Moslik

Baxt ichki moslikdan chiqadi.
Siz nima deysiz va nima qilasiz - shu ikkisi bir xil bo‘lsa, ichingizda xotirjamlik paydo bo‘ladi. Agar ular bir-biriga zid bo‘lsa, ichki ziddiyat boshlanadi.

Inson ichida qadriyatlar va harakatlar doim birga ishlaydi. Agar Siz halollikka ishonsangiz va halol yashasangiz, ichingiz tinch bo‘ladi. Agar ishonsangiz-u, lekin amal qilmasangiz, ichingizda bosim paydo bo‘ladi.

Bu holat psixologiyada kognitiv dissonans (cognitive dissonance) deyiladi. Ya’ni inson o‘z ishonchi bilan o‘z harakati mos kelmaganda, ichki noqulaylik sezadi.

Shaxsiy hayotda
Siz sog‘liq muhim deb o‘ylaysiz, lekin tartibsiz hayot kechirasiz. Natijada ichingizda noqulaylik paydo bo‘ladi va o‘zingizga bo‘lgan ishonch asta-sekin kamayadi.

Rahbarlikda
Rahbar halollik haqida gapiradi, lekin kichik yolg‘onlarga yo‘l qo‘yadi. Jamoa buni sezadi va ishonch yo‘qoladi. Rahbarning o‘zi ham ichki bosimni his qiladi.

Tarbiyada
Ota-ona bolaga kitob o‘qishni aytadi, lekin o‘zi telefon bilan band bo‘ladi. Bola so‘zga emas, amaliy harakatga qaraydi. Natijada tarbiya kuchsizlashadi.

Ichki moslik bo‘lmaganda inson asta-sekin charchaydi. Qaror qabul qilish qiyinlashadi, chunki ichida doim qarama-qarshilik bor. Vaqt o‘tib, inson yo o‘zini oqlashni boshlaydi, yo qadriyatlarini pasaytiradi. Shuning uchun muammoni tashqaridan emas, ichkaridan qidirish kerak.

Muhammad s.a.v. hayotlarida so‘z va amal bir xil edi. Shu sabab sahobalar ularga ishongan va ergashgan.

Demak formula:
Baxt = Qadriyatlar × Harakatlar mosligi

Eng yaxshi ish shunday ish: Siz uni majburiyatdek emas, qiziqish bilan qilasiz. Vaqt tez o‘tib ketadi. Siz charchashdan ko‘ra zavq olasiz. Uning yana bir tomoni bor:
- boshqalarga foyda beradi
- muammoni hal qiladi
- qiymat yaratadi

Demak formula:
Ideal ish = Sizga zavq + Boshqalarga manfaat

Xato qachon tajribaga aylanadi?
Quyidagi shartlar bo‘lsa:
- boshdan kechgan narsani tan olasiz
- nima bo‘lganini tushunishga harakat qilasiz
- sabr qilasiz
- qalbingizni yopib qo‘ymaysiz
- yana harakat qilishga jur’at topasiz

Shu jarayon bo‘lsa, xato tajribaga aylanadi.
Agar bu bo‘lmasa, xato shunchaki og‘riq bo‘lib qoladi.

Demak formula:
Tajriba = Xato + Tahlil

Bugun ajralib turishning yo‘li faqat aqlli bo‘lish emas. Chunki aqlli odamlar juda ko‘p. Suniy intellekt ham ko'p javoblarni bermoqda. Haqiqiy ustunlik boshqa joyda:
- moslashuvchanlik
- odamlar bilan ishlay olish
- tez o‘rganish qobiliyati

Agar Siz moslashuvchan bo‘lsangiz:
- kerak bo‘lsa yangi ko‘nikmani tez o‘rganasiz
- bozor o‘zgarsa yo‘nalishni o‘zgartirasiz
- imkoniyatlarni tez ko‘rasiz

Natijada:
- vaqt ustidan nazorat paydo bo‘ladi
- tanlash imkoniyatlari ko‘payadi

Demak formula:
Eski model: Ustunlik = Bilim
Yangi model: Ustunlik = Moslashuvchanlik + Tez o‘rganish

Ba’zi qarorlar oqibatini tuzatish mumkin. Ba’zilari esa tuzatib bo‘lmaydi. Jeff Bezos bularni “Two-way door" va "One-way door decisions” deb tushuntirgan.

