Xodimlarning 3 darajasi: Bajaruvchi. Hal qiluvchi. Rivojlantiruvchi.

1-daraja - Bajaruvchi.
- Aytilgan vazifani bajaradi
- Belgilangan tartibdan chiqmaydi
- KPI bo‘yicha ishlaydi
- Mustaqil strategik qaror qabul qilmaydi
- Muammo ko‘rsa ham tashabbus kam ko'rsatadi. Jarayonni o‘zgartirish vakolati yo‘q

Real keys 1 - Maktab administratori
Bugun 30 ta ota-onaga qo‘ng‘iroq qilishi kerak.
Qo‘ng‘iroq qiladi. Ro‘yxatni to‘ldiradi. Hisobot topshiradi.
Lekin:
- Nega ba'zilar suhbatni tez yakunlayapti, shuni tahlil qilmaydi.
- Nega ba’zilar kelmadi, shuni so‘ramaydi.
- Skriptni yaxshilash haqida o‘ylamaydi.

Real keys 2 - SMM xodimi
“Haftasiga 3 ta post chiqarishi kerak.”
Post chiqadi. Reja bajariladi.
Lekin:
- Qaysi post ko‘proq saqlandi - qaralmaydi.
- Qaysi format ishladi - tahlil qilinmaydi.
- Kontentni yaxshilash taklifini bermaydi.


2-daraja - Hal qiluvchi.
- Oldindan o‘ylaydi.
- Muammo chiqishini kutmaydi. Oldini oladi.
- Jarayonni yaxshilaydi.
- Xatoni kamaytiradi.

Real keys 1 - O‘quv bo‘limi koordinatori
Har chorak oxirida ota-onalar baho bo‘yicha shikoyat qiladi.
U rahbar aytmasidan:
- Oraliq feedback tizimini joriy qiladi.
- O‘qituvchilarga 2 haftada bir mini-hisobot taklif qiladi.
Natijada: Chorak oxirida shikoyatlar kamayadi.

Real keys 2 - HR xodimi
Har yozda 2–3 o‘qituvchi ketishini ko‘radi. Kutib turmaydi. Oldindan:
- Qoniqish so‘rovnomasi o‘tkazadi.
- Muammoli joylarni aniqlaydi.
- Rag‘bat tizimini taklif qiladi.
- KPI tizimini ishlab chiqdi.
Natijada: Kadrlar almashinuvi kamayadi.


3-daraja - rivojlantiruvchi.
- Standartlar yaratadi.
- Natijani o‘lchaydi.
- “Bu yerda yana qanday o‘sish mumkin?” deb savol beradi.
- Bu biznes 3 yildan keyin qayerda bo‘ladi?

Real keys 1 - Marketing menejeri
Reklama yaxshi ishlayapti. Lekin shu bilan to‘xtamaydi. Tahlil qiladi:
- Eng kuchli o‘quvchilar qayerdan kelmoqda?
- Qaysi segment grant yutmoqda?
Shundan kelib chiqib:
- “Top university track” paketini ishlab chiqadi.
- Narxni premium formatga o‘zgartiradi.
Natijada: Daromad oshadi. Brend kuchayadi.

Real keys 2 - Akademik direktor
Darslar yaxshi ketmoqda. Lekin savol berdi:
- “Yaqin 5 yilda qaysi soft skill ga talab ortadi?”
- Ta'lim tendensiyasini kuzatadi.
- Yangi metadologik ilmiy ishlarni integratsiya qilishni o'ylaydi.
- Produktivlikni oshirish uchun EdTech larni joriy qiladi.
Natijada: Natijalar keskin yaxshilanadi. Maktab reytingi ko‘tariladi. Ketish kamayadi. Sodiqlik oshadi. Brend mustahkamlanadi. Reklama xarajati kamayadi. Organik oqim oshadi.

1-daraja - vazifani bajaradi. Unga aniq nizom kerak. Nazorat qilish kerak.
2-daraja - tizimni himoya qiladi. Unga vakolat va ishonch beriladi.
3-daraja - strategik rivojlantiradi. Unga erkinlik berilishi kerak. Maslahat kengashiga a'zo bo'ladi.

Yanada aniqroq tushunish uchun faqat bir xil keysda har uchchala daraja qanday ish qilishini ko'rib chiqamiz:
Har yil 10–15% o‘quvchi boshqa maktabga o‘tmoqda.
1-daraja nima qiladi? Ro‘yxatni yangilaydi.
2-daraja nima qiladi? Sababini so'rab aniqlaydi. Yangi paket va skript ishlab chiqadi.
3-daraja nima qiladi?
- Exit-intervyu tizimini yo‘lga qo‘yadi.
- Ketish sabablari bo‘yicha data chiqaradi.
- Referral tizimini ishga tushiradi.
- Eng past ROI berayotgan kanalni aniqlaydi.
- Ota-ona bilan oyiga 1 marta individual call tizimini yo‘lga qo‘yadi.

