#Ибрат бекати


МУЗЛАТГИЧДАГИ АЁЛ...

Гўшт фабрикасида ишлайдиган бир аёл иш тугагандан сўнг музлаткичларни текшириш учун кирганда эшик бехосдан ёпилиб аёл музлаткични ичида қолиб кетди. Аёл овози борича бақириб ёрдам сўради. Музлаткич эшигини тепди, йиғлади, аммо ҳеч ким эшитиб ёрдамга келмади.

Иш вақти тугагани учун ҳамма ишчилар уйларига кетиб бўлишган эди. Орадан бир икки соат ўтгандан кейин музлаткич эшигини эшик ёнида турадиган қоровул очди. Аёл ҳайрон бўлиб қоровулдан сўради:
- Сиз мени музлаткичга қамалиб қолганимни қаердан билдингиз? Ахир, цех ичини текшириш сизнинг вазифангизга кирмайди-ку?
- Мен ўттиз беш йилдан бери шу ерда ишлайман. Бу ерга қанчаси келиб кетади, лекин бирортаси мен эшик тагида туриб уларни келиб-кетишини кузатишимни сезишмайди. Гўёки мен йуқдек одамман уларга. Аммо, сиз ҳар куни эрталаб мен билан саломлашиб кечки маҳал хайрлашиб кетасиз.  Биргина сизни шу кўнгил учун ҳол-аҳвол сўраганингиз учун мен ўзим инсон эканимни ҳис қиламан. Эрталаб салом бериб ишга кириб кетдингиз, аммо иш тугагандан сўнг сизни хайрлашиб чиқиб кетишингизни кўрмаганим учун ичкарида бирор нарса бўлгандир, деб хабар олиб киргандим - деди.

P.S.: Ҳеч қачон бировни камситманг. Оёқ остингиздаги тош бирор куни сизга ҳайкал бўлиши мумкинлигини унутманг!

Интернетдан олинди.

#Ҳикоя


Хайринисо ҳоланинг келини туғруқ пайтида вафот этди.  Оила қайғуга чўмди.  Туғруқхона эшиги олдида ухламай, чўнтаги ичидаги оҳирги пулини суюнчига атаб, ғижимлаб турган Имомалига ноҳуш ҳабар айтилганда ғамдан чўкка тушиб қолди.
     Гўдак тирик,  она эса...
      Мотамдан сўнг,  Ҳайринисо ҳола  гўдаккинага нима беришни билмай боши қотди,  қишнинг кунида тўрт маҳал-беш уй наридаги аёл келиб эмизиб кетди.  Кўкрагига совуқ тегиб,  зинғиллаб қолгач,  у ҳам келолмасликка  узирини айтди.
       Ғамдан букчайиб қолган Имомалини биғиллаётган боласи билан қолдириб, Ҳайринисо ҳола- қишлоқда "яхши одам"  бўлиб танилган масжид имомининг уйини қора тортиб кетди. 
       Домлага дардини айтди, эчки сути зарурлигини,  имкон бўлса оз-оздан пулини узиб олишини,  лекин қўлида сотиб олишга арзигулик  пули йўқлигини айтди. 
    Домла ҳақиқатда яхши одам экан, энг зотдор эчкиларидан бирини икки эгиз улоқчаси билан, ҳатто бошқаларга ўхшаб,  ирим қилиб- бўйинтуруғини олиб қолмасдан, шундоқлигича  Ҳайринисо ҳолага тутқазди.
     -Аллоҳ таоло йўлида беминнат беряпман- ҳадя, илоҳим норасиданинг оғзи оққа етиб, солиҳ йигитлардан бўлиб, вояга етсин.
     Қувончдан ва ғамдан йиғлаб юборган- аёл дуо қила-қила эчкини улоқчалари билан етаклаб уйига кетди.
      Баҳор келди.
    Уч ой эчки сутини ичган гўдакка эт битиб, кулиб  "гав-гув" қилиб, ҳаммани ўзига қаратиб,  анча катта бўлиб қолди.
     Қудалар бир-икки сўраб келишди, олиб кетайлик деб. Ҳайринисо бермади, берса ичи ҳувиллаб қолишидан қўрқди.
       Гўдакнинг-ку ризқини Аллоҳ таоло йўқ жойдан етқазди, катталар эса анча  рўзғордан тортилиб қолишди. Баъзан эчки икки боласидан орттириб берадиган ярим  косагина сутга "суқимиз кирмасин" деб кўзларини олиб қочишарди.  Шундай кунларнинг бирида Имомали гап бошлади:
    -Она, бундай юраверсак бўлмас, Рассига кетмоқчиман, у ёқдан Аллоҳ берса пул юбориб тураман, бир ризқимни излаб кўрай...
      Ҳайринисо бошида рўйхушлик бермади, бора-бора ўзи ҳам ўйлаб кўриб рози бўлди. Энди йўлкирага пул топиш керак. Имомали уч-тўрт кишидан пул сўради, ҳамма ўзининг важини айтиб, пул бермади. Тўғри-да ҳозир ҳамманики ўзига зўрға етиб турибди.
     Иккаласининг ҳам оҳирги тикилган кўзлари- эчки бўлди.
     "Ёдгорали анча катта бўлиб қолди. Янаги ойдан нон чайнаб берса ҳам бўлар балки..."
    Ғира-ширада Ёдгоралини қўшни келинга омонат беришиб, она-бола эчкиларни етаклаб, бозорга йўл олишди.
Бозорда одамлар зотдор эчки  ва улоқчаларга анча қизиқиш билдиришди.  Фақат Имомали бисотидаги шугина эчкиларни  арзон-гаров  сотгиси келмади. 
       Шу пайт кутилмаган воқеа юз берди,  бозорга домла кириб келдилар.  Одамлар ҳурмат билан қўшқўллаб саломлашишга шошилишди. 
      "Камбағалнинг дови юрмас экан-да,  энди домла олдида нима диган одам бўлдим"- изтиробдан йиғлаб юборди Ҳайринисо ҳола.
     " Илоҳим кўрмасинлар,  кўрмай қолсинлар"- деб тескари томонга қараб, паналаб олди.
     Аксига олиб,  эчкилар ўз эгаларини таниб- маъраб қолишди.
    -Ие...  Жониворлар,  сизлар ҳам шу ердамисизлар?!...
      Ҳайринисо уятдан рўмоли учини тишлади.
     -Ассалому алайкум- Ҳайруннисо тинчмисизлар,  норасида анча катта бўлиб қолдими?!
     Ҳайринисо ҳола энди батамом йиғлаб юборди.  Четда ер чизиб турган- Имомали келиб,  бош эгиб, қизариб  ўзи вазиятни тушунтирди.
     -Эчки бозорга қанчага кирди?!
    Имомали ғулдираб бозор қўйган нарҳни айтди.
   -Ўзи сизга қанча пул керак?!
     Имомали Россияга автобусда кетаётганини,  самолёт ёки поездга пули етмаслигини тушинтирди.
    -Иш бўлса ишлайсизми?!  Масжиднинг қоровулчилигига ойлик оз, сизга  бошқа бирор жойдан иш қидириб кўрамиз.  Ҳозир мен сизларга эчки учун-  бозор сўраган пулни бераман,  эчкини эса уйга қайтарасизлар,  гўдаккина ҳали барибир норасида...
Оғзидаги ошни олиб қўймайлик...
      Шу сўзларни айтиб домла чўнтагидан пул олиб,  санаб Имомалига тутқазди.

