حامد اسماعیلیون: باختِ با کرامت یا محاسبهٔ سیاسی؟

گیو سلیمانی
اول فوریه، تورنتو صحنهٔ یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های ایرانیان خارج از کشور خواهد بود؛ آمیزه‌ای از سوگواری، خشم و اعتراض؛ و تداوم ایستادگی در برابر حکومتی که تنها در دو روز از اعتراضات اخیر، نزدیک به چهل هزار خانه و خانواده را داغدار کرده است.
برای حامد اسماعیلیون، شرکت یا عدمِ شرکت در این راهپیمایی، انتخابِ «برد و باخت» نیست؛ انتخابِ «چگونه باختن» است. او می‌تواند بیاید؛ فقط برای ایستادن کنار مردم و نه برای حل‌کردن اختلاف‌ها و نمایش اتحاد یا دادن حق به دسته و گروهی. همان مردمی که بارها و بارها در کنار سوگِ او، بی‌چشمداشت همدلانه ایستادند.
حضورش اختلاف‌ها را پاک نمی‌کند، اما یک حقیقت را روشن می‌کند: اندوهِ ملی ملکِ شخصی هیچ‌کس نیست و همدلی همیشه هم‌سوییِ سیاسی نمی‌خواهد.
و می‌تواند نیاید. اما در سیاست، به‌خصوص در لحظه‌های سوگِ جمعی، غیبت «بی‌معنا» نیست. صندلی خالی هم پیام تولید می‌کند. و پیامِ صندلیِ خالی، ساده است: وقتی هزینه‌ی همدلی بالا می‌رود، محاسبه جلو می‌افتد. وقتی وحدت دشوار می‌شود، می‌شود از کنار هم ایستادن گذشت. این یعنی گزینشی‌کردنِ اندوه؛ و این، باختی مسلم است.
حرفِ این متن مجادله بر سر عنوان‌ها یا اختلاف‌های تاکتیکی نیست؛ بحث بر سر تقارن‌های اخلاقی است: آن روز که او سوگوار بود، مردم آمدند. امروز که مردم سوگوارند، تاریخ ثبت می‌کند چه کسی در روز سخت کنارشان ماند و چه کسی به «محاسبهٔ سیاسی» پناه برد.
اول فوریه برای او نه همه‌پرسیِ راهبردهاست و نه آزمونِ محبوبیت؛ بلکه فقط و فقط محکِ وجدان است. بعضی باخت‌ها ناگزیرند؛ اما «کرامت» نباید یکی از آن‌ها باشد.
امیدوارم این بار، او حضور را انتخاب کند.

https://t.me/GivSelection

«از دموکراسی می‌گویم»
گیو سلیمانی

دوستی برایم نوشت: «تعریف‌های فلسفی دموکراسی را می‌فهمم، اما در عمل برایم روشن نیست دموکراسی دقیقاً یعنی چه».

دموکراسی، اگر قرار است عملی و اجرایی باشد، یک وضعیت ثابت یا یک رأی‌گیریِ مقطعی نیست.
دموکراسی یک «چرخه» است؛ چرخه‌ای اصلاح‌گر، درست در نقطه‌ی مقابلِ «چرخه‌ی خشونت»، زیرا این چرخه بر تصحیح خطا استوار است، نه بر بازتولید آن.

چرخه‌ی دموکراسی چهار مؤلفه‌ی به‌هم‌پیوسته دارد. حذف هر کدام، کل مفهوم را از معنا تهی می‌کند:

۱. حق انتخاب
مردم باید در بازه‌های زمانی مشخص، حق انتخاب واقعی داشته باشند؛ نه نمادین و نه یک‌بار برای همیشه.

۲. حق انتخاب اشتباه
دموکراسی یعنی به رسمیت شناختنِ حق اشتباه. اگر انتخاب فقط زمانی پذیرفته شود که «درست» تشخیص داده شود، دیگر انتخاب نیست.

۳. حق نقد آزاد
پس از انتخاب نادرست، باید آزادی کامل برای نقد، بحث و نشان‌دادن گزینه‌ی بهتر وجود داشته باشد؛ بدون ترس و بدون لکنت سیاسی یا ایدئولوژیک.

