Ko'proq vs Kamroq

Hayotda hamma narsaga teng e’tibor berib bo‘lmaydi. Qayerga ko‘proq berilsangiz, natija o‘sha yerda paydo bo‘ladi. Shuning uchun to'g'ri tanlov hal qiluvchidir.

Ba’zi yo‘nalishlar bor, ularga berilgan vaqt va kuch Sizga qaytib keladi. Bu investitsiya. Yana shunday narsalar bor, ularga berilgan e’tibor Sizni charchatadi. Bu yo‘qotish. Farqni ko‘ra olsangiz, hayotingiz soddalashadi.

Qayerda ko‘proq berilish kerak?
- Sog'liq:
Vaqt ajratsangiz, energiyangiz oshadi va boshqa hamma ish osonlashadi.
- Bilim:
Bilim va o‘rganishga e’tibor bersangiz, imkoniyatlaringiz kengayadi. Har kuni kichik o‘sish katta natijaga olib keladi.
- Munosabat
Yaqin munosabatlarga vaqt bersangiz, ichki tayanch paydo bo‘ladi. Bu Sizni qiyin paytda ushlab turadi.
- Reputatsiya (Maqom)
Obro‘ va ishonchni qursangiz, eshiklar ochiladi. Odamlar Siz bilan ishlashni xohlaydi.

Bu joylarda “ko‘proq berish” ortiqcha emas. Bu kelajak uchun qo‘yilgan sarmoya.

Qayerda kamroq e’tibor kerak?
- Odamlarni fikri
Boshqalarning fikrini haddan tashqari o‘ylasangiz, o‘zingizni cheklaysiz.
- Perfektionizm
Mukammallik ortidan quvsangiz, ishni boshlash yoki tugatish qiyinlashadi.
- Maydalashish
Mayda detallar bilan band bo‘lsangiz, asosiy narsani yo‘qotasiz.
- Tortishuv
Keraksiz bahslarga kirsangiz, vaqt va energiya yo‘qotasiz.

Bu joylarda ortiqcha e’tibor Sizni sekinlashtiradi.

Shaxsiy hayotda
Siz sportga vaqt ajratasiz. Boshida qiyin, lekin keyin energiya beradi. Shu bilan birga, Siz ijtimoiy tarmoqdagi bahsga kirishasiz. Bu oson, lekin charchatadi.

Rahbarlikda
Rahbar jamoaga vaqt ajratadi. Tinglaydi, tushuntiradi. Natijada ishonch paydo bo‘ladi. Agar u faqat mayda xatolarni tuzatish bilan band bo‘lsa, jamoa soviydi.

Ta’limda
O‘quvchi asosiy tushunchani tushunsa, u uzoqqa boradi. Agar u faqat detallar ortidan quvsa, umumiy rasm yo‘qoladi.

Har bir tanlov ortida narx bor. Siz to‘g‘ri joyga “ha” desangiz, noto‘g‘ri joylarga “yo‘q” deyishga majbur bo‘lasiz. Shu qaror hayotingizni shakllantiradi.

Siyratda ham bunga juda ko'p ibratlar bor:
Muhammad s.a.v. dedilar: “Besh narsadan oldin besh narsani g‘animat bil...” Shulardan biri - sog‘liq. Bu bizga nimaga ko‘proq e’tibor berish kerakligini ko‘rsatadi.

Bir sahoba Payg‘ambarimiz s.a.v.dan nasihat so‘radi. U zot: “G‘azablanma” dedilar. Bu bir necha marta takrorlandi. Natija shuki, inson keraksiz bahslardan va ortiqcha reaksiyalardan o‘zini tiyadi. Bu esa energiyani saqlaydi.

Xulosa shuki, agar u Sizni kuchaytirsa, davom eting. Agar charchatsa, kamaytiring.

Demak formula:
Hayot sifati = To‘g‘ri joyga berilgan energiya

Boshlash vs Tugatish

Ikki turdagi ish bor. Ba’zi ishlar boshlash bilan foyda beradi. Ba’zilari esa faqat tugatilganda qiymat beradi. Shuni ajrata olsangiz, natijangiz keskin o‘zgaradi.