​​-Йўқ,  ундай қилманг,  ўзи юзимиз шувут домлааа,  сизга  икки марта юкимизни ортсак,  уят бўладии...  Ҳайринисо ҳоланинг овози ва "ҳай-ҳай" лаши атрофдаги одамларни ҳам жалб қилди.  "Нима экан,  нима бўлибди"  деб бир-биридан
сўрашлар бошланиб кетди.  Воқеадан ҳабардор бўлиб турган икки-уч киши ёнбошига қараб тушунтиришни бошлади.
     Энди одамларнинг ҳай-ҳайлаши, ғовур-ғувури кучайди.
     -Эй аҳли мусулмон,  ҳурматли домламиз шу ҳайрли ишга бош қўшган эканлар,  биз қараб турсак бўлмас,  борми Аллоҳ йўлида атагани борлар...
    Кимдир шунақа деб ҳайқирди.
    Ҳайринисо ҳола ўтириб, ҳиққиллаб  йиғлашга тушди.  Бечора кампир ора-орада "Олма Имомали, олмагин... уят бўлади!" деб қўярди...
      Оломон эса бир қийиққа пул йиғишни бошлаб юборган эди....
   
Азизахон  Исмоилова

Реакция белгилаб куямиз 😊

👆👆👆👆 осон озишни истаганлар учун, энг керакли усул.

#Ҳикоялар

СИРПАНЧИҚ.

(ибратли ҳикоя)

Қўнғироқ чалиниб, 3-дарсдан чиққан Дилбар шошилганча зиналардан туша бошлади. Онаси билан бозорга боришга келишиб қўйишганди, бутунлай ёдидан кўтарилибди. Шошилганча энг охирги зинапояга оёғини қўйганини билади, саҳарлаб ёғиб берган қор музлаб қолган экан, ўзини бошқаролмай қолди.
"Вой” дедию кўзларини чирт юмиб олди. 
Сирпаниб, йиқилиши аниқ эди. 
Яхшиямки, қайдандир келган бақувват қўллар тутиб қолди қиз билакларини. Кўзини очдию "Хайрият!”-деб юборди. Сўнг қаршисида ўзига жилмайиб қараб турган нотаниш йигитга кўзи 
тушиб, дув қизариб кетди. 
– Эҳтиёт бўлинг, ер сирпанчиқ, – 
йигит шундай дея тепага чиқиб 
кетди. Дилбар бир зум каловланиб 
турди-да, онасини куттириб 
қўймаслик учун бекатга қараб 
чопди... 

