Валид ибн Абдулмаликнинг халифалик даврида Аллоҳ таоло Урва ибн Зубайрни, фақат иймон ва ишонч билан суғорилган қалб эгаларигина чидай оладиган имтиҳон билан синашни ирода қилди. Мусулмонлар халифаси Урва ибн Зубайрни Дамашққа келиб меҳмон бўлиб кетишга таклиф қилди.
Таклифни қабул қилган Урва ибн Зубайрга катта ўғли ҳамроҳ бўлди. Дамашққа етиб келишганда халифа уларни чиройли кутиб олди, уларга иззат-икром кўрсатиб, хурматларини жойига қўйди. Сўнг кўнгиллар истамайдиган бир иш бўлишини Аллоҳ
таоло ирода қилди. Аввал Урва ибн Зубайрнинг ўғли халифанинг зотли отларини кўриш учун отхонага кирганида, отлардан бирининг тўсатдан тепиб юбориши натижасида, ўша ерда вафот этди. Кейин мусибатзада ота ўғлини тупроқга қўйиши кетидан, ўзи ҳам қорасон касали билан оғриб қолди. Болдири шишиб, оғриқ ҳам кундан кун кучая борди. Халифа ҳар тарафлардан табиблар чақириб, азиз меҳмонини даволашлари учун, турли воситалар билан уларни рағбатлантирди. Лекин барча табиблар: «Касал, жасаднинг ҳаммасига тарқаб ҳалокатга олиб бормасдан аввал, оёқни кесиш керак», деган якдил хулоса билдирдилар. Бунга кўнишдан бошқа чора йўқ эди.
Жарроҳ келиб, оёқни кесиш учун асбобларни ҳозирлагач, Урва ибн Зубайрга деди: «Оёқни кесишдаги қаттиқ оғриқни сезмаслигингиз учун, маст қилувчи ичимликдан ичишни маслаҳат қиламан».
Урва ибн Зубайр: «Ҳайҳот, йўқ-йўқ, даволаниш умидида ҳаромни асло истеъмол қилмайман», деди.
Жарроҳ: «Унда наркоз берайлик», деган эди. Урва ибн Зубайр: «Аъзоларимнинг биридан айрилишдаги оғриқни сезмай туриб, Аллоҳдан бунга ажр умид қилишни хоҳламайман», деб жавоб берди. Жарроҳ оёқни кесишни бошлаётганида, бир қанча кишилар Урва ибн Зубайрни олдига келишди.
Урва ибн Зубайр: «Ҳайҳот, йўқ-йўқ, даволаниш умидида ҳаромни асло истеъмол қилмайман», деди.
Жарроҳ: «Унда наркоз берайлик», деган эди. Урва ибн Зубайр: «Аъзоларимнинг биридан айрилишдаги оғриқни сезмай туриб, Аллоҳдан бунга ажр умид қилишни хоҳламайман», деб жавоб берди. Жарроҳ оёқни кесишни бошлаётганида, бир қанча кишилар Урва ибн Зубайрни олдига келишди.
Урва: «Булар кимлар?» деган эди. «Оғриқдан оёғингизни қимирлатиб юборсангиз, сизга бирон зарар бўлиб қолмаслиги учун, сизни ушлаб туришга келишди», дейилди. Урва ибн Зубайр: «Мени буларга ҳожатим йўқ, уларга жавоб бериб юбораверинг. Зикр ва тасбеҳ билан буларнинг ўрнини босишни умид қиламан», деди. Жарроҳ пичоғини (скальпельни) олиб тери ва гўштни кесди. Пичоқ суякга тақалганда, аррани олиб аралай бошлади, Урва эса: «Ла илаҳа иллаллоҳ», «Аллоҳу акбар», деб ётарди. Жарроҳ аралашда давом этди, Урва ҳам такбир ва таҳлил айтаверди ва ниҳоят оёқ жасаддан ажралди. Қонни тўхтатиш ва газак олмай яра тез битиши учун, қиздириб турилган ёғга
ботирилганда Урва ҳушидан кетиб, узоқ вақт беҳуш бўлиб ётди. Ана шундагина юқорида айтганимиз, Қуръондан ўқийдиган кундалик одатини ўқий олмади. Ёшлигидан бошлаган бу хайрли одатини, мана шунда бир мартагина тарк қилди.
Урва ўзига келгач кесилган оёғини олиб келишларини сўради. Олиб келишгач, кесилган аъзосини қўлига олиб, у ёқ бу ёғини айлантириб туриб: «Тун кечалари сени устингда мени масжидларга юрғизган Аллоҳ биладики, мен сен билан асло ҳаромга бормадим», деди ва Маън ибн Авснинг ушбу байтини ёд олди, маъноси: «Қасамки, қўлимни асло шубҳага чўзмадим. Юргазмади мени фаҳш тараф оёқларим. Фаҳшга бошламади қулоғим ҳам кўзим. Ўйлатмади уни фикрим ва ақлим. Менга етган мусибат, аввалгиларга ҳам етганин билдим».
"Ibodati islomiya" kitobidan Namozga oid Sajdai sahv (Xatoni tuzatadigan sajda)
Savol:– Bir kishi namozda unutib biror farzni qoldirsa, namozi durust bo’ladimi? Javob:– Durust bo’lmaydi.
Savol:– Agar namozda unutib biror vojibni qoldirsa, namozi buziladimi?
Javob:– Buzilmaydi, lekin u kishi namoz oxirida sajdai sahv (xatoni tuzatadigan sajda), degan sajdani qilishi vojib bo’ladi.
Savol:– Sajdai sahv qanday ado qilinadi?
Javob:– Sajdai sahv qiladigan kishi oxirgi qa’dada o’tirganda tashahhuddan so’ng salovot duosini o’qimaydi. Yolg’iz o’qiydigan kishi bo’lsa, ikki tarafga salom beradi. Imom bo’lib o’qiydigan kishi bo’lsa, bir tarafga salom beradi. Salom bergandan keyin namozning sajdasiga o’xshash ikki martaba sajda qilib, har sajdada kamida uch martaba «Subhana robbial ‘ala», deydi va qa’daga o’tirib tashahhud, salovot va duoni o’qib, ikki tarafga salom berib namozni tamom qiladi.
