В казахской культуре есть слово «тыйым», что дословно означает «запрет».
Тыйым - одно из средств воспитания в воспитании, образец для подражания, консультирование. Он играет важную роль в защите детей от вредных привычек, плохого поведения, недостойного поведения и аморальных поступков. В связи с этим родилась поговорка «Запрети мальчику из тридцати домов, девочке из сорока домов». Признание того, что «наклоняться набок — признак печали, а ходить в развалочку — признак безнравственности», и запретил это. Поэтому запрет является составной частью народной педагогики.
1.Адамға қару, мылтық кезенбе - не наставляй оружие(ножик, ружье)на человека.
2. Адамды шошытпа - не пугай человека
3. Адамды айналма - не обходи человека
4. Адалды араммен араластырма - честное с ложным не смешивай
5. Асты қорлама, үрлеме - не издевайся над едой, не дуй на неё
6. Аманатқа қиянат жасама - не злоупотребляйте ввереным вам

Русский текст:
Знаки зодиака в казахском летоисчеслении.
До введения григорианского календаря и использования китайских знаков зодиака. Казахский народ имел свой порядок отслеживания года.
Он назывался мүшел. Это - 12-летний цикл, где каждому году покровительствует свое животное.

В китайской истории о 12 животных покровителях, мышка обманула кошку. В казахском фольклоре мышка обманула верблюда(түйе), забравшись ему на горб. Вследствие чего верблюд не вошел в список.

Также вместо дракона(айдахар), использована улитка.

Поэтому год начинается:
🐭тышқан
🐮 сиыр
🐅 барыс
🐰қоян
🐌 ұлу
🐍 жылан
🐎 жылқы
🐑 қой
🐒 мешін
🐔 тауық
🐶ит
🐷доңыз

Қазақ тіліндегі мәтін:

Қазақ хронологиясындағы Зодиак белгілері.
Григориан күнтізбесі енгізілгенге дейін және қытайлық зодиак белгілерін қолданғанға дейін. Қазақ халқының жыл қадағалап отырудың өзіндік тәртібі болған.
Ол мушел деп аталады, бұл 12 жылдық цикл, онда жыл сайын әртүрлі жануар белгілері қамқорлық жасайды.

Қытайдағы 12 жануар белгілері туралы әңгімеде тышқан мысықты алдап кеткен. Қазақ ауыз әдебиетінде тышқан түйені өркешіне шығып алдап кеткен. Нәтижесінде түйе тізімге енбей қалды.

Сондай-ақ айдаһардың орнына ұлу қолданылған.

#казахскиеновыеслова

Также благодаря этому летоисчислению, казахи вычисляли возраст людей. Название было мүшел жас. Когда ты входишь в мүшел жас, нужно себя беречь пока не выйдешь из него через год.

Первые 12 лет - это детство. В 13 лет начинается половое созревание и первый мүшел жас.
С 13 лет он будет повторяться через каждые 12 лет.
Это значит, вам исполнилось 13 вы вошли в мүшел жас. Как только вам исполнилось 14 лет вы вышли из мүшел жас. Через 12 лет в 25 вы снова войдете в мүшел жас. Так будет повторяться постоянно пока вы не будете входить и выходить из этого возраста.

Мүшел жас - это знаменател ная цифра, в такое время человек должен дарить близким что-нибудь принадлежащее ему.

Қазақ әліпбесі/1924 жылы

Ласковые прозвища на казахском💕

Жаным - душа моя
Жарығым - свет мой
Қарағым - милый мой(родимый)
Қымбаттым - дорогой мой
Шырағым - светик мой, свет очей моих дословно
Жақсым - хороший мой
Жүрегім - сердце моё
Арманым - мечта моя
Күнім - солнце мое
Айым - Луна моя
Алтыным - золотой мой, золотая моя
Сұлуым - красавица моя, красивый мой
Ботам, ботақаным - верблюжонок мой
Құлыным - жеребенок мой
Қошақаным - ягненочек мой
Қарлығашым - ласточка моя
Балапаным - птенчик мой
Гүлім -цветочек мой
Айналайын - не переводится, примерно будет ненаглядная мой, ненаглядный мой