Birinchisi - boshlashning o‘zi foyda beradigan ishlar. Bu yerda harakatning o‘zi natija.
Ikkinchisi - tugatmasangiz foyda bermaydigan ishlar. Bu yerda natija faqat oxirida chiqadi. Muammo shundaki, ko‘p odamlar bu ikkalasini aralashtirib yuboradi.

Boshlash orqali foyda beradigan ishlar:
- Sport
Siz 1 soat mashq qila olmaysiz. Shuning uchun umuman boshlamaysiz.
5-10 daqiqa mashq qiling. Natijada: tana faollashadi, odat shakllanadi, davomiylik paydo bo‘ladi

- Kitob o‘qish
Siz “vaqtim ko‘p bo‘lsa o‘qiyman” deysiz. Kuniga 5 sahifa o‘qing. Natijada: fikr kengayadi, o‘qish odati paydo bo‘ladi

- Yozish:
Siz mukammal post yozmoqchisiz, lekin boshlamaysiz. Boshlanishga 3-4 gap yozing. Natijada: fikr ochiladi, yozish osonlashadi, qisqa matn ham fikringizni tiniqlashtiradi.

Bu yerda eng muhim narsa - davomiylik. “Amallarning eng yaxshisi - oz bo‘lsa ham davomli bo‘lganidir.” Bu boshlash turidagi ishlar uchun aniq qoida.

Tugatish orqali foyda beradigan ishlar:
- Online kurs yaratish
Siz 70% kurs yozdingiz. Lekin joylamadingiz. Natijada: daromad yo'q, 0 ta o‘quvchi. Kursni oddiy holatda bo‘lsa ham chiqarib yuboring. Natijada: daromad boshlanadi, feedback keladi

- Kitob yozish
Siz yarim kitob yozdingiz. Natijada: hech kim o‘qimaydi, foyda yo‘q. Kamida birinchi versiyani tugating. Natijada: real mahsulot paydo bo‘ladi

- Biznes kelishuvi
Siz mijoz bilan gaplashdingiz, lekin bitimni yopmadingiz. Natijada: vaqt ketdi, foyda yo‘q. Aniq taklif bering va yakunlang. Natijada: pul topiladi, aloqalar mustahkamlanadi

- Mas'uliyat
Natija faqat yakunda ko‘rinadi. Daryoning o‘rtasigacha ko‘prik qurish foyda bermaydi. Qiymatni olish uchun mas'uliyatni yakunlash kerak.

Bu yerda eng muhim narsa - yakun. Hudaybiya sulhida sahobalar qurbonlik qilishda ikkilanib qolishdi. Suyukligimiz. o‘zlari birinchi bo‘lib qurbonlikni amalga oshirdilar va soch oldirdilar. Natijada: ish yakunlandi, boshqalar ham darhol ergashdi. Bu yerda tugatishning kuchi ko‘rinadi.

Ko‘plarni xatosi, boshlash kerak joyda kutadi, mukammal vaqt izlaydi va kechiktiradi. Tugatish kerak joyda esa tez zerikadi va ishni yarim tashlab ketadi. Natijada ular ko‘p boshlaydi, lekin kam yakunlaydi. Boshlash ishlarida mukammallik zarar. Tugatish ishlarida esa mukammallik emas, yakun muhim. Siz “yaxshi boshlovchi” bo‘lishingiz mumkin. Lekin natija “yaxshi tugatuvchi”dan chiqadi. Har bir ishni boshlashdan oldin o‘zingizdan so‘rang:
- Bu ish boshlash bilan foyda beradimi?
- Yoki faqat tugatsamgina natija chiqadimi?

Agar birinchi tur bo‘lsa, darhol boshlang. Agar ikkinchi tur bo‘lsa, reja qiling va oxirigacha boring.

Ochiqlik vs Yopiqlik

Inson chaqaloq bo‘lib tug‘ilganda bosh suyagi to‘liq yopilmagan bo‘ladi.
Bu tug‘ilish jarayonini osonlashtiradi va ichidagi miyaning keyin kengayishiga imkon beradi. Hayotning dastlabki yillarida bosh suyagi to‘rt baravar kattalashadi. Agar suyaklar juda erta yopilsa - miya o‘sishi cheklanadi. Agar umuman yopilmasa - miya himoyasiz qoladi. Hayot ham xuddi shunday ishlaydi. Hayot muvozanat talab qiladi. Juda ochiq bo‘lsangiz - barqarorlik yo‘qoladi. Juda yopiq bo‘lsangiz - o‘sish to‘xtaydi. To‘g‘ri holat - ochiq ham, yopiq ham bo‘lish.

