Biz maktabda bolalarga nimani o‘rgatamiz? 2+2=4. Poytaxtlar. Formulalar.
Bular albatta kerak. Lekin yana bir savol bor: Biz ularga o‘zlarini kim ekanini o‘rgatyapmizmi?
- Sen oddiy emassan.
- Sen nusxa emassan.
- Sen takrorlanmaydigan mavjudotsan.
Million yillar ichida sening aynan o‘zing kabi hech kim bo‘lmagan. Keyin ham bo‘lmaydi.
Ichingda imkoniyat bor. Ijodkor bo‘lish imkoniyati. Kashfiyot qilish imkoniyati. Yetakchi bo‘lish imkoniyati. Chunki bola o‘zini qanday ko‘rsa shunday yashay boshlaydi. Agar u o‘zini kichik deb bilsa, kichik yashaydi. Agar u o‘zini iqtidorli deb bilsa, mas’uliyatni his qiladi. Haqiqiy ta’lim o‘z qadrini va boshqaning qadrini anglatishdir.

Kuzatuvlarimda sezganim, kuchli o‘quvchi bilan oddiy o‘quvchi o‘rtasidagi farq ko‘pincha qobiliyatda bo'lmaydi. O'rganish jarayoniga bo'lgan munosa­batda ko'rinadi.

Ba’zilar uchun:
- 2 soat uy ishini ishlash - qiyin
- Qayta-qayta test yechish - charchatadi.
- Erta turib self study qilish - zerkarli..

Yuqori natija qiladigan o‘quvchi esa boshqacha o‘ylaydi.
- U ko'proq ishlashdan urinmaydi
- Murakkab savollarni chaqiriq deb biladi.
- Qiyin mavzuda o‘zini sinashdan qochmaydi.

Boshqalar unday “qanday chidaysan?” deb so'rashsa, u “faqatgina yoqtiraman” deydi.
Sababi ular o'z mehnatini qurbonlik deb hisoblamaydi.

Shukrga mikroskop bilan qarash kerak. Teleskop bilan emas. Uzoqdagini ko'raman deb, yoningizdagini unutib qo'yasiz...

Keling, faqat bitta holatni mikroskopda ko‘raylik.

Bugun saharlikka turdingiz. Oddiy holat. Har kuni takrorlanadi.
Lekin mikroskop bilan qarasak, bu oddiy emas. Tahlil qilamiz:

1. Ro'za tutish ne'mati
- Dunyoda taxminan 8 milliard odam bor.
- Musulmonlar soni taxminan 2 milliard

2. Saharligingizga yetarli ovqat va suv bor
- taxminan 735 million odam ochlik bilan yashaydi.
- 2.2 milliard odam xavfsiz ichimlik suviga to‘liq ega emas.

3. Yaqinlaringiz bilan ovqatlanish ne'mati
- 120 milliondan ortiq odam urush yoki ofatlar sabab uyini tark etishga majbur bo‘lgan. Ularning ko‘pi oilasidan ajralgan.

4. Uyg‘onish ne’mati
- Har kuni taxminan 160-170 ming odam vafot etadi.
- Ular bugungi tongni ko‘ra olmadi.

5. Hotirjam ro‘za tutish
- taxminan 2 milliard odam urush, zo‘ravonlik yoki beqaror hududlarda yashaydi.
- Ko‘p joylarda ibodatni xotirjam qilish ham qiyin.

6. Sog'liq ne'mati. Saharlikka o‘zingiz turdingiz.
- taxminan 1.3 milliard odam jiddiy nogironlik bilan yashaydi.
- ko‘pchiligi oddiy kundalik ishlarni ham mustaqil bajara olmaydi.

7. Uy ne’mati. Saharlikni uyda qildingiz.
- taxminan 150 million odam uysiz.
- Yana 1.6 milliard odam yaroqsiz yoki vaqtinchalik uyda yashaydi.

8, Elektr va yorug‘lik ne’mati Saharlikni yorug‘likda qildingiz.
- Dunyoda taxminan 675 million odam elektr energiyasiga ega emas.