Жұмағың мен болам
Жүрекпен тең болам
Сенің сыйуың үшін
Құшақты кең қылам
Бәрінен ең қылам
Жаныма ем қылам
Сенің өкпеңе қажет
Өзімді дем қылам (2 раза)

Кездесу, қоштасу
Жек көру, ұнату
Көтеріп, құлату
Мән бермеу, жұбату
Күлдіріп, жылату
Тұрғызып, қирату
Біз сезген сезімдердің
Айтылмай, қаншасы жатыр.
Бәріне де төзген сенің
Жүрегіңмен менің жаным.
Жарығымды сөндіріп алмай
Үрлегендерден сақтағанмын.
Сені жаным жақтағанмын
Сені жаным ақтағанмын.
Екеуарамыздағы сырды
Мен ешкімге ашпағанмын
Уәде берем жаным саған
Қалаған жаққа ұшады рейсің
Кетпейтін болады мүлдем
Құшағымда сенің иісің.
Мен сенің дәмді тамағынды
Ал сен қалағаныңды жейсің
Сен сондай ғажапсың жаным
Мен сүйетін NBA-сің.

Сағыныштан ұшқан
Шоқтардың ұшқыны
Желмен жеттің маған жаным.
Болмасын дұшпан
Бақытты құшқан
Берекелі болсын отбасым.

Жұмағың мен болам
Жүрекпен тең болам
Сенің сыйуың үшін
Құшақты кең қылам
Бәрінен ең қылам
Жаныма ем қылам
Сенің өкпеңе қажет
Өзімді дем қылам (2раза)

Как выразить эмоции на казахском:
Жақсы көру - нравиться, любить (зависит от контектса).
Например: мен сені жақсы көрем - ты мне нравишься, я люблю тебя.

Сүйу - любить ( используется в контектсе любви).
Сүйіп алу - поцеловать.
Мен сені сүйемін - я тебя люблю
Кел, бетіннен сүйіп алайын - подойди, поцелую тебя в щеку.

Жек көру - ненавидеть

Ұнату - нравиться
Сені ұнатам - ты мне нравишься;
Сені ұнаттым - ты мне понравилась.
Бұл шалбарды ұнаттым - мне понравились эти брюки.
*говорить бұл шалбарды жақсы көрдім, будет не правильно. Потому что выражение жақсы көру, используют по отношению к людям или животным.

Күлдіру - рассмешить
Жылату - заставить плакать
Жұбату - утешать
Төзу - терпеть
Жақтау - поддерживать

Баурап алу - завоевать
Ғашық қылу - влюбить в себя
Толқып тұру - волноваться, колебаться
Сағыну - скучать

Напоследок оставлю еще несколько интересных слов:
Ғашық и махаббат - означают любовь.
Уәде беру - обещать
Мән бермеу - не обращать внимание
Дұшпан - враг
Құшақ - объятья
Шыдам - терпение
Сену - верить
Сыр - тайна
Күлімдеу - улыбаться
Мүлде - никогда
Мейлі - неважно
Ешкім - никто
Өкпе - обида

Көзімнің қарасы - стих поэта Абая. Эта песня сокращенная ее версия.

Көзімнің қарасы,
Көңілімнің санасы,
Бітпейді іштегі,
Ғашықтық жарасы.
Бітпейді іштегі,
Ғашықтық жарасы.

Жылайын, жырлайын,
Ағызып көз майын.
Айтуға келгенде,
Қалқама сөз дайын.
Айтуға келгенде,
Қалқама сөз дайын.

Қазақтың данасы,
Жасы үлкен ағасы.
Бар демес сендей бір
Адамның баласы.
Бар демес сендей бір
Адамның баласы.