Shaxsiy hayotda:
Siz yangi fikrlarga yopiq bo‘lsangiz, o‘sish to‘xtaydi. Agar Siz hamma narsani qabul qilsangiz, aniq yo‘nalish yo‘qoladi. To‘g‘ri yo‘l:
- o‘rganishda ochiq bo‘ling
- qarorlarda prinsipli bo‘ling

Rahbarlikda:
Rahbar faqat o‘z fikrida qolsa, jamoa rivojlanmaydi. Agar u har kimga ergashsa, tizim buziladi. To‘g‘ri yondashuv:
- g‘oyalarga ochiq
- qarorda qat’iy

Palov zo'r chiqishi uchun faqat guruch zo'r bo'lishi yetarli emas, faqat go‘shtni o'zi ham yetmaydi. Hammasi o‘z o‘rnida bo‘lishi kerak. Birgina ortiqcha tuz butun taomni buzadi. Hayot ham shunday: bilim, intizom, muhit, vaqt - hammasi birlashganda natija beradi. Bu - ko‘plab ingredientlarning to‘g‘ri nisbatda va to‘g‘ri tartibda bo‘lishi va aralashmani buzadigan narsalarning yo‘qligi.

Tarbiya ham xuddi shunday ishlaydi. Bolaga faqat nasihat yetmaydi, faqat mehr ham yetmaydi. Chegara, namuna, takror va muhit birga ishlaganda natija chiqadi. Birgina noto‘g‘ri signal - masalan, ota-ona aytganiga o‘zi amal qilmasa - butun ta’sirni susaytiradi.

Rahbarlikda ham bu qoida o‘zgarmaydi. Faqat strategiya bilan yutilmaydi, faqat motivatsiya bilan ham emas. Aniqlik, intizom, tizim va odamlar bilan munosabat uyg‘un bo‘lsa - jamoa ishlaydi. Birgina noto‘g‘ri qaror yoki adolatsiz muomala ishonchni pasaytiradi.

Ta’limda ham shunday. Faqat bilim berish yetarli emas. Tushuntirish, amaliyot, takror, fikrlash - barchasi birlashganda o‘quvchi o‘sadi. Faqat eshitgan bilim tez yo‘qoladi, tizimli o‘rganilgan bilim esa mustahkamlanadi.

Ibn Qayyim shunday deganlar: “Ilm amal bilan birga bo‘lmasa, foyda bermaydi.” Bu ham ayni shu fikrni ko‘rsatadi: elementlar birlashmasa, natija chiqmaydi.

Siyratda ham bu muvozanat aniq ko‘rinadi. Muhammad s.a.v. da’vatda hikmatni, sabrni, qat’iyatni va vaqtni birga qo‘llaganlar. Faqat bitta sifat emas, balki to‘g‘ri kombinatsiya natijani bergan.

Demak formula:
Muvaffaqiyat = (to‘g‘ri omillar × nisbat × tartib) - zararli odatlar

Odob va xulq

Bugun o’quvchilarimdan so’radim:
Bizda ikki so’z bor bir-birini o’rnida almashtirilib ishlatiladi. Xulq va odob.
Xulq nima?
Odob nima?
Bu ikkisi ayni narsalarmi yoki farqlimi?

Bolalar turlicha javob berishdi. Oxiri javobni o’zimdan so’rashdi.

Izohlashni boshladim:

Odob - bu zohiriy sifatdir, ya’ni badandagi holat.

Xulq - bu botiniy sifatdir, ya’ni qalbdagi holat.

O’quvchilarga yana savol bilan murojaat qildim:
- Odam bir paytda ham badxulq, ham odobli bo’lishi mumkinmi, yoki aksincha
yaxshi xulqli bo’lib, ammo odobsiz bo’lishi mumkinmi?

- Mumkin emas deyishdi.

- Yana variantlar bormi, deb so’radim.

- Mumkin, deb qoldi bir o’quvchim.