9. Xavfsizlik ne’mati. Saharlikni qo‘rqmasdan qildingiz.
- 473 milliondan ortiq bola urush hududlarida yashaydi.

Demak formula:
Ne'mat = E’tibor × shukr

Fokus

Quyosh nuri har joyga tarqalib turganda kuydirmaydi. U faqat bir nuqtaga jamlanganda olovga aylanadi. Inson miyasi ham shunday. Tarqoq bo‘lsa iliq. Jamlanganda kuchli.
Bir vaqtning o‘zida ko‘p narsani o‘ylash samaradorlik emas. Bu kuchning yoyilib ketishi hisoblanadi.

Masalan, o‘qiyotganda telefon yoningda bo‘lsa, fikring ikki tomonga bo‘linadi. Natija o‘rtacha bo‘ladi. Lekin bir soat faqat bitta mavzuga sho‘ng‘isang, oldinga sakrash boshlanadi.

Biznesda ham shunday. O‘nta loyiha bilan bir vaqtda yugurish charchatadi. Bitta yo‘nalishni chuqur olib borish o‘sish beradi.

Kuch ko‘pligida emas. Fokusda.
Har bir inson kun bo‘yi nimadir qiladi. Soat yettida turib, o‘n birda yotsa, o‘n olti soat yashaydi va shu vaqt davomida albatta nimadir bilan band bo‘ladi. Yuradi, o‘qiydi, yozadi, gaplashadi, o‘ylaydi. Muammo vaqt yo‘qligida emas, balki diqqatning tarqoqligidadir.

Ko‘pchilik kuchini yuzta narsaga bo‘lvoradi. Ozgina bundan, ozgina undan. Bundan natija chiqmaydi, chunki energiya yoyilib ketgan bo'ladi.

Agar shu vaqtni bir yo‘nalishga qaratsang nima bo‘ladi? Har kuni ozgina, lekin bir xil maqsad tomon. Shunda natija sekin bo‘lsa ham yig‘ila boshlaydi.

Muvaffaqiyat tasodif emas. Eng muvaffaqiyatli odamlar eng band odamlar emas. Ular eng fokusli odamlar. Eng muvaffaqiyatli odamlar eng band odamlar emas. Ular eng fokusli odamlar. Ular ham 16 soat yashaydi. Farqi shundaki, ular asosiy kuchini bitta narsaga beradi.r ham 16 soat yashaydi. Farqi shundaki, ular asosiy kuchini bitta narsaga beradi.

Demak formula:
Natija ≈ Energiya / Yo‘nalishlar soni

Action bias

Daryoga qarab turgan odamni tasavvur qiling. U suvning harakatini uzoq kuzatishi mumkin. Lekin suzishni faqat suvga tushganda o‘rganadi. Boshlagin. Xato qilasan. Lekin o‘rganasan. Masalan: bola velosiped haydashni kitobdan o‘rganmaydi, yiqilib turib o‘rganadi. Ko'pchilik nima qiladi? Avval hammasini tushunmoqchi bo‘ladi. Mukammal rejani kutadi. Xato qilmaslikka harakat qiladi. Natijada esa harakat kechikadi. To‘g‘ri qaror ko‘pincha harakatdan keyin paydo bo‘ladi. Harakat qilasiz. Natijani ko‘rasiz. Xatoni tushunasiz. Keyingi qarorni yaxshilaysiz.

Demak formula:
To'g'ri qaror = Tajriba / Nazariya

Hayotda ikki narsani to‘g‘ri boshqarish muhim:
- yuqori maqsad
- kam kutilma

Kuzatuvlarimda ko'rganim, ko'pchilik buni teskarisini qiladi:
- maqsadlari kichik
- kutilmalari katta

Natijada:
- kam natija
- ko‘p norozilik

To‘g‘ri yondashuv:
- katta maqsad qo‘yish
- natijaga haddan tashqari bog‘lanib qolmaslik

Shunda:
- ko‘proq harakat qilasiz
- jarayondan ham zavq olasiz

Ilk da’vat boshlagan davrni eslang:
U zotning maqsadi juda katta edi:
- jamiyatni o‘zgartirish. Insoniyatni o'zgartirish,
Lekin natija darhol kelishini kutmadilar.

