Mallattoolee Qiyaamaa Gurguddoo Kutaa 1ffaa
★★★★★★★★★★★★★★★★★
Akkuman waadaa seenee ture guyyaa Kamisaa mataduree da'awaa tokko isiniif fudhadhee dhihaadheera. Innis mallattoolee Qiyaamaa Gurguddoo kan dubbatu yoo ta'u kutaa lamaan qophaa'e. Kun kutaa 1ffaa dha. 2ffaas isiniifin gadhiisa. Seenaatii daawwadhaa qalbii keenya yeroo ammaa dhimma addunyaa qofaan qabamee gogeef ni fayyada jechuun abdadha.
https://youtu.be/o_eudqgRwKc
★★★★★★★★★★★★★★★★★
Akkuman waadaa seenee ture guyyaa Kamisaa mataduree da'awaa tokko isiniif fudhadhee dhihaadheera. Innis mallattoolee Qiyaamaa Gurguddoo kan dubbatu yoo ta'u kutaa lamaan qophaa'e. Kun kutaa 1ffaa dha. 2ffaas isiniifin gadhiisa. Seenaatii daawwadhaa qalbii keenya yeroo ammaa dhimma addunyaa qofaan qabamee gogeef ni fayyada jechuun abdadha.
https://youtu.be/o_eudqgRwKc
YouTube
Mallattoolee Qiyaamaa Gurguddoo Kutaa 1ffaa
Yoo Rabbi jedhe kutaaleen biroos itti fufu.
Mallattoolee Qiyaamaa Gurguddoo kutaa 1ffaa
Seenaa daawwadhaa; maatiifi hiriyootaanis ga'aa.
https://youtu.be/o_eudqgRwKc
Seenaa daawwadhaa; maatiifi hiriyootaanis ga'aa.
https://youtu.be/o_eudqgRwKc
Mallattoolee Qiyaamaa Gurguddoo Kutaa 2ffaa
https://youtu.be/G3oYDB00JAU
https://youtu.be/G3oYDB00JAU
YouTube
Mallattoolee Qiyaamaa Gurguddoo Kutaa 2ffaa
مملكة جـما أبا جـفار
★★★★★★★★★★★★★
الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده، أما بعد: فهذه معلومات موجزة عن ولاية (جما) الإسلامية.
تقع ولاية (جما) في جنوب غرب إثيوبيا، على بعد 335 كيلو متر من العاصمة أديس أبابا وعدد سكانها 3.2 ملايبن شخص بالتعداد الحكومة 2007 م. وأما الآن حوالي 4 ملايين نسمة تقريبا. وعدد المسلمين فيها تسعون بالمائة. ومدينة (جما) عاصمة جنوب غرب إثيوبيا، هي عاصمة لـ 25 مليون نسمة. فهي موقع بداية وجود البن، وهي تصدر العسل والمواشي والزروع.
بدأ تأسيس دولة (جما) في عهد ملك إسمه أبا فارو(1742 - 1782م) من قبيلة دغو، وبعده إبنه أبا مغال(1782 – 1824م). وبعد موته خلفه إبنه أبا راغو (1824 - 1830)، وبعده سلطان أبا جفار الكبير (1830 – 1854م). وهذا السلطان بدأ ينشر الإسلام في (جما)، وتم في زمنه تأسيس دولة (جما) سنة 1830م، ثم خلفه إبنه أبا رِيبو (1854 – 1858م)، وبعد ما قتل أبا ريبو في غزو مع (غما) أخذ السلطة عمه علي المعروف بـ (أبا بوقا أبا مغال (1858 – 1863م). هذا الرجل له تاريخ عجيب في نشر الدين، بنى ثلاثمائة مسجد وستين مدرسة في فترة ولايته التي لاتزيد مدتها على أربع أو خمس سنوات. وهو الذي أمر جميع سكان ولاية (جما) بالصلاة والزكاة والصوم. ومن بين المساجد التي بناها (مسجد أفرتما) معناه باللغة الأورومية (مسجد الأربعين)، وهو موجود حتى الآن قرب قصر الملك. سبب تسميته بهذا الإسم أن السلطان أبا بوقا جاء بأربعين عالما يصلون الجمُعة معا ويعلمون الناس الإسلام، ولهم جهود كبير في نشر الدين في ولاية جما وضواحيها، ومن أبنائهم الشيخ عبد المجيد الجبرتي الذي كان إماما وخطيبا لمسجد النبوي الشريف قديما.
وبعد موت أبا بوقا خلفه إبنه أبا غمول (1864 – 1878م) وبعده إبنه أبا جفار الثاني
سلطان أبا جفار الثاني (1878 – 1932م)
اسمه محمد بن داود بن علي بن دِنْغِلا ولد سنة ( 1863)م على الراجح، قد قرأ القرآن في صغره على أمه، ودرس التوحيد والفقه وغير ذلك، و صار ملكا لدولة (جما) سنة (1878)م عند ما مات أبوه داود بن علي المعروف بـ"أبا غمول"، وهو ثامن ملك (جما) الإسلامية أو (جما) أبا جفار، وهذا الرجل له تاريخ عجيب وموقف كبير في خدمة الدين وحماية البلد، ومن أهم إنجازاته ما يلي:
أولا: هو أول ملك بنى الرباط في مكة المكرمة أمام الكعبة المشرفة في حي (أجياد)، وذلك عند ما حج ابنه أبا فوغي مع قافلة من أهل (جما)، لم يكن آن ذاك بيت حول الكعبة يأوي الحجاج، ونزل مطر غريز وبرد شديد على الحجاج في ذلك العام وتضرر الحجاج كثيرا. وعند ما سمع أبا جفار هذا الخبر حزن حزنا شديدا وقرر بناء البيت أمام الكعبة ليكون مأوى لجميع الحجاج، وجمع المال خلال ثلاث سنوات وكون لجنة تبني البيت الذي قرر بناءه، وهذا الرباط يحتوي على سبع وثلاثين غرفة وهو على مسافة ثلاثمائة متر من المسجد الحرام. ولكن في الآونة الأخيرةعندما احتاجت حكومة السعودية لتوسيع المكان للمسجد الحرام أزالوا ذلك الرباط وبدلوا مكانه قصرا يحتوي على خمسة طوابق في حي (جَروَل) قرب مستشفى الولادة سابقا.
ثانيا: اشترى أرضا آخر أمام المسجد النبوي وبنى عليها بيتا صغيرا لزوار المسجد النبوي لكن أزالوه الآن وجعلوا ذلك المكان قسم شرطة المدينة.
ثالثا: اشترى أرضا أمام الأزهر الشريف وجعله وقفا لطلاب الأزهر، لذلك خصصوا مكانا لأبنائه وسموه بـ"رواق الجبرتي"، يعني مسلمي حبشة.
رابعا: عند ما احتل منيلك جميع مناطق إثيوبيا الحالية في الثمانينات من القرن التاسع عشر عقد اتفاقية معه وأعطى له الجزية، وبقيت (جما) دولة إسلامية مستقلة داخل دولة الحبشة. ومن العجيب لا يسمح في ذلك الوقت بناء الكنيسة في (جما) ولا يدفن فيها جنازة النصارى، لأنهم لوسمح لهم الدفن لاحتاجوا الى بناء الكنيسة. وبقيت دولت إسلامية الى 1932 م لمدة خمسين عام بعد سقوط جميع مناطق اثيوبيا تحت حكم النصارى. لذلك تسمى هذه المنطقة (جما) الإسلامية.
خامسا: عند ما احتل يوحنا مناطق المسلمين وقرر التنصير الإجباري على المسلمين والوثنيين وقتل كثيرا من المسلمين والعلماء، فر بعضهم الى السودان، وفر أغلب العلماء الى دولة (جما) وآواهم ملكها ونصرهم وزوجهم من أقاربه وأعطى لهم أرضا ووقفا لكي يعلموا أبناء البلد الإسلام، ونشر هؤلاءُ العلماءُ الدين الإسلامي والخير الكثير فمنهم من قطع يدهم اليمنا الإنبراطور (يوحنا)، ولكن عاشوا في (جما) مكرمين تحت رعاية ملكها.
وكان أبا جفار، رحمه الله، يحب العلماء ويجلهم ويقربهم ويشاورهم في شؤون البلد، وكثيرا ما يزوجهم من أقاربه وكان يدعمهم في الداخل والخارج، أما الداخل لا يحصى بالعدد، وكذلك يدعمهم في الخارج، وكان الشيخ حبيب الله في زمنه يُقرء في مكة المكرمة، وعند ما سمع أبا جفار خبره أرسل له أوقية كي يستمر على تعليم الدين، وكان يعتق العبيد بكثرة خاصة في رمضان.
وجاء بالعلماء من كافة منطقة إتيوبيا عامة ومن الشمال خاصة إلى جما كي ينشروا الدين الإسلامي ويربوا الأول
★★★★★★★★★★★★★
الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده، أما بعد: فهذه معلومات موجزة عن ولاية (جما) الإسلامية.
تقع ولاية (جما) في جنوب غرب إثيوبيا، على بعد 335 كيلو متر من العاصمة أديس أبابا وعدد سكانها 3.2 ملايبن شخص بالتعداد الحكومة 2007 م. وأما الآن حوالي 4 ملايين نسمة تقريبا. وعدد المسلمين فيها تسعون بالمائة. ومدينة (جما) عاصمة جنوب غرب إثيوبيا، هي عاصمة لـ 25 مليون نسمة. فهي موقع بداية وجود البن، وهي تصدر العسل والمواشي والزروع.
بدأ تأسيس دولة (جما) في عهد ملك إسمه أبا فارو(1742 - 1782م) من قبيلة دغو، وبعده إبنه أبا مغال(1782 – 1824م). وبعد موته خلفه إبنه أبا راغو (1824 - 1830)، وبعده سلطان أبا جفار الكبير (1830 – 1854م). وهذا السلطان بدأ ينشر الإسلام في (جما)، وتم في زمنه تأسيس دولة (جما) سنة 1830م، ثم خلفه إبنه أبا رِيبو (1854 – 1858م)، وبعد ما قتل أبا ريبو في غزو مع (غما) أخذ السلطة عمه علي المعروف بـ (أبا بوقا أبا مغال (1858 – 1863م). هذا الرجل له تاريخ عجيب في نشر الدين، بنى ثلاثمائة مسجد وستين مدرسة في فترة ولايته التي لاتزيد مدتها على أربع أو خمس سنوات. وهو الذي أمر جميع سكان ولاية (جما) بالصلاة والزكاة والصوم. ومن بين المساجد التي بناها (مسجد أفرتما) معناه باللغة الأورومية (مسجد الأربعين)، وهو موجود حتى الآن قرب قصر الملك. سبب تسميته بهذا الإسم أن السلطان أبا بوقا جاء بأربعين عالما يصلون الجمُعة معا ويعلمون الناس الإسلام، ولهم جهود كبير في نشر الدين في ولاية جما وضواحيها، ومن أبنائهم الشيخ عبد المجيد الجبرتي الذي كان إماما وخطيبا لمسجد النبوي الشريف قديما.