- Birorta misol keltira olasanmi, deb so’radim.

Biroz o’yladi, ammo javob bera olmadi.

Yana davom ettirdim:
-To’g’ri aytdi.
Misol uchun, sizlar meni hurmat qilasizlar. Ichinglarda menga nisbatan samimiy tuyg’ular bor. Mana shu sizlar yaxshi xulqli ekanligizni bildiradi, ammo meni oldimda nojo’ya harakatlar qilsangizlar, masalan so’kinish, dars vaqtida saqich chaynash, gaplashib o’tirish holatlari yuzaga kelsa bu sizlarni odobsizlik holatiga tushiradi. Buni inson ba’zan e’tiborsizligidan, yoki bexabarligidan qilib qo’yadi. Bu sizni xulqli ekanligizni, ammo odobsiz bo’ladigan holatga misol edi.

Endi odobli bo’lasizku, ammo xulqsiz bo’lishingizga misol.

Kimgadir takalluf qilasiz, qo’lingiz ko’ksingizda salomlashasiz. Tabassum qilib gaplashasiz, ammo qalbingizda o’sha kishiga nisbatan izzat bo’lmaydi. Mensimaysiz. Buni bizni tilda tilyog’lamalik yoki ikkiyuzlmachilik deyiladi. Bu holat odatda noteng munosabatlarda uchraydi, masalan xo’jayin-hodim, amaldor-fuqaro, homiy-faqir…

Shuning uchun, e’tibor jihatdan xulq birinchi o’rinda, odob ikkinchi o’rinda turadi. Aksi bo’lsa yomon.

Yana savol berdim:
- Yaxshi xulqni ta’rifi nima?

Jimlik.

- Yaxshi xulqni ikki sifati bor:
Birovga zarar yetkazmasligi va zararni daf qilish. Misol uchun, birovni haqqini yemaslik yaxshi xulq bo’lganidek, kimdur birovni haqqini yeyotgan bo’lsa, unga qarshi turish ham yaxshi xulq hisoblanadi.

Ustozga nisbatan ham shu holatlar uchrab turadi.

Ba'zan ustozingizni ortidan g'iybat qilib qo'yasiz, yoki do'stingiz shu ishni qilib qo'yadi. SHu payt uni bu ishdan to'xtatishingiz husni xulq bo'ladi.

Endi bilgandirsizlar, nega dinimizni yarmi husni-xulq ekanligini...

Aka-uka yoki opa-singilni o'zaro suhbati:

Yoshlikda: Bu mani xonam kirma!
Ulg'ayganda: Bizni uyga qachon kelasan? Bir kirib ket

Yoshlikda: Manga aql o'rgatma!
Uyg'ayganda:
Maslahating kerak, nima qilsam bo'ladi?

Yoshlikda: Manga ergashma, bormisan!
Ulg'ayganda: Birga borib kelaylik. Vaqting bormi?

Yoshlikda: Onajonim manga yangi ko'ylak olib berdilar!
Ulg'ayganda: Onajonimizga yangi ko'ylak olib bersak bo'lar ekan.

Yoshlikda: Sani adajonimga aytib beraman!
Ulg'ayganda: Adamlarga aytmaylik siqiladilar

Yoshlikda: Bu mani pullarim, tegma. Adam berdilar
Ulg'ayganda: Puling bormi, qiynalmayapsanmi?

Muhit fikrni yo‘naltiradi. Yorug‘lik ko‘payganda diqqat tashqariga chiqadi: vazifa, reja, natija. Yorug‘lik kamayganda diqqat ichkariga qaytadi: his, ma’no, savol. Shu sabab bir inson ikki xil muhitda ikki xil fikr qiladi.

Ikki rejim bor:
- Tashqi rejim - bajarish, boshqarish, yetkazish.
- Ichki rejim - tushunish, his qilish, yangi g‘oya topish.
Ikkalasi ham kerak. Muammo - faqat bittasida qolib ketish.

Tasavvur qiling, xonada hamma narsa aniq ko‘rinadi. Siz darhol “nima qilish kerak?” deb o‘ylaysiz. Endi yorug‘likni pasaytiring. Detallar yo‘qoladi, tasavvur ishlaydi. Savollar paydo bo‘ladi. G‘oya chiqadi.