Ilk 13 yilida:
- ergashganlar soni kam edi
- qarshiliklar kuchli edi
- zaiflik hukmron edi

Shunga qaramay harakat to‘xtamadi. Natijada kuchli jamiyat qurildi va MAQSAD keng yoyildi.

Demak formula: Natija = Harakat × Maqsad − Kutilma

Hayotda ko‘p narsalarni sen nazorat qila olmaysan.
Lekin ko‘pincha ularga ta’sir qila olasan.

Rizqingni nazorat qila olmaysan.
Lekin barakaga sabab bo‘ladigan amallaringni nazorat qila olasan.

Oqibatingni nazorat qila olmaysan.
Lekin amalingni nazorat qila olasan.

Yaqiningning hidoyatini nazorat qila olmaysan.
Lekin yaxshi namuna bo‘lishingni nazorat qila olasan.

Boshqalarning gapini nazorat qila olmaysan.
Lekin o‘z tilingni nazorat qila olasan.

Boshqalarning fikrini nazorat qila olmaysan.
Lekin o‘z xulqingni nazorat qila olasan.

Iqlimni nazorat qila olmaysan.
Lekin qanday kiyinishni nazorat qila olasan.

Shuning uchun e’tiborni to‘g‘ri joyga qo‘y.
Doimo nazorat qila oladigan uch narsa bor:
- harakating
- qaroring
- munosabating
Sen mana shu uchtasi uchun javobgarsan.

Natija esa ko‘p sabablarning yig‘indisi.
Uni hech qachon bir o‘zing yarata olmaysan.
Shuni unutma.

Demak formula: Ta’sir > Nazorat

Sizda bir gul bor ekan…

Har yili O‘zbekistonda taxminan 243 ming qiz maktabni bitiradi, ammo ularning katta qismi universitetda ta’limini davom ettirmaydi. Buning asosiy sabablaridan biri — erta turmush.

O‘zbek oilalarida qiz bola maktabni bitirgach, ko‘pincha sovchilar kelishni boshlaydi. Ko‘p hollarda ota-onalar tengi chiqsa qizini turmushga berishga rozi bo‘lishadi. Biroq ta’limning qiz bola uchun qanchalik muhim ekani hamisha ham yetarlicha anglanmaydi.

Shu holatdan kelib chiqib, Webster universiteti o‘ziga xos ijtimoiy tashabbus — “Ilm sovchilari” loyihasini amalga oshirdi. Loyiha an’anaviy sovchilik g‘oyasidan ilhomlangan bo‘lsa-da, uning maqsadi turmush emas, balki qizlarning ta’limini davom ettirishga yordam berish edi.

Loyiha doirasida universitet vakillari “ilm sovchilari” sifatida qizlarning uylariga borib, ota-onalari bilan suhbatlashdi. Ular qizlarning oliy ta’lim olishi qanchalik muhim ekanini tushuntirib, ularni universitetda o‘qishini davom ettirishga undashdi.

Shuningdek, loyiha doirasida ilmsovchilari.uz platformasi ham ishga tushirildi. Ushbu platforma orqali qizlar, agar ota-onalarini o‘qishni davom ettirishga ko‘ndira olmayotgan bo‘lsa, “ilm sovchilari”ni o‘z uylariga chaqirish imkoniyatiga ega bo‘lishdi.

