Warbaahinta CNN ayaa ku warrantay inay Iiraan keliya oggolaasho ay ku maraan marin-biyoodka Hormuz siisay maraakiibta si degdeg ah uga jawaaba nidaamka cusub oo bixiya kharashaadka lagu marayo Hormuz,maraakiibta aan bixin lacagtaas waxaa laga celiyay inay ka gudbaan.

Warbixintan ayaa sidoo kale lagu sheegay ujeeddada ka dambeysay inay Iiraan dib u xirto marinka inay la xiriirto go’doominta Mareykanka iyo jebinno soo noqnoqday ee xabbad-joojinta.

85% dadka Mareykanka waxay aaminsanyihiin inuusan Trump ku guuleysan karin dagaalka Iiraan oo 40 maalin oo dagaal khasaare ah uu la galay Iiraan , kaasoo wax natiijo ah aan lagu gaarin, halka keliya 15% ay aaminsanyihiin yoolalka dagaalka inuu gaaray , sida lagu sheegay cod aruurin uu sameeyay wargeyska Politico.

Madaxweynaha Brazil,Lula da Silva ayaa hadal uu maanta jeediyay wuxuu yiri; “Waa inaan joojinaa inaan been ka sheegno dadka kale si aan u burburinno. Dalalka Latin Ameerika waxaa lagu tilmaamaa inay yihiin meel daroogo laga ganacsado, si loo takooro oo loo beegsado, halka dunidda Carabta loo sawirro inay yihiin dhulka argagixisada , marka yaa ah kuwa wanaagsan ee dunidan ku nool?”

Trump, wuxuu aaminsanaa guul uu ka gaaro dagaalka Iiraan inay u fududeynayso fursad uu dib ugu qaabeyn karo nidaamka caalamka, sarena ugu qaadi karo awoodda Mareykanka, sida uu baahiyay wargeyska Wall Street Journal oo xiganaya saraakiil ka tirsan Aqalka Cad.

Fiiro gaar ah;

Waxay u noqon lahayd Trump , arrin muhiim ah guul deg deg ah oo uu ka gaari lahaa Iiraan, sababtoo ah wuxuu xoojin lahaa xakameynta Mareykanka ee bariga dhexe , halka haddii Mareykanka uu nidaam xulafo ah u beddeli lahaa Iiraan ay ka dhignaan lahayd go’doomin fadeexad ah inuu wajaho Shiinaha oo 80% shidaalka Iiraan qiimo jaban ku iibsan jiran, ka dib Venezuela oo 90% uu iibsan jiray shidaalkeeda, waxaa kaloo meesha ka bixi lahaa hamiga dalalka bariga ee Ruushka iyo Shiinaha ay hoggaamiyaan oo doonayay inay dhisaan xulafo ka soo horjeeda Mareykanka, waxayna dunidda kale kala kulmi lahaayeen qaadacaad iyo ceeb aan dhammaad lahayn.

Hadda, dagaalka Iiraan wuxuu isku rogay mid daalinaya Mareykanka oo soo saaray hababka Mareykanka lagu cadaadin karo, waxaana gacanta Trump ka baxay xakameynta dagaalka, taa oo ay Iiraan ku gaartay inaysan is dhiibin dagaal socday wax ka badan 40 maalmood, si kasta oo cadaadis xoog leh loo saaray oo bambooyin culus lagu garaacay.

Shalay, hoggaamiyaha sare ee Iiraan, Mojtaba Khamenei oo farriin baahiyay wuxuu yiri ; “ Iiraan keliya ma difaacayso jiritaankeeda ee sidoo kale waxay u dagaallamaysa Bulshada Muslimiinta, Bariga Dhexe iyo madax bannaanida caalamiga ah.”

Ka warran Mareykanka oo Iiraan ku jebin lahaa toddobaadka u horreeyay ee dagaalka, sida uu filayay Trump?

Shuruuc nooce ah ayuu ku soo rogi lahaa dalalka khaliijka?

Waxaad maqasheen Trump oo maalmihii u horreeyay ee dagaalka sheegaya inuusan waxba uga baahnayn shidaalka khaliijka oo uu helayo shidaalka Venezuela, dabcan hadda hadalladaa wuu lumiyay Trump oo wuxuu raadinayaa sawir guul u eg oo dagaalkan uu ka heli karo, wuxuuna dalalka khaliijka ku sheegay xulafo muhiim ah.

Dagaalkan wuxuu sidoo kale burburiyay kibirka nidaamka Israa’iil ee Netanyahu uu hoggaamiyo , maaddama ay hadda xisaabtu u dhaxeyso Iiraan iyo Mareykanka, oo aysan lahayn awood ay wax ku dheelli-tirto, waxayna isku rogtay Israa’iil nidaam ku tiirsan Mareykanka, halka ay isku muujinaysay awoodda bariga dhexe , iyagoo ku dhex lumay dagaalkan , hab kasta oo guul-darro dagaalkan uu ku dhammaadana waxay soo dedejin kartaa in meesha laga saaro nidaamka Netanyahu oo mar horaba bannaanbaxyo iyo mucaaradad kala kulmaya gudaha Israa’iil. Waxa keliya ee Netanyahu uu sameyn karana waa inuu xoogiisa isugu geeyay sidii heshiis kasta loo fashilim lahaa, taa oo aan caddeyn illaa inta ay sii shaqeyn karto.