Kompaniyada bu hodimlarning nisbati qanday bo'lishi kerak?
Masalan 100 xodimlik maktab tarmog‘i quyidagidek bo'lishi kerak:
- 70–75 ijrochilar (ustozlar, administratorlar, farrosh, qoravul, kassir)
- 15–18 boshqaruvchilar (head teacherlar, bo'lim rahbarlari, HR, marketing)
- 5–7 strategik rahbarlar (tasischi, direktor, CEO, COO, CFO, Quality control)

Bu yerda eng muhim narsa:
Agar 2-daraja kuchli bo‘lsa - direktor strategiya bilan shug‘ullanadi. Bu yerda tizim muhim bo‘ladi. 3-daraja ko‘payib ketishi xavfli. Xarajat oshadi.

Agar 2-daraja zaif bo‘lsa - direktor operatsion ishga botadi. Natijada:
Direktor hammasini o‘zi qiliadi. Charchaydi. Tizim o‘smaydi.

Bizda ko'p uchraydigan eng havfli nisbat:
Ko‘p 1-daraja. Zaif 2-daraja. Bitta kuchli 3-daraja

Rahbarning eng katta xatosi - noto‘g‘ri ish qilishi emas.
Eng katta xato - to‘g‘ri, lekin kichik ishlar bilan band bo‘lib qolishidir. Rahbarni o'zi 3 ta vazifasi bor:
- Operatsiya
- Takomillashtirish
- O‘sish
Agar rahbar operatsiyadan chiqolmasa - tashkilot hech qachon undan yuqori o‘sib ketmaydi.
Afsuski ko‘pchilik 1-vazifada qolib ketadi. Agar vaqtingni juda ko‘p “yaxshi” ishlar bilan to‘ldirsang, “buyuk” ishlar uchun joy qolmaydi. Muammo shunda: Yaxshi ishlar yomon ko‘rinmaydi. Ular foydali. Ular to‘g‘ri. Ular o‘zini oqlaydi. Ammo opportunity cost'i qimmat hisiblanadi`

Opportunity cost - bu bir tanlov qilganingda, boshqa eng yaxshi imkoniyatdan voz kechish narxi.

Oddiy qilib aytganda: Bir narsani tanladingmi - boshqasini yo‘qotding.

Tushuntirishga harakat qilaman: Tasavvur qil, qo‘lingda bitta stakan bor. Uni suv bilan to‘ldirding. Endi choy quyolmaysan.

Stakan - vaqting.
Ichidagi suv - tanlagan ishing.
Quyilmagan choy - opportunity cost.

yoki: Bir sotix yerga kartoshka ekding. Demak o‘sha yerda gilos o‘smaydi.

Kartoshkani tanlash - qaror.
Gilosdan voz kechish - opportunity cost.

Opportunity cost - bu tanloving ko‘rinmaydigan narxi. Endi Opportunity cost’ni hayotiy keyslar bilan ko‘raylik.

1-keys. Maktab direktori
Direktor har kuni:
- hujjat tekshiradi
- ota-ona bilan mayda masalalarni hal qiladi
- o‘qituvchilarning jadvalini qo‘lda tuzatadi
Hammasi kerakli ish. Lekin 6 oy o‘tadi. Maktabda tizim o‘zgarmaydi. Strategiya yo‘q. KPI yo‘q. Sifat nazorati yo‘q. Sababi u band edi.
Opportunity cost: Mayda “yaxshi” ishlar strategik “katta” ishni yeb qo‘ydi.

2-keys. O‘qituvchi
Ustoz har kuni 3 soat Telegram’da o‘quvchilarga alohida javob beradi. Mas’uliyatli. Mehribon. Lekin shu vaqtni:
- umumiy video tushuntirishga
- test baza yaratishga
- yangi metodika o'rganishga sarflasa edi.
Opportunity cost: Zo'r ustoz bo'lish imkonini sekinlashtirish

3-keys. Tadbirkor
- Biznes egasi har bir mijoz bilan o‘zi gaplashadi.
- Har bir dizaynni o‘zi tasdiqlaydi.
- Har bir kichik qarorni o‘zi qiladi.
Natijada: Biznes o‘sishi sekinlashadi. Nega? Chunki u operatsiyada qolib ketgan. Strategiyaga chiqmagan.
Opportunity cost: Nazorat hissi o‘sish imkoniyatini almashtirdi.