Savol:– Imom nima uchun bir tarafga salom beradi?
Javob:– Imom ikki tarafga salom bersa, ortida ergashuvchilar namoz tamom bo’ldi, deb o’rinlaridan qo’zg’alib qolishlari mumkin. Shuning oldini olish uchun.
Savol:– Imom unutib biror vojibni o’qimasa, ergashuvchi ham imomga bo’ysunib sajda qilishi vojibmi?
Javob:– Vojib bo’ladi.
Savol:– Imom sajdai sahv qilsa, masbuq ham sajdai sahv qiladimi?
Javob:– Imomga tobe’ bo’lib sajdai sahv qilgandan so’ng qolgan rakatlarni o’qiydi, shuning uchun masbuq imomning salomini kutib turishi lozim.
Savol:– Ergashuvchi unutib namozning biror vojibini tashlab ketsa, sajdai sahv vojib bo’ladimi?
Javob:– Imomga ham, ergashuvchiga ham vojib bo’lmaydi. Imom sajda qilmagan holda ergashuvchi tanho o’zi, albatta, sajda qilmaydi.
Savol:– Bir kishi vojibni qasddan, o’z ixtiyori bilan tashlab ketsa, sajdai sahv vojib bo’ladimi?
Javob:– Vojib bo’lmaydi, lekin vojibni tark qilgani uchun gunohkor bo’ladi.
Savol:– Bir kishi namozda sunnat yoki mustahablardan birini tashlab ketsa, sajdai sahv vojib bo’ladimi?
Javob:– Vojib bo’lmaydi.
Savol:– Unutib ikki-uch vojibni tashlab ketsa, necha marta sajdai sahv qiladi?
Javob:– Necha vojib tashlab ketilgan bo’lsa ham, bir marta sajdai sahv qiladi.
Savol:– Unutib qaysi ishlarni qilsa, sajdai sahv vojib bo’ladi?
Javob:– Ushbu o’n to’rt tur ishning birini qilsa, sajdai sahv vojib bo’ladi:
1) farz namozining avvalgi birinchi rakatida Fotiha surasini o’qimasdan boshqa bir sura o’qisa;
2) avvalgi ikki rakatda Fotiha surasidan so’ng biror sura yoki biror uzun oyat o’qimasa;
3) uch rakatli yoki to’rt rakatli namozlarda avvalgi qa’dada o’tirmasa;
4) biror qa’dada tashahhud o’qimasa;
5) avvalgi qa’dada tashahhuddan so’ng salovot o’qisa;
6) avvalgi qa’dada salom berib qo’ysa;
7) ovoz chiqarib o’qiydigan namozlarni ichida o’qib qo’ysa;
8) ichida o’qiladigan namozlarni ovoz chiqarib o’qisa;
9) vitr namozida Qunut duosini o’qimasa;
10) qiroatdan ilgari ruku’ qilsa;
11) ikki marta ruku’ qilsa;
12) uch marta sajda qilsa;
13) oxirgi qa’dadan qiyomga turib ketsa;
14) tashahhuddan so’ng qaysi rakat, nechanchi rakat ekanini o’ylab qolib, salom berishni cho’zib yuborsa.
Savol:– Bir kishi namozda unutib biror farzni qoldirsa, namozi durust bo’ladimi? Javob:– Durust bo’lmaydi.
Savol:– Agar namozda unutib biror vojibni qoldirsa, namozi buziladimi?
Javob:– Buzilmaydi, lekin u kishi namoz oxirida sajdai sahv (xatoni tuzatadigan sajda), degan sajdani qilishi vojib bo’ladi.
Savol:– Sajdai sahv qanday ado qilinadi?
Javob:– Sajdai sahv qiladigan kishi oxirgi qa’dada o’tirganda tashahhuddan so’ng salovot duosini o’qimaydi. Yolg’iz o’qiydigan kishi bo’lsa, ikki tarafga salom beradi. Imom bo’lib o’qiydigan kishi bo’lsa, bir tarafga salom beradi. Salom bergandan keyin namozning sajdasiga o’xshash ikki martaba sajda qilib, har sajdada kamida uch martaba «Subhana robbial ‘ala», deydi va qa’daga o’tirib tashahhud, salovot va duoni o’qib, ikki tarafga salom berib namozni tamom qiladi.
Savol:– Imom nima uchun bir tarafga salom beradi?
Javob:– Imom ikki tarafga salom bersa, ortida ergashuvchilar namoz tamom bo’ldi, deb o’rinlaridan qo’zg’alib qolishlari mumkin. Shuning oldini olish uchun.
Savol:– Imom unutib biror vojibni o’qimasa, ergashuvchi ham imomga bo’ysunib sajda qilishi vojibmi?
Javob:– Vojib bo’ladi.
Savol:– Imom sajdai sahv qilsa, masbuq ham sajdai sahv qiladimi?
Javob:– Imomga tobe’ bo’lib sajdai sahv qilgandan so’ng qolgan rakatlarni o’qiydi, shuning uchun masbuq imomning salomini kutib turishi lozim.
Savol:– Ergashuvchi unutib namozning biror vojibini tashlab ketsa, sajdai sahv vojib bo’ladimi?
Javob:– Imomga ham, ergashuvchiga ham vojib bo’lmaydi. Imom sajda qilmagan holda ergashuvchi tanho o’zi, albatta, sajda qilmaydi.
Savol:– Bir kishi vojibni qasddan, o’z ixtiyori bilan tashlab ketsa, sajdai sahv vojib bo’ladimi?
Javob:– Vojib bo’lmaydi, lekin vojibni tark qilgani uchun gunohkor bo’ladi.
Savol:– Bir kishi namozda sunnat yoki mustahablardan birini tashlab ketsa, sajdai sahv vojib bo’ladimi?
Javob:– Vojib bo’lmaydi.
Savol:– Unutib ikki-uch vojibni tashlab ketsa, necha marta sajdai sahv qiladi?
Javob:– Necha vojib tashlab ketilgan bo’lsa ham, bir marta sajdai sahv qiladi.
Savol:– Unutib qaysi ishlarni qilsa, sajdai sahv vojib bo’ladi?