* * * 

– Дилбар, банкка бориб келинг! 
Ҳисоботларни ҳам олинг! 
Бошлиғининг буйруғига эътироз 
билдириб бўлармиди? Кўча совуқ, 
қор бўралаб ёғиб турганига ҳам 
қарамай, ноилож бир талай 
қоғозларни қўлтиқлаганча банкка 
қараб йўл олди. Таксидан 
тушаркан, ҳар бир қадамини санаб 
босар, "ишқилиб, сирпаниб кетиб, 
шарманда бўлмай-да” деб пичирлаб қўярди. 
Ана эшик! Оз қолди. Қиз эшикни 
ўзига тортди-ю, оёқлари ердан 
узилгандек бўлди. Қўлларидаги 
ҳужжатлар бир томон, ўзи бошқа 
томонга... Йўқ. Ўзи йиқилмади. 
Қаердандир пайдо бўлган бақувват 
қўллар билагидан тутиб қолганди. 
Ерда ётган қоғозларни тераётган 
йигитга миннатдорчилик 
билдириш учун оғиз жуфтлаган 
Дилбарнинг гапи оғзида қолди. 
Эҳтиёт бўлинг, ер сирпанчиқ... 
Бу ҳолатнинг қачонлардир 
бўлганини эслаган Дилбар ушбу гап 
ҳам такрор қайтарилаётганини 
эшитиб кулиб қўйди. Қизни 
таниган йигит ҳам кулиб юборди. 
Тасодиф танишувга баҳона бўлдию 
сўзлар-сўзларга уланиб кетди. 
Суҳроб шу банкда ишлар экан. 
Шунчаки танишликдан бошланган 
муносабатлар дўстлик, дўстлик 
эса... бора-бора беғубор туйғулар 
этагини тутди. 
Орадан кунлар ўтди. Икки ёрти 
қалбни бирлаштирган, кўнгил 
ришталарини туташтирган оппоқ 
қор оппоқ орзуларга эланди. 
Тақдир сирпанчиғида йиқилаёзган 
Дилбарни Суҳробнинг қўллари 
тутиб қолди. Ва бу қўллар уни 
"Бахт уйи”га етаклади. 
Ширин орзулар рўёби-ю висол 
байрамини нишонлашаётган 
кунларида ҳам табиат ўзининг 
оппоқ либосини кийиб олди. Ерга 
оқ гиламдек тўшалган қорни 
авайлабгина босаётган, сирпаниб 
йиқилишдан чўчиётган келинчак 
ёнидаги азиз инсони, куёв 
бўлмишнинг қўлларидан маҳкамроқ тутишга ҳаракат қиларди.
Тўйхонадан чиқишиб, шоҳона безатилган машина томон 
юриб боришар экан, Суҳробни 
ўртоқлари чақириб қолишди. Шу чоқ оппоқ ҳарир кўйлагининг этакларини қўлида ушлаганча бир- бир босиб, машинага яқинлашаётган Дилбарнинг қўрққани юз берди, баланд пошнали оппоқ туфлилар 
яхмалакка дош беролмай қолди. 
"Тамом бўлдим...” дея ўйлаган 
келинчак кўйлаги этакларини 
қўйиб юбориб, доимги одати, 
кўзларини юмиб олди... 

Йиқилмади.

Ўша қадрдон, бақувват қўлларни ҳис қилди билакларида. Жўралари билан 
суҳбатлашаётган бўлса-да, хаёли 
Дилбарда бўлиб турган Суҳроб энг 
сўнгги лаҳзада улгурганди. 
– Яхшиям тутиб қолдингиз! Бу 
сафар йиқилсам керак, деб 
ўйлагандим. 
– Сени қараю! Эҳтиёт бўл-да, Ер 
сирпанчиқ! Қўрқма, мени ушлаб 
ол... 

* * *

– Алло, қаердасан? 
– Поликлиникадаман. 
Чақиртиришган экан. 
– Хўп, майли. Эҳтиёт бўлгин! 
Турмуш ўртоғи билан хайрлашиб, 
телефонини ўчирган Дилбар оғир 
қадамлар билан эшикка яқинлашди. Қорни анча катталашиб қолганига юриши ҳам қийинлашиб қолганди. Яқинда фарзандли бўлишади. Эшикдан чиқдию еру кўкни тўлдириб 
ёғаётган қорга қараб, бир нафас 
туриб қолди. Сирпаниб кетишдан 
қўрқди. Ўзидан ҳам кўра юраги 
остида ураётган миттигина юракча 
учун қўрқди. "Қандай қилиб тушиб 
олсам...” деб турганди ҳамки, кўзи 
ўзи томон шошилиб келаётган 
Суҳробга тушди. 
– Бари бир кўнглим бўлмади. 
Қўрқиб турганингни билгандим. 
Кел, мени ушлаб ол. Эҳтиёт бўлиб 
туш! Ер сирпанчиқ. 

Иккиси ҳам шу жумлалардан кейин 
кулиб юборишди. Зиналардан бир-бир босиб тушар экан, Дилбар ҳаёт йўлларида шундай
халоскори борлигидан ва у ҳамиша ҳар қанақа қору сирпанчиқда ҳам суянчиқ бўла олишидан тинмай Аллоҳга шукроналар айтарди!

Самодил.

Туй. 18-кисм.