وبعد موت أبا بوقا خلفه إبنه أبا غمول (1864 – 1878م) وبعده إبنه أبا جفار الثاني
سلطان أبا جفار الثاني (1878 – 1932م)
اسمه محمد بن داود بن علي بن دِنْغِلا ولد سنة ( 1863)م على الراجح، قد قرأ القرآن في صغره على أمه، ودرس التوحيد والفقه وغير ذلك، و صار ملكا لدولة (جما) سنة (1878)م عند ما مات أبوه داود بن علي المعروف بـ"أبا غمول"، وهو ثامن ملك (جما) الإسلامية أو (جما) أبا جفار، وهذا الرجل له تاريخ عجيب وموقف كبير في خدمة الدين وحماية البلد، ومن أهم إنجازاته ما يلي:
أولا: هو أول ملك بنى الرباط في مكة المكرمة أمام الكعبة المشرفة في حي (أجياد)، وذلك عند ما حج ابنه أبا فوغي مع قافلة من أهل (جما)، لم يكن آن ذاك بيت حول الكعبة يأوي الحجاج، ونزل مطر غريز وبرد شديد على الحجاج في ذلك العام وتضرر الحجاج كثيرا. وعند ما سمع أبا جفار هذا الخبر حزن حزنا شديدا وقرر بناء البيت أمام الكعبة ليكون مأوى لجميع الحجاج، وجمع المال خلال ثلاث سنوات وكون لجنة تبني البيت الذي قرر بناءه، وهذا الرباط يحتوي على سبع وثلاثين غرفة وهو على مسافة ثلاثمائة متر من المسجد الحرام. ولكن في الآونة الأخيرةعندما احتاجت حكومة السعودية لتوسيع المكان للمسجد الحرام أزالوا ذلك الرباط وبدلوا مكانه قصرا يحتوي على خمسة طوابق في حي (جَروَل) قرب مستشفى الولادة سابقا.
ثانيا: اشترى أرضا آخر أمام المسجد النبوي وبنى عليها بيتا صغيرا لزوار المسجد النبوي لكن أزالوه الآن وجعلوا ذلك المكان قسم شرطة المدينة.
ثالثا: اشترى أرضا أمام الأزهر الشريف وجعله وقفا لطلاب الأزهر، لذلك خصصوا مكانا لأبنائه وسموه بـ"رواق الجبرتي"، يعني مسلمي حبشة.
رابعا: عند ما احتل منيلك جميع مناطق إثيوبيا الحالية في الثمانينات من القرن التاسع عشر عقد اتفاقية معه وأعطى له الجزية، وبقيت (جما) دولة إسلامية مستقلة داخل دولة الحبشة. ومن العجيب لا يسمح في ذلك الوقت بناء الكنيسة في (جما) ولا يدفن فيها جنازة النصارى، لأنهم لوسمح لهم الدفن لاحتاجوا الى بناء الكنيسة. وبقيت دولت إسلامية الى 1932 م لمدة خمسين عام بعد سقوط جميع مناطق اثيوبيا تحت حكم النصارى. لذلك تسمى هذه المنطقة (جما) الإسلامية.
خامسا: عند ما احتل يوحنا مناطق المسلمين وقرر التنصير الإجباري على المسلمين والوثنيين وقتل كثيرا من المسلمين والعلماء، فر بعضهم الى السودان، وفر أغلب العلماء الى دولة (جما) وآواهم ملكها ونصرهم وزوجهم من أقاربه وأعطى لهم أرضا ووقفا لكي يعلموا أبناء البلد الإسلام، ونشر هؤلاءُ العلماءُ الدين الإسلامي والخير الكثير فمنهم من قطع يدهم اليمنا الإنبراطور (يوحنا)، ولكن عاشوا في (جما) مكرمين تحت رعاية ملكها.
وكان أبا جفار، رحمه الله، يحب العلماء ويجلهم ويقربهم ويشاورهم في شؤون البلد، وكثيرا ما يزوجهم من أقاربه وكان يدعمهم في الداخل والخارج، أما الداخل لا يحصى بالعدد، وكذلك يدعمهم في الخارج، وكان الشيخ حبيب الله في زمنه يُقرء في مكة المكرمة، وعند ما سمع أبا جفار خبره أرسل له أوقية كي يستمر على تعليم الدين، وكان يعتق العبيد بكثرة خاصة في رمضان.
وجاء بالعلماء من كافة منطقة إتيوبيا عامة ومن الشمال خاصة إلى جما كي ينشروا الدين الإسلامي ويربوا الأول
اد تربية إسلامية، وبنى مساجد لا تحصى بالعدد. وكان يهمه أمر المسلمين حتى في الخارج، كثيرا ما يسأل عن معلومات الدولة العثمانية، وكان بنفسه متدينا بالدين الحنيف، لا تفوته صلاة الجماعة ولو جاء اليه أي وفد، وفي آخر حياته كان يكثر من قول (كل ملك يزول وملك الله لا يزول).
لكن بعد موت هذا الملك العادل نجاشي زمانه ما استطاع أهل (جما) أن يخلِف شخصا آخر، وجاء الإنبراطور هيلا سيلاسي ونقض العهد الذي بين منيلك وأبا جفار وضم دولة (جما) الى إثيوبية الحالية وبنى الكنائس فيها ونشر الفساد والفوضى. وانتقاما لمنع أبا جفار دفنَ النصارى وبناءَ الكنيسة في (جما) اشتد نشاط التنصير فيها وبنوا في ولايتها كنائس لا تحصى، وضغط الإنبراطور هيلا سيلاسي على المسلمين.
لمزيد من الزيادات تابعوني عبر يوتيوب
https://www.youtube.com/channel/UCboBLPHVeSqHTOnsobJfpYg
لكن بعد موت هذا الملك العادل نجاشي زمانه ما استطاع أهل (جما) أن يخلِف شخصا آخر، وجاء الإنبراطور هيلا سيلاسي ونقض العهد الذي بين منيلك وأبا جفار وضم دولة (جما) الى إثيوبية الحالية وبنى الكنائس فيها ونشر الفساد والفوضى. وانتقاما لمنع أبا جفار دفنَ النصارى وبناءَ الكنيسة في (جما) اشتد نشاط التنصير فيها وبنوا في ولايتها كنائس لا تحصى، وضغط الإنبراطور هيلا سيلاسي على المسلمين.
لمزيد من الزيادات تابعوني عبر يوتيوب
https://www.youtube.com/channel/UCboBLPHVeSqHTOnsobJfpYg
Barbaachisummaa Barumsa Seenaa
★★★★★★★★★★★★★★★★★★
Ummanni seenaa isaa yeroo darbee hin beekne maal keessa akka jiru hin beeku; Fuuldurattis maal akka ta'u karoorsuu hin danda'u. Akka jecha warra seenaatti seenaan kaleessa qofa osoo hin taane seenaan hardhaa fi boris of keessatti qabata. Har'a maal keessan jira, bor immoo akkam ta'uun qaba jedhee xiinxala.
Sadarkaa seenaan qabu hubachuudhaaf Qur'aana ilaaluun nuuf ga'aadha. Qur'aanni tokko sadaffaa isaatii ol seenaa Nabiyyootaafi namoota gaggaariitiin, akkasumas kan warra jajallatee badeetiin kan guutameedha.
Barri nuti keessa jirru yeroo ummanni seenaa ishee darbee fi abbootii isheetiin dhaaddataa jirtuudha. Kana malees bara namni isa keessa waan hordofu wallaalee dhamoo keessa jiruudha. Yeroo warri kubbaa miilaa dhiitu urjiitti (star)tti moggaafamee waamamu keessa jirra. Urjiin eenyuma ta'a laata? Akka beektonni jedhanitti akkasumas hadiisa sanadni isaa dadhabaa ta'een akka dhufetti: urjiin ummata kanaa Sahaabota Ergamaa Rabbiiti (SAW). Seenaa Nabiyyootaatti aanee wanti hanga seenaa sahaabotaa iimaana namaaf dabalu, sodaa Rabbii namaaf ida'uufi hidhannoo ummata hundaaf ta'u lafuma irratti argamee hin beeku. Dhaloonni akka sahaabota Nabi Muhammad (SAW) lafa kana irratti yeroo kam keessallee nabiyyii kam wajjinuu argamee hin beeku. Dhugaatti isaan urjiidha. Warri beekumsa isaanii dhaales star hidhannoo ta'uu qabaniidha.
Akka Qur'aanaa fi Hadiisa keessa jirutti urjiin bu'aa gurguddaa sadii qaba. Isaanis: mallattoo ittiin karaa qajeelan, bareeduma samiitii fi shayxaana ittiin ari'uuf tajaajila. Bu'aan sahaabotaa fi ulamootaas kanuma fakkaata. Namni jallataan beekumsa isaanii qabatee karaa isaanii hordofuun qajeela; Namni shayxaanni isarratti moo'e seenaa isaanii xiinxalee shayxaana of irraa ari'a. Yeroo isaan lubbuun jiran keessa immoo isaanuu shayxaana ni ari'u. Kan sadaffaa immoo dachii Rabbii bareechuu dha. Wallaahii! Osoo beektoleen beekumsa dhaalanii fi seenaa Islaamaa hubatan lafa kana irra hin jirree dachii gubbaa taa'uurra du'anii jala isaa ciisuu wayya. Dachiin isaaniin bareedde. Qur'aanni isaaniin dubbata, isaanis qur'aanaan dubbatu. Lafa kana irratti isaan bakka bu'aa Ergamtootaati.
Yeroo ammaa wanti namni ittiin faarfamu wantoota hedduutu jira. Garuu hedduun isaanii amala beelladaati. Fakkeenyaaf namni tokko fiigichaan tokkoffaa ba'e haa jennu. Osoo illeettii ykn saree wajjin fiigee isaan dursuu mitii walakkaa isaanii hin fiigu ta'a. Kan humna guddaa qaba jedhamus walakkaa gaangeefi bineensa biraa hin qabaatu. Warri waan ulfaataa (weight) ol kaasu jedhamanis hanga harree baachuu hin danda'an. Warreen sagalee isaaniitu gaariidha; artistoota jedhamanis hanga simbiraa hin bareedu ta'a. Silaa wanti ilmi namaa ittiin kophaa ba'u inni guddaan sammuun yaadee waa barachuudhaani. Caalaan barnootaa immoo aqiidaatti aanee kitaaba Rabbii (Qur'aana) barachuudha. Inni lammaffaa immoo hadiisa Ergamaa Isaa (SAW) barachuudha. Ergasii wantoota isaan hubachuuf fayyadan kanneen akka Fiqhii, Usuulal Fiqhii, Nahwii fi kkf barachuudha. Barumsi biraa inni guddaan iimaana namaaf dabalu immoo seenaa ummata gaggaarii kanneen dhugaaf qabsaa'anii Rabbiin isaan milkeesse ykn kanneen miidhaa hojjatanii Rabbiin isaan dhabamsiise qoratanii barumsa irraa fudhachuudha. Fkn seenaa sahaabota Ergamaa Rabbii (SAW) qorachuufi kaafiroota warra faallaa isaanii dhaabbatanis xiinxaluun bu'aa guddaa of keessaa qaba. Warra milkaa'etti ni hidhatta; karaa warraa hoonga'ee irraa ni fagaatta. Bu'aalee kanaafi kanneen biroos argachuudhaaf seenaan baay'ee murteessaadha.
Gara biyya keenyaatti yoo deebinus namoota bara Sahaabaa irraa kaasanii amantii Isaaniitiif qabsoo baay'ee qabsa'aa turan, kan seenaa isaanii irraa dhaloonni ammaa bu'aa guddaa argatu baay'eetu jira. Mootoleen Islaamaa Najaashii irraa eegalee hanga dhuma mootii Islaamaa biyya keenya keessa turan Abbaa Jifaaritti kanneen jiran seenaan isaanii osoo sirriitti qoratamee dhaloota bira ga'ee hidhannoo gaarii nuuf ta'a.