Перевод
Взор глаз моих,
И души огонек.
Муки влюбленности
Не избыть.

Усердно слагая и плача
Пишу стихи я
И готовлю слова
Что скажу в должный час
 
Ни мудрец казахского народа,
Ни почтенный отец
Не уверят меня, что есть
На земле твоя копия.

Есть еще одна версия данной песни.✌️
Көзімнің қарасы
Көңілімнің санасы
Бітпейді іштегі
Ғашықтық жарасы
Бітпейді іштегі
Ғашықтық жарасы
 
Қазақтың данасы
Жасы үлкен ағасы
"Бар" демес сендей бір
Адамның баласы
"Бар" демес сендей бір
Адамның баласы
 
Жылайын, жырлайын
Ағызып көз майын
Айтуға келегнде
Қалқама сөз дайын
Айтуға келегнде
Қалқама сөз дайын
 
Жүректен козғайын
Әдептен озбайын
Өзі де білмей ме
Көп сөйлеп созбайын
Өзі де білмей ме
Көп сөйлеп созбайын
 
Көзімнің қарасы
Көңілімнің санасы
Бітпейді іштегі
Ғашықтық жарасы
Бітпейді іштегі
Ғашықтық жарасы

Перевод песни будет такой же.
Здесь вторая и третья часть песни переставлена. Добавили четвертую часть, вот её и переведу для вас:
Жүректен козғайын
Әдептен озбайын
Өзі де білмей ме
Көп сөйлеп созбайын
Өзі де білмей ме
Көп сөйлеп созбайын

Искренне от сердца начав
Не переступлю рамки приличий
Иль самой тебе невдомек
Не стану тянуть речь свою
 

Жаңа сөздер/Новые слова

Апта күндері-Дни недели

Дүйсенбі - понедельник
Сейсенбі - вторник
Сәрсенбі - среда
Бейсенбі - четверг
Жұма - пятница
Сенбі - суббота
Жексенбі - воскресенье

Ай-месяц

Қаңтар - январь
Ақпан - февраль
Наурыз - март
Сәуір - апрель
Мамыр - май
Маусым - июнь
Шілде - июль
Тамыз - август
Қыркүйек - сентябрь
Қазан - октябрь
Қараша - ноябрь
Желтоқсан - декабрь

Жыл мезгілдері-Времена года

Қыс - зима
Қыста қар жауад. Зимой идет снег.
Көктем - весна. Көктемде дала жылы, салқын емес. Весной на улице тепло, не прохладно.
Жаз - лето. Жазда ауа райы ыстық. Адамдар балмұздақ жейді. Летом погода жаркая, люди мороженное едят.
Күз - осень. Күзде жел мен жаңбыр жауад.
Осенью ветер и дождь льет.

Уақыт қанша? - как сказать сколько времени.

Время - уақыт
Часы - сағат

Уақыт қанша? – Сколько времени?
Сағат қанша? / Сағат неше? – Который час?
Сағат қанша болды? – Который час? (буквально: сколько часов было?)

Примеры:
Қазір сағат он – Сейчас десять часов
Қазір сағат жеті болды –Сейчас семь часов (было).
Тура сағат сегіз / Сағат тура сегіз– Ровно восемь часов

Слово 'сағат' может опускаться, если понятно по контексту, что речь идёт о конкретном времени на часах. Но если слово 'сағат' ставится, то обязательно перед числительным. После числительного 'сағат' обозначает «период времени».