“Two-way door" qarorlar:
- yangi loyiha boshlash
- marketing strategiyasini sinash
- yangi metodni test qilish
Bunday qarorda tez harakat qilish foydali. Chunki oqiatini qayta ishlash mumkin

"One-way door" (qaytarib bo‘lmaydigan qaror)
- katta investitsiya
- strategik sheriklik
- reputatsiya bilan bog‘liq qaror

Bu qarorlarda sekin va chuqur o‘ylash kerak. Oqibati xavfli bo'lishi mumkin.

Bunisi ham yangi podcast

Suhbat yaxshi chiqibdi. O'zimga ham ma'qul keldi.

https://youtu.be/dhG64-Wjc0w

Essentialism

Ko‘pchilik kunini uzun "to-do list" bilan boshlaydi. Lekin hammasi ham zarur bo'lmaydi. Uni aniqlashning bir oddiy ususli bor: Agar bu ishni qilmasam, nima bo‘ladi? deb savol berish. Agar javobingiz:
- hech narsa bo‘lmaydi
- natijaga ta’sir qilmaydi
bo'lsa, uni ro'yhatdan o'chirib tashlasangiz bo'ladi. Natija beradigan ishlar esa juda kam.
Demak formula:
Bandlik ≠ Muhim ishlar
Muhim ishlar = Barcha ishlar − Keraksiz ishlar

Agar inson bir sohaga qiziqsa, u yerda:
- ko‘proq vaqt o‘tkazadi
- ko‘proq mashq qiladi
- ko‘proq tajriba yig‘adi
Yillar o‘tadi. Natijada ikki narsa birlashadi: ichki qiziqish va yig‘ilgan ko‘nikma
Shu nuqtada bunday odam bilan raqobat qilish qiyinlashadi.
Chunki u majburan ishlamaydi. U qiziqib ishlaydi. Va qiziqqan odam odatda to‘xtamaydi.
Demak formula:
Ustalik = Qiziqish × Mashq × Vaqt

Bunisi MIT ga kirgan o'quvchilar haqida...
https://www.youtube.com/live/ngTqTqOZkOI

Birga ishlashimiz mumkun

Loyihalarimizga(Dinay, Filigran inc, Massdar) birdaniga bir necha yo'nalishlarda ishlash uchun internship(shogirtlik) ochildi.

Kelajakda tadbirkor, manager, mutaxassis bo’laman, lekin hozir nima qilishni bilmayman deydiganlar uchun bu ideal imkoniyat.

Qiziq bo’lsa, forma to’ldiring. Birlamchi filterlarga mos kelsangiz yuzma-yuz suhbatlarga taklif qilamiz.

P.S. Tajriba shart emas, yurakda olov va til bilish yetarli.

@AbdulboriyQodirov

Balans

Muvaffaqiyat va mag‘lubiyat o‘rtasida balans kerak.
Doim yutaverish - o‘sishni to‘xtatadi
Doim yutqazish - motivatsiyani o‘ldiradi

Siz 10 ta urinish qilasiz: 8-9 tasi muvaffaqiyatli, 1-2 tasi mavaffaqiyatsiz.

Shunda:
- o‘zingizga ishonasiz
- harakatni davom ettirasiz
- lekin o‘sish uchun majbur bo‘lasiz

Bu psixologiyada optimal qiyinchilik (optimal difficulty) deb ataladi.