Қишлоқдан чиққан машиналар катта йўлдан бир чақирим юрар-юрмас зулмат 
бағридаги дарахтлар орасидан Исмат бошлиқ йигирматача йигит йўлга чиқди ва 
кўчани тўсиб олди. Олдинда кетаётган “Нексия” кескин тормоз бериб тўхтади. Унинг 
ортидан кейингиси. Энг орқада келаётган “Дамас”ни бошқариб келаётган Файзулла 
ҳайрон бўлиб олдинроққа ўтди ва йўлни тўсиб турган, сўйил, арматура, тошлар билан 
қуролланган йигирматача йигитни кўрди. Уларнинг жимгина совуққон туришида недир 
бир ваҳм, ваҳшат мужассам эди. 
– Э, қиз вечерлариниям!.. – деб юборди Файзулла жаҳл билан. 
Маҳфират чеча эса: 
– Вой ўлай, ҳали бунақасиям бормиди! – деди ваҳима билан. 
Файзулла отилиб машинадан тушди. Гўё “Дамас” эшигининг очилиб-ёпилиши сигнал 
вазифасини ўтагандай бирдан йўлтўсар йигитлар ваҳшиёна қичқирганларича 
машиналар томон отилишди. Машиналар устига тош-кесаклар даранглаб ёғилди. Жон- 
жаҳди билан куёв ўтирган “Нексия” ёнига югуриб етиб олган Файзулла эшикка 
ёпишаётган безори йигитлардан бирини тепиб юбораркан, “Нексия” капотига кафти 
билан даранглатиб урди. 
– Бос! Бос! – дея қичқирди Файзулла жон ҳолатда. 
Шундан сўнг Файзулла машина чироқлари ёруғида йўлни тўсиб турган икки йигитни 
кўрди ва улар томон отилди. Файзулла иккала йигитни икки томонга итариб юборди. 
Мотори ўчмай турган “Нексия” чийиллаб олдинга интилди. “Нексия”нинг қизил орт 
чироғи тобора узоқлашиб кетаверди. Қолган машиналар эшиклари қарсиллаб очилиб- 
ёпилди. Куёвжўралар Файзуллага ёрдамга ошиқишди. Улар орасида титраб-қалтираб 
турган, монтировка ушлаб олган Азим ҳам кўринди. 
Йўлтўсарлар Файзулла бошлиқ куёвжўраларни аста ҳалқа шаклида ўраб олишди. 
Қўлидаги узун арматурани кафтига уриб-уриб қўяётган Исмат ёвузона илжайганча 
куёвжўралар орасидан зўр бериб Набини қидирарди. Иккала гуруҳ бир-бирига 
яқинлашиб кела бошлади…
Худди шу маҳал қишлоқдан чиқишдаги қайрилишда яна бир машинанинг бурилгани 
кўринди. Ўткир нурлар кўзга ташланди. Боя раққоса Гулбаданга тегажаклиқ қилган уч 
йигит Исматнинг ёнига келишди. 
– Исмат, бизнинг ўлжа ҳам келиб қолди. Биз уни олиб кетайлик, кейин бу ерда 
ўзларинг бемалол разбор қилаверасизлар, – деди биринчи йигит. 
Бу орада жуда тез келаётган “Нексия” яқин келиб қолди ва кескин тормоз бериб, 
нарироқда тўхтади. Машина эшиги очилди, ҳофиз Рашиднинг қалтираган овози 
эшитилди: 
– Йигитлар, мен тўйларингда хизмат қилган артистман. Мени ўтказиб юборинглар. 
– Орқада ўтирган Гулбаданни ташлаб кетсанггина ўтасан. Бўлмаса йўқ! – дея дўқ урди 
улкан сўйилини намойишкорона тарзда кўз-кўзлаётган иккинчи йигит. 
Ҳофиз энгашиб ким биландир пичирлаб гаплашди. 
– Раққосам сизларга қоламан деб ваъда бермаган экан, – деди ахийри ҳофиз бошини 
кўтариб. 
– Берган, ваъда берган! – деди учинчи йигит ишонч билан. – Сен ташлаб кетавер, биз 
ўзимиз бу масалани ҳал қилиб оламиз. Бўл тез! Ё ўзингнинг ҳам, машинангнинг ҳам 
тит-питини чиқариб ташлайликми? 
Ҳофиз яна энгашиб орқада ўтирган Гулбадан билан ниманидир пичирлашди. 
– Йигитлар, илтимос, бу масалани эртага, ичмаган пайтларинг гаплашайлик. 
– Э, онангни!.. – Ёмон сўкинди учинчи йигит. – Ташла дегандан кейин яхшиликча 
ташла-кет-да! Нима қиласан гапни чўзиб! 
– Йигитлар… ахир меҳмонларингмиз… – аянчли овозда ялинишга ўтди ҳофиз. 
– Энди ўзингдан кўр!
Бу гапни сўйил кўтарган йигит айтди. Шундан кейин учала йигит бирданига олдинга 
ташланишди. Жон алпозда қайтиб машинасига ўтирган ҳофиз машинасига газ берди. 
Машина чийиллаб олдинга интилди. Ҳофиз жон-жаҳди билан сигнал чалганча шиддат 
билан йўлтўсарларга яқинлашиб келаверди. Ўзларига ишонган йигитлар йўлни 
бўшатишмади. “Нексия” шиддат билан учиб келди ва йигитларга яқинлашган маҳал 
сал чапга қайрилиб, уларни айланиб ўтиб кетишга уриниш асносида чеккадаги 
йигитни уриб юборди. Йигит йўл чеккасига коптокдек отилиб кетди. Буни кўрган унинг 
ёнидаги йигит дод солиб юборди. Ҳофизнинг машинаси шиддат билан узоқлашиб 
кетаверди. 
Машина уриб кетган йигитнинг қонга ботган гавдаси йўл четида тўлғаниб, 
типирчиларди. Буни кўрган маст йигитлар ҳам бирдан ҳушёр тортишгандек бўлишди. 
Худди шу маҳал ер гурсиллагандай бўлади. Чироқ-фонарлар кўтариб олганча

#Ҳикоялар

📝ОҒЗИНГДАН БУЗИЛГИН.
(Ҳикоя)