Javob:– Ushbu o’n to’rt tur ishning birini qilsa, sajdai sahv vojib bo’ladi:
1) farz namozining avvalgi birinchi rakatida Fotiha surasini o’qimasdan boshqa bir sura o’qisa;
2) avvalgi ikki rakatda Fotiha surasidan so’ng biror sura yoki biror uzun oyat o’qimasa;
3) uch rakatli yoki to’rt rakatli namozlarda avvalgi qa’dada o’tirmasa;
4) biror qa’dada tashahhud o’qimasa;
5) avvalgi qa’dada tashahhuddan so’ng salovot o’qisa;
6) avvalgi qa’dada salom berib qo’ysa;
7) ovoz chiqarib o’qiydigan namozlarni ichida o’qib qo’ysa;
8) ichida o’qiladigan namozlarni ovoz chiqarib o’qisa;
9) vitr namozida Qunut duosini o’qimasa;
10) qiroatdan ilgari ruku’ qilsa;
11) ikki marta ruku’ qilsa;
12) uch marta sajda qilsa;
13) oxirgi qa’dadan qiyomga turib ketsa;
14) tashahhuddan so’ng qaysi rakat, nechanchi rakat ekanini o’ylab qolib, salom berishni cho’zib yuborsa.
👍2
Namozda unutmoq
Savol:– Bir kishi to’rt rakatli namozda avvalgi qa’dada o’tirmay, qiyomga tura boshlasa, shu orada xato qilganligi xotiraga kelsa, nima qiladi?
Javob:– Agar tizzalarini to’g’rilab qiyom holiga yaqinlashmagan bo’lsa, ya’ni tizzalari bukilgan holicha turgan bo’lsa, qaytib qa’daga o’tiradi. Namoz oxirida sajdai sahv qilishi vojib bo’lmaydi. Agar tizzalari to’g’rilanib qiyomga yaqinlashgan bo’lsa, qaytib qa’daga
o’tirmaydi. Balki qiyomga turib ketadi va bu holda sajdai sahv vojib bo’ladi.
Savol:– Bir kishi oxirgi qa’daga o’tirmay, qiyomga turib ketsa, undan so’ng xato qilganligi xotirasiga kelsa, nima qiladi?
Javob:– Xato qilgani xatoga yo’l qo’ygan rakatda sajda qilishdan oldin xotirasiga kelib qolsa, tezlik bilan qaytib qa’daga o’tirib tashahhud o’qib, salom berib, sajdai sahv qiladi. Agar xato qilingan rakatning sajdasini qilsa, namozi farzlikdan chiqib, nafl hisobiga o’tadi.
Xohlasa, bir rakatiga yana bir rakat qo’shib ikki rakat qiladi, xohlasa, salom berib o’sha namozdan chiqib, farzni boshqatdan o’qiydi.
Savol:– Bir kishi oxirgi qa’dani avvalgi qa’da, deb gumon qilib, tashahhud o’qib qiyomga turib ketsa, nima qiladi?
Javob:– Qolgan rakatning sajdasini qilmasdan xato qilganini bilib qolsa, tezlik bilan qaytib qa’daga o’tirib, salom berib, sajdai sahv qilib, namozni tamom qiladi. Agar xato qilgan rakatning sajdasini qilib qo’ysa, u vaqt avval boshlagan farz namozi tamom bo’ladi, xato bilan boshlagan bir rakatga yana bir rakat qo’shib, namoz oxirida sajdai sahv qiladi.
Savol:– Xato qilinib o’qilgandan so’nggi ikki rakat qanaqa namoz bo’ladi?
Javob:– Nafl namoz bo’ladi.
Savol:– Uch rakatli yoki to’rt rakatli namozlarda unutib namoz tamom bo’ldi, deb ikki tarafga salom berib qo’ysa, nima bo’ladi?
Javob:– Salom bergandan so’ng namozni buzadigan biror ish qilmagan bo’lsa, tezlik ila qiyomga turib qolgan rakatni o’qib, namozni tamom qiladi, lekin namoz oxirida sajdai sahv qiladi. Ammo salom bergandan so’ng namozni buzadigan biror ish qilib qo’ygan bo’lsa, o’qigan namozi nafl bo’ladi, farzni boshqatdan o’qimog’i lozim.
Savol:– Bir kishi namozda necha rakat o’qiganini unutsa, hozir necha rakat bo’lganini ham bilmasa, u kishi nima qiladi?
Javob:– Agar umrida birinchi unutishi bo’lsa, o’qib turgan namozdan chiqib, namozni boshqatdan o’qiydi.
Savol:– Namozdan qay tariqa chiqadi?
Javob:– Qiyomda bo’lsa, qiyomda bo’lgan holicha, qa’dada bo’lsa, qa’dada bo’lgan holicha ikki tarafga salom berib namozdan chiqadi.
Savol:– Agar bir kishi ko’p namozda shu tariqa necha rakat o’qiganini unutgan bo’lsa va namozi necha rakat bo’lganini yana unutsa, nima bo’ladi?
Javob:– Dilida necha rakat o’qigani yaqinroq bo’lsa, shuni e’tiborga olib, ushbu hisob ila namozni tamom qiladi.
Savol:– Diliga hech bir tarafi yaqinroq bo’lmasa, balki bir tarafga ehtimol bo’lsa, nima qiladi?
Javob:– O’zini oz rakat o’qigan hisob qilib namozini tamom qiladi. Masalan, o’qib turgan rakatning birinchi rakatmi yoki ikkinchi rakatmi, deb shubhaga tushsa, avvalgi rakat hisob qilib namozini davom ettiradi. Ikkinchi rakatmi yoki uchinchi rakatmi, deb shubhaga tushsa, ikkinchi rakat hisob qilib namozini davom ettiradi. Uchinchi rakatmi yoki to’rtinchi rakatmi, deb shubhaga tushsa, uchinchi rakat hisob qilib namozini davom ettiradi.
Savol:– Ushbu tariqa shubha qilgan namozda oxirgi rakatga turguncha nima qilmoq lozim?
Javob:– Tashahhudni o’qish miqdoricha qa’dada o’tirib turmoq lozimdir. Savol:– Nima uchun bunday qilmoq lozim?