Kottaa waliin seenaa keenya haa qorannu. Dhugaafi dhara adda haa baafannu. Kanaafuu sagantaa seenaa kan guyyaa Sabtiifi Alhad
★★★★★★★★★★★★★★★★★★
Ummanni seenaa isaa yeroo darbee hin beekne maal keessa akka jiru hin beeku; Fuuldurattis maal akka ta'u karoorsuu hin danda'u. Akka jecha warra seenaatti seenaan kaleessa qofa osoo hin taane seenaan hardhaa fi boris of keessatti qabata. Har'a maal keessan jira, bor immoo akkam ta'uun qaba jedhee xiinxala.
Sadarkaa seenaan qabu hubachuudhaaf Qur'aana ilaaluun nuuf ga'aadha. Qur'aanni tokko sadaffaa isaatii ol seenaa Nabiyyootaafi namoota gaggaariitiin, akkasumas kan warra jajallatee badeetiin kan guutameedha.
Barri nuti keessa jirru yeroo ummanni seenaa ishee darbee fi abbootii isheetiin dhaaddataa jirtuudha. Kana malees bara namni isa keessa waan hordofu wallaalee dhamoo keessa jiruudha. Yeroo warri kubbaa miilaa dhiitu urjiitti (star)tti moggaafamee waamamu keessa jirra. Urjiin eenyuma ta'a laata? Akka beektonni jedhanitti akkasumas hadiisa sanadni isaa dadhabaa ta'een akka dhufetti: urjiin ummata kanaa Sahaabota Ergamaa Rabbiiti (SAW). Seenaa Nabiyyootaatti aanee wanti hanga seenaa sahaabotaa iimaana namaaf dabalu, sodaa Rabbii namaaf ida'uufi hidhannoo ummata hundaaf ta'u lafuma irratti argamee hin beeku. Dhaloonni akka sahaabota Nabi Muhammad (SAW) lafa kana irratti yeroo kam keessallee nabiyyii kam wajjinuu argamee hin beeku. Dhugaatti isaan urjiidha. Warri beekumsa isaanii dhaales star hidhannoo ta'uu qabaniidha.
Akka Qur'aanaa fi Hadiisa keessa jirutti urjiin bu'aa gurguddaa sadii qaba. Isaanis: mallattoo ittiin karaa qajeelan, bareeduma samiitii fi shayxaana ittiin ari'uuf tajaajila. Bu'aan sahaabotaa fi ulamootaas kanuma fakkaata. Namni jallataan beekumsa isaanii qabatee karaa isaanii hordofuun qajeela; Namni shayxaanni isarratti moo'e seenaa isaanii xiinxalee shayxaana of irraa ari'a. Yeroo isaan lubbuun jiran keessa immoo isaanuu shayxaana ni ari'u. Kan sadaffaa immoo dachii Rabbii bareechuu dha. Wallaahii! Osoo beektoleen beekumsa dhaalanii fi seenaa Islaamaa hubatan lafa kana irra hin jirree dachii gubbaa taa'uurra du'anii jala isaa ciisuu wayya. Dachiin isaaniin bareedde. Qur'aanni isaaniin dubbata, isaanis qur'aanaan dubbatu. Lafa kana irratti isaan bakka bu'aa Ergamtootaati.
Yeroo ammaa wanti namni ittiin faarfamu wantoota hedduutu jira. Garuu hedduun isaanii amala beelladaati. Fakkeenyaaf namni tokko fiigichaan tokkoffaa ba'e haa jennu. Osoo illeettii ykn saree wajjin fiigee isaan dursuu mitii walakkaa isaanii hin fiigu ta'a. Kan humna guddaa qaba jedhamus walakkaa gaangeefi bineensa biraa hin qabaatu. Warri waan ulfaataa (weight) ol kaasu jedhamanis hanga harree baachuu hin danda'an. Warreen sagalee isaaniitu gaariidha; artistoota jedhamanis hanga simbiraa hin bareedu ta'a. Silaa wanti ilmi namaa ittiin kophaa ba'u inni guddaan sammuun yaadee waa barachuudhaani. Caalaan barnootaa immoo aqiidaatti aanee kitaaba Rabbii (Qur'aana) barachuudha. Inni lammaffaa immoo hadiisa Ergamaa Isaa (SAW) barachuudha. Ergasii wantoota isaan hubachuuf fayyadan kanneen akka Fiqhii, Usuulal Fiqhii, Nahwii fi kkf barachuudha. Barumsi biraa inni guddaan iimaana namaaf dabalu immoo seenaa ummata gaggaarii kanneen dhugaaf qabsaa'anii Rabbiin isaan milkeesse ykn kanneen miidhaa hojjatanii Rabbiin isaan dhabamsiise qoratanii barumsa irraa fudhachuudha. Fkn seenaa sahaabota Ergamaa Rabbii (SAW) qorachuufi kaafiroota warra faallaa isaanii dhaabbatanis xiinxaluun bu'aa guddaa of keessaa qaba. Warra milkaa'etti ni hidhatta; karaa warraa hoonga'ee irraa ni fagaatta. Bu'aalee kanaafi kanneen biroos argachuudhaaf seenaan baay'ee murteessaadha.
Gara biyya keenyaatti yoo deebinus namoota bara Sahaabaa irraa kaasanii amantii Isaaniitiif qabsoo baay'ee qabsa'aa turan, kan seenaa isaanii irraa dhaloonni ammaa bu'aa guddaa argatu baay'eetu jira. Mootoleen Islaamaa Najaashii irraa eegalee hanga dhuma mootii Islaamaa biyya keenya keessa turan Abbaa Jifaaritti kanneen jiran seenaan isaanii osoo sirriitti qoratamee dhaloota bira ga'ee hidhannoo gaarii nuuf ta'a.
Kottaa waliin seenaa keenya haa qorannu. Dhugaafi dhara adda haa baafannu. Kanaafuu sagantaa seenaa kan guyyaa Sabtiifi Alhad
aa (Sambataafi Dilbataa) waadaa seenee ture har'aa kaasee YouTube irratti jalqabeera. Itti fufuu Rabbiin nu haa gargaaru. Barnoota kana waliin hordofuuf YouTube kiyya armaan gadii Subscribe godhaa:
https://www.youtube.com/channel/UCboBLPHVeSqHTOnsobJfpYg
Via Gali Ababor
https://www.youtube.com/channel/UCboBLPHVeSqHTOnsobJfpYg
Via Gali Ababor
Barnoota mataduree "Tooftaa Seenaan Keenya Ittiin Haalame" jedhu kana seenaa daawwadhaa. Barnoota guddaa qaba abdii jedhun qaba. https://youtu.be/RY7NKXh6XLA
YouTube
SEENAA KUTAA 1FFAA
SAGANTOOLEE TORBANITTI QABANNE KEESSAA 1 SEWNAADHA KUNOO WAADAA KEENYA EEGUUN ISINIIF QABANNEE DHIHAANNEERRA ISINIS SHARE WALII GODHUUN NAMOOTA BIROOTIIN NUUF GA'AA
Mee sheelolee kana bakka argattan hundatti akka majlisa federaalaatti deebi'anii hojii isaanii hojjatan dhiibbaa godhaa.
Sababoota Maatii Diigan
★★★★★★★★★★
Yeroo ammaa kana sababa xixiqqoodhaan maatiin baay'een diigamuu argina. Sababni xixiqqoon kun akkamitti jireenya maatii kabajamaa kana akka kanatti diiga jechuun baay’ee namatti dhaga’ama. Sababni isaa maali jechuu yeroo gadi fageenyaan ilaallu inni guddaan maatiin sun kan sodaa Rabbii irratti ijaarame ta’uu dhabuudha. Fakkeenyaaf jalqabuma gaa’ila isaaniitiin duraa gurbaafi intalli karaa Rabbiin dhorge baay’ee irratti wal qunnamu. Yeroo nikaan hidhamus wantoota sharii’aa faallessan lakkoofsa hin qabnetu raawwatama. Inni guyyaa cidhaa immoo waan dubbatamee dhumuu miti. Akka Sheekhni tokko jedhanitti sharii’aan ummata keenya biratti kan inni hojiirra oolu hanga guyyaan cidhaatiifi du’aa dhufutti. Yeroo ciini dhufe ajajni Rabbii hunduu diigamee wanti Rabbiin hin jaallanne hunduu hojjatama. Muuziiqaan, isheen heerumtu qullaa manaa bahuun, marii (miizee) jedhanii warra fira hin taane fira fakkeessanii ajaja Rabbii diiguun, bosona adda addaa deemanii waan Rabbiin jibbu meeqaatama achitti dalaguun, qarshiin hammana hin jedhamne achitti gubamee dhumuun, yaa Allaah isa kamin dubbadhee isa kam dhiisa! Yaa Ummata Islaamaa Rabbiin isinitti haa ta’u! Garuu silaa yaa ummata keenya yeroo gammachuu Rabbiin yaadannaan Rabbiinis guyyaa rakkoo keenyaa nu yaadata ture. Mee ummanni guyyaa har’a wal fuudhu badii heddu irratti wal qunname akkamumatti jireenyi isaa fuulduraa milkaa’aa ta’a? Wallaahii jireenya haara galfiifi boqonnaa ta’uu hin danda’u. Kun tasumaa hin yaadamu. Kun mindaa wal madaaluu miti. Mindaan wal madaalu warra ajaja Rabbii irraa gara gale Rabbiin jireenya dhiphoo isa jiraachisuudha. Yoo irra keessi isaa gaarii fakkaatee mul’atellee keessi isaa yoomuu gaarii hin ta’u. Rabbiin ol ta'e ni jedhe:
وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى (124) قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا (125) قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَى (126) وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى (127)
“Namni yaadannoo (Qur’aana) kiyya irraa garagale, dhugumatti, isaaf jireenya dhiphoo ta’etu jira; Guyyaa Qiyaamaas jaamaa gooneeti isa kaafna. Gooftaa kiyya! Odoon (duniyaa irratti) nama argu ta’ee jiruu (hardha) maaliif jaamaa gootee na kaafte?” jedha. (Rabbiin) ni jedha: “Akka kanatti keeyyattoonni keenya sitti dhuftee, ishee dagatte. Atis hardha akkuma sanitti dagatamta.” Egaa akkuma kanatti nama daangaa dabree, keeyyattoota Gooftaa isaatti hin amanin mindaa isaaf kennina. Adaba Aakhiraatu irra cimaa fi irra hafaa dha.”
Mee namoonni wal fuutan waan cidha keessan ittiin yaadattan Qur'aana akka suuraa Annuur, Nisaa’iifi kkf haffazaa. Hanga suuracha qaraatanuun cidha keessan yaadattanii itti gammaddu. Kan kana haffazdanii jirtanus waan ittiin cidha keessan yaadattan kitaaba tokko waliin qara’aa. Hanga kitaaba sana dubbiftanuun itti gammaddu. Wallaahii inni kun barakaa guddaadha. Odoo kitaaba akka Buluughaa waliin qaraatanii hanguma buluugha dubbiftanuun guyyaa gammachuu san yaadattu. Kun yaada kiyya.