Hayrat

Bolalar hayotdan zavq bilan yashaydi.
Chunki ular uchun hamma narsa "yangi", ilk bor sodir bo'ladi.
Kattalardagi hayratni qaytarishning oddiy yo‘li: yangi tajriba qo‘shish.
- yangi kitob janrini o‘qish
- boshqa davlat taomini tatib ko‘rish
- yangi sportni sinab ko‘rish
- boshqa soha haqida o‘rganish
- yangi joyga sayr qilish

Demak: Hayrat = Yangi tajribalar / vaqt
Matematiklar yuqoridagi formuladan kerakli xulosani chiqarib olishadi. Ammo qiynaladiganlar uchun kichik izoh berib o'taman.
1. Qancha ko‘p yangi tajriba bo‘lsa, shuncha ko‘p hayrat paydo bo‘ladi.
2. Hayrat hissi faqat yangi tajriba bilan emas, ular qanchalik tez-tez sodir bo‘layotganiga ham bog'liq
Masalan:
- har hafta yangi joy
- har oy yangi kitob janri
- har chorak yangi ko‘nikma

Shunda vaqt o‘tadi, lekin hayrat kamaymaydi.

Demak formula:
Hayot zavqi = Yangilik × Chastota

Field Theory

Ko‘p ota-onalarda uchraydigan xato:
Ular farzandining xulqini o‘zgartirmoqchi bo‘lsa, doim bolaning o‘zini o‘zgartirishga urinadi.
- ko‘proq tanbeh beradi
- ko‘proq nazorat qiladi
- ko‘proq majburlaydi

Lekin muammo ko‘pincha bolada bo'lmaydi. Muammo muhitda bo‘ladi.

Agar bola har kuni quyidagi muhitda bo‘lsa nima bo‘ladi?
- ilmga qiziqadigan do‘stlar
- kuchli o‘qituvchilar
- tartibli tizim
- yuqori maqsadlar

Bu muhit bolaning xulqini asta-sekin o‘zgartiradi. Majburlashsiz.

Maktab yoshidagi farzandingiz uchun eng muhim qarorlardan biri: to‘g‘ri maktab tanlash. Chunki maktab faqat dars o‘tiladigan joy emas. Bu - do‘stlar shakllanadigan joy, odatlar paydo bo‘ladigan joy, maqsadlar paydo bo‘ladigan joy.
Farzandingiz kunining 6-8 soatini qayerda o‘tkazyapti?
- qanday muhitda
- qanday odamlar bilan
- qanday qadriyatlar ichida

Demak formula: xulq = shaxs + muhit

Yangi ish boshlamoqchi bo‘lgan odamni eng ko‘p o‘ylantiradigan narsa bu - xavotir. Bu tabiiy holat.

Lekin xavotirning o‘zi foyda bermaydi. Foyda beradigan narsa - tahlil qilish (analysis) va qaror qabul qilish (decision making).Ko‘p odamlar shu ikki jarayon o‘rniga doimiy xavotirni tanlaydi. Natijada muammo hal bo‘lmaydi. Faqat cho‘ziladi. Bu post shunday holatda o'zim qo'llaydigan usul haqida.

Jarayon uch bosqichdan iborat
- avval risklarni baholash
- keyin qaror qabul qilish
- qarordan keyin ortiqcha xavotirni to‘xtatish

Xavotirning ham o‘z vaqti bor.Avval o‘ylang:
- nima xavf bor
- eng yomon holat nima bo‘lishi mumkin
- uni qabul qila olasizmi
- oldini olish uchun nima qilsa bo‘ladi

Shundan keyin qaror qabul qiling.

Agar maqsad bunga arzisa:
- sabab qiling
- reja tuzing
- tavakkal qiling

Qarordan keyin yana qayta-qayta xavotir qilish foyda bermaydi. Bu faqat muammoga yana bitta muammo qo‘shadi.

Siyratda ham shu prinsip ko‘p ko‘rinadi: Suroqa voqeasi, Handaq jangi

Xavotir muammoni hal qilmaydi. Aks tasir qiladi.
To‘g‘ri tahlil va aniq qaror esa ko‘pincha yo‘lni ochadi.

Demak formula:
Muammo yechimi = Qaror × Harakat
Xavotir = O‘ylash − Qaror

Fitr sadaqasini berish esdan chiqmasin. Muddati: Hayit namozi o'qilgunicha. Oilani har bir a'zosiga alohida beriladi.