Javob:– Chunki o’sha rakatning faqat oxirgi rakat bo’lmog’ining ehtimoli bor. Agar voqean u rakat oxirgi rakat bo’lsa, unda qa’daga o’tirmoq farzdir. Shu farzni tark qilmaslik uchun u rakatda ham qa’daga o’tirib turish lozim.
Savol:– Shu tariqa o’qilgan namozning oxirida sajdai sahv qilish lozim bo’ladimi?
Javob:– Lozim bo’ladi, chunki bunda salomni ta’xir qilgan ehtimoli bordir.
Savol:– Bir kishi to’rt rakatli namozda avvalgi qa’dada o’tirmay, qiyomga tura boshlasa, shu orada xato qilganligi xotiraga kelsa, nima qiladi?
Javob:– Agar tizzalarini to’g’rilab qiyom holiga yaqinlashmagan bo’lsa, ya’ni tizzalari bukilgan holicha turgan bo’lsa, qaytib qa’daga o’tiradi. Namoz oxirida sajdai sahv qilishi vojib bo’lmaydi. Agar tizzalari to’g’rilanib qiyomga yaqinlashgan bo’lsa, qaytib qa’daga
o’tirmaydi. Balki qiyomga turib ketadi va bu holda sajdai sahv vojib bo’ladi.
Savol:– Bir kishi oxirgi qa’daga o’tirmay, qiyomga turib ketsa, undan so’ng xato qilganligi xotirasiga kelsa, nima qiladi?
Javob:– Xato qilgani xatoga yo’l qo’ygan rakatda sajda qilishdan oldin xotirasiga kelib qolsa, tezlik bilan qaytib qa’daga o’tirib tashahhud o’qib, salom berib, sajdai sahv qiladi. Agar xato qilingan rakatning sajdasini qilsa, namozi farzlikdan chiqib, nafl hisobiga o’tadi.
Xohlasa, bir rakatiga yana bir rakat qo’shib ikki rakat qiladi, xohlasa, salom berib o’sha namozdan chiqib, farzni boshqatdan o’qiydi.
Savol:– Bir kishi oxirgi qa’dani avvalgi qa’da, deb gumon qilib, tashahhud o’qib qiyomga turib ketsa, nima qiladi?
Javob:– Qolgan rakatning sajdasini qilmasdan xato qilganini bilib qolsa, tezlik bilan qaytib qa’daga o’tirib, salom berib, sajdai sahv qilib, namozni tamom qiladi. Agar xato qilgan rakatning sajdasini qilib qo’ysa, u vaqt avval boshlagan farz namozi tamom bo’ladi, xato bilan boshlagan bir rakatga yana bir rakat qo’shib, namoz oxirida sajdai sahv qiladi.
Savol:– Xato qilinib o’qilgandan so’nggi ikki rakat qanaqa namoz bo’ladi?
Javob:– Nafl namoz bo’ladi.
Savol:– Uch rakatli yoki to’rt rakatli namozlarda unutib namoz tamom bo’ldi, deb ikki tarafga salom berib qo’ysa, nima bo’ladi?
Javob:– Salom bergandan so’ng namozni buzadigan biror ish qilmagan bo’lsa, tezlik ila qiyomga turib qolgan rakatni o’qib, namozni tamom qiladi, lekin namoz oxirida sajdai sahv qiladi. Ammo salom bergandan so’ng namozni buzadigan biror ish qilib qo’ygan bo’lsa, o’qigan namozi nafl bo’ladi, farzni boshqatdan o’qimog’i lozim.
Savol:– Bir kishi namozda necha rakat o’qiganini unutsa, hozir necha rakat bo’lganini ham bilmasa, u kishi nima qiladi?
Javob:– Agar umrida birinchi unutishi bo’lsa, o’qib turgan namozdan chiqib, namozni boshqatdan o’qiydi.
Savol:– Namozdan qay tariqa chiqadi?
Javob:– Qiyomda bo’lsa, qiyomda bo’lgan holicha, qa’dada bo’lsa, qa’dada bo’lgan holicha ikki tarafga salom berib namozdan chiqadi.
Savol:– Agar bir kishi ko’p namozda shu tariqa necha rakat o’qiganini unutgan bo’lsa va namozi necha rakat bo’lganini yana unutsa, nima bo’ladi?
Javob:– Dilida necha rakat o’qigani yaqinroq bo’lsa, shuni e’tiborga olib, ushbu hisob ila namozni tamom qiladi.
Savol:– Diliga hech bir tarafi yaqinroq bo’lmasa, balki bir tarafga ehtimol bo’lsa, nima qiladi?
Javob:– O’zini oz rakat o’qigan hisob qilib namozini tamom qiladi. Masalan, o’qib turgan rakatning birinchi rakatmi yoki ikkinchi rakatmi, deb shubhaga tushsa, avvalgi rakat hisob qilib namozini davom ettiradi. Ikkinchi rakatmi yoki uchinchi rakatmi, deb shubhaga tushsa, ikkinchi rakat hisob qilib namozini davom ettiradi. Uchinchi rakatmi yoki to’rtinchi rakatmi, deb shubhaga tushsa, uchinchi rakat hisob qilib namozini davom ettiradi.
Savol:– Ushbu tariqa shubha qilgan namozda oxirgi rakatga turguncha nima qilmoq lozim?
Javob:– Tashahhudni o’qish miqdoricha qa’dada o’tirib turmoq lozimdir. Savol:– Nima uchun bunday qilmoq lozim?
Javob:– Chunki o’sha rakatning faqat oxirgi rakat bo’lmog’ining ehtimoli bor. Agar voqean u rakat oxirgi rakat bo’lsa, unda qa’daga o’tirmoq farzdir. Shu farzni tark qilmaslik uchun u rakatda ham qa’daga o’tirib turish lozim.
Savol:– Shu tariqa o’qilgan namozning oxirida sajdai sahv qilish lozim bo’ladimi?
Javob:– Lozim bo’ladi, chunki bunda salomni ta’xir qilgan ehtimoli bordir.