Keliya labo maalin ayaa ka harsan xabbad-joojintii labada toddobaad, calaamadaha oo dhana waxay u muujinayaan suragalnimo dagaal, taa oo ka dhigan Trump wali kama tanaasulin inuu guul ka raadiyo dagaalkan, halka Iiraan ay isku diiday in ay dabacdo iyo wax tanaasul ah inay muujiso, iyadoo wali ku hanjabaysa inay u diyaarsantahay dagaal ay isku difaacayso.

Waqtiga wuxuu la jira Iiraan, oo dagaal kasta oo dheer uma wanaagsana Mareykanka , labo arrinba ; gudaha Mareykanka iyo caalamka qiimaha shidaalka ayaa sare u kacaya , taa oo sare u qaadaysa cadaadiska nidaamka Trump uu la kulmi karo, halka xisbiga Jamhuuriga dhexdiisa looga arko sii socoshada dagaalka inay baabi’inayso awoodda xisbiga uu ku leeyahay labada gole ee Baarlamaanka Mareykanka , marka la qabto doorashada dhexe ee November-na ay shacabka Mareykanka caradooda kula dul dhici karaan.

48 saac ee ina soo aaddan ayaa noqon kara , saacado muhiim ah oo caddeynaya haddii heshiis dhab ah la gaari karo ama dagaal dheer oo cidna aysan ka faa’iido ka heli karin la aadi doono.

Guddoomiyaha Baarlamaanka Iiraan,Mohammad Bagher Ghalibaf ayaa yiri: “ Diyaar baan u ahay inaan dalkeyga u shahiido oo dhiigeena u daadino, si aan u ilaalino sharaftiisa,dhibaato kasta waan u adkaysan doonaa.”

Trump ayaa la tacaalaya walaac iyo cabsi la xiriirta dagaalka Iiraan, halka la-taliyeyaashiisa ay billaabeen inay fogeeyaan qolka xaaladaha deg deg ah oo looga hadlo dagaalka Iiraan, iyagoo u arka dulqaad la’aantiisa iyo degdegiisa inaysan xaaladda waxba ka tari karin, sida uu baahiyay wargeyska Wall Street Journal.

Madaxweynaha Brazil, Lula da Silva ayaa yiri:

Duullaankii lagu qaaday Ciraaq wuxuu ahaa been. Xagee ku dambeeyeen hubka wax gumaada ee la sheegay in Saddam Hussein haystay? Waligood lama helin.

Duullaankii ay Faransiiska iyo Ingiriiska ku qaadeen Liibiya wuxuu ahaa been kale oo khasaare aad u weyn geystay waqtigaas.

Weerarka iyo xasuuqa ay Israa’iil ka waddo Qasa waa been kale oo aad u weyn.

Haddana duqeymaha Israa’iil ka waddo Lubnaan maxaa lagu marmarsiyoonaya?

Haddana duullaanka Mareykanka ku qaaday Iiraan , sidoo kale muxuu yahay marmarsiyaha? waa isla wixii aan horey usoo aragnay ee beenta ahaa.”

Trump ayaa u sheegay warbaahinta ABC News in Iiraan ay samaysay xadgudub culus oo ku saabsan xabbad-joojinta, isagoo ula jeeda inay Iiraan dib u xirtay marin-biyoodka Hormuz,balse wuxuu tilmaamay inuu aaminsanyahay heshiis nabadeed in la gaari karo.

Wax ka yar 48 saac ayaa ka dhiman muddada xabbad-joojinta Mareykanka iyo Iiraan, illaa hadda Mareykanka ayaa sheegay inuu wafdiga wada-xaajoodka u dirayo Pakistan, xilli uu Mareykanka dhinaca kale xoojiyay iskudayada uu ku cadaadinayo Iiraan,iyadoo wali ay jirto cunaqabateyntii Mareykanka uu saaray dekedaha Iiraan oo ay weheliso qorshe uu Mareykanka ku doonayo inuu ku beegsado maraakiibta Iiraan ee ku sugan biyaha caalamiga ah, tallaabo lagu sheegay in sare loogu qaadayo cadaadiska Iiraan.

Balse, Iiraan ayaa ka fogeynaysa wada-hadallada in lagu mashquuliyo ka hadalka cunaqabateynta la saaray dekedaheeda iyo hanjabaadaba lagu beegsanayo maraakiibteeda, taa beddelkeeda waxay ku xirtay wafdi ay u dirto Pakistan shuruud ah in marka hore Mareykanka uu cunaqabateynta ka qaado dekedaheeda.