Ёруғ дунёда ёлғизлик нелигини мендан сўранг. Институтни битирган йилларим бу алам шундай ўтганки, ҳалигача юрагим сирқирайди...
Мактабни тамомлаб, ўқишга чоғландим. Онам дуо қилдилар, отам поездгача кузатиб, оқ фотиҳа бердилар. Лекин беш йил ўтгач, лоақал бирорталари кутиб олишгани йўқ. Армонли дунё: уч қиздан кейин топган ёлғиз ўғиллари эдим, ақалли иккита нонимни кўришмади.
Опаларим бировнинг хасми, ўз ғами ўзига етгунча. Дадамдан қолган лойсувоқ томлар тешилган, ойналар синган, Санталат хола билан ўртамиздаги девор қулаган... Дипломимни қўлтиқлаб, ана шу абгору ночор ҳовлига кириб келдим. У замонларда муҳандис кам эди, дарров ишга чақиришди...
Ярим тун. Чўчиб уйғондим: бир тавақали қийшайган эшикни кимдир гуп-гуп тепади, бадмаст бир овоз устма-уст зуғум қилади:
– Раззақовна, оч тезроқ, оч дейман, ҳе онангни...
Қарасам қўшни кампирни мендан уч-тўрт ёш катта ўғли, оёғида ўрнамайди.
– Сенми? ёмон сўкинди у.
– Раззақовна қани? Нега...
– Эшигингиз у ёқда, ака, бу меникию, дедим базўр ўзимни босиб.
– Ие, ҳали сеники-меники деб тилинг чиқиб қолдими? Ўртада девор бўлмаса, беш йилдан бери пойлоқчилик қилсам...
Хайриятки, шунинг устига Санталат холам чиқиб, унинг қўлтиғига кирди:
– Кел, ўғлим, дамингни ола қол. Қўй-қўй, Исмоилжон ўзи ишидан чарчаб келган.
– Молчать, Раззақовна! у таҳдидли дўриллади.
– Мен ишламайман-да, шуни таъна қилдингми? Ҳе онангни...
– Вой оғзингдан бузилгин...
Санталат холамнинг фамилияси Раззоқова эканини ўша кеча билдим. Унинг тили чучук бўлиб, “р” ни айтолмасди, “л” деворарди. Ҳамма тиллога тенг оладиган кампир ҳеч ким эътибор бермайдиган ўз нуқсонидан ҳижолат чекарди. “Р”сиз сўз топишга уринарди, “редиска”ни “қизилча”, “қарға”ни “ҳакка” деганини, яна бир нималарни эслайман...
Ўша кеча кўз юмганим йўқ. Онагая?! Онага ҳам шундай дейдими? Ўз ойимни эслаб йиғладим, етимлик ёмон дард қилди. Аслида туриш-турмушимга маймунлар йиғлайдиган. Чордевор ичида ғариб девонадай ёлғиз яшайман. Кеч кирмаса, ҳувиллаган вайронани кўрмасам дейман. Бари бир кун ботади, иш тугайди, ҳамма ҳар ёққа тарқайди, дуч келган емакхонада қорнимни тўйғазаманда, ночор-ноилож ғурбатнишинимга бўйнимдан боғлагандай қайтаман. Бу кулбада нон ёпилмайди, қозон осилмайди, дастурхон ёзилмайди. Яхши ҳамки, китобларим бор, ҳар куни бир даста газета оп келаман. Кейин ойим раҳматлидан қолган увадаларга бурканаман. Тонг отади, йўл-йўлакай нонушта қилиб, ишхонамга чопаман...
Ҳафталар ўтди. Бир куни мундай қарасам, супада дастурхон ёзиғлиқ, иккита буғдой нон, бир бош узум, сочиққа ўралган чойнак, ёнида қўш пиёла. Кўзимдан ёш чиқиб кетди. Бу – Санталат холамнинг иши эди.
– Кела қолгинчи, болам, ёнимга кел, деди кампир ва ноннинг бирини ушатиб, чой узатди: Ҳали бошингда иш кўп, айланай, манави девол-тошни тузатишинг келак, қўшнимнинг ўчган чилоғини ёқишинг келак, уйланишинг келак. Сен нима қилиб юлибсан? Уззукун кўчада овқатланишингга пул етказиб бўладими, ўғлим?.
Тўсатдан ҳайқириқ эшитилди:
– Раззақовна, қайдасан?
Санталат холам менга қараб синиқ жилмайди.
– Мана, ҳозил.
Ҳайқириқ пўписага айланди:
– Ўз боланг бу ёқда турганда, етти ёт аллакимга намунча пахта қўйдинг? Ҳе онангни...
– Вой оғзингдан бузилгин...
Шу топда Санталат холамнинг андишасини қилмасам, шартта ёқасидан бўғиб, тумшуғига туширгим бор... Маошим катта, ой сайин мукофот, хуллас, пулим етарли. Ҳовли-жойнинг шикаст-рехтига уннадим. Санталат холам бош бўлди, опаларим ишга тушди, оз кунда рўзғор ҳам эпақага келди. Алламаҳалда гоҳо оч-наҳор қайтсам, сочиққа ўралган коса жонимга оро киради. Телевизор олганман, ҳар замонда икков она-боладай дилбузалга термуламиз. Ўшанда Санталат холамнинг ўғли уйқуни ураётган бўлса нур устига аъло нур. Худо кўрсатмасин, кўчадан келиб қолса, телетомоша барбод бўлиб, унинг текин томошаси бошланади:
– Ҳе, сендақа онани...
Унинг исми Ғанижон, аммо Дагар демаса ҳеч ким танимайди. Дарвоқе, Дагарвой кунни кўчада кеч қилиб, уйга “онангни”дан бўлак “масаллиқ” оп кирмаса, Санталат холам шўрлик бир сиқимгина пенсия олса, унинг шу юпун тирикчилигига мен ҳам шерик бўлсам...