Үш сағат өтті – Прошло три часа
Азамат күніне екі сағат жүзеді – Азамат плавает два часа в день
Олар төрт сағат кезекте тұрды– Они простояли в очереди четыре часа
Уточнять время суток можно с помощью слов:
таңғы / таңертеңгі – утреннее,
кешкі – вечернее
түскі / күндізгі – дневное,   түнгі – ночное
Примеры:
Кешкі сағат жеті – Семь часов вечера
Таңғы сағат сегіз – Восемь часов утра
Күндізгі сағат үш – Три часа дня

Қара сөздер (17-қара сөз)
Абайдың он жетінші қара сөзі (17-қара сөз).
Қайрат, ақыл, жүрек үшеуі өнерлерін айтысып, таласып келіп, ғылымға жүгініпті. Қайрат айтыпты: «Ей, ғылым, өзің де білесің ғой, дүниеде ешнәрсе менсіз кәмелетке жетпейтұғынын; әуелі, өзіңді білуге ерінбей-жалықпай үйрену керек, ол - менің ісім. Құдайға лайықты ғибадат қылып, ерінбей-жалықпай орнына келтірмек те - менің ісім. Дүниеге лайықты өнер, мал тауып, абұйыр мансапты еңбексіз табуға болмайды. Орынсыз, болымсыз нәрсеге үйір қылмай, бойды таза сақтайтұғын, күнәкәрліктен, көрсеқызар жеңілдіктен, нәфсі шайтанның азғыруынан құтқаратұғын, адасқан жолға бара жатқан бойды қайта жиғызып алатұғын мен емес пе? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.
Ақыл айтыпты: «Не дүниеге, не ахиретке не пайдалы болса, не залалды болса, білетұғын - мен, сенің сөзіңді ұғатұғын - мен, менсіз пайданы іздей алмайды екен, залалдан қаша алмайды екен, ғылымды ұғып үйрене алмайды екен, осы екеуі маған қалай таласады? Менсіз өздері неге жарайды?» - депті.
Онан соң жүрек айтыпты: «Мен - адамның денесінің патшасымын, қан менен тарайды, жан менде мекен қылады, менсіз тірлік жоқ. Жұмсақ төсекте, жылы үйде тамағы тоқ жатқан кісіге төсексіз кедейдің, тоңып жүрген киімсіздің, тамақсыз аштың күй-жәйі қандай болып жатыр екен деп ойлатып, жанын ашытып, ұйқысын ашылтып, төсегінде дөңбекшітетұғын - мен. Үлкеннен ұят сақтап, кішіге рақым қылдыратұғын - мен, бірақ мені таза сақтай алмайды, ақырында қор болады. Мен таза болсам, адам баласын алаламаймын: жақсылыққа елжіреп еритұғын - мен, жаманшылықтан жиреніп тулап кететұғын - мен, әділет, нысап, ұят, рақым, мейірбаншылық дейтұғын нәрселердің бәрі менен шығады, менсіз осылардың көрген күні не? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.
Сонда ғылым бұл үшеуінің сөзін тыңдап болып, айтыпты:
- Ей, қайрат, сенің айтқаныңның бәрі де рас. Ол айтқандарыңнан басқа да көп өнерлеріңнің бары рас, сенсіз ешнәрсенің болмайтұғыны да рас, бірақ қаруыңа қарай қаттылығың да мол, пайдаң да мол, бірақ залалың да мол, кейде жақсылықты берік ұстап, кейде жамандықты берік ұстап кетесің, соның жаман, - депті.
-Ей, ақыл! Сенің айтқандарыңның бәрі де рас. Сенсіз ешнәрсе табылмайтұғыны да рас. Жаратқан тәңіріні де сен танытасың, жаралған екі дүниенің жайын да сен білесің. Бірақ сонымен тұрмайсың, амал да, айла да - бәрі сенен шығады. Жақсының, жаманның екеуінің де сүйенгені, сенгені - сен; екеуінің іздегенін тауып беріп жүрсің, соның жаман, - депті. - Сен үшеуіңнің басыңды қоспақ - менің ісім, - депті. Бірақ сонда билеуші, әмірші жүрек болса жарайды. Ақыл, сенің қырың көп, жүрек сенің ол көп қырыңа жүрмейді. Жақсылық айтқаныңа жаны-діні құмар болады. Көнбек түгіл қуанады. Жаманшылық айтқаныңа ермейді. Ермек түгіл жиреніп, үйден қуып шығарады.
- Қайрат, сенің қаруың көп, күшің мол, сенің де еркіңе жібермейді. Орынды іске күшіңді аятпайды. Орынсыз жерге қолыңды босатпайды. Осы үшеуің басыңды қос, бәрін де жүрекке билет, - деп ұқтырып айтушының аты ғылым екен. Осы үшеуің бір кісіде менің айтқанымдай табылсаңдар, табанының топырағы көзге сүртерлік қасиетті адам - сол. Үшеуің ала болсаң, мен жүректі жақтадым. Құдайшылық сонда, қалпыңды таза сақта, құдай тағала қалпыңа әрдайым қарайды деп кітаптың айтқаны осы, — депті.