Misollar
1. Ta’lim
O‘quvchiga faqat oson test berilsa:
- u zerikadi
- rivojlanmaydi
Faqat qiyin test berilsa:
- tushkunlikka tushadi
- o‘qishni tashlashi mumkin

To‘g‘ri yondashuv:
ko‘p savollar - bajara oladigan, oz qismi - biroz qiyin

2. Rahbarlik
xodimga faqat oson vazifa berilsa - rivojlanmaydi
faqat og‘ir vazifa berilsa - kuyib ketadi (burnout)

To‘g‘ri yo‘l:
80% tanish ish, 20% yangi chaqiriq

3. Shaxsiy rivojlanish

Sportda:
- faqat yengil mashq - natija yo‘q
- haddan tashqari og‘ir mashq - jarohat

Inson juda oson narsada o‘smaydi, juda qiyin narsada sinadi
Eng katta o‘sish: ozgina qiynalayotgan joyda bo‘ladi

Muhammad s.a.v. hayotlarida ham bu muvozanat ko‘rinadi.
Makkadagi qiyinchiliklar sahoblarni sabrga o'rgatdi, Madinadagi yutuqlar shukr qilishga sabab bo'ldi.

Demak formula:
O‘sish = (Yutuq × Ishonch) + (Mag‘lubiyat × Saboq)

Hayot ikki xil o‘lchanadi.

1. Eni - nechta yil yashadingiz. Umringizni jismi deb atasak bo'ladi
2. Bo'yi - qanday yashadingiz. Mazmun. Umringizni ruhi deb atasak bo'ladi.

Yillar ko‘p bo‘lishi mumkin, lekin mazmun bo‘lmasa, ichingiz bo‘sh qoladi. Shuning uchun asosiy e’tiborni hayotni “bo‘yi”ni o'stirishga qaratish kerak. Chunki vaqtni ko‘paytira olmaysiz. Lekin har bir kunning sifatini oshira olasiz.
Agar kunlar bir xil o‘tsa: esda qolmaydi, rivoj bermaydi
Agar yangi tajribalar bo‘lsa: hayot “uzunroq” seziladi, xotiralar ko‘payadi

Bu psixologiyada tajriba boyligi (experiential richness) bilan bog‘liq.

Shaxsiy hayotda
Har kuni bir xil tartib. Ish - uy - telefon. Vaqt tez o‘tadi, lekin esda qolmaydi.
Agar:
- yangi joyga borsangiz
- yangi odam bilan gaplashsangiz
- yangi ko‘nikma o‘rgansangiz
kuningiz mazmunli bo‘ladi.

Rahbarlikda
Rahbar faqat eski usullar bilan ishlasa, jamoa o‘smaydi.
Agar:
- yangi yondashuv sinasa
- xodimlarga erkinlik bersa
- xatodan qo‘rqmasa
natija o‘sadi.

Ta’limda
O‘quvchi faqat kitob o‘qisa, bilim tor bo‘ladi.
Agar:
- loyiha qilsa
- savol bersa
- amalda sinasa
bilim chuqurlashadi.

Oflayn do'stlaring online loyihasidan seni mediadagi xilofching tufayli chetlab o'tishi yoqimli xis emas ekan...

Kontent

Siz har kuni kontent iste’mol qilasiz. Ko‘p qismi - yangi. Lekin eng foydali qismi ko‘pincha eski bo‘ladi.

Yangi kontent tez yetib keladi va e’tiborni tortadi. Siz yangiliklar, trend videolar va ijtimoiy tarmoqlarni tez-tez ko‘rasiz. Bu Sizni xabardor qiladi, lekin chuqurlik bermaydi.

Eski kontent esa sekinroq o‘qiladi, lekin fikrni o‘zgartiradi. Kitoblar, klassik maqolalar va sinovdan o‘tgan g‘oyalar vaqt o‘tishi bilan qiymatini yo‘qotmaydi.

Bu yerda muvozanat muhim. Yangi - xabardorlik beradi. Eski - chuqurlik beradi.
Agar faqat qisqa videolar ko‘rsangiz, ko‘p narsa bilayotgandek tuyulasiz. Lekin amalda kam narsa o‘zgaradi. Agaz kitob o‘qisangiz, kamroq ma’lumot olasiz, lekin chuqurroq tushunasiz va qo‘llay boshlaysiz.

Ko‘p odamlar “yangi”ni “foydali” deb o‘ylaydi. Aslida esa ular boshqa narsa. Yangi kontent tez eskiradi. Chunki u ko‘pincha e’tibor uchun yaratiladi. Foydali kontent esa vaqt sinovidan o‘tadi. Bu bilimlar o‘n yildan keyin ham ishlaydi. Haqiqiy qiymat tezlikda emas, balki sifatda.