4-keys. Shaxsiy hayot
Bir odam doim “foydali” ishlar bilan band:
- serial ham “inglizcha”
- podcast ham “motivatsion”
- kitob ham “yaxshi”
Lekin 3 yil o‘tadi. Bir katta mahorat shakllanmagan. sababi amaliyot yo'q. Faqat nazariya
Opportunity cost: Mayda foydalar mutaxassilikni almashtirdi.

- Har kuni mayda operatsion ishlar bilan band bo‘lish.
- Har bir xabarga darhol javob berish.
- Har uchrashuvga qatnashish.
- Har taklifni qabul qilish.
Bular yomon emas.

Shu vaqtni strategiyaga ajratsang nima bo‘lardi? Tizim qurishga ajratsang nima bo‘lardi Eng muhim bo'lgan 20% ishga ajratsang nima bo‘lardi?

Har “ha” deganingda, nimagadir “yo‘q” deyapsan. Ba’zan muvaffaqiyatning dushmani - muvaffaqiyatsizlik emas. O‘rtacha yaxshi ishlar bilan band bo'lib qolishdir.

Uch yuz ming dollar turadigan mashinani boshqarayotgan odam boy ko‘rinishi mumkin. Ammo uning boyligi haqida siz biladigan yagona narsa shuki - mashina sotib olingach, uning mablag‘i uch yuz ming dollarga kamaygan. Ehtimol, qarzi yuz ming dollarga oshgandir. Siz shuni bilasiz, xolos.

Biz boylik haqida ko‘rganlarimizga asoslanib hukm qilamiz. Chunki faqat ko‘z oldimizdagi narsani ko‘ramiz. Odamlarning hisob-raqamlarini, jamg‘armalarini yoki real daromadlarini ko‘ra olmaymiz. Shuning uchun boylikni tashqi belgilar orqali o‘lchaymiz - mashina, uy, Instagram’dagi suratlar.

Zamonaviy kapitalizm go‘yo moliyaviy maqsadlaringizga yetishda yordam berayotgandek tuyuladi. Aslida esa boylik ko‘z bilan ko‘rinmaydigan narsalarda mujassam. Ammo biz ko‘rmagan narsani qabul qila olmaymiz.

Xonanda Rianna haddan ortiq pul sarflagani sabab deyarli bankrotlikka yuz tutgan va maslahatchisini sudga bergan. Maslahatchining javobi shunday bo‘lgan: “Katta miqdorda pul sarf qilaverishi oqibatida oxiri qo‘lida pullari emas, o‘sha xarid qilgan narsalari qolishini bilmasmidi?”

Javob kulgili tuyulishi mumkin. Ammo haqiqat shuki - yo‘q, bilmagan. Ko‘pchilik bilmaydi. Odamlar “Millioner bo‘lishni xohlayman”, deyishadi. Aslida esa “Millionlab dollarlarni sarflashni xohlayman”, demoqchi bo‘lishadi.

Investor Bill Menn iqtibosi eng zo'r tarifni bergan: “Chiroyli narsalar sotib olish, ko‘p pul sarflash insonga o‘zini boydek his qilish imkonini beradi. Ammo boy bo‘lishning yagona yo‘li o‘zingizda bor pulni ishlatish, yo‘g‘ini emas.”

Boy va badavlat o‘rtasida farq bor. Bu farqni tushunmaslik moliyaviy xatolarga olib keladi.

Boy - yuqori daromad topayotgan odam. Masalan, 100 000 dollarlik mashina egasi. Ehtimol, u mashinani qarzga olgandir, ammo bo‘lib to‘lash uchun yetarli oyligi bor. Dang‘illama uy egalari ham shunday. Ularni ko‘rish oson. Ular ko‘rinadi.

Badavlat esa ko‘pincha yashirin bo‘ladi. Uning daromadi ortiqcha narsalarga deyarli sarflanmaydi. Boylik bu yerda hali ishlatilmagan imkoniyatdir. U sizga tanlov beradi va vaqt o‘tishi bilan o‘sadi. Natijada bugun qurbingiz yetgan narsadan ko‘ra ertaga ko‘prog‘iga ega bo‘lishingiz mumkin.

Bu parhez va mashqqa o‘xshaydi. Odamlar mashq qilganda yo‘qotgan kaloriyalarini ortiqcha baholashadi va yo‘qotganidan ikki barobar ko‘proq yeyishadi. Ya’ni mashqning samarasini o‘zlari yo‘qqa chiqarishadi.

Ko‘proq ishlab, ko‘proq sarflash ham shunga o‘xshaydi.

Ikkinchi toifa - badavlatlar - iste’molni kamaytiradi. Bu qiyin. Nazorat talab qiladi. Ammo aynan shu farq kelajakdagi imkoniyatni kengaytiradi.