Fitr sadaqasining miqdori esa quyidagicha belgilandi:
2 kg bug‘doy – 10 ming so‘m;
2 kg bug‘doy – 12 ming so‘m;
4 kg arpa – 20 ming so‘m;
2 kg mayiz – 110 ming so‘m;
4 kg xurmo – 200 ming so‘m.

Har kim o‘z imkoniyatiga qarab ushbu besh mahsulotdan xohlagan biri yoki uning qiymatini fitr sadaqasi niyatida kambag‘alga bersa kifoya qiladi.
Agar haqdor topa okmasangizlar, manda nomzod bor


o'tkazib bersangizlar bo'ladi..

P.s. eng arzonini tanlamanglar.

Eslatma...

O‘zing ham sezding.

- Qancha kech uhlama - bomdoddan oldin turish mumkin ekan.
- Nafsni tiyish mumkin ekan.
- Kam ovqat bilan ham qorin to‘yarkan.
- Bir mahal masjidga chiqish mumkin ekan.
- Tilni g‘iybatdan saqlash mumkin ekan.
- Asabni bosish mumkin ekan.
- Telefonni chetga qo‘yish mumkin ekan.
- Ikki soat Qur’on va ibodatga vaqt ajratish mumkin ekan.
- Ko‘proq sabr qilish mumkin ekan.
- Ko‘proq sukut qilish mumkin ekan.
- Ko‘proq sadaqa berish mumkin ekan.
- Ko‘proq ota-onaga yumshoq gapirish mumkin ekan.
- Ko‘proq istig‘for aytish mumkin ekan.
- ko'proq oilaga vaqt ajratish mumkin ekan

Va sen bularni bir kun emas. Bir hafta ham emas. Naq 30 kun davomida qilding

Demak masala “qila olmayman” emas, masala - bunga qanday munosabatda bo'lishimiz va e’tiborda ekan.
Ramazon seni o‘zgartirmadi. U senga kim bo‘la olishingni ko‘rsatdi.
Ramazon tugadi. Endi nima? Endi shu darajaning kamida 30 foizini saqlab qolsang ham - hayotingda baraka davom etadi. Hammasini saqlab qolish shart emas. Lekin bir qismini ushlab qolish mumkin. Qanday?

- Haftada ikki marta ro‘za (Dushanba, Payshanba)
- Kuniga kamida 1 kunlik qazo namozini ado qilish (20 rakat)
- Bomdoddan 20 daqiqa oldin turib 10 daqiqa tahajjud
- Haftasiga kamida 3 marta jamoat
- Har kuni kamida 1 sahifa Qur’on
- Har kuni ongli ravishda tilni g‘iybatdan saqlash
- Har oy barqaror sadaqa ajratish
- Haftada bir kun "family day"
- Ota-ona bilan yarim soat suhbat

"chellange": Ramazondagi o‘zingni nechchi foiz saqlab qola olasan?
Qarzoviy ustozning bir gapi chiroyli yakun bo'lar ekan: Ramazoniy emas, Rabboniy bo'laylik.

Demak formula:
Yangi hayot = Ramazon × 0.3

Boshlanishida har kimning ishi oddiy chiqadi.
Sababi oddiy: tajriba yo‘q, bilim yetarli emas, ko‘nikma hali shakllanmagan. Shuning uchun dastlabki ishlaringiz ko‘pincha o‘rtacha bo‘ladi. Bu ko‘pchilikka yoqmaydi. Odamlar nima deydi deb o‘ylaysiz. O‘zingizdan qoniqmaysiz, balki bu yo‘l meniki emasdir deb shubha qilasiz.
Sizga yagona yetishmayapgan narsa bu - jasorat
Jasorat bu:
- hali yaxshi bo‘lmasangiz ham davom etish
- tanqid bo‘lishi mumkinligini bilib ham ishlash
- natija qanday bo‘lishini bilmasdan ham harakat qilish

Siz orzu qilgan daraja hozir qilayotgan oddiy ishlaringiz ortida turibdi. Unga erishishning yagona yo‘li: hozir oddiy bo‘lishdan qo‘rqmaslik. Bu qoida hamma uchun bir xil ishlaydi.