🕊2
"Тобеъинлар хаёти" китобидан Урва ибн Зубайр роҳматуллоҳи алайҳи ҳақларидаги мавзуни давом этамиз👇
Азиз меҳмоннинг бошига тушган мусибатлар: ўғлидан, сўнг оёғидан ажралиши, халифа Валид ибн Абдулмаликка ҳам оғир ботди. Шунинг учун Меҳмонга таъзия билдириш, уни сабрга ундаш ва оз бўлсада мусибатини енгиллатиш чораларини излади.
Шу вақт Дамашққа «Бани Абс»дан бир жамоа келган эди. Уларнинг ораларида кўзи кўр киши ҳам бор эди. Халифа ундан кўзининг кўрмай қолишига нима сабаб бўлганини сўраганида, у қиссасини айтиб шундай деди: «Эй мўминлар амири, «Бани Абс»да мендан бой ва мендан кўра хотин ва бола-чақаси кўп киши йўқ эди.
Ҳаётда ўзларидан кўра кўпроқ мусибатланганлар борлигини эшитсалар, шояд мусибатлари енгиллашар», деди.
Шу вақт Дамашққа «Бани Абс»дан бир жамоа келган эди. Уларнинг ораларида кўзи кўр киши ҳам бор эди. Халифа ундан кўзининг кўрмай қолишига нима сабаб бўлганини сўраганида, у қиссасини айтиб шундай деди: «Эй мўминлар амири, «Бани Абс»да мендан бой ва мендан кўра хотин ва бола-чақаси кўп киши йўқ эди.
Бир кун бутун мол-дунёйим, хотин ва болаларим билан қавмимга қарашлик бир водийга келиб тушдим. Тўсатдан катта бир сел келдики, бунақасини ҳаётимда кўрмаган эдим. Бу сел молу-дунёйимни ҳам, аҳли-аёл, бола-чақамни ҳам ҳаммасини оқизиб кетди. Қарасам битта туя ва янги туғилган чақалоғимиз қолибди. Туя асов туя эди бир силтаниб қўлимдан чиқиб кетди. Болани ерга қўйиб туяни кетидан югирдим. Туяга етган эдим ҳам, у ёқда бола чинқириб қолди. Қарасам бўри боламни тишлаб турган экан. Болага югурдим, лекин қутқаришга улгурмадим. Яна туянинг кетидан югуриб уни ушлашга ҳаракат қилдим. Туяга яқинлашганимда оёғи билан тепиб юборди, пешанам ёрилиб, ана шунда кўзим ҳам кўрмай қолди... Шундай қилиб, бир кечада аҳли-аёлим, бола-чақам, мол-дунёйим ва кўз нуримдан айрилиб қолдим...». Унинг бу гапларини эшитган халифа, ёрдамчисига: «Бу кишини меҳмонимиз Урва ибн Зубайрнинг олдиларига олиб бор. Бошига тушган бу мусибатни уларга ҳам айтиб берсин.
Ҳаётда ўзларидан кўра кўпроқ мусибатланганлар борлигини эшитсалар, шояд мусибатлари енгиллашар», деди.
Урва ибн Зубайр Мадинага қайтиб, оиласи ҳузурига кирганида уларга: «Эй аҳлим қайғурманглар, Аллоҳ таоло бизга тўрт фарзанд берган эди, биттасини олиб, учтасини ўзимизда қолдирди. Аллоҳга ҳамд бўлсин. Менга икки қўл ва икки оёқ берган эди, биттасини олиб учтасини ўзимда қолдирди. Аллоҳга ҳамд бўлсин. Аллоҳ мендан озини олиб, кўпини ўзимда қолдирди. Бир марта балолаган бўлса, кўп марта офият берди», деб уларга тасалли берди.
Мадина аҳли ўз имомлари ва олимлари Урва ибн Зубайрнинг қайтганларини билгач, у зотга таъзия билдириш ва ҳол-аҳвол сўраш учун ҳар тарафдан кела бошладилар. Таъзия билдирганлар ичида энг чиройли ва таъсирли сўз Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Талҳанинг сўзи бўлди: «Хурсанд бўлинг, эй Абу Абдуллоҳ, аъзоларингиз ва фарзандларингиздан бири, сиздан аввал жаннатга кетди. Аллоҳ хоҳласа барчангиз бир-бирларингизга эргашасиз. Аллоҳ таоло бизларга, биз муҳтож бўлган, сизнинг илмингиз ва фикрингизни қолдирди. Аллоҳ таоло илмингизни сизга ҳам бизга ҳам фойдалик қилсин. Аллоҳ ажру-савоб берувчи ва гўзал ҳисоб қилувчи Зотдир».
Урва ибн Зубайр бутун ҳаёти мобайнида мусулмонлар учун, ҳидоят нури, нажотга йўлловчи ва яхшиликларга чорловчи бўлиб қолди. Энг катта аҳамиятни болаларга, хусусан ўзининг фарзандлари ва қолаверса бошқа мусулмонларнинг фарзандлари тарбиясига қаратиб, ҳеч бир фурсатни қўймай, уларни тўғри йўлга йўллаб, насиҳат қилиб турарди.
Фарзандларини илм талаб қилишга қизиқтириб айтган сўзларидан: «Болаларим, илм талаб қилинглар ва унинг ҳаққини тўла ўтанглар. Гарчи сиз қавмнинг кичиги бўлсангиз ҳам, илм билан Аллоҳ таоло сизни қавмнинг катталаридек қилиб қўяди». Сўнг: «Бу дунёда илмсиз қариликдан ҳам қабиҳроқ нарса бормикин?!» дер эди.
Яна фарзандларини Аллоҳ азза ва жалла йўлида берадиган садақаларнинг яхшиларини танлаб, чин кўнгилдан беришга даъват этарди: «Болаларим, қавмингизнинг ҳурматли кишисига беришга уяладиган нарсани, Аллоҳ йўлида садақа қилиб юрманглар. Чунки Аллоҳ энг азиз ва энг ҳурматли ва ҳамда энг яхшисини танлаб беришга ҳақли Зотдир».