Mareykanka sidoo kale, ciidan iyo maraakiib dheeraad ah oo la sheegay inay xoojinayaan go’doominta dekedaha Iiraan ayuu u dirayaa bariga dhexe , mana jirto wax awood militari oo is dhintay, waxaana sare loo qaadaya xoogga militari ee Mareykanka horey uga joogay gobolka, xilli Trump uu ku hanjabayo haddii aan heshiis la gaarin inuu dib u billaabayo duqeymaha ka dhanka ah Iiraan, taa oo muujinaysa sida ay xaaladdu wali sare ugu socoto oo aysan jirin wax isbeddelo ah ama calaamado muujinaya in la joogo marxalad dagaalka lagu soo afjari karo.

Israa’iil, ayaa dhankeeda lagu warramaya inay isku diyaarinayso inay burburto xabbad-joojinta oo dib u bilowdo dagaalka, si cadna dagaal kasta oo dib loogu laabto wuxuu noqon karaa mid dheer oo aan faa’iido u lahayn dhinacyada oo dhan, saameynta dagaalkana sare u qaadaysa.

Daqiiqad kasta oo ku sii dhawaanaysa 22 bishan April, ayaa ah mid muhiim u ah bariga dhexe iyo caalamka oo si deg deg ah u wajahaya saameynta ka dhalanaysa dagaalka oo kororka qiimaha shidaalka ugu horreyo.

Telefishinka Al Jazeera ayaa ku warramay, isagoo soo xiganaya sarkaal sare oo Iiraani ah, in Iiraan ay aaminsan tahay in Trump uu qorsheynayo khiyaano ka dhan ah.

Sarkaalkaas wuxuu sheegay in ay jirto suurtagalnimo weyn oo ah in Mareykanku uu isu diyaarinayo inuu dib ugu laabto dagaalka, taas oo ka duwan hadallada uu Trump warbaahinta ka sheegay ee ah in la billaabo wareeg labaad oo wadahadallo ah ama la sii wado xabbad-joojinta.

Barakac ayaa xilligan ka socda koonfurta Lubnaan, iyadoo ay muuqato inaysan shaqeyn xabbad-joojintii uu Trump ku dhawaaqay, oo ay jirto suragalnimo ay Israa’iil dib u billaabayso duqeymaheeda koonfurta Lubnaan, sida uu weriyey telefishinka TRT.

Ciidamada Mareykanka ayaa rasaas ku furay markab ganacsi oo ay Iiraan leedahay si ay ugu qasbaan inuu dib ugu laabto biyaha Iiraan, sida ay waxyar ka hor werisey wakaaladda wararka Iiraan ee Mehr.

Trump ayaa shaaca ka qaaday in ciidamada badda Mareykanka ay gacanta ku dhigeen markab ganacsi oo Iiraan leedahay, kaas oo uu sheegay in magaciisu yahay TOUSKA. Wuxuu tilmaamay in markabku diiday digniin ay siiyeen ciidamada Mareykanka xilli uu marayay Badda Gacanka Cumaan.

Trump wuxuu sheegay in howlgalka uu fuliyay markabka dagaalka ee USS Spruance (DDG-111), islamarkaana rasaas lagu furay markabka ay gaartay qaybta matoorka si loo joojiyo. Wuxuu intaas ku daray in hadda la baarayo waxa uu markabku sido, iyadoo ciidamada Mareykanka ay si buuxda gacanta ugu hayaan.

Dhanka kale, waxyar ka hor wakaaladda wararka Iiraan ee Mehr News Agency ayaa baahisay in ciidamada Mareykanka ay rasaas ku fureen markab ganacsi oo ay Iiraan leedahay.

Telefishinka dowladda Iiraan ayaa hadda baahiyay in Iiraan aysan hadda qorsheynayn inay ka qeyb gasho wadahadallo kale oo ay la yeelato Mareykanka, iyadoo ku eedeysay inuu Mareykanka ku xad-gudbay xabbad-joojinta, loona baahanyahay inuu cunaqabateynta ka qaado dekedaha Iiraan,xilli xabbad-joojintii labo toddobaad ay ka harsantahay wax ka yar 48 saacadood.

Warbaahinta Axios oo ku dhow Aqalka Cad ayaa ku warrantay inay Iiraan aaminsantahay hadallada dejinta xiisadda ee ka soo baxaya Trump, inay yihiin kuwa lagu qarinayo howlgal kale oo militari oo Mareykanka uu qorsheynayo, waxayna Iiraan u sheegtay dhex dhexaadiyaasha in dagaal kale oo Mareykanka ku qaado inuu noqon karo mid ka ballaaran dagaal kasta oo hore , saameyntiisana ay gaari karto goobaha aan horey dagaalka loo gaarsiin.

Israa’iil ayaa duqeymo carruur iyo waayeel ay ku geeriyoodeen caawa ka gaysatay bartamaha iyo koonfurta marinka Qasa ee dhulka Falastiin, halka taangiyada Israa’iil ay gudaha u galeen tuulooyin ku yaalla koonfurta Lubnaan, sida ay werisey Al Jazeera.