Qabxiin biraa kan jireenya maatii milkaa’u dhorgu immoo yoo gurbaan fuudhu tokko umurii isaa duraanii dheeraa ta’e badii sagaagalummaa (zinaa) keessatti dabarse niitiin isa qunnamtus kanuma akka isaa taati. Odoo ofii nama gaarii hin ta’in niitii gaariin fuudhee jireenya gaarii jiraadha jechuun seera Rabbii diiga. Sababni isaas Rabbiin mindaa gosuma hojii ati hojjattuu irraa siif kaffala. Sababa kanaaf namichi sagaagalummaa irratti umurii isaa dabarse dubartiin itti dhuftus kanuma akka isaa zinaa barbaaddu. Akka imaam Ashaafi’iin jedhanitti namni zinaa godhu yoo maalis duppoo isaattillee ta’a malee zinaan itti godhamuun hin hafu. Rabbiin ol ta'e ni jedhe:
الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (النور:26)
"Dubartoonni badoon dhiirota badoodhaafi, dhiironni badoonis dubartoota badoodhaaf
★★★★★★★★★★
Yeroo ammaa kana sababa xixiqqoodhaan maatiin baay'een diigamuu argina. Sababni xixiqqoon kun akkamitti jireenya maatii kabajamaa kana akka kanatti diiga jechuun baay’ee namatti dhaga’ama. Sababni isaa maali jechuu yeroo gadi fageenyaan ilaallu inni guddaan maatiin sun kan sodaa Rabbii irratti ijaarame ta’uu dhabuudha. Fakkeenyaaf jalqabuma gaa’ila isaaniitiin duraa gurbaafi intalli karaa Rabbiin dhorge baay’ee irratti wal qunnamu. Yeroo nikaan hidhamus wantoota sharii’aa faallessan lakkoofsa hin qabnetu raawwatama. Inni guyyaa cidhaa immoo waan dubbatamee dhumuu miti. Akka Sheekhni tokko jedhanitti sharii’aan ummata keenya biratti kan inni hojiirra oolu hanga guyyaan cidhaatiifi du’aa dhufutti. Yeroo ciini dhufe ajajni Rabbii hunduu diigamee wanti Rabbiin hin jaallanne hunduu hojjatama. Muuziiqaan, isheen heerumtu qullaa manaa bahuun, marii (miizee) jedhanii warra fira hin taane fira fakkeessanii ajaja Rabbii diiguun, bosona adda addaa deemanii waan Rabbiin jibbu meeqaatama achitti dalaguun, qarshiin hammana hin jedhamne achitti gubamee dhumuun, yaa Allaah isa kamin dubbadhee isa kam dhiisa! Yaa Ummata Islaamaa Rabbiin isinitti haa ta’u! Garuu silaa yaa ummata keenya yeroo gammachuu Rabbiin yaadannaan Rabbiinis guyyaa rakkoo keenyaa nu yaadata ture. Mee ummanni guyyaa har’a wal fuudhu badii heddu irratti wal qunname akkamumatti jireenyi isaa fuulduraa milkaa’aa ta’a? Wallaahii jireenya haara galfiifi boqonnaa ta’uu hin danda’u. Kun tasumaa hin yaadamu. Kun mindaa wal madaaluu miti. Mindaan wal madaalu warra ajaja Rabbii irraa gara gale Rabbiin jireenya dhiphoo isa jiraachisuudha. Yoo irra keessi isaa gaarii fakkaatee mul’atellee keessi isaa yoomuu gaarii hin ta’u. Rabbiin ol ta'e ni jedhe:
وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى (124) قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا (125) قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَى (126) وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى (127)
“Namni yaadannoo (Qur’aana) kiyya irraa garagale, dhugumatti, isaaf jireenya dhiphoo ta’etu jira; Guyyaa Qiyaamaas jaamaa gooneeti isa kaafna. Gooftaa kiyya! Odoon (duniyaa irratti) nama argu ta’ee jiruu (hardha) maaliif jaamaa gootee na kaafte?” jedha. (Rabbiin) ni jedha: “Akka kanatti keeyyattoonni keenya sitti dhuftee, ishee dagatte. Atis hardha akkuma sanitti dagatamta.” Egaa akkuma kanatti nama daangaa dabree, keeyyattoota Gooftaa isaatti hin amanin mindaa isaaf kennina. Adaba Aakhiraatu irra cimaa fi irra hafaa dha.”
Mee namoonni wal fuutan waan cidha keessan ittiin yaadattan Qur'aana akka suuraa Annuur, Nisaa’iifi kkf haffazaa. Hanga suuracha qaraatanuun cidha keessan yaadattanii itti gammaddu. Kan kana haffazdanii jirtanus waan ittiin cidha keessan yaadattan kitaaba tokko waliin qara’aa. Hanga kitaaba sana dubbiftanuun itti gammaddu. Wallaahii inni kun barakaa guddaadha. Odoo kitaaba akka Buluughaa waliin qaraatanii hanguma buluugha dubbiftanuun guyyaa gammachuu san yaadattu. Kun yaada kiyya.
Qabxiin biraa kan jireenya maatii milkaa’u dhorgu immoo yoo gurbaan fuudhu tokko umurii isaa duraanii dheeraa ta’e badii sagaagalummaa (zinaa) keessatti dabarse niitiin isa qunnamtus kanuma akka isaa taati. Odoo ofii nama gaarii hin ta’in niitii gaariin fuudhee jireenya gaarii jiraadha jechuun seera Rabbii diiga. Sababni isaas Rabbiin mindaa gosuma hojii ati hojjattuu irraa siif kaffala. Sababa kanaaf namichi sagaagalummaa irratti umurii isaa dabarse dubartiin itti dhuftus kanuma akka isaa zinaa barbaaddu. Akka imaam Ashaafi’iin jedhanitti namni zinaa godhu yoo maalis duppoo isaattillee ta’a malee zinaan itti godhamuun hin hafu. Rabbiin ol ta'e ni jedhe:
الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (النور:26)
"Dubartoonni badoon dhiirota badoodhaafi, dhiironni badoonis dubartoota badoodhaaf
ta’u. Dubartoonni gaariin dhiirota gaariifi, dhiironni gaggaariinis dubartoota gaariifi. Isaan sun waan isaan jedhan irraa qulqulleeffamoo dha. Isaaniif araaramaa fi kennaa gaarii ta’etu (Jannatatu) jira." (Annuur: 26).
Rabbiin namoota waliin ta’u walitti fida malee waan waliin faallaa walitti fidee hin rakkisu. Akka tasaa walitti dhufuun isaa ni mala. Garuu yoo maalis ta’e waliif hin galanu. Kana immoo seenaa niitolii Nuuhiifi Luux irraa qaraaneerra.
Yoo lamaan isaaniituu kan bakkeetti jireenya hayawaanaa jiraataa walitti dhufan ta’eef ammas jireenyuma hayawaanaa jiraatu. Kana jechuun lamaan isaaniituu maqaadhaaf waliin jiraatu malee bakkeedhaahis waan barbaadan heddutu jira; isheenis nama waliin bakkeetti jiraattu kan biraa qabdi jechuudha. Akka namoonni gariin jedhanitti siree tokko irra nama afurtu rafa. Inni niitii isaa waliin ciisee ishee bakkee yaada; isheenis dhirsa waliin ciiftee isa bakkee yaaddi. Sireen immoo nama afur iddootti baachuu hin danda’u. Garuu nama dhugaadhaan toobatee irraa deebi’e Rabbiin tawbaa isaa ni qeebala. Gariin namoota akkanaa immoo mana isaanii keessatti haadha manaatii ilaaltuu waan Rabbiin jibbu kan akka shiishaa fidanii xuuxu. Isheenis yeroo gabaabaa booda isa xuuxuu jalqabdi. Yaa ummatta Islaamaa kun jireenya maaliiti! Ummanni baay’een immoo haadha manaa teessisee ajnabii wajjin caatii qaamaa oola. Isheen immoo warra taa’ee qama’uuf buna dhaabdee fiddee ajnabiyyaadhuma keessa teessee buufti. Yeroo garii haadha manaa isaas jimaa kana qama'uu barsiisa. Namni akka kanaa isa Ergamaan Rabbii (saw) “dayyuusiin jannata hin galu jedhan keessa seena.” Dayyuusii jechuun isa afaan keenyaan cundhuura jedhamu. Kan maatii isaa badiif afeeru ykn badii irratti argee dhiisuudha. Odoo inni kun jiruu dabalata haadha manaa isaafi ajnabii waliin maka. Isheenis jireenyuma kana isa irraa baratti. Guyyaa inni hin jirres warra kana mana seensiftee waliin qaamti.
Yaa Allaah ummata Muslimaatiif birmadhu. Abbaa manaa waan akkanaa hundaa hojjachuun isaaf hin eeyyamamu. Yoo inni sammuu dhabee nama guurratee dhufee taa’ee jimaa qama'es haati manaa keessummoota kanatti makachuun gonkumaa hin eeyyamamu. Ilmaan isaa ta’anullee waan akkanaa irratti gocha kamiinuu abbaa isaanii deeggaruun hin ta’u. Yeroo haala kanaan badii irraa wal dhorgan Rabbiin jireenya isaanii gara Islaamaatti jijjiiree sirreessuun ni kajeelama.
Haati manaa dhiira keessa dhaqtee teessee buna buusuun jireenya ilma namaa odoo hin taane kan beelladaati. Ergamaan Rabbii (saw) ni jedhan: “dayyuusiin jannata hin galu.” Dayyuusii jechuun nama maatii isaa keessatti badii akka dhiiraan wal makachuu, wantoota nyaachuun hin taane isheedhaa nyaattuu argee kan dhiisuufi kan waan akka shiishaa mana fidee maatii isaa barsiisuudha. Jireenyi akka kanaa yoo maalis ta’ee hin milkaa'u.
Booda kana immoo kan haadha manaafi ilmaan durbaa suuraa kaasee miidiyaa irra gadhiisus guuteera. Akkasumas Maatiin wal ga’ee fiilmii haraama ta’e waliin ilaalu, waan Rabbiin jibbe waliin nyaatuufi waliin xuuxu argameera. Kunis dayyuusummaa sana jalatti ramadama.
Fakkeenyi akka kanaa baay’eedha. Dubbatanii fixuunis baay’ee rakkisaadha. Namni kamuu jireenya mataa isaatiifi kan fuuldura maatii isaa yaadee badii kanneen amma dubbanneefi kan biroo mana keessaa baasuun haadha manaatiifi ilmaan isaa barnoota sharii’aa barsiisuufi ittiin hojjachuutti yoo kaase eeyyama Rabbiitiin jireenyi isaanii akkaan mi’aahaafi kan nama gammachiisu ta’a. Wanti maatiis ta’ee mataa ofii ittiin tiksan inni guddaan ajaja Rabbii jala deemuudhaani. Sana booda immoo wantoota jireenya addunyaatiif barbaachisan qooda ofii argachuuf tattaaffachuunis sababa biraati. Wanti an dhuma irratti ummata hundaanuu amaanaa jedhu mana keenya keessaa badii akka kanaa haa dhabamsiifnu; mana keenya bakka zikrii Rabbii haa goonu malee bakka wanti Rabbiin dhorge keessatti nyaatamuufi xuuxamu, lafa hamiifi komii akka hin taasifne; ilmaan keenya akka barnoota sharii’aafi akkaadaamii barsiifnee doofummaa kana keessaa baafnuudha. Akkasumas dirqama Islaamaa kanneen akka salaataa irratti ilmaan keenya ijoollummaan haa leenjifnu. Wa
Rabbiin namoota waliin ta’u walitti fida malee waan waliin faallaa walitti fidee hin rakkisu. Akka tasaa walitti dhufuun isaa ni mala. Garuu yoo maalis ta’e waliif hin galanu. Kana immoo seenaa niitolii Nuuhiifi Luux irraa qaraaneerra.