Сочиқ ёпилган коса эсимни киритди, умримда илк бор қоплаб ун, қоплаб гурунч олдим, гўшт-ёғ, туз, чой бозорни бекам-кўст қилиб, холам қарши бўлсада, даҳлизига киритиб бердим. Газўчоқ олиб, кампирнинг тандири ёнига жойладим. Иккала рўзғорга нур кириб қолди. Одам сонига қўшилиб, уйга меҳмон бошлаб келадиган бўлдим...
Гап навбати менда эди, дўстларим қаҳ-қаҳлашиб, ўтиришибди. Санталат холам косаларга шўрва сузиб, мен тутган патнисга тераётган маҳали Дагарвой гандираклаб кириб келди:
– Ҳа-а, Раззақовна, жа-а бойиб кетдингми? сўнг менга ўгирилиб, қўлини қилич қилди.
– Ҳов бойвачча, билиб қўй, энди биззи мамашкани текин овқати тамом! Стройкада амалдор эмишсан, ўғринча ғишт сотавергунча, ўртадаги деворни кўтармайсанми? Ўргилдим сендақа амалдордан, қўлингдан келмаса, мана, акангга айт.
Санталат холам шоша-пиша менга ёпишди, елкамга қоқди:
– Жон болам, шу оғзингдан бузулгулга тенг келмагин. Ақлинг жойидаку, ўзи нимаю, гапи нима.
Тўй ҳаракати бошланиб, янги дарвоза ўрнатдим, энди ўртадаги деворни ҳам тикламасам бўлмайди. Уста мен айтганимдай, бу тарафга бир қарич суриб режа тортди. Санталат холам бундан қаттиқ ранжиди:
– Бу нима қилганинг, Исмоилжон? Ота-энангдан қолган жой ўзингга насиб қилсин, бола-чақанг унсин-ўссин эди.
– Сиз индамайсиз, жон хола, буни яхши биламан. Мен Ғанижон акамни ўйладимда. Башарти, у кишига маъқул келмаса деб...
– Бо-о, Худойим, ўлди-кетди.
Калламдан ўргилай, худди айтганимда! Пойдеворни кўрибоқ Дагарвойнинг жини қўзиди. Бошланди тўполон!
– Ҳа-а, жа-а шунақанги бўп кетдингми?
– Нима гап, ака?
– Ўзингни жинниликка солма, бола! Деворни мен тарафга суриб қўйибсанку. Санталат холам ўртага тушди.
– Билиб-билмай унақа демагин, ўғлим. Сен тузук зеҳн солгин, бир қалич жойни бу ёққа ташлаб кетган.
– Қалич? онасининг чучук тилини мазаҳлади у.
– Яхшиямки қилич эмас экан. Хўш мен ўлганмидим, Раззақовна? Ё бир қарич ерга зорманми?
– Қани, Раззақовна, қиблага қараб айтчи, ҳовли-жойга ким хўжайин: эркак кишими, хотин кишими?
Мен тишимни-тишимга қўйиб турибман. Санталат холамнинг кўзлари ёшга тўлди.
– Элкак дейсан, сени элкак қилиб туғиб қўйган онанг бўламан, тўққиз ой мана шу жойда жонимдай сақлаганман, бечора кўксига устма-уст муштлаворди.
– Бил малта, лоақал бил малтагина “она” десанг, кўнглим учун билол гал “сиз” деб қўйсанг, тилинг кесилиб қоладими? Сен ёлғиз боламсан, мен ёлғиз онангман, ахил!
– Ҳе-е сендақа онани...
– Илоё оғзингдан бузилгин! бечора холам ўкраб юборди. Мен уйлангач, Дагарвой ҳам уйланди. Бу унинг учинчими-тўртинчими хотини эди.
Йиллар ўтаверди, ўғил-қизларим туғилди, ҳаммаси шу кампирнинг қўлида улғайди. Тўнғич қизим мактабни битирадиганда Санталат холам қазо қилди. Ишхонада эдим, қўнғироқ бўлди, йиғлаётган аёлим ҳиқиллайди:
– Тез келинг, холам сизни сўраяптилар. Шошганимдан гўшакни ерга ташлабман. Эшик томонга ўқдай отилдим. Қабулхонамдаги котибани туртганча чопавердим. Зиналардан учиб тушдим шекилли. Не кўз билан кўрайки, эрталаб дуо қилиб кузатган соппа-соғ холамнинг ҳоли ниҳоятда танг. Шошиб қолдим, пешанасини ушладим, қўл-оёқларини силадим.
– Ҳозир дўхтирларни чақиртираман.
Холам умидсиз бош чайқади.
– Қўй, болам, овола қилма. Ҳил-ҳил пишиб бўлганман, Азлоил узиб олса бўлди.
– Унақа деманг, дўхтирлар...
У киши яна бошини сарак-сарак қиларкан, қўлимдан ушлади:
– Ўтилчи. Менга кўп хизмат қилдинг, пул-мулниям бетига қараганинг йўқ. Лози бўл, Исмоилжон.
– Ие, хола, нима деяпсиз, ахир... айтарга сўз тополмайман, гўё тилимга кишан урилган.
Санталат холам тахмонга ишора қилди:
– Анави ёстиқни бу ёққа олгин.
Хуллас, ўлимликка аталган 440-сўм пул (1961-йил қийматида) ёстиққа чоклаб қўйилган экан. Холам менга ёлвориб термулди:
– Ғанижоннинг аҳволини биласан, болам, ўзинг бош бўлгин. Ана шуни белингга тугиб ол. Эл-олам бошимга тўпланган маҳали бил малта онагинам, жон онам, жоним онам деб айтиб-айтиб йиғлаб қўйгин. Бўптими?