Rahbarlikda: faqat majlis va KPI emas, sokin vaqt ham kerak - strategiya aynan shu paytda tug‘iladi.
Tarbiyada: faqat ko‘rsatma emas, tinglash va pauza ham kerak - bola ichki holatini ochadi.

Amaliy qadam: kuniga 10–15 daqiqa “kam yorug‘lik rejimi” kiriting. Telefonni o‘chiring, chiroqni pasaytiring, yozing yoki sukutda o‘tirib savol bering. Keyin kunduzgi rejimda uni amalga oshiring.

Formula
G‘oya → Amal → Natija = (Sokinlik × Tafakkur) → (Reja × Harakat) → (Takror × Tuzatish)

O‘sish hayratdan emas, tahlildan boshlanadi. Siz ko‘rgan har bir kuchli ish ichida tizim bor. Uni ochmasangiz, Siz tomoshabin bo‘lib qolasiz. Ochsangiz - ustoz topasiz.

Ko‘rgan narsangizni parchalang: boshlanishi qanday, ritmi qanday, qayerda diqqat ushlanadi, qayerda kuchayadi, qayerda yakunlanadi. So‘ng uni o‘zingizga moslab qayta yig‘ing. Shu jarayon Sizni iste’molchidan yaratuvchiga olib o‘tadi.

Tasavvur qiling, taom yeyapsiz. “Mazali” deyish - bir bosqich. “Nima qo‘shilgan, qachon qo‘shilgan, qanday pishirilgan?” deb qarash - hunar boshlanishi.

Ta’limda: yaxshi darsni ko‘rsangiz, strukturani ajrating - kirish, misol, savol, mustahkamlash.
Rahbarlikda: kuchli jamoani ko‘rsangiz, jarayonni oching - maqsad, aloqa, nazorat, feedback.
Tarbiyada: yaxshi muhitni ko‘rsangiz, odatlarni aniqlang - tartib, izchillik, namuna.

Tasavvur qiling, xona.

Siz yangi mebel olib kelyapsiz. Lekin xonadan eski, keraksiz narsalarni olib tashlamayapsiz. Natijada joy yetmaydi, tartib yo‘q. Agar eski narsani chiqarsangiz va faqat keraklisini qoldirasangiz yangi narsa qiymat beradi.
Hayot ham shunday

Agar hayotda bo‘layotgan narsalarni savol ostiga qo‘ymasangiz, hayotingiz asta-sekin boshqalarning tasavvuri bilan cheklanib boraveradi. O‘zingiz tanlagan yo‘l bilan emas, boshqalar tasavvur qilgan yo‘l ichida yashay boshlaysiz.

Shuning uchun o‘ylashga vaqt ajrating. Orzu qilishdan qórqmang. Savol berishni odat qiling. Ba’zi narsalarni qayta ko‘rib chiqing. “Shunday bo‘lishi kerak” degan fikrlarni ham tekshirib ko‘ring.

Oxir-oqibat, boshqalarning orzulari ichida Sizga berilgan rol bilan yashashdan ko‘ra, o‘zingiz tasavvur qila olgan chegaralar ichida yashash yaxshiroq. Hech bo‘lmasa, o‘zingiz tanlagan hayotni yashaysiz.

Ahli ilmni yaxshi ko'rgan yoki xizmatini qilgan insonlarni farzandida ilmdan alohida bir nasiba borligini ta'limdagi 17 yillik kuzatuvimda ko'p ko'rdim. Bu menga allaqachon ayniyatga aylanib bo'lgan qoidadir.

Ko’r ko’zi ko’rganidan keyin, ilk qiladigan ishi hassasini uloqtirish bo’lar ekan. Unga og’ir kunlarida tirgak bo’lgan, yo’lini ko’rsatgan, adashishdan saqlaganni esdan chiqarib, endi nima qilishini o’zim bilaman deb mag’rurlanar ekan. So’ngi paytlari sobiq o’quvchilar va hodimlar misolida maktabga nisbatan shunga ko’p guvoh bo’lyapman
Afsus…

Ba'zi hissiyotlarni ta'riflashda so'zlar saviyasizlik qiladi.

Shayton biz tasavvur qilgandek emas.