Yoo lamaan isaaniituu kan bakkeetti jireenya hayawaanaa jiraataa walitti dhufan ta’eef ammas jireenyuma hayawaanaa jiraatu. Kana jechuun lamaan isaaniituu maqaadhaaf waliin jiraatu malee bakkeedhaahis waan barbaadan heddutu jira; isheenis nama waliin bakkeetti jiraattu kan biraa qabdi jechuudha. Akka namoonni gariin jedhanitti siree tokko irra nama afurtu rafa. Inni niitii isaa waliin ciisee ishee bakkee yaada; isheenis dhirsa waliin ciiftee isa bakkee yaaddi. Sireen immoo nama afur iddootti baachuu hin danda’u. Garuu nama dhugaadhaan toobatee irraa deebi’e Rabbiin tawbaa isaa ni qeebala. Gariin namoota akkanaa immoo mana isaanii keessatti haadha manaatii ilaaltuu waan Rabbiin jibbu kan akka shiishaa fidanii xuuxu. Isheenis yeroo gabaabaa booda isa xuuxuu jalqabdi. Yaa ummatta Islaamaa kun jireenya maaliiti! Ummanni baay’een immoo haadha manaa teessisee ajnabii wajjin caatii qaamaa oola. Isheen immoo warra taa’ee qama’uuf buna dhaabdee fiddee ajnabiyyaadhuma keessa teessee buufti. Yeroo garii haadha manaa isaas jimaa kana qama'uu barsiisa. Namni akka kanaa isa Ergamaan Rabbii (saw) “dayyuusiin jannata hin galu jedhan keessa seena.” Dayyuusii jechuun isa afaan keenyaan cundhuura jedhamu. Kan maatii isaa badiif afeeru ykn badii irratti argee dhiisuudha. Odoo inni kun jiruu dabalata haadha manaa isaafi ajnabii waliin maka. Isheenis jireenyuma kana isa irraa baratti. Guyyaa inni hin jirres warra kana mana seensiftee waliin qaamti.
Yaa Allaah ummata Muslimaatiif birmadhu. Abbaa manaa waan akkanaa hundaa hojjachuun isaaf hin eeyyamamu. Yoo inni sammuu dhabee nama guurratee dhufee taa’ee jimaa qama'es haati manaa keessummoota kanatti makachuun gonkumaa hin eeyyamamu. Ilmaan isaa ta’anullee waan akkanaa irratti gocha kamiinuu abbaa isaanii deeggaruun hin ta’u. Yeroo haala kanaan badii irraa wal dhorgan Rabbiin jireenya isaanii gara Islaamaatti jijjiiree sirreessuun ni kajeelama.
Haati manaa dhiira keessa dhaqtee teessee buna buusuun jireenya ilma namaa odoo hin taane kan beelladaati. Ergamaan Rabbii (saw) ni jedhan: “dayyuusiin jannata hin galu.” Dayyuusii jechuun nama maatii isaa keessatti badii akka dhiiraan wal makachuu, wantoota nyaachuun hin taane isheedhaa nyaattuu argee kan dhiisuufi kan waan akka shiishaa mana fidee maatii isaa barsiisuudha. Jireenyi akka kanaa yoo maalis ta’ee hin milkaa'u.
Booda kana immoo kan haadha manaafi ilmaan durbaa suuraa kaasee miidiyaa irra gadhiisus guuteera. Akkasumas Maatiin wal ga’ee fiilmii haraama ta’e waliin ilaalu, waan Rabbiin jibbe waliin nyaatuufi waliin xuuxu argameera. Kunis dayyuusummaa sana jalatti ramadama.
Fakkeenyi akka kanaa baay’eedha. Dubbatanii fixuunis baay’ee rakkisaadha. Namni kamuu jireenya mataa isaatiifi kan fuuldura maatii isaa yaadee badii kanneen amma dubbanneefi kan biroo mana keessaa baasuun haadha manaatiifi ilmaan isaa barnoota sharii’aa barsiisuufi ittiin hojjachuutti yoo kaase eeyyama Rabbiitiin jireenyi isaanii akkaan mi’aahaafi kan nama gammachiisu ta’a. Wanti maatiis ta’ee mataa ofii ittiin tiksan inni guddaan ajaja Rabbii jala deemuudhaani. Sana booda immoo wantoota jireenya addunyaatiif barbaachisan qooda ofii argachuuf tattaaffachuunis sababa biraati. Wanti an dhuma irratti ummata hundaanuu amaanaa jedhu mana keenya keessaa badii akka kanaa haa dhabamsiifnu; mana keenya bakka zikrii Rabbii haa goonu malee bakka wanti Rabbiin dhorge keessatti nyaatamuufi xuuxamu, lafa hamiifi komii akka hin taasifne; ilmaan keenya akka barnoota sharii’aafi akkaadaamii barsiifnee doofummaa kana keessaa baafnuudha. Akkasumas dirqama Islaamaa kanneen akka salaataa irratti ilmaan keenya ijoollummaan haa leenjifnu. Wa
liin yeroo hundaa masjida haa deemnu. Ilmaan keenyaaf waan gaarii hunda keessattuu hidhannoo gaarii haa taanu. Haadha manaa keenyas waan gaggaarii haa barsiifnu. Seenaa Islaamaa adda addaa, ahkaama sharii’aafi kkf isaan haa barsiifnu. Warri diishii manaa qabnus sagantaa Qur'aanaafi hadiisa adda addaa isaaniif haa bannu. Kun barakaa guddaa mana keenya seensisa.
Dhumarratti maatii jidduu waanyoon (hisdiin) maatii keessa akka hin galle of eeggannoo cimaa barbaachisa. Innis diigama maatiitiif sababa guddaadha. Kitaabolee wa'ee kanaa dubbataniifi kaasettoota barumsa isaa dabarsan haa hordofnu.
(Via Gali Ababor)
Barumsa dabalataa argachuuf YouTube kiyya Subscribe godhaa: https://youtu.be/RY7NKXh6XLA
Telegraamii kiyyarraas kitaaba buufadhaa dubbisaa:https://t.me/glababor/265
Dhumarratti maatii jidduu waanyoon (hisdiin) maatii keessa akka hin galle of eeggannoo cimaa barbaachisa. Innis diigama maatiitiif sababa guddaadha. Kitaabolee wa'ee kanaa dubbataniifi kaasettoota barumsa isaa dabarsan haa hordofnu.
(Via Gali Ababor)
Barumsa dabalataa argachuuf YouTube kiyya Subscribe godhaa: https://youtu.be/RY7NKXh6XLA
Telegraamii kiyyarraas kitaaba buufadhaa dubbisaa:https://t.me/glababor/265
*الجامعه الإسلامية*
تم بحمدالله اليوم تدشين مبادرة التعليم الإلكتروني عن بعد لغير السعوديين بالجامعة الإسلامية وتم إطلاق برنامجين:
الأول/ برنامج بكالوريوس الشريعة
الثاني/ برنامج اللغة العربية لغير الناطقين بها
Arabic_language
for non - native speakers
Islamic_University
Register_now
للتسجيل في برنامج بكالوريوس الشريعة بـ الجامعةالإسلامية عن بعد
من جميع أنحاء العالم:
islamicuniversity.online/index
عند نشرك لهذة الرساله استحضر أنك قد تكون شريكاً لطالب علم في الأجر طوال مدة دراسته، وفيما يبلّغ من العلم للناس.
عربي: https://islamicuniversity.online/faq_ar
تم بحمدالله اليوم تدشين مبادرة التعليم الإلكتروني عن بعد لغير السعوديين بالجامعة الإسلامية وتم إطلاق برنامجين:
الأول/ برنامج بكالوريوس الشريعة
الثاني/ برنامج اللغة العربية لغير الناطقين بها
Arabic_language
for non - native speakers
Islamic_University
Register_now
للتسجيل في برنامج بكالوريوس الشريعة بـ الجامعةالإسلامية عن بعد
من جميع أنحاء العالم:
islamicuniversity.online/index
عند نشرك لهذة الرساله استحضر أنك قد تكون شريكاً لطالب علم في الأجر طوال مدة دراسته، وفيما يبلّغ من العلم للناس.
عربي: https://islamicuniversity.online/faq_ar
Ilaalchoota boodatti hafoo Bu'aa biyyooleessaa rakkoof saaxilan foyyeessuun haa dursu! Kutaa Tokko
★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★
• Yeroo ammaatti Afaan Arabaa adunyaa irratti namoonni Miliyoona 422 ol tahan kan haasawaniifi afaan Hojii jalqabaa biyyoota 22, afaan itti fayyadama mootummaa gamtoomanii fi gamtaa Afrikaa keessaa isa tokko.
• Ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa keessa miidiyaa irratti Arabiffaan maal jedhamaa akka jiru dhagahee namni hubachuu danda'u hin jiru.
• «Muslimoonni Itiyoophiyaa warra Misraatiif ni dhaalchisne malee amantii irraa dhaalle hin qabnu»
• Beekkumsa Afaan Arabaatiin malee seenaa Itiyoophiyaa sirritti hubachuus tahe Afrikaa bahaa irratti bu'aa biyyatti kabachiisuun hin danda'amu.
• Midiyaa guddaan biyyattii <<Masgiida keessa deeggartoota Misraatu jira>> jedhan ja'ee gabaasni dalage ifatti hanga ammaa dhiifama hin gaafanne. Kuni osoo kanaan jiru Dhaabbanni pireesii Itiyoophiyaas waan walfakkatu irra deebiin hojjate.
★★★★★★
Beekkumsa Afaan Arabaatiin malee seenaa Itiyoophiyaa sirritti hubachuus tahe Afrikaa bahaa irratti bu'aa biyyatti kabachiisuun hin danda'amu
★★*************************************★★★
Afaan Arabaa Islaamaa waliin qofa walqabsiisuudhaan ilaaluu kuni ilaalchaa jallataa Itiyoophiyaa fi Itiyoophiyaanoota gatii kafalchiisaa argamuudha. Kitaaboonni Kabajamaan muslimaa koopiin duraa Afaan Arabaatiin tahuun isaa haqa. Garuu Itiyoophiyaa fi Arabiffi karaa amantiitiin dabalatatti yoo xiqqaate ollummaadhaan, galmeelee seenaatiin, carraa hojii uumuu fi dipiloomaasiidhaan dirqama wal qunnamu.
Karaa amantiitiin yoo ilaallu Islaamaan duratti Kiristaanummaan arabaa fi giddu galeessa bahaa waliin hariiroo dursu qaba.
Kiristaanummaa gara Aksum kan galchaniifi beta-kiristaana ortoodooksii Itiyoophiyaa kan jalqabaa kan hundeessan Paappasiin Firiminxoos (Abbaa Salaamaa, Kasaatee Birhaan) baqataa Siiriyaa turan. Itti aanee jaarraa 5ffaa keessa kaaba Itiyoophiyaatti kiristaanummaa ummataaf kan barsiisa godheefi “Qulqulluu Saglan” jedhamuun kan beekkaman abbootiin amantii hundi isaanii baqattoota giddu galeessa bahaati. Baqattoonni kunneen baqatanii gara kaaba Itiyoophiyaatti kan dhufan A.L.A bara 451tti “Yaa’ii Chalkedoon” (Yaa’ii Qaalkidoon bara 443 A.L.H) booda ture.