​​​– Хўп.
Хўп дедиму, ҳушим бошимдамас. Қўлимда пул, хаёлимда ўтган кунларим. Бу сочлари оппоқ аёл ота-онамга қўшни бўлган, аммо менга эмас. Санталат хола онамдан сўнг қора кунларимда меҳр берган онам эди, зинҳор қўшни эмасди. Йўқ, у Дагарвойнимас, менинг ўз онам. Қани, шу гапларни айтолсам. Холамнинг қоқсуяк қўлларидан тутиб, пулни кафтига қўйганимда, ўғли кириб қолди. Бу ҳолдан норозилиги авзойидан, чақчайган кўзларидан билиниб турарди. Кампир унга ўтир дегандай ишора қилди.
– Отангнинг чилоғи энди сенга қолди, Ғанижон, эс-ҳушинг билан бўлгин. Тумонот олдида ўлигимни кулги қилмагин. Бил кунга Исмоилжоннинг гапидан чиқмай туласан, жоним болам.
– Ие, ҳали шунақамиди? тутоқди Дагарвой, ҳайтовур бу гал Раззақовна дейишдан ўзини тийди.
– Ҳассакаш мен бўлсамда, отнинг калласидай пулни бировларга падарка қилсангиз, мен эса бурун-қулоғимгача қарзга ботиб қолаверсам, яна ўлганнинг устига тепгандай манави боланинг чизиғидан чиқмай турсам! Ҳе-е, сиз онамисиз ўзи?
– Ҳа-а оғзингдан...
Онасидан айрилган ўғил нима қилиши керак бўлса, ҳаммасини қилдим. Ёстиқдан чиққан омонатни холамнинг ияги боғлангандаёқ Ғанижон аканинг қўлига топширдим. Йўқ, аслида бу мен айтадиган гапмасди, миннат маъносида эмас, холамнинг васиятини бажарганимни эсладим, холос. Энг муҳими онамлаб айтиб-айтиб йиғладим...
Холамнинг вафотига икки ойча бўлганди. Ишга жўнаб турсам, аёлим четга тортди:
– Ғанижон акани бир кўриб қўйинг.
– Тинчликми?
– Мазалари йўқ, жуда вазмин ётибдилар...
Кириб бораверсам, хотини кўзларида ёш билан қаршилади:
– Шўримга шўрва тўкилиб қолди, Исмоилжон.
– Қўйинг, янга, яхши бўп кетадилар, деб беморнинг олдига кирдиму қўрқиб кетдим. Дагарвойнинг афт-ангори шишиб, калласи челакдай келарди. Қовоқлари мисоли дўмбира, очилиб-очилмаётган кўзларидан дувва ёш қуйилди, ҳеч ўзини тутолмайди, ўксиниб-ўксиниб йиғлайди. Менинг ҳам кўнглим бузилди.
– Худо хоҳласа, тузалиб кетасиз.
Бемор ўкраб бош чайқади, бир амаллаб юзига фотиҳа тортди: тамом бўлдим. Мен кўчада кутаётган шофёримни чақиртирдим:
– Бош врачга учраб, мендан салом айтасиз. Дўхтирларидан икки-учта зўрини берсин, иложи бўлса, ўзиям сиз билан келсин. Шофёр чиқиб кетгач, Ғанижон ака йириб-йиртиб кўзини очди, менга термулиб турдида, билинар-билинмас имлади. Яқинроқ бордим. Лаблари банд берган ҳандалакнинг пўстидай ёрилиб кетганди. Не машаққат билан оғзини очди: гурунчга ўхшаш сон-саноқсиз яра, гурунчнинг ўзгинаси, худди қаторлаштириб териб қўйилган дейсиз. У оғзини юмди-да, юм-юм йиғлайверди, боши тинимсиз чайқаларди. Салдан сўнг, жиндай ўзини босиб, тағин имо қилди. Аввалига тушунолмадим. У кўкрак чўнтагимдаги ручкани сўраётган экан. Дафтарчамниям олдим. Дўмбоқ қўллари билан ручкани бир нав ушлади, узоқ қийналди, не азобларда биттагина сўз ёзди ва мен томонга сурди. Уни ўқидиму, вужудим ларзага келди: қоғозда ОНАМ деган сўз турарди... Беихтиёр (ҳарчанд ўйламайин десам ҳам) кўз олдимда Санталат холам пайдо бўлиб, овози қулоғим остида акс садо берарди:
– Илоё оғзингдан... Дагарвой раҳматли қирқ олти ёшда эди, онасидан сўнг уч ой ҳам яшагани йўқ. Марҳумларга Худонинг раҳматини сўрамоққа бурчлимизки, Ғанижон аканинг ортидан ҳам шу тилакда...
Рустамжон УММАТОВ.

ТЎЙ. 19-кисм.