U kinolardek shoxli, qo‘rqinchli, qizil rangda kelmaydi. U chiroyli ko'rinishda keladi.

Pul ko‘rinishida keladi.
“Bu pora emas, shunchaki minnatdorchilik” deydi.

Mansab ko‘rinishida keladi.
“Sen bunga loyiqsan” deydi.

Nafs ko‘rinishida keladi.
“Bu erkinlik” deydi.

U hech qachon:
“Bu gunoh” demaydi.
“Bu imkoniyat” deydi

Eng xavfli joy shu;
Yomonlik ochiq bo‘lsa, odam undan qochadi. Agar chiroyli bo‘lsa, odam unga yaqinlashadi.

Shayton yomonni yomon deb ko‘rsatmaydi. Uni yaxshi, jozibali, kerakli qilib ko‘rsatadi.

Bu marketingga o‘xshaydi: zararli narsani ham chiroyli reklama bilan sotadi

BAZAN

Hayotimda eng ko’p foydali va kerakli xulosalarni Siyrat ilmidan olganman. Saodat asrini qancha o’rganishga kirar ekanman, hozirgi muammolarga asl yechimlar kelib chiqaveradi, xuddi qaynar kosadek tugab qolmaydi.

Misol uchun ba’zi xulosalarim:

Bazan qaror to’g’ri bo’ladi, ammo uslub xato bo’ladi. Bu esa aks natijaga sabab bo’ladi. Natija: manfiy

Bazan qarorlar to’g’ri bo’ladi, ammo kech qabul qilingan bo’ladi. Bu esa ziyondan boshqa narsa emas.
Natija: manfiy

1-xulosa. Qarorni to’g’ri bo’lishini o’zi yetarli emas. U o’z vaqtida qabul qilinishi va to’g’ri uslubda bajarilishi kerak.

Xushyor bo’ling. Bu uch xislatni jamlay olishni hamma ham uddalay olmaydi. Agar uddalay olsa, demak u haqiqiy Payg’ambarimiz sallollohu alayhi vasallam sifatlariga mos lider hisoblanadi. Siyratda bunga misollar shu qadar ko’pki, e’tiborsiz qolishi ilojsizdir.

Buni ko’pchilik bilmaydi. Sababi esa Siyratdan haqiqatda yaxshi xabardor emas

Asosiy xulosa: kelajak mavhum. O’tmishga qarang, o’tmishdagilardan xulosa oling. Adashmaysiz, eng kamida adashganlar ishini qilmaysiz…

USTOZLARGA ESLATMA

Ba’zi eslatmalarni, aslida haddim bo’lmasada sizlarga (ustozlarga) taqdim qiliishni joiz deb bildim.

Vatan uch toifaning yelkasida turadi:
1). Uni boqadigan dehqonning.
2). Uni himoya qiladigan askarning.
3). Uni tarbiyalaydigan muallimning.
Bu uch toifa Allohdan qo‘rqsa demak vatan osoyishta, tinch va obod.

Agar dehqon diyonatsiz bo‘lsa yelkasiga yuklangan vazifani haqqoniy bajarmaydi. "Plan"ni faqat qog‘ozda bajaradi, soliqdan qochish uchun gektarni kamaytirib yozadi va hokazo. Natijada vatan muhtojlikda qoladi.Agar u Allohdan qo‘rqsa o‘z xizmatini astoydil, mas’uliyat bilan bajaradi. Unga qorovul shart emas. Allohning nazorati yetarli.

Askar ham shunday. U faqatgina buyruqni kutmay o‘zi ham sergak bo‘lishi lozim. Agar mushtarak farzlarga amal qilsa uning vatanni qo‘riqlashi har qanday nafl ibodatdan ustun turadi.

Muallim vatan ustozidir. Kelajak avlodimiz taqdiri ularga bog‘liq. Farzandlarimiz bilimli, go‘zal xulqli, diyonatli bo‘lib o‘sishida ularning o‘rni beqiyos. Ammo ular mas’uliyatni his qilishmasa bu musibatdir. Ular faqatgina maosh uchun, dars soatlari o‘tishi uchun harakat qilishsa va bolalarimizga e’tibor berishmasa ,o‘z ustilarida ishlashmasa oladigan maoshlari ularga halol bo‘lmaydi. Millatga xiyonat qilishgan bo‘lishadi.