Перевод:Слово Семнадцатое.
Воля, Разум и Сердце обратились однажды к Науке, чтоб разрешить спор: кто из них важнее.
Воля сказала: «Эй, Наука, ты ведь знаешь, без меня ничто не достигает совершенства: чтобы познать тебя, надо упорно учиться, а без меня этого не сделать; служить Всевышнему, поклоняясь ему, не ведая покоя, можно только с моей помощью. Нельзя, если меня нет, добиться в жизни богатства, мастерства, уважения, карьеры. Разве не я оберегаю людей от мелких страстей и держу их в узде, не я ли предостерегаю их от греха, зависти, соблазнов, не я ли помогаю им собраться и в последнюю минуту удержаться на грани пропасти? Как могут спорить со мной эти двое?»
Разум сказал: «Только я способен распознать, какое из твоих слов полезно и какое пагубно, будь то в земной или загробной жизни. Только мне дано постигнуть твой язык. Без меня не избегнуть зла, не найти выгоды, не постичь знаний. Почему эти двое спорят со мной? На что они годятся без меня?»
Сердце сказало: «Я — владыка человеческого тела. Кровь идет из меня, душа обитает во мне, без меня жизнь немыслима. Я лишаю сна, заставляю ворочаться тех, кто лежит в мягкой постели, вынуждаю их думать о бедных, не имеющих крова, мерзнущих и голодающих. По моей воле младшие почитают взрослых и снисходительны к меньшим. Но люди не стараются сберечь меня в чистоте и от этого страдают сами. Будь я чистым, не стал бы я делать различия между людьми. Я восторгаюсь добродетелью, я восстаю против зла и насилия. Самолюбие, совесть, милосердие, доброта — все исходит от меня. На что годятся эти двое без меня? Как они смеют спорить со мной?»
Выслушав их, Наука ответила:
«Воля, ты все верно сказала. В тебе еще много достоинств, о которых ты не упомянула. Ничего нельзя достигнуть без твоего участия. Но ведь в тебе таится и жестокость, равная твоей силе. Ты тверда в служении добру, но не меньшую твердость проявляешь и в служении злу. Вот что плохо в тебе.
Разум! И ты прав. Без тебя невозможно добиться в жизни чего-либо. Благодаря тебе мы узнаем о создателе, посвящены в тайны двух миров. Но это не предел твоих возможностей. Лукавство и коварство тоже творения твоих рук. И добрый, и злой опираются на тебя, ты верно служишь и тому, и другому. Вот в чем твой изъян.
Моя задача — помирить вас. Хорошо бы повелителем и вершителем в этом споре явилось Сердце.
Разум! У тебя множество путей-тропинок. Сердце не может следовать по каждой из них. Оно не только радуется твоим добрым замыслам, но и сопутствует тебе в них с охотою. Но оно не последует за тобой, если ты замыслил недоброе, и даже отстранится от тебя с брезгливостью.
Воля! В тебе много силы и мужества, но и тебя Сердце способно удержать. Оно не станет препятствовать в деле благоразумном, но в деле ненужном повяжет тебя по рукам.
Вам следует объединиться и во всем повиноваться Сердцу. Если вы все трое мирно уживетесь в одном человеке, то прахом с его ног можно будет исцелять незрячих. Не найдете согласия, я отдам предпочтение Сердцу. Береги в себе человечность. Всевышний судит о нас по этому признаку.