Muammo shundaki, birinchi toifadagilar ko‘rinadi va havas uyg‘otadi. Ikkinchi toifadagilar esa ko‘rinmaydi. Biz ularning mashinasini ko‘ramiz, lekin jamg‘armasini ko‘rmaymiz. Ularning uyini ko‘ramiz, lekin aslida qaysi uyga qurbi yetishini bilmaymiz.

Ko‘pchilik ich-ichidan badavlat bo‘lishni xohlaydi. Chunki ular pul beradigan erkinlikni istaydi. Ammo pulni ishlatish kerak degan qarash ongimizga chuqur singgan. Cheklovlarsiz badavlat bo‘lish mumkin emasligini tushunmaymiz.

1970-yilda neft zaxiralari tugayapti deyishgan. Ammo hozirgacha tugamadi. Neft yangi konlar sabab emas, balki energiya tejovchi texnologiyalar sabab tugamadi. Dunyo ko‘proq topgani uchun emas, kamroq ishlatgani uchun “boy” bo‘lib qoldi.

Boylik ham shunday. Ko‘proq topish emas, kamroq sarflash - badavlatlikning asosi.

Psixologiyada “ambiguity effect” degan tushuncha bor.

Qisqa ma’nosi - noaniqlik inson ongini ko‘proq bezovta qiladi.

Masalan:
Bir inson sizga qattiq gap aytsa - og‘riydi.
Lekin kimdir sizdan sukut bilan uzoqlashsa, ko‘pincha undan ham ko‘proq og'ritadi.

Chunki inson miyasi darrov javob izlay boshlaydi:
- Nega bunday bo‘ldi?
- Men nima xato qildim?
- U aslida nimani demoqchi edi?

Ko‘pincha biz yaqinlarimizni aytgan gaplarimiz bilan emas, aytmay qolgan gaplarimiz bilan ko‘proq ranjitamiz.

Aytilgan gapning shakli bor.
Uni eshitasiz, tushunasiz.
Eng muhimi - agar xato bo‘lsa, uzr so‘rash imkoniyati ham bor.

Aytilmagan gap esa tasavvur bilan to‘ldiriladi.

Yaqiningiz:
- taxmin qiladi
- gumon qiladi
- o'zgacha talqin qiladi

Natijada aytilmagan gap ba’zan haqiqatdan ham og‘irroq bo‘lib tuyuladi.
Uni uzr bilan ham to‘ldirish qiyin. Chunki go‘yoki uzr so‘rashga sabab ham yo‘qdek tuyuladi.

Lekin bu yerda yana bir nozik jihat bor.

Ba’zan aytilgan og‘ir so‘z ham yillar davomida og‘riq qoldiradi.

Demak:
- Ba’zi gaplar aytilmasligi kerak
- Ba’zi gaplar esa aytilmay qolmasligi kerak

Masalan, biz ko‘pincha quyidagi gaplarni ichimizda saqlab qolamiz:

Adajon - siz mening qahramonimsiz

Onajon - sizni juda yaxshi ko‘raman

Ukam - sen bilan faxrlanaman

Aka - sizni doim hurmat qilganman

Singlim - yaxshi ham borsan

Gulim - hayotimda borliging uchun rahmat

O‘g‘lim - senga ishonaman

Qizim - sen mening
g‘ururimsan

Do‘stim - sen mening qiyomatli do‘stimsan

Xodimimga - bir jamoada ekanligimizdan xursandman

Shogirdimga: sendan umidim katta...

Ba’zan eng muhim gaplar - aynan aytilmay qolgan gaplar bo‘ladi.

P.s. Shu post orqali men ham yaqinlarimga ichimda qolib ketgan izhorlarni yozib qo‘ydim.

Hayotdagi natijalarni 3 omil belgilaydi:

1. Omad (tasodiflar, vaqt, joy, odamlar)
2. Strategiya - (tanlovlar)
3. Harakat (har kuni nima qilishing)
Shulardan faqat 2 tasi senga bog‘liq. Omad - nazoratda emas. Strategiya va harakat - qo‘lingda.

Omad - tasodif.
Kim bilan uchrashib qolding. Qaysi davrda tug‘ilding. Bozor qachon o‘zgardi. Buni boshqara olmaysan. Lekin tayyor bo‘lishni boshqara olasan. Omad keladi. Ammo unga tayyormisan?

Strategiya - tanlov
Qaysi yo‘nalishni tanlading? Qaysi bozorga kirding? Qaysi ko'nikmani rivojlantiryapsan?
Yaxshi harakat + noto‘g‘ri strategiya = o‘rtacha natija.
O‘rtacha harakat + to‘g‘ri strategiya = yaxshi natija.