Уларга одамларни танитиб, уларнинг туб мақсадларини кўра билиш ва англашни ўргатиб шундай дер эди: «Болаларим, гарчи одамлар наздида ёмон киши деб билинган одамдан, бир яхши амал кўрсангиз, унда яхшиликни умид қилаверинг, зеро яхшиликнинг ака-укалари бўлади. Ва гарчи одамлар наздида яхши киши деб билинган одамдан, бир ёмон амал кўрсангиз, ундан эхтиёт бўлинглар, зеро ёмонликнинг ҳам ака-укалари бўлади. Яхшилик ака-укаларига етаклайди ва ёмонлик ҳам ака-укаларига етаклайди, шуни билиб олинглар!».
Яна уларни, гўзал муомалали, ширинсухан ва очиқ чеҳрали бўлишга васият қилар эди: «Болаларим, ҳикматли сўзларда келган: «Сўзинг ширин, чеҳранг очиқ бўлса, одамларга пул бериб турувчи кишидан ҳам суюкли бўласан».
Урва ибн Зубайр одамлар дунёга боқиб, неъматлар билан ҳузурланиб қолганларини кўрса, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг оғир ва машаққатли ҳаётларини эслатар эди. Мана шулардан бирини Муҳаммад ибн Мункадир ҳикоя қилиб берган: «Бир кун Урва ибн Зубайр қўлимдан ушлаб: «Эй Абу Абдуллоҳ, мен холам — мўминлар онаси Оиша розияллоҳу анҳонинг ҳузурларига кирганимда, менга: «Эй ўғлим, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хонадонларида қирқ кунлаб (ўчоққа) ўт ёқилмас эди», дедилар.
Мен: «Нима билан кун кечирар эдингиз?» дедим. Оиша розияллоҳу анҳо: «Хурмо ва сув билан», дедилар.
Мен: «Нима билан кун кечирар эдингиз?» дедим. Оиша розияллоҳу анҳо: «Хурмо ва сув билан», дедилар.
Урва ибн Зубайр етмиш бир йил яхшилик ва эзгуликларга тўла, тақво билан бурканган умр кечирди. Қочиб қутулиб бўлмайдиган ажал унга ҳам келганида, у рўзадор эди. Аҳллари ифторлик ҳозирлашганида, Кавсар суви билан ифтор қилишни умид қилган ҳолда, ифтор қилмади...
Аллоҳ Урва ибн Зубайрдан рози бўлсин!
🕊1
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин! Ассалому алайкум роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ҳайрли кун барчага.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин! Ассалому алайкум роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ҳайрли кун барчага.
🎉2
Ҳилол Ашжаий меҳмони Мунзир Саврийга:
— Эй Мунзир, шайхнинг олдиларига бориб, бир иймонлашиб келмаймизми? — деди.
Мунзир:
— Ҳа, албатта, аслида шайх Робеъ ибн Хусайм билан кўришиб, у кишининг иймон саҳнларида бир соат бўлсада яшашга бўлган завқ-шавқ мени Куфага етаклаб келган. Ҳузурларига киришимизга изн олдингизми? Шайх фалаж бўлиб қолганларидан бери, уйларини лозим тутиб, Роббисига юзланиб, одамлардан четланибдилар, деб эшитган эдим.
давоми бор...
— Эй Мунзир, шайхнинг олдиларига бориб, бир иймонлашиб келмаймизми? — деди.
Мунзир:
— Ҳа, албатта, аслида шайх Робеъ ибн Хусайм билан кўришиб, у кишининг иймон саҳнларида бир соат бўлсада яшашга бўлган завқ-шавқ мени Куфага етаклаб келган. Ҳузурларига киришимизга изн олдингизми? Шайх фалаж бўлиб қолганларидан бери, уйларини лозим тутиб, Роббисига юзланиб, одамлардан четланибдилар, деб эшитган эдим.
Ҳилол:
— Куфа аҳли у кишини билибдики, Робеъ ибн Хусайм шундайлар. Касаллик шайхни ўзгартиргани йўқ.
Мунзир:
— Ундай бўлса яхши, лекин сиз биласизки, шайхларнинг ўзларига хос хусусиятлари бўлади, шунинг учун Робеъ ибн Хусаймнинг ҳузурларига борганимизда ўзимиз хоҳлаган нарса ҳақида сўраймизми ёки шайхга қулоқ солиб у зот хоҳлаган нарсадан эшитганимиз маъқулми?
Ҳилол:
— Агар Робеъ ибн Хусайм билан тўлиқ бир йил ўтирсангиз ҳам, сиз гапирмасангиз ва бирон нарса ҳақида сўрамасангиз у киши гапирмайдилар. Робеъ ибн Хусайм сўзларини зикр, сукутларини фикр қилиб олганлар.
Мунзир:
— Ундай бўлса Аллоҳдан барака сўраган ҳолда қани кетдик.
🍓1
Сўнг Робеъ ибн Хусаймнинг манзилига қараб йўл олдилар. Шайхнинг ҳузурига кириб саломлашгач, ҳол-аҳвол сўрадилар:
— Шайх қандайсиз?
Робеъ ибн Хусайм:
— Заиф ва гуноҳкорман, ризқимни еб, ажалимни кутиб ётибман.
Ҳилол:
— Куфага кучли бир табиб келибди, ижозатингиз билан уни олиб келайми? Робеъ ибн Хусайм:
— Эй Ҳилол, мен шифо ҳақлигини биламан. Лекин мен Од, Самуд (қабилаларини) ва қудуқ эгаларини (яъни Шуайб пайғамбарни ёлғончи қилганлари сабабли қудуққа қулаб ҳалок бўлган кимсаларни) ҳамда шу орадаги кўпдан-кўп қавмлар ҳақида фикр юритдим. Уларнинг дунё ва унинг матоларига ҳарисликларини кўрдим. Улар биздан кўра кўпроқ куч-қудратга
эга эдилар, ораларида табиблар ва касаллар бор эди. На даволовчи қолди ва на даволанувчи...
— Шайх қандайсиз?
Робеъ ибн Хусайм:
— Заиф ва гуноҳкорман, ризқимни еб, ажалимни кутиб ётибман.