Baqattoonni abbootii amantii Abbaa Aftsee, Abbaa Aleef, Abbaa Gariimaa, Abbaa Gubaa, Abbaa Liqaanoos, Abbaa Peenxelewoon, Abbaa Tsahamaa, Abbaa Yamaataa fi Abbaa Zamikaa’el Aragaawii fa’a turan. (The Dictionary of Ethiopian Biography, Vol.1, From Early times to the End of the Zagwe Dynasty C.1270 AD, Institute of Ethiopian studies Addis Ababa University, 1975, Pp. 209-210).
Abbootiin amantii kiristaanaa kunneen arraas taanaan ayyaanni waggaa godhameefii leellifamu/ yaadatamu. Yeroo sirna mootummaa Haylasilaaseetti beta-kiristaanni Ortodooksii beta-kiriistaana Ortodooksii Misraa irraa adda baatee hanga yeroo ofiin ofdandeessetti phaaphaasoonni beta-kiristaana Ortodooksii Itiyoophiyaa Araboota Misraa turan. Seenaa beta-kiristaana Ortodooksii keessatti phaaphaasiin Itiyoophiyaa muudamuun isaa patriyaarkiin ammaa Abunamaatiyaas patriyaarkii isa jahaffaadha. Kitaabootaaniis taanaan raajii Maariyaamiifi Kibranagast dabalatee kitaaboonni beta-kiristaana Ortodooksii baayyeen Arabiffaa irraa gara Gi’iiz kan hiikamaniidha.
Walitti hidhata Islaamummaa fi Arabiffaa yoo ilaallu kitaaboonni kabajamoon Islaamaa kan barraa’an Afaan Arabaatiini. Itiyoophiyaa keessatti baqqattoonni Muslimaa kan jalqabaa Araboota yoo ta’anillee gara Itiyoophiyaa baqatanii kan dhufan A.L.A bara 615 beta-kiristaanni Ortodooksii phaaphaasoota Arabaatiin hogganamuu erga eegalte jaarraa sadii guutee waan tureef seenaa dabare yoo dabaluu baanne illee yoo xiqqaate Islaamummaan gara Itiyoophiyaa galuun duratti Arabiffaan Itiyoophiyaa keessatti jaarraa sadii oliif dubbatamaa ture jechuudha. Haa ta’uu malee har’aas taanaan Arabiffa Islaamaa waliin walqabsiisuudhaan afaan Arabiffaa akka afaan Islaamaatti amalli ilaaluu kuni baroota tarkaanfatee har’a illee dhukkuba hamaa hin fayyine tahee Itiyoophiyaa gatii kafalchiisaa argama.
Yeroo ammaatti afaan Arabaa n
★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★★
• Yeroo ammaatti Afaan Arabaa adunyaa irratti namoonni Miliyoona 422 ol tahan kan haasawaniifi afaan Hojii jalqabaa biyyoota 22, afaan itti fayyadama mootummaa gamtoomanii fi gamtaa Afrikaa keessaa isa tokko.
• Ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa keessa miidiyaa irratti Arabiffaan maal jedhamaa akka jiru dhagahee namni hubachuu danda'u hin jiru.
• «Muslimoonni Itiyoophiyaa warra Misraatiif ni dhaalchisne malee amantii irraa dhaalle hin qabnu»
• Beekkumsa Afaan Arabaatiin malee seenaa Itiyoophiyaa sirritti hubachuus tahe Afrikaa bahaa irratti bu'aa biyyatti kabachiisuun hin danda'amu.
• Midiyaa guddaan biyyattii <<Masgiida keessa deeggartoota Misraatu jira>> jedhan ja'ee gabaasni dalage ifatti hanga ammaa dhiifama hin gaafanne. Kuni osoo kanaan jiru Dhaabbanni pireesii Itiyoophiyaas waan walfakkatu irra deebiin hojjate.
★★★★★★
Beekkumsa Afaan Arabaatiin malee seenaa Itiyoophiyaa sirritti hubachuus tahe Afrikaa bahaa irratti bu'aa biyyatti kabachiisuun hin danda'amu
★★*************************************★★★
Afaan Arabaa Islaamaa waliin qofa walqabsiisuudhaan ilaaluu kuni ilaalchaa jallataa Itiyoophiyaa fi Itiyoophiyaanoota gatii kafalchiisaa argamuudha. Kitaaboonni Kabajamaan muslimaa koopiin duraa Afaan Arabaatiin tahuun isaa haqa. Garuu Itiyoophiyaa fi Arabiffi karaa amantiitiin dabalatatti yoo xiqqaate ollummaadhaan, galmeelee seenaatiin, carraa hojii uumuu fi dipiloomaasiidhaan dirqama wal qunnamu.
Karaa amantiitiin yoo ilaallu Islaamaan duratti Kiristaanummaan arabaa fi giddu galeessa bahaa waliin hariiroo dursu qaba.
Kiristaanummaa gara Aksum kan galchaniifi beta-kiristaana ortoodooksii Itiyoophiyaa kan jalqabaa kan hundeessan Paappasiin Firiminxoos (Abbaa Salaamaa, Kasaatee Birhaan) baqataa Siiriyaa turan. Itti aanee jaarraa 5ffaa keessa kaaba Itiyoophiyaatti kiristaanummaa ummataaf kan barsiisa godheefi “Qulqulluu Saglan” jedhamuun kan beekkaman abbootiin amantii hundi isaanii baqattoota giddu galeessa bahaati. Baqattoonni kunneen baqatanii gara kaaba Itiyoophiyaatti kan dhufan A.L.A bara 451tti “Yaa’ii Chalkedoon” (Yaa’ii Qaalkidoon bara 443 A.L.H) booda ture.
Baqattoonni abbootii amantii Abbaa Aftsee, Abbaa Aleef, Abbaa Gariimaa, Abbaa Gubaa, Abbaa Liqaanoos, Abbaa Peenxelewoon, Abbaa Tsahamaa, Abbaa Yamaataa fi Abbaa Zamikaa’el Aragaawii fa’a turan. (The Dictionary of Ethiopian Biography, Vol.1, From Early times to the End of the Zagwe Dynasty C.1270 AD, Institute of Ethiopian studies Addis Ababa University, 1975, Pp. 209-210).
Abbootiin amantii kiristaanaa kunneen arraas taanaan ayyaanni waggaa godhameefii leellifamu/ yaadatamu. Yeroo sirna mootummaa Haylasilaaseetti beta-kiristaanni Ortodooksii beta-kiriistaana Ortodooksii Misraa irraa adda baatee hanga yeroo ofiin ofdandeessetti phaaphaasoonni beta-kiristaana Ortodooksii Itiyoophiyaa Araboota Misraa turan. Seenaa beta-kiristaana Ortodooksii keessatti phaaphaasiin Itiyoophiyaa muudamuun isaa patriyaarkiin ammaa Abunamaatiyaas patriyaarkii isa jahaffaadha. Kitaabootaaniis taanaan raajii Maariyaamiifi Kibranagast dabalatee kitaaboonni beta-kiristaana Ortodooksii baayyeen Arabiffaa irraa gara Gi’iiz kan hiikamaniidha.
Walitti hidhata Islaamummaa fi Arabiffaa yoo ilaallu kitaaboonni kabajamoon Islaamaa kan barraa’an Afaan Arabaatiini. Itiyoophiyaa keessatti baqqattoonni Muslimaa kan jalqabaa Araboota yoo ta’anillee gara Itiyoophiyaa baqatanii kan dhufan A.L.A bara 615 beta-kiristaanni Ortodooksii phaaphaasoota Arabaatiin hogganamuu erga eegalte jaarraa sadii guutee waan tureef seenaa dabare yoo dabaluu baanne illee yoo xiqqaate Islaamummaan gara Itiyoophiyaa galuun duratti Arabiffaan Itiyoophiyaa keessatti jaarraa sadii oliif dubbatamaa ture jechuudha. Haa ta’uu malee har’aas taanaan Arabiffa Islaamaa waliin walqabsiisuudhaan afaan Arabiffaa akka afaan Islaamaatti amalli ilaaluu kuni baroota tarkaanfatee har’a illee dhukkuba hamaa hin fayyine tahee Itiyoophiyaa gatii kafalchiisaa argama.
Yeroo ammaatti afaan Arabaa n
amoota miliyoona 422 oliin kan dubbatamuu fi biyyoota 22 keessatti afaan hojii tokkoffaa, akkasumaas afaanoota hojii mootumoota gamtoomanii fi gamtaa Afrikaa keessaa isa tokko. Kuniis tahee haala baayyee nama naasisuun Itiyoophiyaan afaan Arabaa irraa of fageessuudhaan teessoo waajjira guddicha gamtaa Afrikaa fi biyyoota Arabaa baayyee waliin ollummaa kan qabdu tahuun, akkasumaas lammileen ishii miliyoonaan lakaa’aman hojii barbaachaaf akka dursaatti kan imalan gara biyyoota Arabaa tahuun afaan Arabaatiif xiyyeeffannoo guddaan kan irraa eeggamu ture.
Itiyoophiyaan gara biyyoota Ingiliffaa fi Faransaayiffaa dubbatanitti ambaasaaddarootaafi dipiloomaatoonni ergaman hanga danda’ameen afaanicha warra dubbachuu danda’an filuudhaan kan ergitu tahullee gara biyyoota Arabiffa dubbatanitti garuu hojmaatni walfakkaatu hojii irra hin oolfamu. Garuu kan biroo hafee sababa Hidhaa guddicha haaroomsaa Itiyoophiyaa fi Misra giddutti lolli dipiloomaasii yeroo hoo’e kanattillee dipiloomaatoonni Misraa fi lammiileen afaan Arabaatiin miidiyaa biyya isaanii fi biyyoota Arabaa irratti akkasumaas miidiyaa hawaasaatiin duula piroopaagaandaa sobaa oofaa jiran hubatee qaamni deebii kennu hafee “Waa’ee keenyaa maal jechaa jiru?” jedhee caqasuuf illee Ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa keessa afaan Arabaa namni dhagahuu danda’u tokkolleen jiraachuu dhabuu yeroo hubannu akka biyyaatti qabsoo dipiloomaasiitiin qarreen irra dhaabbanne nama naasisa.
Olloonni keenya Suudaan, Jabuutii, Ertiraa fi Somaaliyaa horteen isaanii baayyeen Araba yookaan Qooqni ittiin afaan hiikkaan Arabiffa tahuu baatuus miseensa Liigii Arabaa tahuudhaan yoo xiqqaate waa’ee isaanii waltajjii irratti waan dubbatamu qaamaan argamanii mormu, yaada isaanii ibsatu, ejjannoo isaanii jara biraa fudhachiisu, deeggarsa sassaabbatu akkasumaas bu’aalee kanneeniifi kan biroollee ni argatu. Liigii Arabaa Itiyoophiyaan keessa hin jirre kan Misra miseensummaa qabdu keessatti waa’ee hidhaa haaroomsaa hubachiisuudhaan mootummootni hidhaa haaroomsaa irrati ejjannoo Itiyoophiyaatiin faallaa akka qabatamanii fi ishii waliin akka hiriiran gochuu dandeessee jirti. Gara kanaan Itiyoophiyaan filannoon qabdu ejjannoon liigii Arabaa akka ishii gaddisiise ibsa kennuu qofa ture. dabalataaniis gara miidiyaa saatalaaytii fi hawaasaatiin duula piroopaagaandaa jabaa hojjachuudhaan lammileen biyyoota Arabaas Itiyoophiyaa irra Misra akka deeggaran gochuu dandeessee jirti.