Harakat
Har kuni qilayotgan ishlaring:
- o‘qish
- yozish
- mashq
- tizim qurish
- tahlil qilish

Omad nazoratda emas. Lekin strategiya + odat uni ehtimolini oshiradi. Masalan:
- Kuchli portfel qilasan - imkoniyat kelganda tayyorsan
- Tarmoq qurib borasan - to‘g‘ri odam bilan uchrashish ehtimoli oshadi
- Reputatsiya yaratasan - chaqirishadi

Agar 2 tasini mukammallashtirsang, 3-chisini o‘zing tomonga og‘dirasan.

Narrativ - ichki identifikatsiya.

Narrativ - bu o‘zing haqingda ichingda aytib yuradigan hikoya. Bu voqealarning o‘zi emas. Ularni qanday talqin qilishing.

Ichki identifikatsiya - bu “men kimman?” degan savolga ichingdagi javob. Sodda qilib aytsam: Sen o‘zingni qanday tasvirlasang, asta-sekin o‘sha odamga aylanasan.
Agar ichingda doim: “Men omadsizman” desang - har voqeada omadsizlikni ko‘rasan.

Yosh o‘tgan sari bir narsani sezasan:
Odamlar hayotidan ko‘ra, o‘zlari haqida aytadigan hikoyalari bilan yashaydi.
Kimdir har doim jabrdiyda. Har safar - kimdir uni tushunmagan. Kimdir unga adolatsizlik qilgan.

Kimdir esa har doim qahramon. U doim to‘g‘ri gapni aytgan. Eng aqlli javobni u bergan.
Yana boshqasi — doim “aqlli”, doim “haq”, doim “boshqalardan ustun”.

Bu tasodif emas. Qanday hikoya aytsang, asta-sekin o‘sha odamga aylanasan.
Sen voqeani shunchaki eslamaysan. Uni talqin qilasan. Talqin esa xarakter yasaydi.

Agar har voqeada o‘zingni qurbon sifatida ko‘rsatsang - miya shuni qabul qiladi: “Men doim jabrdiydaman.”
Agar har safar o‘zingni mas’uliyatli, sabrli, kuchli deb hikoya qilsang - shu sifatlar mustahkamlanadi.

Boshlash qiyin.
Davom ettirish undan ham qiyin.
Natijaga aylantirish undan ham qiyin.
Natijani takror qilish undan ham qiyin.
Natijani barqaror saqlash undan ham qiyin.
Yuqoridagilar o'xshaganida kibrga berilmaslik undan ham qiyin.
Demak: Boshlash eng osoni ekan.
Boshlang)

Biz maktabda bolalarga nimani o‘rgatamiz? 2+2=4. Poytaxtlar. Formulalar.
Bular albatta kerak. Lekin yana bir savol bor: Biz ularga o‘zlarini kim ekanini o‘rgatyapmizmi?
- Sen oddiy emassan.
- Sen nusxa emassan.
- Sen takrorlanmaydigan mavjudotsan.
Million yillar ichida sening aynan o‘zing kabi hech kim bo‘lmagan. Keyin ham bo‘lmaydi.
Ichingda imkoniyat bor. Ijodkor bo‘lish imkoniyati. Kashfiyot qilish imkoniyati. Yetakchi bo‘lish imkoniyati. Chunki bola o‘zini qanday ko‘rsa shunday yashay boshlaydi. Agar u o‘zini kichik deb bilsa, kichik yashaydi. Agar u o‘zini iqtidorli deb bilsa, mas’uliyatni his qiladi. Haqiqiy ta’lim o‘z qadrini va boshqaning qadrini anglatishdir.

Kuzatuvlarimda sezganim, kuchli o‘quvchi bilan oddiy o‘quvchi o‘rtasidagi farq ko‘pincha qobiliyatda bo'lmaydi. O'rganish jarayoniga bo'lgan munosa­batda ko'rinadi.

Ba’zilar uchun:
- 2 soat uy ishini ishlash - qiyin
- Qayta-qayta test yechish - charchatadi.
- Erta turib self study qilish - zerkarli..

Yuqori natija qiladigan o‘quvchi esa boshqacha o‘ylaydi.
- U ko'proq ishlashdan urinmaydi
- Murakkab savollarni chaqiriq deb biladi.
- Qiyin mavzuda o‘zini sinashdan qochmaydi.

Boshqalar unday “qanday chidaysan?” deb so'rashsa, u “faqatgina yoqtiraman” deydi.
Sababi ular o'z mehnatini qurbonlik deb hisoblamaydi.

Shukrga mikroskop bilan qarash kerak. Teleskop bilan emas. Uzoqdagini ko'raman deb, yoningizdagini unutib qo'yasiz...

Keling, faqat bitta holatni mikroskopda ko‘raylik.

