staff-Level Agreement) ላይ እንድትደርስ አስችሏታል። ይህም ወደ 500 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ ገንዘብ ለመልቀቅ መንገዱን ጠርጓል።

በአልቫሮ ፒሪስ የተመራው የአይኤምኤፍ ቡድን ከግንቦት 2026 አጋማሽ ጀምሮ በአዲስ አበባ እና በበይነ መረብ ባደረገው ውይይት፣ በሀገሪቱ የኢኮኖሚ ለውጦች እና በባህረ ሰላጤው (Gulf Region) አካባቢ ያለው ግጭት በኢትዮጵያ ላይ ባሳደረው ተፅዕኖ ዙሪያ መክሯል።

ጥብቅ የገንዘብ ፖሊሲ (Tight Monetary Policy) ምንድን ነው? ለቢዝነስስ ምን ትርጉም አለው?

ጥብቅ የገንዘብ ፖሊሲ ማለት ማዕከላዊ ባንክ በገበያ ውስጥ የሚንቀሳቀሰውን የገንዘብ መጠን (Money Supply) ለመቀነስ እና የብድር አሰጣጥን ለማጥበቅ የሚወስደው እርምጃ ነው። ይህ አብዛኛውን ጊዜ የወለድ ምጣኔን በመጨመር እና ለባንኮች የሚሰጠውን የብድር ጣሪያ በመገደብ ይተገበራል።

1. የዋጋ ንረትን መከላከል

ይህ ፖሊሲ በገበያ ላይ ያለውን የገንዘብ ፍሰት በማድረቅ የሸማቹን የመግዛት አቅም ይገድባል። ፍላጎት ሲቀንስ ደግሞ የዕቃዎች እና አገልግሎቶች ዋጋ መረጋጋት ይጀምራል። ለአምራቾች እና ለነጋዴዎች ይህ ማለት የረጅም ጊዜ የዋጋ መተንበይ አቅምን (Price Predictability) ይፈጥራል።

2. የውጭ ምንዛሬ ማሻሻያ እና የብድር መለቀቅ

አይኤምኤፍ ይህንን ፖሊሲ ማድነቁ የ500 ሚሊዮን ዶላር ተጨማሪ ፈሰስ ወደ ሀገሪቱ እንዲገባ ያደርጋል። ይህ የውጭ ምንዛሬ (Forex) ክምችትን ስለሚያሳድግ ለውጭ ንግድ (Import/Export) ዘርፍ ላይ ለተሰማሩ የቢዝነስ አካላት የዶላር እጥረትን በከፊል ለመቅረፍ እና የብርን የመግዛት አቅም ለማረጋጋት ትልቅ እገዛ አለው።

የኢኮኖሚው ተግዳሮቶች እና የባህረ ሰላጤው ግጭት ተፅዕኖ

ምንም እንኳን የሀገር ውስጥ ሪፎርሙ በጥሩ ሁኔታ ላይ መሆኑ ቢገለጽም፣ በባህረ ሰላጤው (Gulf Region) አካባቢ ያለው ቀጣይነት ያለው ግጭት በኢትዮጵያ ላይ የራሱን ጥላ አሳርፏል።

የሎጂስቲክስ እና የጭነት ዋጋ መጨመር፦ በክልሉ ባለው አለመረጋጋት ምክንያት የባህር ላይ ትራንስፖርት እና የመድን ዋስትና (Insurance) እያደገ መጥቷል፣ ይህም ወደ ሀገር ውስጥ የሚገቡ ምርቶች (እንደ ማዳበሪያ፣ ነዳጅ እና ጥሬ ዕቃዎች) ላይ ተጨማሪ ወጪ እየጨመረ ነው።
የአቅርቦት ሰንሰለት መቋረጥ፦ የኮሪደር ልማት እና የገበያ መክፈት ስራዎች ቢኖሩም፣ የውጭው ጫና የዋጋ ንረቱን ሙሉ በሙሉ ለመቆጣጠር ፈታኝ አድርጎታል።

#ካፒታል
@kintat

የቅንጣት ቤተሰብ ይሁኑ!
ቴሌግራም፡
https://t.me/kintat
ፌስቡክ: https://www.facebook.com/kintat