Biyyoota Arabaa adda addaatti kaka’umsaafi baasii ofiitiin afaan Arabaa baratanii, miidiyaalee adunyaa arabaa irratti duula godhaama jiruun biyyi isaanii yeroo caalamtu sheenaa dhunfaatiin gara dirree qabsoo seenanii warra qabsaawaa jiran warra akka Mohammad Al-Arusi, Ustaaz Jamaal Bashiir, Ustaaz Abdushakuur Abdusamad fi kkf ijjoollee guyyaa murteessaa Itiyoophiyaaf of kennite silaa jiraachuu baatanii waan tahuu malu dhaabbatanii yaaduu barbaachisaadha.
Itiyoophiyaan miseensa liigii Arabaa tahuu yoo baattellee dipiloomaatoota gara biyyoota Arabaa bobbaastuun bu'aa ishii akka malutti ni kabachiifti jannee akka hin amanne biyyoota afaan hojii isaanii Arabiffa tahan 22 keessaa Itiyoophiyaan ambaasaaddara biyyoota itti ramadde mara keessaa tokkolleen hojiin dipiloomaasii sadarkaa fedhutti bifa sirriitiin afaan Arabaa nama dubbatu fi ga'umsa qabu hin ergine. Hojii ijoon dipiloomaatiin tokkoo raawwachuu qabu keessaa biyya itti ramadametti fedhiilee gurguddoo biyya isaa eeguufi lammiilee achitti argamaniif mirgafi bu'aa kabachiisuun jalqaba irratti kan eeramaniidha.
Garuu afaan biyyoota itti ramadamanii kan hin beekne, biyya afaan hojii isaanii Arabiffaa tahetti ambaasaadaroonni ramadaman maal akka godhan mee yaadaa. Itiyoophiyaa ilaallatee biyya itti bobba'anitti miidiyaalee, aanga'oota mootummaa fi qaamoonni biroo waan dubbatan waan hin hubanneef hiikkaadhaan hubachuudhaaf yaaliin godhamu hiikkaadhaan ergaa guutuu dabarsuun danda’amuu dhabuu yoo hubannu adeemsi Arabiffaadhaaf duugda kennuu kuni biyya teenya hangam tokko bu’aa akka isii dhabsiisuu malu yaaduun hin danda’amne.
Kan gaafii namatti tahu garuu addunyaa guutuu irratti imbaasii
Itiyoophiyaan gara biyyoota Ingiliffaa fi Faransaayiffaa dubbatanitti ambaasaaddarootaafi dipiloomaatoonni ergaman hanga danda’ameen afaanicha warra dubbachuu danda’an filuudhaan kan ergitu tahullee gara biyyoota Arabiffa dubbatanitti garuu hojmaatni walfakkaatu hojii irra hin oolfamu. Garuu kan biroo hafee sababa Hidhaa guddicha haaroomsaa Itiyoophiyaa fi Misra giddutti lolli dipiloomaasii yeroo hoo’e kanattillee dipiloomaatoonni Misraa fi lammiileen afaan Arabaatiin miidiyaa biyya isaanii fi biyyoota Arabaa irratti akkasumaas miidiyaa hawaasaatiin duula piroopaagaandaa sobaa oofaa jiran hubatee qaamni deebii kennu hafee “Waa’ee keenyaa maal jechaa jiru?” jedhee caqasuuf illee Ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa keessa afaan Arabaa namni dhagahuu danda’u tokkolleen jiraachuu dhabuu yeroo hubannu akka biyyaatti qabsoo dipiloomaasiitiin qarreen irra dhaabbanne nama naasisa.
Olloonni keenya Suudaan, Jabuutii, Ertiraa fi Somaaliyaa horteen isaanii baayyeen Araba yookaan Qooqni ittiin afaan hiikkaan Arabiffa tahuu baatuus miseensa Liigii Arabaa tahuudhaan yoo xiqqaate waa’ee isaanii waltajjii irratti waan dubbatamu qaamaan argamanii mormu, yaada isaanii ibsatu, ejjannoo isaanii jara biraa fudhachiisu, deeggarsa sassaabbatu akkasumaas bu’aalee kanneeniifi kan biroollee ni argatu. Liigii Arabaa Itiyoophiyaan keessa hin jirre kan Misra miseensummaa qabdu keessatti waa’ee hidhaa haaroomsaa hubachiisuudhaan mootummootni hidhaa haaroomsaa irrati ejjannoo Itiyoophiyaatiin faallaa akka qabatamanii fi ishii waliin akka hiriiran gochuu dandeessee jirti. Gara kanaan Itiyoophiyaan filannoon qabdu ejjannoon liigii Arabaa akka ishii gaddisiise ibsa kennuu qofa ture. dabalataaniis gara miidiyaa saatalaaytii fi hawaasaatiin duula piroopaagaandaa jabaa hojjachuudhaan lammileen biyyoota Arabaas Itiyoophiyaa irra Misra akka deeggaran gochuu dandeessee jirti.
Biyyoota Arabaa adda addaatti kaka’umsaafi baasii ofiitiin afaan Arabaa baratanii, miidiyaalee adunyaa arabaa irratti duula godhaama jiruun biyyi isaanii yeroo caalamtu sheenaa dhunfaatiin gara dirree qabsoo seenanii warra qabsaawaa jiran warra akka Mohammad Al-Arusi, Ustaaz Jamaal Bashiir, Ustaaz Abdushakuur Abdusamad fi kkf ijjoollee guyyaa murteessaa Itiyoophiyaaf of kennite silaa jiraachuu baatanii waan tahuu malu dhaabbatanii yaaduu barbaachisaadha.
Itiyoophiyaan miseensa liigii Arabaa tahuu yoo baattellee dipiloomaatoota gara biyyoota Arabaa bobbaastuun bu'aa ishii akka malutti ni kabachiifti jannee akka hin amanne biyyoota afaan hojii isaanii Arabiffa tahan 22 keessaa Itiyoophiyaan ambaasaaddara biyyoota itti ramadde mara keessaa tokkolleen hojiin dipiloomaasii sadarkaa fedhutti bifa sirriitiin afaan Arabaa nama dubbatu fi ga'umsa qabu hin ergine. Hojii ijoon dipiloomaatiin tokkoo raawwachuu qabu keessaa biyya itti ramadametti fedhiilee gurguddoo biyya isaa eeguufi lammiilee achitti argamaniif mirgafi bu'aa kabachiisuun jalqaba irratti kan eeramaniidha.
Garuu afaan biyyoota itti ramadamanii kan hin beekne, biyya afaan hojii isaanii Arabiffaa tahetti ambaasaadaroonni ramadaman maal akka godhan mee yaadaa. Itiyoophiyaa ilaallatee biyya itti bobba'anitti miidiyaalee, aanga'oota mootummaa fi qaamoonni biroo waan dubbatan waan hin hubanneef hiikkaadhaan hubachuudhaaf yaaliin godhamu hiikkaadhaan ergaa guutuu dabarsuun danda’amuu dhabuu yoo hubannu adeemsi Arabiffaadhaaf duugda kennuu kuni biyya teenya hangam tokko bu’aa akka isii dhabsiisuu malu yaaduun hin danda’amne.
Kan gaafii namatti tahu garuu addunyaa guutuu irratti imbaasii
leen Itiyoophiyaa fi Ministeerri haajaa alaa mataa isaatiif biiroo isaanii keessa dipiloomaatoota kumootaan lakka’aman fi hojjattoota ramadee fi muudee yeroo hojjachiisu dhugumatti kan yaadamaa jiru biyyaaf yoo tahe akkamitti warri Arabiffa dubbatu hojjataa kana hunda keessaa argamuu hin dandeenye? Haaluma kamiinuu hojjattoota Itiyoophiyaan bobbaastu keessatti wantoonni maalummaa isii ibsu mul’achuu fi biyya itti bobba’anitti bu’aalee Itiyoophiyaa eegsisuudhaaf namoota dandeessisaniif dursa kennuu feesisa.
Biyyoonni bu’aa isaanii kabachiisuuf afaan biyya itti bobba’anii sirritti kan danda’an dipiloomaatoota ga’umsa qaban filee ramaduu irra dabree mootummaa biyyoota sanii fi lammii irratti toora dhiibbaa bal’isuudhaaf jedhanii biyyoota murteessoo jedhanii yaadan keessatti haala adda ta’een miidiyaa banaa argamu. Fakeenyaaf, biyyoota Arabaa yoo ilaallu mootummaa Ameerikaa afaan Arabaa kan sagalee Ameerikaatiin dabalatatti afaan Arabaatiin sa’aatii 24 kan tamsaa’u TV satalaaytii kan “Alhurraa TV” jedhamu bananii jiru. Biritaaniyaan ammoo BBC raadiyoo fi televiziyoona Arabiffaan, Rusiyaaniis Ruusiyaa tuday TV Arabiffaa, Faransaay ammoo Faransaay 24 TV Arabiffaa hanga banutti gahanii jiru.
Baroota dheeraadhaaf Itiyoophiyaan midiyaan qabaachaa turte “Al-Aalam” kan jedhame biyyoota muraasa keessatti tamsaasa kan qabu gaazeexaa Arabiffaati. Baroota muraasa dura kan qophii isaa jalqabe TV Itiyoophiyaa qophii kutaa Arabiffaa yoo ta’u xiyyeeffannoo xiqqaa fi humna namaa xiqqaa ramadameef waliin yoo ilaallu dhiibbaa barbaadu gochuun hafee inninuu hanga ammaa shaakala irra dhaabbata jiru fakkaata. Yeroo baayyees dubbatoota Arabiffaa dipiloomaatoota Itiyoophiyaa jiraniif sirba Arabiffaa yeroo afeeru nan arga ture.
Itiyoophiyaan giddu galeessa bahaa irraa fageenyi qabdu amna balalii qilleensaa sa’aatii lama qofa. Kuni ammoo hanga balalii biyya keessaa dhihoodha. Biyyoonni Arabaa giddu galeessa bahaa afaan lammiileef galu Itiyoophiyaafi qabeenya uumaa, seenaa fi iddoo hawwata turizimii isii sirritti silaa barsiisnee humna guddaa ikoonoomii qabaniin dabalatatti haala qilleensa isaanii irraa kan ka’e biyya keenyaaf turizimii guddaa, gabaa ekispoortii fi filannoolee carraa hojii haala fooyya’aa taheen uumuu ni dandeenya turre.
Rakkoo dipiloomaasii hidhaa haaroomsaatiin gamatti poolisiin haajaa alaa keenya giddu galeessa bahaafi ollaa keenya irratti akka bu’aa fiduuf dipiloomaatoota gahumsa qaban afaan Arabaa dubbachuu danda’an, gaazeexeessitoota, lammiilee fi oogeeyyoota qo’annoo fi qorannoo oomishuu feesisa. Kuniis afaan Arabaatiif xiyyeeffannoo addaa kennuu gaafata. Kallattii kanaan ministeerri haajaa alaa fi ministeerri barnootaa dhimmicha irratti mari’achuudhaan sirna barnootaa keenya keessatti barumsi Arabiffaa haammatamuu qaba. Hojii barbaachaaf lammiileen gara biyya Arabaa imalan afaan beekuu dhabuun dararaa irra gahu hanbisee isaaniif qofa osoo hin ta’in biyya deeman hundatti akka lammiitti bu’aa biyya isaaniitiif abukaatoo ta’anii dhaabbachuu isaan dandeessisa. Akka biyyaattiis tahe sadarkaa idil addunyaatti nageenya kabachiisuu irratti gahee bal’aa bahachaa kan jiru humni tika biyyattiis Arabiffaa fi afaanoota biraatiis haala itti baratan yoo mijjaawe milkii fooyya’aa galmeessuun ni danda’ama ture. Mee yaadaa, Suudaanii fi Suudaan kibbaa giddutti Abiyetti akkasumaas Soomaaliyaatti kan bobba’e waraanni nagaa kabachiisaan Itiyoophiyaa biyyoota sanitti irra caalaan namaa kan dubbatu afaan Arabaa beekuu dhabuun isaaniitiin ta’abbiin jara qunnamu afaanicha silaa beekanii garuu hojii isaaniitiif milkaa’ina qabaachuu malu yaadaa.