Bugun saharlikka turdingiz. Oddiy holat. Har kuni takrorlanadi.
Lekin mikroskop bilan qarasak, bu oddiy emas. Tahlil qilamiz:

1. Ro'za tutish ne'mati
- Dunyoda taxminan 8 milliard odam bor.
- Musulmonlar soni taxminan 2 milliard

2. Saharligingizga yetarli ovqat va suv bor
- taxminan 735 million odam ochlik bilan yashaydi.
- 2.2 milliard odam xavfsiz ichimlik suviga to‘liq ega emas.

3. Yaqinlaringiz bilan ovqatlanish ne'mati
- 120 milliondan ortiq odam urush yoki ofatlar sabab uyini tark etishga majbur bo‘lgan. Ularning ko‘pi oilasidan ajralgan.

4. Uyg‘onish ne’mati
- Har kuni taxminan 160-170 ming odam vafot etadi.
- Ular bugungi tongni ko‘ra olmadi.

5. Hotirjam ro‘za tutish
- taxminan 2 milliard odam urush, zo‘ravonlik yoki beqaror hududlarda yashaydi.
- Ko‘p joylarda ibodatni xotirjam qilish ham qiyin.

6. Sog'liq ne'mati. Saharlikka o‘zingiz turdingiz.
- taxminan 1.3 milliard odam jiddiy nogironlik bilan yashaydi.
- ko‘pchiligi oddiy kundalik ishlarni ham mustaqil bajara olmaydi.

7. Uy ne’mati. Saharlikni uyda qildingiz.
- taxminan 150 million odam uysiz.
- Yana 1.6 milliard odam yaroqsiz yoki vaqtinchalik uyda yashaydi.

8, Elektr va yorug‘lik ne’mati Saharlikni yorug‘likda qildingiz.
- Dunyoda taxminan 675 million odam elektr energiyasiga ega emas.

9. Xavfsizlik ne’mati. Saharlikni qo‘rqmasdan qildingiz.
- 473 milliondan ortiq bola urush hududlarida yashaydi.

Demak formula:
Ne'mat = E’tibor × shukr

Fokus

Quyosh nuri har joyga tarqalib turganda kuydirmaydi. U faqat bir nuqtaga jamlanganda olovga aylanadi. Inson miyasi ham shunday. Tarqoq bo‘lsa iliq. Jamlanganda kuchli.
Bir vaqtning o‘zida ko‘p narsani o‘ylash samaradorlik emas. Bu kuchning yoyilib ketishi hisoblanadi.

Masalan, o‘qiyotganda telefon yoningda bo‘lsa, fikring ikki tomonga bo‘linadi. Natija o‘rtacha bo‘ladi. Lekin bir soat faqat bitta mavzuga sho‘ng‘isang, oldinga sakrash boshlanadi.

Biznesda ham shunday. O‘nta loyiha bilan bir vaqtda yugurish charchatadi. Bitta yo‘nalishni chuqur olib borish o‘sish beradi.

Kuch ko‘pligida emas. Fokusda.
Har bir inson kun bo‘yi nimadir qiladi. Soat yettida turib, o‘n birda yotsa, o‘n olti soat yashaydi va shu vaqt davomida albatta nimadir bilan band bo‘ladi. Yuradi, o‘qiydi, yozadi, gaplashadi, o‘ylaydi. Muammo vaqt yo‘qligida emas, balki diqqatning tarqoqligidadir.

Ko‘pchilik kuchini yuzta narsaga bo‘lvoradi. Ozgina bundan, ozgina undan. Bundan natija chiqmaydi, chunki energiya yoyilib ketgan bo'ladi.

Agar shu vaqtni bir yo‘nalishga qaratsang nima bo‘ladi? Har kuni ozgina, lekin bir xil maqsad tomon. Shunda natija sekin bo‘lsa ham yig‘ila boshlaydi.

Muvaffaqiyat tasodif emas. Eng muvaffaqiyatli odamlar eng band odamlar emas. Ular eng fokusli odamlar. Eng muvaffaqiyatli odamlar eng band odamlar emas. Ular eng fokusli odamlar. Ular ham 16 soat yashaydi. Farqi shundaki, ular asosiy kuchini bitta narsaga beradi.r ham 16 soat yashaydi. Farqi shundaki, ular asosiy kuchini bitta narsaga beradi.

Demak formula:
Natija ≈ Energiya / Yo‘nalishlar soni

Action bias

Daryoga qarab turgan odamni tasavvur qiling. U suvning harakatini uzoq kuzatishi mumkin. Lekin suzishni faqat suvga tushganda o‘rganadi. Boshlagin. Xato qilasan. Lekin o‘rganasan. Masalan: bola velosiped haydashni kitobdan o‘rganmaydi, yiqilib turib o‘rganadi. Ko'pchilik nima qiladi? Avval hammasini tushunmoqchi bo‘ladi. Mukammal rejani kutadi. Xato qilmaslikka harakat qiladi. Natijada esa harakat kechikadi. To‘g‘ri qaror ko‘pincha harakatdan keyin paydo bo‘ladi. Harakat qilasiz. Natijani ko‘rasiz. Xatoni tushunasiz. Keyingi qarorni yaxshilaysiz.