Islom fiqhining ijara kitoblarida aytilishicha agar bir inson bir korxonada ishlasa namoz vaqtida vaqtning e’tiborini qilishi lozim. U imkoni boricha namozini cho‘zmasdan, tahoratini cho‘zmasdan, ortiqcha zikrlarni qilmasdan ibodatini qilishi kerak. Agar dam olishi uchun jo‘rttaga tahoratini uzunroq qilsa yoki namozda uzun suralarni o‘qisa , tasbehni olib zikrlarni uzoq qilsa demak korxonaning haqini yegan hisoblanadi. Topgan daromadi halol bo‘lmaydi. Bu uchun qiyomatda javobgar bo‘ladi.

Bu gaplarni har bir kasb egasiga tatbiq qilsa bo‘ladi. Buning uchun insonlar tepasiga nazoratchi qo‘yish emas, Allohning haqiqiy nazoratchi ekanini anglatishimiz lozim. ALLOH DOIM YODIMIZDA TURSIN!

Yusuf Qarzoviy hafizahullohni bir ajoyib gaplari bilan nihoya qilmoqchiman:
“Mansab uchun, oyning oxirida oladigan maosh uchun, topadigan puli uchun ishlaydiganlar bilan gardanida ado qilinishi lozim bo‘lgan risolat borligini his qiladigan, ado qilinishi lozim bo‘lgan omonat borligini yaxshi anglaydigan, bu risolatni ado qilishni Allohga muqarrab qiladigan ibodat deb biladigan kishilar o‘rtasida katta farq bor!”

Omonatlarimizga ehtiyot bo’laylik. Ayniqsa bolalarning vaqtiga. Va albatta bir kun bulardan so’ralamiz…

Avval bir narsani aniq ajratib olaylik: To'g'ri qaror qabul qilish bilan qaroni to'g'ri bo'lishini farqi bor.

To‘g‘ri qaror qabul qilish avvalo sizning mas’uliyatingiz hisoblanadi.
Natija esa har doim Sizning qo‘lingizda emas. Ko‘p xato shu yerda qilinadi: natija yomon chiqsa, qaror noto‘g‘ri edi deb o‘ylanadi.

Aslida esa qaror to‘g‘ri bo‘lishi mumkin, lekin natija boshqacha chiqishi mumkin.

Shuning uchun qarorni baholashda 4 ta mezonda o'lchash kerak:
- zarar hisoblandimi
- foyda ko‘rildimi
- adolat saqlandimi
- niyat to‘g‘rimi

Shu tushuncha bilan qarorlarga qaralsa, keyingi har bir tanlov aniqroq bo‘ladi.

Buning uchun qaroringiz 9 ta holatdan qaysi biriga mos ekanligini aniqlab olishingiz kerak.

1-holat: +/+ (sizga foyda, unga foyda)
Bu eng to‘g‘ri qaror hisoblanadi. Bunday imkoniyatlar kechiktirilmay qabul qilinadi. Shu yo‘l tizimga aylantiriladi va takrorlanadi.

2-holat: +/0 (sizga foyda, unga zarar yo‘q)
Qabul qilinadi. Lekin shu bilan to‘xtab qolilmaydi. Unga ham foyda berish yo‘li izlanadi.

3-holat: 0/+ (sizga zarar yo‘q, unga foyda)
Bu holat investitsiya sifatida ko‘riladi. Agar ishonch va aloqani kuchaytirsa, qabul qilinadi. Lekin chegaralar belgilanadi.

4-holat: 0/0 (sizga ham, unga ham zarar yo‘q)
Bu vaqt yutish qarori hisoblanadi. Doimiy yechim sifatida qabul qilinmaydi.
Keyingi chiqish yo‘li oldindan rejalashtiriladi.

5-holat: +/- (sizga foyda, unga zarar)
Bu holatda ehtiyot bo‘linadi.
Qaror qayta ko‘rib chiqiladi yoki yumshatiladi. Aks holda keyinchalik muammo keltirib chiqaradi.

6-holat: -/+ (sizga zarar, unga foyda)
Faqat katta maqsad bo‘lsa qabul qilinadi. Aniq chegaralar qo‘yiladi. Qachon to‘xtash belgilanadi.