Dhiheenya hidhaa haroomsaatiin walqabatee duula dipiloomaasii yeroo arginetti piropaagaandaa Misraa ittisuufi deebisuudhaaf yaadanii ministeerri haajaa alaa hojjattoota isaa keessaa Arabiffaa nama beeku tokko illee dhabuu isaatiin fiigicha akka “Aruustichi dhufee…” jedhamu san jalqabee namoota Arabiffaa beekan barbaadaa “gahee keessan bahadhaa” jechaa yaaliin jalqabe yaaliidhuma tahe. Biyyi keenya hidhaa haaroomsaa waliin walqabatee amma yaalii fi tattaafii irra jiraachuun yeroo irraa eeggamu hin turr
Biyyoonni bu’aa isaanii kabachiisuuf afaan biyya itti bobba’anii sirritti kan danda’an dipiloomaatoota ga’umsa qaban filee ramaduu irra dabree mootummaa biyyoota sanii fi lammii irratti toora dhiibbaa bal’isuudhaaf jedhanii biyyoota murteessoo jedhanii yaadan keessatti haala adda ta’een miidiyaa banaa argamu. Fakeenyaaf, biyyoota Arabaa yoo ilaallu mootummaa Ameerikaa afaan Arabaa kan sagalee Ameerikaatiin dabalatatti afaan Arabaatiin sa’aatii 24 kan tamsaa’u TV satalaaytii kan “Alhurraa TV” jedhamu bananii jiru. Biritaaniyaan ammoo BBC raadiyoo fi televiziyoona Arabiffaan, Rusiyaaniis Ruusiyaa tuday TV Arabiffaa, Faransaay ammoo Faransaay 24 TV Arabiffaa hanga banutti gahanii jiru.
Baroota dheeraadhaaf Itiyoophiyaan midiyaan qabaachaa turte “Al-Aalam” kan jedhame biyyoota muraasa keessatti tamsaasa kan qabu gaazeexaa Arabiffaati. Baroota muraasa dura kan qophii isaa jalqabe TV Itiyoophiyaa qophii kutaa Arabiffaa yoo ta’u xiyyeeffannoo xiqqaa fi humna namaa xiqqaa ramadameef waliin yoo ilaallu dhiibbaa barbaadu gochuun hafee inninuu hanga ammaa shaakala irra dhaabbata jiru fakkaata. Yeroo baayyees dubbatoota Arabiffaa dipiloomaatoota Itiyoophiyaa jiraniif sirba Arabiffaa yeroo afeeru nan arga ture.
Itiyoophiyaan giddu galeessa bahaa irraa fageenyi qabdu amna balalii qilleensaa sa’aatii lama qofa. Kuni ammoo hanga balalii biyya keessaa dhihoodha. Biyyoonni Arabaa giddu galeessa bahaa afaan lammiileef galu Itiyoophiyaafi qabeenya uumaa, seenaa fi iddoo hawwata turizimii isii sirritti silaa barsiisnee humna guddaa ikoonoomii qabaniin dabalatatti haala qilleensa isaanii irraa kan ka’e biyya keenyaaf turizimii guddaa, gabaa ekispoortii fi filannoolee carraa hojii haala fooyya’aa taheen uumuu ni dandeenya turre.
Rakkoo dipiloomaasii hidhaa haaroomsaatiin gamatti poolisiin haajaa alaa keenya giddu galeessa bahaafi ollaa keenya irratti akka bu’aa fiduuf dipiloomaatoota gahumsa qaban afaan Arabaa dubbachuu danda’an, gaazeexeessitoota, lammiilee fi oogeeyyoota qo’annoo fi qorannoo oomishuu feesisa. Kuniis afaan Arabaatiif xiyyeeffannoo addaa kennuu gaafata. Kallattii kanaan ministeerri haajaa alaa fi ministeerri barnootaa dhimmicha irratti mari’achuudhaan sirna barnootaa keenya keessatti barumsi Arabiffaa haammatamuu qaba. Hojii barbaachaaf lammiileen gara biyya Arabaa imalan afaan beekuu dhabuun dararaa irra gahu hanbisee isaaniif qofa osoo hin ta’in biyya deeman hundatti akka lammiitti bu’aa biyya isaaniitiif abukaatoo ta’anii dhaabbachuu isaan dandeessisa. Akka biyyaattiis tahe sadarkaa idil addunyaatti nageenya kabachiisuu irratti gahee bal’aa bahachaa kan jiru humni tika biyyattiis Arabiffaa fi afaanoota biraatiis haala itti baratan yoo mijjaawe milkii fooyya’aa galmeessuun ni danda’ama ture. Mee yaadaa, Suudaanii fi Suudaan kibbaa giddutti Abiyetti akkasumaas Soomaaliyaatti kan bobba’e waraanni nagaa kabachiisaan Itiyoophiyaa biyyoota sanitti irra caalaan namaa kan dubbatu afaan Arabaa beekuu dhabuun isaaniitiin ta’abbiin jara qunnamu afaanicha silaa beekanii garuu hojii isaaniitiif milkaa’ina qabaachuu malu yaadaa.
Dhiheenya hidhaa haroomsaatiin walqabatee duula dipiloomaasii yeroo arginetti piropaagaandaa Misraa ittisuufi deebisuudhaaf yaadanii ministeerri haajaa alaa hojjattoota isaa keessaa Arabiffaa nama beeku tokko illee dhabuu isaatiin fiigicha akka “Aruustichi dhufee…” jedhamu san jalqabee namoota Arabiffaa beekan barbaadaa “gahee keessan bahadhaa” jechaa yaaliin jalqabe yaaliidhuma tahe. Biyyi keenya hidhaa haaroomsaa waliin walqabatee amma yaalii fi tattaafii irra jiraachuun yeroo irraa eeggamu hin turr
e. Yoo xiqqaatee xiqqaate kan biraa yoo hafe hidhaan haaroomsaa yeroo itti eegale bara 2003 irraa jalqabee kuni akka dhufu beekee Arabiffaa fi kallattii hundaa oogeeyyoota ga’oomanii fi gahaa ta’an oomishuudhaan dipiloomaatummaadhaan gara biyyoota Arabaa bobbaasuu, Arabiffaadhaan miidiyaalee addunyaa irratti bahuudhaan bu’aa Itiyoophiyaatiif warra mormu danda’u, xiinxaltoota siyaasaa afaan Arabaa beekan, gaazexeessitoota, injiinaroota bishaanii, dipiloomatootaafi polatikanyoota oomishuun dirqama ture. sadarkaa humni hayyameen biyyoota Arabaa fi olla keenya hubannoo keessa kan galfate miidiyaa cimaa, dijitaalaa fi oogeeyyoota miidiyaa birootiis hundeessuun ni eeggama ture.
Kana gochuun ni barbaachisa ja’ee nama yaadu yookaan kan gorsu dhabamuun lolaaf qophaa’aa sinqii fi hidhannoo irraa dagamuudhaan walqixa. Kufaatii ifa tahe kana kan dhale Arabiffa Islaamaa waliin walitti kan hidhu dhukkuba hamaa shakkii jedhamu malee kan biraa miti. Kana kaniin jedhu waggoota darbaniif barbaachisummaa dhimma kanaa hubatanii akka lammiitti mootummaadhaaf namoonni gorsa kennaa yaalii isaan godhaniis waaniin beekuufi. Haqatti ga’oomaa tahuun hafee jiraachuun isaatuu hawaasa bal’aa biratti kan hin beekkamne kutaan afaan Arabaa univarsiitii Addis Ababaatti waggaa 15 dura jalqabuu isaa nan beeka. Tahuus kutaan barnootichaaf xiyyeeffannoon sirrii silaa kennamee ministeera haajaa alaaf miti akka mootummaatti afaanicha akka afaanitti lakkaa’uudhaan bu’aa biyyaaf argamsiisuu danda’u waliin warra hinmadaale jibbansa jaamaadhaan warroonni guutame biriyookraasii keessa haala guutaniin biyyaaf akka biyyaatti gatii kafaluu fi dipiloomaasiidhaan kufaatii haguuggachiisuun ala bu’aan biraa hin eeggamu ture. Ta’uus mootummaa osoo hin eegin bu’aa biyya isaaniitiif warri dhaabbatan muraasni ijooleen Itiyoophiyaa kaka’umsa dhunfaa isaaniitiin qabsoon dipiloomaasii gochaa jiran yeroo ilaallu, poolisiifi hojmaata Ministeera haajaa alaa fi ministeera barnootaatiin gaddinullee ijoolleen Itiyoophiyaa akka abdii hin kutanne nu godhu.
Via Ahmaddiin Jabal
Itti Fufa…….
Kana gochuun ni barbaachisa ja’ee nama yaadu yookaan kan gorsu dhabamuun lolaaf qophaa’aa sinqii fi hidhannoo irraa dagamuudhaan walqixa. Kufaatii ifa tahe kana kan dhale Arabiffa Islaamaa waliin walitti kan hidhu dhukkuba hamaa shakkii jedhamu malee kan biraa miti. Kana kaniin jedhu waggoota darbaniif barbaachisummaa dhimma kanaa hubatanii akka lammiitti mootummaadhaaf namoonni gorsa kennaa yaalii isaan godhaniis waaniin beekuufi. Haqatti ga’oomaa tahuun hafee jiraachuun isaatuu hawaasa bal’aa biratti kan hin beekkamne kutaan afaan Arabaa univarsiitii Addis Ababaatti waggaa 15 dura jalqabuu isaa nan beeka. Tahuus kutaan barnootichaaf xiyyeeffannoon sirrii silaa kennamee ministeera haajaa alaaf miti akka mootummaatti afaanicha akka afaanitti lakkaa’uudhaan bu’aa biyyaaf argamsiisuu danda’u waliin warra hinmadaale jibbansa jaamaadhaan warroonni guutame biriyookraasii keessa haala guutaniin biyyaaf akka biyyaatti gatii kafaluu fi dipiloomaasiidhaan kufaatii haguuggachiisuun ala bu’aan biraa hin eeggamu ture. Ta’uus mootummaa osoo hin eegin bu’aa biyya isaaniitiif warri dhaabbatan muraasni ijooleen Itiyoophiyaa kaka’umsa dhunfaa isaaniitiin qabsoon dipiloomaasii gochaa jiran yeroo ilaallu, poolisiifi hojmaata Ministeera haajaa alaa fi ministeera barnootaatiin gaddinullee ijoolleen Itiyoophiyaa akka abdii hin kutanne nu godhu.
Via Ahmaddiin Jabal
Itti Fufa…….
Chaanaalii Shihaabuddiin kana join godhaa hordofaa darsii babbareedaa kennaa jira.
https://t.me/shihabnura/73
https://t.me/shihabnura/73