Demak formula:
To'g'ri qaror = Tajriba / Nazariya

Hayotda ikki narsani to‘g‘ri boshqarish muhim:
- yuqori maqsad
- kam kutilma

Kuzatuvlarimda ko'rganim, ko'pchilik buni teskarisini qiladi:
- maqsadlari kichik
- kutilmalari katta

Natijada:
- kam natija
- ko‘p norozilik

To‘g‘ri yondashuv:
- katta maqsad qo‘yish
- natijaga haddan tashqari bog‘lanib qolmaslik

Shunda:
- ko‘proq harakat qilasiz
- jarayondan ham zavq olasiz

Ilk da’vat boshlagan davrni eslang:
U zotning maqsadi juda katta edi:
- jamiyatni o‘zgartirish. Insoniyatni o'zgartirish,
Lekin natija darhol kelishini kutmadilar.

Ilk 13 yilida:
- ergashganlar soni kam edi
- qarshiliklar kuchli edi
- zaiflik hukmron edi

Shunga qaramay harakat to‘xtamadi. Natijada kuchli jamiyat qurildi va MAQSAD keng yoyildi.

Demak formula: Natija = Harakat × Maqsad − Kutilma

Hayotda ko‘p narsalarni sen nazorat qila olmaysan.
Lekin ko‘pincha ularga ta’sir qila olasan.

Rizqingni nazorat qila olmaysan.
Lekin barakaga sabab bo‘ladigan amallaringni nazorat qila olasan.

Oqibatingni nazorat qila olmaysan.
Lekin amalingni nazorat qila olasan.

Yaqiningning hidoyatini nazorat qila olmaysan.
Lekin yaxshi namuna bo‘lishingni nazorat qila olasan.

Boshqalarning gapini nazorat qila olmaysan.
Lekin o‘z tilingni nazorat qila olasan.

Boshqalarning fikrini nazorat qila olmaysan.
Lekin o‘z xulqingni nazorat qila olasan.

Iqlimni nazorat qila olmaysan.
Lekin qanday kiyinishni nazorat qila olasan.

Shuning uchun e’tiborni to‘g‘ri joyga qo‘y.
Doimo nazorat qila oladigan uch narsa bor:
- harakating
- qaroring
- munosabating
Sen mana shu uchtasi uchun javobgarsan.

Natija esa ko‘p sabablarning yig‘indisi.
Uni hech qachon bir o‘zing yarata olmaysan.
Shuni unutma.

Demak formula: Ta’sir > Nazorat

Sizda bir gul bor ekan…

Har yili O‘zbekistonda taxminan 243 ming qiz maktabni bitiradi, ammo ularning katta qismi universitetda ta’limini davom ettirmaydi. Buning asosiy sabablaridan biri — erta turmush.

O‘zbek oilalarida qiz bola maktabni bitirgach, ko‘pincha sovchilar kelishni boshlaydi. Ko‘p hollarda ota-onalar tengi chiqsa qizini turmushga berishga rozi bo‘lishadi. Biroq ta’limning qiz bola uchun qanchalik muhim ekani hamisha ham yetarlicha anglanmaydi.

Shu holatdan kelib chiqib, Webster universiteti o‘ziga xos ijtimoiy tashabbus — “Ilm sovchilari” loyihasini amalga oshirdi. Loyiha an’anaviy sovchilik g‘oyasidan ilhomlangan bo‘lsa-da, uning maqsadi turmush emas, balki qizlarning ta’limini davom ettirishga yordam berish edi.

Loyiha doirasida universitet vakillari “ilm sovchilari” sifatida qizlarning uylariga borib, ota-onalari bilan suhbatlashdi. Ular qizlarning oliy ta’lim olishi qanchalik muhim ekanini tushuntirib, ularni universitetda o‘qishini davom ettirishga undashdi.

Shuningdek, loyiha doirasida ilmsovchilari.uz platformasi ham ishga tushirildi. Ushbu platforma orqali qizlar, agar ota-onalarini o‘qishni davom ettirishga ko‘ndira olmayotgan bo‘lsa, “ilm sovchilari”ni o‘z uylariga chaqirish imkoniyatiga ega bo‘lishdi.