7-holat: 0/- (sizga zarar yo‘q, unga zarar)
Bunday qarorlar qabul qilinmaydi. Bu adolatga zid hisoblanadi. Baraka keltirmaydi.

8-holat: -/0 (sizga zarar, unga zarar yo‘q)
Bu keraksiz yo‘qotish sifatida baholanadi. Darhol rad etiladi. O‘zini himoya qilish zarur hisoblanadi.

9-holat: -/- (sizga ham, unga ham zarar)
Bu eng yomon qaror hisoblanadi. Bunday holatlar davom ettirilmaydi. To‘xtatiladi yoki qayta quriladi.

To'g'ri qaror formulasi:
1. Zarar kamaytiriladi
2. Foyda oshiriladi
3. Adolat saqlanadi

Insonning eng katta muammosi kamchilik emas.
Nima haqiqatan muhimligini unutib qo‘yishidir.

Ko‘p odamlar ichidagi haqiqat bilan tashqaridagi hayotni bir xil yashamaydi.

Qilmaydigan ishlari haqida gapiradi.

Yoqtirmaydigan insonlariga tabassum qiladi.

Ishonmaydigan insonlari bilan yaqin yuradi.

Vaqt o‘tib inson asta-sekin o‘zidan uzoqlashadi.

Bu holat ichki nomoslik (inner incongruence) deb ataladi. Ya’ni insonning ichki qadriyati bilan tashqi harakati mos kelmay qoladi.

Shaxsiy hayotda
Inson sog‘liq muhim deydi, lekin uyqusi va odatlari tartibsiz.

Bilim kerak deydi, lekin vaqtining asosiy qismini chalg‘ituvchi narsalarga sarflaydi.

Oila muhim deydi, lekin eng kam vaqtni aynan oilaga beradi.

Rahbarlikda
Rahbar jamoaga samimiyat haqida gapiradi, lekin o‘zi sun’iy munosabat qiladi.

Natija: odamlar so‘zni emas, xulqni qabul qiladi.

“Ikki ne’mat bor, odamlarning ko‘pi ularda aldangandir: sog‘liq va bo‘sh vaqt.”

Bu yerda inson eng qimmat narsaning qiymatini kech tushunishi ko‘rsatilgan.

Bir kishi Hasan Basriga dunyo haqida so‘radi.
U kishi aytdilar:
“Dunyo - boshida charchoq, oxirida esa hisob.”

Bu insonning umrini keraksiz narsalarga sarflab yuborish xavfini eslatadi.

Ba’zan o‘zingizdan so‘rang:

Men nimaga eng ko‘p vaqt sarflayapman?
Bu haqiqatan muhimmi?
Agar umr qisqa qolsa, shu narsani davom ettirarmidim?

Shunda hayot tiniqlasha boshlaydi.

Sizning hayotingizda hozir eng ko‘p joy egallayotgan narsa haqiqatan ham eng muhim narsami?

Chunki hayot oxirida insonning nimaga ega bo‘lgani emas, nimaga umr bergani ko‘proq ahamiyatli bo‘ladi.

Kechiktirilgan mukofot (delayed gratification).
Dunyo tezlashyapti. Odamlar natijani darhol xohlayapti. Sabr kamayyapti. Shu sabab sabr qilganlar ajralib chiqadi. Ko‘pchilik yo‘lning yarmida to‘xtaydi, sabr qilgan esa davom etadi. Vaqt o‘tadi va natija yig‘iladi. Tezlik natija beradi, sabr ustunlik beradi.

Biz shunday jamiyatda yashaymizki, u doim “yechimlar”ni sotadi - ortiqcha vaznga, siyraklashayotgan sochga, ishtahaning yo‘qolishiga, muhabbatning susayishiga qarshi turli “yechimlar”.

Biz doimo yechim izlaymiz. Ammo aslida hayot davomida shunday jarayonda bo‘lamizki, unda hech qachon hammasini to‘liq “to‘g‘ri” qilolmaysiz. Hammasini to‘g‘rilashga urinamiz. Hammasini nazorat qilishga harakat qilamiz.

Hayot bu yechim topib tugaydigan masala emas. U davom etadigan jarayon. Unda biz hech qachon hammasini mukammal qilolmaymiz.