Demak formula: Mohirlik = Takrorlash × √Jasorat

Yaxshi niyatlar hammamizda bor:
- yordam bermoqchi bo‘lamiz
- kimnidir maqtamoqchi bo‘lamiz
- biror yaxshilik qilmoqchi bo‘lamiz

Lekin ko‘pincha:
- keyinroq qilaman
- vaqt topganda qilaman
- yaxshiroq bo'lganida qilaman
deb ortga suramiz. Natija nima bo‘ladi? Ko‘pincha u ish umuman qilinmaydi.

Shuning uchun oddiy qoida:
yaxshi niyat paydo bo‘lsa - darhol amal qiling.
Ustozingizdan xabar olmoqchimisiz, borishga vaqtingiz yo'qmi, telefon qiling. Singlizni yo'qlamoqchimisiz, borishga ulgurmayapsizmi, xabar yozing.
- kichik yordam ham yordam
- qisqa xabar ham xabar
- ozgina sadaqa ham sadaqa

Demak formula:
Yaxshilik = Niyat × Tez amal

Ramazon 2026 dan esdalik
- ajoyib davra
- samimiy muhit
- qaynoq suhbat

P.s. Bir narsa o'ylantirdi. Deyarli hammamizni soqolimizga oq tushgan ekan...

Moslik

Baxt ichki moslikdan chiqadi.
Siz nima deysiz va nima qilasiz - shu ikkisi bir xil bo‘lsa, ichingizda xotirjamlik paydo bo‘ladi. Agar ular bir-biriga zid bo‘lsa, ichki ziddiyat boshlanadi.

Inson ichida qadriyatlar va harakatlar doim birga ishlaydi. Agar Siz halollikka ishonsangiz va halol yashasangiz, ichingiz tinch bo‘ladi. Agar ishonsangiz-u, lekin amal qilmasangiz, ichingizda bosim paydo bo‘ladi.

Bu holat psixologiyada kognitiv dissonans (cognitive dissonance) deyiladi. Ya’ni inson o‘z ishonchi bilan o‘z harakati mos kelmaganda, ichki noqulaylik sezadi.

Shaxsiy hayotda
Siz sog‘liq muhim deb o‘ylaysiz, lekin tartibsiz hayot kechirasiz. Natijada ichingizda noqulaylik paydo bo‘ladi va o‘zingizga bo‘lgan ishonch asta-sekin kamayadi.

Rahbarlikda
Rahbar halollik haqida gapiradi, lekin kichik yolg‘onlarga yo‘l qo‘yadi. Jamoa buni sezadi va ishonch yo‘qoladi. Rahbarning o‘zi ham ichki bosimni his qiladi.

Tarbiyada
Ota-ona bolaga kitob o‘qishni aytadi, lekin o‘zi telefon bilan band bo‘ladi. Bola so‘zga emas, amaliy harakatga qaraydi. Natijada tarbiya kuchsizlashadi.

Ichki moslik bo‘lmaganda inson asta-sekin charchaydi. Qaror qabul qilish qiyinlashadi, chunki ichida doim qarama-qarshilik bor. Vaqt o‘tib, inson yo o‘zini oqlashni boshlaydi, yo qadriyatlarini pasaytiradi. Shuning uchun muammoni tashqaridan emas, ichkaridan qidirish kerak.

Muhammad s.a.v. hayotlarida so‘z va amal bir xil edi. Shu sabab sahobalar ularga ishongan va ergashgan.

Demak formula:
Baxt = Qadriyatlar × Harakatlar mosligi

Eng yaxshi ish shunday ish: Siz uni majburiyatdek emas, qiziqish bilan qilasiz. Vaqt tez o‘tib ketadi. Siz charchashdan ko‘ra zavq olasiz. Uning yana bir tomoni bor:
- boshqalarga foyda beradi
- muammoni hal qiladi
- qiymat yaratadi

Demak formula:
Ideal ish = Sizga zavq + Boshqalarga manfaat