Hayrat

Bolalar hayotdan zavq bilan yashaydi.
Chunki ular uchun hamma narsa "yangi", ilk bor sodir bo'ladi.
Kattalardagi hayratni qaytarishning oddiy yo‘li: yangi tajriba qo‘shish.
- yangi kitob janrini o‘qish
- boshqa davlat taomini tatib ko‘rish
- yangi sportni sinab ko‘rish
- boshqa soha haqida o‘rganish
- yangi joyga sayr qilish

Demak: Hayrat = Yangi tajribalar / vaqt
Matematiklar yuqoridagi formuladan kerakli xulosani chiqarib olishadi. Ammo qiynaladiganlar uchun kichik izoh berib o'taman.
1. Qancha ko‘p yangi tajriba bo‘lsa, shuncha ko‘p hayrat paydo bo‘ladi.
2. Hayrat hissi faqat yangi tajriba bilan emas, ular qanchalik tez-tez sodir bo‘layotganiga ham bog'liq
Masalan:
- har hafta yangi joy
- har oy yangi kitob janri
- har chorak yangi ko‘nikma

Shunda vaqt o‘tadi, lekin hayrat kamaymaydi.

Demak formula:
Hayot zavqi = Yangilik × Chastota

Field Theory

Ko‘p ota-onalarda uchraydigan xato:
Ular farzandining xulqini o‘zgartirmoqchi bo‘lsa, doim bolaning o‘zini o‘zgartirishga urinadi.
- ko‘proq tanbeh beradi
- ko‘proq nazorat qiladi
- ko‘proq majburlaydi

Lekin muammo ko‘pincha bolada bo'lmaydi. Muammo muhitda bo‘ladi.

Agar bola har kuni quyidagi muhitda bo‘lsa nima bo‘ladi?
- ilmga qiziqadigan do‘stlar
- kuchli o‘qituvchilar
- tartibli tizim
- yuqori maqsadlar

Bu muhit bolaning xulqini asta-sekin o‘zgartiradi. Majburlashsiz.

Maktab yoshidagi farzandingiz uchun eng muhim qarorlardan biri: to‘g‘ri maktab tanlash. Chunki maktab faqat dars o‘tiladigan joy emas. Bu - do‘stlar shakllanadigan joy, odatlar paydo bo‘ladigan joy, maqsadlar paydo bo‘ladigan joy.
Farzandingiz kunining 6-8 soatini qayerda o‘tkazyapti?
- qanday muhitda
- qanday odamlar bilan
- qanday qadriyatlar ichida

Demak formula: xulq = shaxs + muhit

Yangi ish boshlamoqchi bo‘lgan odamni eng ko‘p o‘ylantiradigan narsa bu - xavotir. Bu tabiiy holat.

Lekin xavotirning o‘zi foyda bermaydi. Foyda beradigan narsa - tahlil qilish (analysis) va qaror qabul qilish (decision making).Ko‘p odamlar shu ikki jarayon o‘rniga doimiy xavotirni tanlaydi. Natijada muammo hal bo‘lmaydi. Faqat cho‘ziladi. Bu post shunday holatda o'zim qo'llaydigan usul haqida.

Jarayon uch bosqichdan iborat
- avval risklarni baholash
- keyin qaror qabul qilish
- qarordan keyin ortiqcha xavotirni to‘xtatish

Xavotirning ham o‘z vaqti bor.Avval o‘ylang:
- nima xavf bor
- eng yomon holat nima bo‘lishi mumkin
- uni qabul qila olasizmi
- oldini olish uchun nima qilsa bo‘ladi

Shundan keyin qaror qabul qiling.

Agar maqsad bunga arzisa:
- sabab qiling
- reja tuzing
- tavakkal qiling

Qarordan keyin yana qayta-qayta xavotir qilish foyda bermaydi. Bu faqat muammoga yana bitta muammo qo‘shadi.

Siyratda ham shu prinsip ko‘p ko‘rinadi: Suroqa voqeasi, Handaq jangi

Xavotir muammoni hal qilmaydi. Aks tasir qiladi.
To‘g‘ri tahlil va aniq qaror esa ko‘pincha yo‘lni ochadi.

Demak formula:
Muammo yechimi = Qaror × Harakat
Xavotir = O‘ylash − Qaror

Fitr sadaqasini berish esdan chiqmasin. Muddati: Hayit namozi o'qilgunicha. Oilani har bir a'zosiga alohida beriladi.

Fitr sadaqasining miqdori esa quyidagicha belgilandi:
2 kg bug‘doy – 10 ming so‘m;
2 kg bug‘doy – 12 ming so‘m;
4 kg arpa – 20 ming so‘m;
2 kg mayiz – 110 ming so‘m;
4 kg xurmo – 200 ming so‘m.

Har kim o‘z imkoniyatiga qarab ushbu besh mahsulotdan xohlagan biri yoki uning qiymatini fitr sadaqasi niyatida kambag‘alga bersa kifoya qiladi.
Agar haqdor topa okmasangizlar, manda nomzod bor


o'tkazib bersangizlar bo'ladi..

P.s. eng arzonini tanlamanglar.

Eslatma...