Куёвжўралар тайёр бўлгунча бир соатча вақт ўтди. Кейин Сайдулла ака билан Халил 
оқсоқол келинни олиб келишга машина излаб кетишди. 
Ниҳоят яна бир соатлардан сўнг иккита “Нексия”, иккита “Жигули”, битта “РАФ” 
микроавтобуси ва “Дамас”дан иборат машиналар карвони сигналларини чалганча 
йўлга чиқишди. 
Машиналар келиннинг уйига етиб келганида соат ўн иккидан ошиб қолганди. 
Куёв ва куёвжўралар, “Дамас”даги Маҳфират чеча ва битта жувон ҳовлига кириб 
кетишди. Файзулла машинасини чеккароққа олиб ўтгач, Азимни олиб, ҳовлига кирди. 
Шу заҳоти уларни тўрт-беш эркак қуршаб олди.
– Бош қуда сиз экансиз, – деди эркаклардан бири иддао билан. – Қани, аввал ароқ 
пулини чўзиб қўйинг-чи! 
Файзулла ҳайрон бўлди: 
– Қанақа ароқ пули? 
– Биз сизларни кутиб ўтириб тўртта ароқ ичдик, – тушунтирди лабини ялаб турган 
бошқа эркак. – Демак, ўн минг беришларинг керак. 
– Урф-одатларимиз шуни талаб қилади, ука, – орага қўшилди яна бири. 
Файзулла ноилож ўн минг сўм чиқариб берди. Эркаклар уларни ўтқазиб юборишди. 
Энди ота-бола ёнига соқолига оқ оралаган бир мўйсафид яқинлашди. 
– Қуда, келиннинг тоғаси учун зудликда ўн беш минг сўм бераркансиз, – деди 
мўйсафид эҳтиром билан. 
Файзулла индамай ўн беш минг сўм санаб берди. 
– Ўтин ёрувчилар учун бор-йўғи олти минг, қуда, – ёддан биладиган рўйхатини ўқишда 
давом этди мўйсафид. – Ошпазга тўққиз минг. Жами яна ўн беш минг.
– Яна кимга қанча беришим керак, ҳаммасини бирдан айта қолинг. 
– Никоҳ қиядиган муллага ўттиз, муллани олиб келиб-олиб бориб қўядиган машинага 
ўн… хуллас, жами яна эллик мингча берсангиз етиб қолар. 
Аччиқ нарса егандай афти буришиб кетган Файзулла мўйсафидга чўтагидан бир даста 
беш юз сўмлик чиқариб берди. 
Қарзини ундиргандай хотиржам мўйсафид нари кетган маҳал Азим шивирлади: 
– Ўҳ-ҳў, ман тўйга келдик десам, “бер-бер”га келибмиз-ку. 
– Урф-одатлармиз шу, ўғлим, – қўлларини икки ёнга ёйди Файзулла. 
– Нима, бу билан қадимда ҳам ароқ пули бўлган демоқчимисиз, адажон? – ажабланиб 
сўради Азим. 
Бу орада қайтиб келган меҳмон уларни ичкарига бошлади: 
– Марҳамат қилсинлар, азизлар. 
Ота-бола яна ичкарига юришди. Аммо кечаги тун тажрибасидан ўзича хулоса чиқарган 
Файзулланинг ичкарига кириб олиб, бемалол ўтиргиси келмади. 
– Сиз бемалол, отахон, биз бир куёвжўралардан хабар олайлик-чи. 
Файзулла ўғли билан айвондан ўтиб, ичкари хонага мўралади. Куёвжўраликка 
боравериб тажрибаси ошиб қолган йигитлар оёқ кийимларини ечмасдан хонага 
бостириб кириб олишганди. 
– Уйга, янги кўрпалар устига туфлида киришнинг нима сири бор, адажон? – яна ҳайрон 
бўлиб сўради Азим. 
Файзулла бу урфни биларди. Шу сабабли дарҳол жавоб берди:
– Шундай қилмаса, янгалар туфлиларни ўғирлаб қўйишади. Кейин ўз туфлингни ўзинг 
сотиб олишинг керак. 
– Ҳа-а… 
Иккита янга куёвжўралар дастурхонига иккита улкан товоқ олиб киришди. 
– Бу товоқлар фақат беш юзталик, минг сўмлик билан тўлиши шарт! – эълон қилди 
янгалардан бири. – Юз сўмлик, икки юз сўмликлар қабул қилинмайди! 
Куёвжўралар ҳуштак чалиб юборишди. 
– Менда ҳаммаси юз сўмлик, эллик сўмлик! – бақирди Наби. – Олсангиз шу, олмасангиз 
катта кўча! 
– Агар битта икки юзлик қўшилиб қолса ҳам келинни сизларга бермаймиз! – пўписа 
қилди яна ўша янга. 
– Унда келин қариқиз бўлиб ўтираверади! 
Тортишиш, даҳанаки жанг авжга чиқди. Хуллас, бир амаллаб товоқлар тўлдирилди. 
Товоқдан кейин янгалар ликопчалар, чойнаклар олиб киришди. 
– Буларнинг ҳаммаси пул билан тўлиши керак, – яна эълон қилди гапдон янга. – Шарт 
ўша-ўша: фақат мингталик, ҳеч бўлмаса беш юзталик ташлаш шарт! 
Шу пайт кимдир Файзулланинг енгидан тортди. Файзулла ўгирилди. Унинг қаршисида 
бояги мўйсафид мулойимгина бўлиб турарди. 
– Узр, қуда, боя шошилинчда эсимдан чиқиб қолибди. Кўрпа кўтариб чиққанга, 
келиннинг укасига, момосига атаб озгинагина чиқим қилишингизга тўғри келади… 
Файзулла чўнтагини кавлади: 
– Қанча?..
Файзулла пул чиқариб улгурмасидан бурун орқадан етиб келган Аширмат тоға 
Файзуллани маҳкам қучоқлаб олди. 
– Э, қуда, бормисиз! – У ичкарига ишора қилди. – Кечагидан кейин бошим ёрилиб кетай
деяпти. Юринг, юзта-юзта қилиб олайлик. 
– Сиз бемалол, қуда. Мен рулдам