Ҳилол:
— Куфага кучли бир табиб келибди, ижозатингиз билан уни олиб келайми? Робеъ ибн Хусайм:
— Эй Ҳилол, мен шифо ҳақлигини биламан. Лекин мен Од, Самуд (қабилаларини) ва қудуқ эгаларини (яъни Шуайб пайғамбарни ёлғончи қилганлари сабабли қудуққа қулаб ҳалок бўлган кимсаларни) ҳамда шу орадаги кўпдан-кўп қавмлар ҳақида фикр юритдим. Уларнинг дунё ва унинг матоларига ҳарисликларини кўрдим. Улар биздан кўра кўпроқ куч-қудратга
эга эдилар, ораларида табиблар ва касаллар бор эди. На даволовчи қолди ва на даволанувчи...
Сўнг чуқур хўрсиниб: «Агар ҳақиқий дард шу бўлганида, ундан албатта даволанган бўлар эдик», деди.
Мунзир:
— Ҳақиқий дард нима унда?
Робеъ ибн Хусайм:
— Гуноҳлар... ҳақиқий дард гуноҳлардир.
Мунзир:
— Уларнинг давоси нима?
Робеъ ибн Хусайм:
— Даво истиғфордир.
Мунзир:
— Тузалиш қандай бўлади?
Мунзир:
— Унинг давоси нима?
Робеъ ибн Хусайм:
— Давоси холис тавба қилишдир. Сўнг йиғлаб юборди, ҳатто кўз ёшлари соқолини ҳўл қилиб қўйди.
Мунзир:
— Сиздек одам йиғлайди-ми?
Робеъ ибн Хусайм:
— Ҳайҳот... Нега йиғламайин?! Мен шундай одамларни кўрдимки (саҳобаларни назарда тутиб) биз уларнинг олдида ўғрига ўхшаймиз.
Ҳилол: «Биз шундай суҳбатлашиб ўтирганимизда, шайхнинг ўғли кириб саломлашди ва: «Отажон, онам сизга яхши ҳолва тайёрладилар. Шундан есангиз қалблари анча таскин топарди, олиб келайми?, деди. Робеъ ибн Хусайм: «Майли, олиб келақол»,
деди. Шайхнинг ўғли ҳолвани олиб келгани чиқиб кетганида, эшикни тақиллатиб бир тиланчи нарса сўраб келиб қолди. Робеъ ибн Хусайм: «Уни ичкарига олиб киринглар», деди.
Мунзир:
— Ҳақиқий дард нима унда?
Робеъ ибн Хусайм:
— Гуноҳлар... ҳақиқий дард гуноҳлардир.
Мунзир:
— Уларнинг давоси нима?
Робеъ ибн Хусайм:
— Даво истиғфордир.
Мунзир:
— Тузалиш қандай бўлади?
Робеъ ибн Хусайм:
— Гуноҳдан тавба қилиб, сўнг унга қайтмаслик билан. Сўнг бизларга тикилиб: «Махфий ишлар...
Махфий ишлар... Одамларга махфий, лекин Аллоҳга ошкор бўлган махфий ишларга хушёр бўлинг! Унинг
давосини изланг!».
Мунзир:
— Унинг давоси нима?
Робеъ ибн Хусайм:
— Давоси холис тавба қилишдир. Сўнг йиғлаб юборди, ҳатто кўз ёшлари соқолини ҳўл қилиб қўйди.
Мунзир:
— Сиздек одам йиғлайди-ми?
Робеъ ибн Хусайм:
— Ҳайҳот... Нега йиғламайин?! Мен шундай одамларни кўрдимки (саҳобаларни назарда тутиб) биз уларнинг олдида ўғрига ўхшаймиз.
Ҳилол: «Биз шундай суҳбатлашиб ўтирганимизда, шайхнинг ўғли кириб саломлашди ва: «Отажон, онам сизга яхши ҳолва тайёрладилар. Шундан есангиз қалблари анча таскин топарди, олиб келайми?, деди. Робеъ ибн Хусайм: «Майли, олиб келақол»,
деди. Шайхнинг ўғли ҳолвани олиб келгани чиқиб кетганида, эшикни тақиллатиб бир тиланчи нарса сўраб келиб қолди. Робеъ ибн Хусайм: «Уни ичкарига олиб киринглар», деди.
Ҳилол: «Мен ҳовлига кирган тиланчига назар солдим, у ўрта ёшли киши экан. Кийимлари йиртиқ, сўлаги оқиб турар, кўринишидан ақли паст эди. Кўзимни ундан узмасимдан шайхнинг ўғли ҳолвани олиб келди. Робеъ ибн Хусайм ҳолвани тиланчининг олдига қўйишга ишора қилди. Ҳолва тиланчининг олдига қўйилгач, у сўлагини оқизиб ҳолвани ейишга
киришди ва шу алфозда уни еб битирди.
Робеъ ибн Хусаймнинг ўғли:
Шу вақт шайхнинг яқинларидан бири келиб: «Эй Абу Язид, Фотима розияллоҳу анҳонинг ўғли имом Ҳусайн қатл қилинибди», деди. Робеъ ибн Хусайм:
«Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиу-ун», деб Зумар сурасининг 46-оятини ўқидилар: «Айтинг: «Эй Аллоҳим!, Осмонлар ва ерни яратувчи Зот! Ғайбу шаҳодатни (яъни яширин ва ошкор нарсаларни) билувчи Зот, ёлғиз Ўзинггина бандаларинг ўртасида улар ихтилоф қилиб ўтган нарсалар ҳақида ҳукм қилурсан».
киришди ва шу алфозда уни еб битирди.
Робеъ ибн Хусаймнинг ўғли:
— Аллоҳнинг раҳмати бўлсин сизга отажон, онам атайин шуни сизга тайёрлаган эдилар. Шундан тамадди қилишингизни биз ҳам хоҳлаган эдик. Сиз бўлсангиз, нима еганини ҳам билмаган, мана бу кишига ҳаммасини едириб юбордингиз, — деди.
Робеъ ибн Хусайм:
— Эй ўғлим, у билмаса ҳам Аллоҳ таоло билади, деб ушбу оятни ўқидилар: «Суйган нарсаларингиздан инфоқ-эҳсон қилиб бермагунингизча ҳаргиз яхшиликка (жаннатга) етмагайсиз. Ҳар қандай нарсани инфоқ қилсангиз, албатта Аллоҳ уни билур» (Оли Имрон: 92)
Шу вақт шайхнинг яқинларидан бири келиб: «Эй Абу Язид, Фотима розияллоҳу анҳонинг ўғли имом Ҳусайн қатл қилинибди», деди. Робеъ ибн Хусайм:
«Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиу-ун», деб Зумар сурасининг 46-оятини ўқидилар: «Айтинг: «Эй Аллоҳим!, Осмонлар ва ерни яратувчи Зот! Ғайбу шаҳодатни (яъни яширин ва ошкор нарсаларни) билувчи Зот, ёлғиз Ўзинггина бандаларинг ўртасида улар ихтилоф қилиб ўтган нарсалар ҳақида ҳукм қилурсан».