Kunlik kontentingizni ongli tanlang. Faqat oqimga ergashmang. Kun davomida vaqtni taqsimlash tavsiyasi:
- 30 daqiqa - kitob
- 15 daqiqa - chuqur maqola
- 15 daqiqa - yangilik yoki ijtimoiy tarmoq

Demak formula:
Bilim sifati = (Eski × Chuqurlik) + (Yangi × Xabardorlik)

Sport

Fanda spotlight effekti (spotlight effect) degan tushuncha bor. Ya’ni Siz o‘zingizni markazda deb o‘ylaysiz, lekin boshqalar buni deyarli sezmaydi.
Odamlardagi asosiy muammo - baholanishdan qo‘rquv. Bu holat
- “Nima deb o‘ylashadi?”
- “Kulib qo‘yishsa-chi?”
- “Yutqazsam-chi?”
Shu savollar odamni to‘xtatadi. Sport esa bu muammoga eng zo'r yechim hisoblanadi:
- Sizni boshqalar oldida xato qilishga o'rgatadi
- Sizni mag‘lubiyatga ro‘baro‘ qiladi
- Sizni qayta urinishga majbur qiladi
- asta sekin uyat hissi kamayadi
- chidamlilik oshadi
- o‘ziga ishonch paydo bo‘ladi

Odamlar Siz o‘ylagandek ko‘p e’tibor bermaydi. Ular o‘zlari bilan band

Ko'pchiligimiz shu bilan kasallanganmiz...

Siz qaysi “to‘lov”ga ko‘proq e’tibor berasiz?

Birinchi to‘lov - pul.
Bu ko‘rinadigan qism.

Ikkinchi to‘lov - vaqt.
Siz gaplashasiz, tushuntirasiz, kelishasiz.

Uchinchi to‘lov - obro‘.
Siz qanday muomala qilasiz, qanday so‘z turasiz, qanday odam sifatida esda qolasiz. Eng muhim qismi aynan shu oxirgisi. Chunki u keyingi barcha imkoniyatlarni ochadi.

Biznesda
Bir mijoz bilan ishlaysiz. Arzonroq qilib tez yopishingiz mumkin. Yoki biroz ko‘proq vaqt ajratib, sifatli xizmat berasiz. Birinchi variant tez pul beradi. Ikkinchi variant esa uzoq hamkorlik olib keladi.

Rahbarlikda
Rahbar vazifani tez yopishga urinadi. Lekin jamoaga e’tibor bermaydi. Natijada ish bajariladi, lekin ishonch kamayadi. Agar u odamlar bilan to‘g‘ri muomala qilsa: vaqt ko‘proq ketadi lekin jamoa mustahkam bo‘ladi

Bir uchrashuvda Siz tez chiqib ketishingiz mumkin. Yoki vaqt ajratib, diqqat bilan tinglaysiz. Ikkinchi holatda munosabat chuqurlashadi.

Ko‘p odamlar faqat birinchi to‘lovni ko‘radi. Ular narxga qaraydi va tez natijani xohlaydi. Lekin katta imkoniyatlar uchinchi to‘lovdan keladi. Obro‘ asta-sekin quriladi, lekin uzoq xizmat qiladi.

Siyratdan ham misol:
Payg'ambarimiz savdoda halollik bilan mashhur bo‘lganlar. U zot “Al-Amin” deb atalganlar, ya’ni ishonchli inson bo'lganlar. Bir kishidan Payg‘ambarimiz s.a.v. qarz oldilar va qaytarishni talab qilganda qattiqroq gapirdi. Sahobalar unga javob qaytarmoqchi bo‘lishdi. Lekin Payg‘ambarimiz s.a.v. dedilar: “Qo‘yinglar, haqqi bor odam gapiradi.” So‘ng qarzni yaxshiroq qilib qaytarishni buyurdilar. Natija: muomala - hurmat bilan bo‘ldi, obro‘ - yanada oshdi

Biroz ko‘proq vaqt ajrating. Biroz yaxshiroq muomala qiling. Bu Sizga qaytib keladi.