Сен - әлдилеп мені жанымды жабырқау жұбатқан
Сен - арманым суын нұр татқан кәусар бұлақтан
Сен - жалғанның жырларын жаттатқан жалықпай ана
Сен - ботақаным деген сол өмірді ұнатқам анам
 
Қайырмасы:
Өмірімнің гүлі дедің
Сағынып мені жүрегін
Жолыма қарап жүрсің-ау
Ұғынам, сезінем, білемін
Ағайын, туыс, бауырға
Сәлем айт туған ауылға
Өзім де барып қайтармын
Көргенше аман бол жан ана
 
Сен - ақ-қанат арманым жүректің жібін байлатқан
Сен - есен сау жүрсен өмір гүл болып құлпырған айналам
Сен - үйреттің мейірім, махаббат өмірдің бәрін
Сен - ботақаным деген сол күмәнсіз ойнағам анам
 
Қайырмасы:
Өмірімнің гүлі дедің
Сағынып мені жүрегін
Жолыма қарап жүрсің-ау
Ұғынам, сезінем, білемін
Ағайын, туыс, бауырға
Сәлем айт туған ауылға
Өзім де барып қайтармын
Көргенше аман бол жан ана

Мелодия
Өмірімнің гүлі дедің
Сағынып мені жүрегін
Жолыма қарап жүрсің-ау
Ұғынам, сезінем, білемін
Ағайын, туыс, бауырға
Сәлем айт туған ауылға
Өзім де барып қайтармын
Көргенше аман бол жан ана

Иногда язык — это не просто слова.
Это отношения.

Мағжан Жұмабаев показывает это через простой диалог:
«ата» и «бата» — два похожих слова,
но за ними — целый мир смысла.

Ата — дед.
Бата — благословение.

В казахском языке иногда один звук меняет всё.

Поэтому я всегда говорю ученикам:
представь, что казахский — это конструктор.

Ты собираешь слово —
и вместе с ним собираешь смысл.

И иногда этот смысл
намного глубже, чем перевод.

—

📖 Мағжан Жұмабаев
«Ата, бата»

Мектептен (қайтты) Марияш,
Әліппесі қолында.
Шақырады оны атасы:
«Кел, құлыным, кел мұнда».

Марияш:
«Ата, ата!» — дегенде,
Атасы:
«Құлыным ата дейді ғой!»

Марияш:
«Бата, бата!» — дегенде,
Атасы:
«Құлыным бата дейді ғой!
Бата десең, қарт атаң
Айналсын сендей ботасын!
Оқы, құлыным, әлім бол,
Атаң берді батасын!»

Замечали, как одно слово меняет смысл?

Казахский язык — это не хаос. Это конструктор.

И лучше всего это видно на местоимениях.

Мен — я
Сен — ты
Ол — он

Добавляешь окончание множественного числа —
и уже другое значение:

Сен → сендер
Ол → олар

Ты не учишь заново.
Ты просто добавляешь деталь. И язык начинает складываться.

Если ты знаешь местоимения —
ты уже можешь говорить.

Мен үйдемін — я дома
Сен жұмыстасың — ты на работе

Ты не знаешь весь язык.
Но ты уже говоришь.

И в этом весь секрет.

Не нужно знать всё сразу.
Нужно собрать первые детали.

Сен студентсің — ты студент
Сендер студентсіңдер — вы студенты

Посмотри, что изменилось.

Всего одна деталь. Вот так работает язык.

Не через сложность.
А через структуру.

Давай попробуем.

Мен → ?
Сен → ?
Ол → ?

Попробуй сделать множественное число.

Подсказка:
добавь окончание -лар, -Лер, -дар, -дер, - тар, -тер.

Казахский — это не зубрёжка.
Это конструктор.