Лекин шайхнинг бу дегани хабар келтирган кишига камлик қилдими:
— Унинг ўлими ҳақида нима дейсиз? — деб сўради.
Робеъ ибн Хусайм:
— Нима ҳам дердим, Аллоҳга қайтишади ва ҳисоб китобларини ҳам Аллоҳ қилади, дейман.
Ҳилол: «Қарасам пешин вақти яқинлашиб қолибди:
Мунзир:
— Менга ҳам насиҳат қилинг, Аллоҳ ажрингизни берсин.
Робеъ ибн Хусайм:
— Унинг ўлими ҳақида нима дейсиз? — деб сўради.
Робеъ ибн Хусайм:
— Нима ҳам дердим, Аллоҳга қайтишади ва ҳисоб китобларини ҳам Аллоҳ қилади, дейман.
Ҳилол: «Қарасам пешин вақти яқинлашиб қолибди:
«Менга насиҳат қилинг!» дедим шайхга.
Робеъ ибн Хусайм:
— Эй Ҳилол, одамларнинг мақташлари сени мағрурлантириб қўймасин, зеро улар сенинг ташқи томонингни биладилар. Сен амалингга қайтувчисан, Аллоҳнинг розилиги мақсад қилинмаган ҳар қандай амал эса саробдир.
Мунзир:
— Менга ҳам насиҳат қилинг, Аллоҳ ажрингизни берсин.
Робеъ ибн Хусайм:
— Эй Мунзир, билган нарсаларингда Аллоҳдан қўрқ, билмаганингни эса билувчисига топшир. Эй Мунзир, бирортангиз: «Парвардигоро мен Сенга тавба қиламан» деб кейин тавба қилмаса битта ёлғон бўлади, лекин: «Парвардигоро мени тавба қилишга муваффақ қил», десин, шунда дуо бўлади. Эй Мунзир, таҳлил (ла илаҳа иллаллоҳ), ҳамд (алҳамду лиллаҳ), такбир (Аллоҳу акбар), тасбиҳ (субҳаналлоҳ) айтиш, яхшиликни сўраб, ёмонликдан паноҳ исташ, амри маъруф ва наҳий мункар қилиш ҳамда Қуръон ўқишдан бошқа сўзларда яхшилик йўқдир».
Мунзир:
— Сиз билан мана шунчадан бери ўтирибмиз, лекин шеър айтиб мисол келтирганингизни эшитмадик, аммо бошқа шайхлар шеърни мисол қилиб келтирадилар.
Робеъ ибн Хусайм:
— Бу дунёда айтган ҳар бир сўзинг ёзилиб, у дунёда ўқиб эшиттирилади. Мен ҳисоб кунида номаи аъмолим ўқиб эшиттирилганда, унда бир байт шеър топилишини хоҳламайман, дедилар ва бизга юзланиб: «Ўлимни кўп эсланглар, зеро у сиз кутаётган меҳмонингиздир. Меҳмоннинг ғоиблиги узайиб кетган бўлса, ташриф қилиши яқинлашади». Сўнг йиғлаб: «Қачон Ер (зилзилага тушиб, барча нарса) чил-парчин қилинганда. Парвардигорингиз(нинг ҳукми) ва фаришталар саф-саф бўлиб келганда. (Кофирлар кўришлари учун) ўша Кунда жаҳаннамни ҳам (яқин) келтириб қўйилганда», мана шу Кунда биз нима қиламиз? — дедилар.
— Сиз билан мана шунчадан бери ўтирибмиз, лекин шеър айтиб мисол келтирганингизни эшитмадик, аммо бошқа шайхлар шеърни мисол қилиб келтирадилар.
Робеъ ибн Хусайм:
— Бу дунёда айтган ҳар бир сўзинг ёзилиб, у дунёда ўқиб эшиттирилади. Мен ҳисоб кунида номаи аъмолим ўқиб эшиттирилганда, унда бир байт шеър топилишини хоҳламайман, дедилар ва бизга юзланиб: «Ўлимни кўп эсланглар, зеро у сиз кутаётган меҳмонингиздир. Меҳмоннинг ғоиблиги узайиб кетган бўлса, ташриф қилиши яқинлашади». Сўнг йиғлаб: «Қачон Ер (зилзилага тушиб, барча нарса) чил-парчин қилинганда. Парвардигорингиз(нинг ҳукми) ва фаришталар саф-саф бўлиб келганда. (Кофирлар кўришлари учун) ўша Кунда жаҳаннамни ҳам (яқин) келтириб қўйилганда», мана шу Кунда биз нима қиламиз? — дедилар.
Ҳилол Ашжаий: «Робеъ ибн Хусайм сўзларини тугатмадилар ҳам, пешин намозига азон айтилиб қолди. Ўғилларига қараб: «Қани кел, муаззиннинг чақириғига ижобат қилайлик», дедилар. Шайхнинг ўғли бизларга: «Масжидга олиб чиқишга ёрдамлашиб юборинг! Аллоҳ ажрини берсин», деди. Шайхни кўтардик, ўнг қўлларини ўғилларининг елкасига чап қўлларини менинг елкамга қўйиб масжидга йўналдик, унинг оёқлари ерни чизиб борарди. Шунда Мунзир: — Эй Абу Язид, сизнинг бу ҳолингизда, намозни уйингизда барпо қилишга рухсат берилганку.
Робеъ ибн Хусайм:
— Ҳа, сенинг айтганинг тўғри, лекин мен муаззиннинг: «Ҳаййа алал фалаҳ» «Нажотга келинглар», деган чақириғини эшиттим. Сизлардан бирортангиз нажотга чақириқни эшитса, эмаклаб бўлса ҳам борсин!