Dekak formula:
Qiymat = Pul + Vaqt + Obro‘

Ko'proq vs Kamroq

Hayotda hamma narsaga teng e’tibor berib bo‘lmaydi. Qayerga ko‘proq berilsangiz, natija o‘sha yerda paydo bo‘ladi. Shuning uchun to'g'ri tanlov hal qiluvchidir.

Ba’zi yo‘nalishlar bor, ularga berilgan vaqt va kuch Sizga qaytib keladi. Bu investitsiya. Yana shunday narsalar bor, ularga berilgan e’tibor Sizni charchatadi. Bu yo‘qotish. Farqni ko‘ra olsangiz, hayotingiz soddalashadi.

Qayerda ko‘proq berilish kerak?
- Sog'liq:
Vaqt ajratsangiz, energiyangiz oshadi va boshqa hamma ish osonlashadi.
- Bilim:
Bilim va o‘rganishga e’tibor bersangiz, imkoniyatlaringiz kengayadi. Har kuni kichik o‘sish katta natijaga olib keladi.
- Munosabat
Yaqin munosabatlarga vaqt bersangiz, ichki tayanch paydo bo‘ladi. Bu Sizni qiyin paytda ushlab turadi.
- Reputatsiya (Maqom)
Obro‘ va ishonchni qursangiz, eshiklar ochiladi. Odamlar Siz bilan ishlashni xohlaydi.

Bu joylarda “ko‘proq berish” ortiqcha emas. Bu kelajak uchun qo‘yilgan sarmoya.

Qayerda kamroq e’tibor kerak?
- Odamlarni fikri
Boshqalarning fikrini haddan tashqari o‘ylasangiz, o‘zingizni cheklaysiz.
- Perfektionizm
Mukammallik ortidan quvsangiz, ishni boshlash yoki tugatish qiyinlashadi.
- Maydalashish
Mayda detallar bilan band bo‘lsangiz, asosiy narsani yo‘qotasiz.
- Tortishuv
Keraksiz bahslarga kirsangiz, vaqt va energiya yo‘qotasiz.

Bu joylarda ortiqcha e’tibor Sizni sekinlashtiradi.

Shaxsiy hayotda
Siz sportga vaqt ajratasiz. Boshida qiyin, lekin keyin energiya beradi. Shu bilan birga, Siz ijtimoiy tarmoqdagi bahsga kirishasiz. Bu oson, lekin charchatadi.

Rahbarlikda
Rahbar jamoaga vaqt ajratadi. Tinglaydi, tushuntiradi. Natijada ishonch paydo bo‘ladi. Agar u faqat mayda xatolarni tuzatish bilan band bo‘lsa, jamoa soviydi.

Ta’limda
O‘quvchi asosiy tushunchani tushunsa, u uzoqqa boradi. Agar u faqat detallar ortidan quvsa, umumiy rasm yo‘qoladi.

Har bir tanlov ortida narx bor. Siz to‘g‘ri joyga “ha” desangiz, noto‘g‘ri joylarga “yo‘q” deyishga majbur bo‘lasiz. Shu qaror hayotingizni shakllantiradi.

Siyratda ham bunga juda ko'p ibratlar bor:
Muhammad s.a.v. dedilar: “Besh narsadan oldin besh narsani g‘animat bil...” Shulardan biri - sog‘liq. Bu bizga nimaga ko‘proq e’tibor berish kerakligini ko‘rsatadi.

Bir sahoba Payg‘ambarimiz s.a.v.dan nasihat so‘radi. U zot: “G‘azablanma” dedilar. Bu bir necha marta takrorlandi. Natija shuki, inson keraksiz bahslardan va ortiqcha reaksiyalardan o‘zini tiyadi. Bu esa energiyani saqlaydi.

Xulosa shuki, agar u Sizni kuchaytirsa, davom eting. Agar charchatsa, kamaytiring.

Demak formula:
Hayot sifati = To‘g‘ri joyga berilgan energiya