رباعی - نو رباعی

⚜ #میراث_رباعی⚜

سوگند به آفتاب یعنی رویت
و آنگاه به مشک ناب یعنی مویت
خواهم که ز دیده هر شبی آب زنم
مأوای دل خراب یعنی کویت

▫️▫️▫️

ما را به دَمِ پیر نگه نتوان داشت
در حُجرهٔ دلگیر نگه نتوان داشت
آن را که سَرِ زلف چو زنجیر بُوَد
در خانه به زنجیر نگه نتوان داشت

#مهستی_گنجوی

══‌‌‌‌༻‌🔻༺‌‌‌══

🔆 #معرفی_شاعر
✍ به قلم: پرتو پاریزی:

بانو ” مهستی گنجوی” یا ” مَه سَتی گنجه ای” یا ” مِه سِتی گنجوی” شاعری فارسی‌زبان است که پس از “خیّام” برجسته‌ترین رباعی‌سرای ایران به شمار می‌آید.
با توجّه به این که در هیچ یک از منابع کهن، زمان مشخص و دقیق از ولادت و مرگ وی در دست نیست امّا برخی از معاصران، ولادتش را سال (۴۹۰ هجری قمری) و مرگش را سال (۵۷۷هجری قمری) ثبت کردند.
” مهستی گنجوی ” که مولف ” تاریخ وصاف ” از او با عنوان ” مهستی کاتبه ” و ” خنسای عجم ” – خنسا از بزرگ ترین زنان شاعر عرب است – یاد می‌کند، پایه گذار مکتب ” شهر آشوب ” در قالب ” رباعی ” است.
” شهر آشوب ” در لغت ترکیبی است برای توصیف افراد زیبا، امّا در اصطلاح و از نظر موضوع یکی از انواع شعر است که شاعر در آن با بیانی شاعرانه و زیبا از پیشه‌وران، صنایع، حرفه ها و ابزارهای مختلف مربوط به آن سخن می‌گوید. شاعر در این نوع شعر، پیشه‌وران، صنعتگران و فروشندگان کالاهای مختلف را زیبارویانی فتنه گر تصوّر می‌کند و با چاشنی عشق و محبّت به توصیف آن اشخاص و ابزار کار آن‌ها می‌پردازد.
” شهر آشوب ها “علاوه بر ارزش ادبی، اطلاعات ارزشمند تاریخی را در رابطه با حرفه‌ها و صنایع گوناگون در دوره‌های مختلف تاریخی و همچنین اهمیّت جامعه۷ شناختی را به همراه دارند.
“شهر آشوب ” قالب شعری خاصی ندارد و به صورت رباعی، قطعه، قصیده، غزل و مثنوی سروده شده ولی قالب ” رباعی” بیشتر از سایر قالب ها مورد استفاده شاعران بوده است.
” مهستی گنجوی ” نخستین شاعری است که در تاریخ ادبیّات فارسی ” شهر آشوب ” را در قالب ” رباعی ” سروده‌است. هرچند که از برخی معاصرین او نیز ” شهر آشوب‌هایی ” در دست است امّا از لحاظ کمی، کیفی و ادبی در مقایسه با ” شهر آشوب های” مهستی، قابل توجّه نیست. بنابراین می توان ادعا کرد ” مهستی گنجوی ” نه تنها نخستین بلکه بهترین سراینده ” شهر آشوب ” در قالب ” رباعی ” است.
متأسفانه کتاب کامل “شهر آشوب‌های ” او در دست نیست و تنها تعدادی از آن‌ها که در منابع کهن تاریخی و ادبی ثبت شده به دست ما رسیده است البتّه باید توجّه داشت که برخی پژوهشگران معاصر و نویسندگان، به اشتباه هر ” شهر آشوب ” در قالب ” رباعی ” را به نام ” مهستی گنجوی ” ثبت کرده‌اند.
برخی از منابع کهن تاریخی و ادبی که رباعیّات ” مهستی گنجوی ” را ثبت کرده‌اند عبارتند از:
🔸۱‌. نزهه المجالس ( تألیف سال ۶۵۰ هجری قمری ) : این کتاب مهم‌ترین منبع رباعیّات مهستی است که در آن ۶۰ رباعی به نام مهستی آمده‌است.
🔸۲.خلاصه الاشعار ( تدوین سال ۷۲۱ هجری قمری ): این کتاب ۲۱ رباعی به نام مهستی دارد.
🔸۳.صحاح الفرس ( تصنیف سال ۷۲۸ هجری قمری ): مولف در سه جا و در توضیح سه لغت، سه رباعی از مهستی را به عنوان شاهد آورده‌است.

🔸۴.تاریخ گزیده ( تألیف سال ۷۳۰ هجری قمری ) : مولف در این کتاب، از ” ابن خطیب گنجه “، شوهر مهستی گنجوی، به عنوان شاعری خوب یاد می‌کند که با مهستی مناظراتی شیرین داشته است.
🔸۵.مونس الاحرار فی دقایق الاشعار ( تألیف سال ۷۴۱ هجری قمری ) علاوه بر این که فصل هشتم این کتاب مختص رباعیّات مهستی است مولف در بخش مخصوص رباعیّات دارای صنایع ادبی و تجنیس نیز رباعیّاتی از مهستی آورده است.
و…
با توجّه به این که مجموعه کاملی از اشعار” مهستی گنجوی ” به دست ما نرسیده‌است اما ظاهراً بر اساس کتابی که از قرن هفتم هجری قمری با عنوان مناظرات مهستی با امیر احمد، همسرش، و رباعی‌هایی که خطاب به هم سروده‌اند برجا مانده است، برخی پژوهشگران عصر حاضر، اشعار ” مهستی گنجوی ” را در کتابی جمع‌آوری کردنده‌اند، نخستین آن ها ” طاهری شهاب ” است. او در سال ۱۳۳۵ دیوان “مهستی گنجوی ” را که شامل بیش از ۴۰۰ بیت شعر که تقریباً ۸۰ درصد آن رباعی است، در تهران به چاپ رساند( این کتاب با وجود اشکالات عمده قابل قبول می‌باشد)
در آلمان نیز “فریتز مایر ” شرق‌شناس آلمانی کتاب ” مهستی زیبا ” را در سال ۱۹۶۳ بر اساس ترانه‌های موجود در کتاب برجا مانده از قرن هفتم، به چاپ رساند.

در پایان این نیم نگاه، دو نمونه از ” شهر آشوب ” مهستی گنجوی را تقدیمتان می‌کنم:

🔶در وصف شتربان:

اشتر بانا چو عزم کردی به سفر
مگذار مرا خسته و زینجا مگذر
گر اشتر با تو از پی بارکشی ست
من بار کش غمم، مرا نیز ببر

🔶در وصف تیرانداز ( شکارچی ):

تُرکم چو کمان کشید کردم نگهش
دیدم مه و عقربی به زیر کلهش
مه بود رخش، عقرب زلف سیهش
وز عقرب در قوس همی رفت مهش

┄┅─═◈═─┅┄

#کارگاه_رباعی( #شعر_خلاق)
👇👇👇
t.me/kar471