۴. حق انتخاب مجدد
نقد باید به «کنش» برسد. مردم باید بتوانند با آگاهی جدید، دوباره انتخاب کنند تا چرخه کامل شود.

دموکراسی دقیقاً در همین بسته‌شدن چرخه معنا پیدا می‌کند:
انتخاب، اشتباه، نقد و انتخاب مجدد.
این معیاری است که اگر صادق باشیم، همه‌ی ما باید خودمان را با آن بسنجیم.

معیار باور به دموکراسی، ادعا نیست؛ کارنامه‌ی عملی است.

در دوره‌ی گذار به دموکراسی، مسئله جایگزین‌کردن مردم نیست؛ مسئله سپردن هدایت موقت به کسانی است که در عمل نشان داده‌اند به همین چرخه پایبندند، نه کسانی که فقط نام دموکراسی را تکرار می‌کنند.

در دید من، شاهزاده رضا پهلوی بارها نشان داده که به این چرخه پایبند است. همراهی او با «جنبش سبز» نمونه‌ای روشن از این پایبندی بود؛ جنبشی که نه پادشاهی‌خواه بود و نه هم‌سو با ایدئولوژی او، اما چون بیانگر اراده‌ی مردم برای تغییر مسالمت‌آمیز بود، او در کنار مردم ایستاد، نه بالای سرشان.
این یعنی پذیرش عملیِ حق انتخاب اشتباه.

نکته اینجاست: بسیاری صادقانه تصور می‌کنند طرفدار دموکراسی‌اند، تا زمانی که دموکراسی نتیجه‌ای را پیش رویشان می‌گذارد که با باور سیاسی‌شان هم‌راستا نیست.
در این نقطه است که باور واقعی آشکار می‌شود.

امروز می‌بینیم کسانی که هشتگ «از_دموکراسی_بگو» را ترند می‌کنند، وقتی انتخاب مردم مطابق میلشان نیست، کنار می‌کشند؛ نه مشارکت می‌کنند، نه همراهی، و نه حتی به انتخابی احترام می‌گذارند که مردم برایش هزینه داده‌اند؛ هزینه‌ای که با جان‌های بی‌شمار پرداخت شده است.

اینجا مسئله اسم‌گذاری نیست، مسئله تشخیص است. این رفتار نشان می‌دهد چه کسی دموکراسی را زندگی می‌کند و چه کسی از آن استفاده‌ی ابزاری می‌کند.

فرهنگِ دموکراسی از جایی آغاز می‌شود که بپذیریم مردم حق دارند اشتباه کنند و ما وظیفه داریم آن انتخاب را نقد کنیم، نه آن‌که صورت‌مسئله را حذف کنیم.
هر کس چهار حق این چرخه را نپذیرد، هر اسمی هم روی کار خود بگذارد، در عمل به دموکراسی باور ندارد.

اگر دموکراسی را فقط تا جایی می‌خواهیم که نتیجه‌اش امن باشد، هنوز به آن باور نداریم؛ باور درست همان‌جا آغاز می‌شود که نتیجه ناامن است.

https://t.me/GivSelection

دو خطری که دموکراسی را تهدید می‌کند

گیو سلیمانی

دموکراسی فقط رأی دادن و شمردن آرا نیست. اینکه بگوییم «هرچه ۵۱ درصد گفتند همان درست است»، تصویر کاملی از دموکراسی نیست. دموکراسی هم به رأی مردم نیاز دارد و هم به قانون و محدودیت. اگر یکی از این دو نباشد، کار به مشکل می‌کشد.

خطر اول: زورگویی اکثریت

در هر جامعه‌ای ممکن است اکثریت اشتباه کند، هیجانی تصمیم بگیرد یا تحت تأثیر ترس و تبلیغات قرار گیرد. اگر هیچ مرزی برای قدرت اکثریت وجود نداشته باشد، چه چیزی از حقوق اقلیت‌ها و آزادی بیان و برابری در برابر قانون دفاع می‌کند؟

اگر فقط عدد مهم باشد، ممکن است اکثریت تصمیمی بگیرد که به ضرر بخشی از مردم باشد. در این صورت دیگر با «حکومت قانون» روبه‌رو نیستیم، بلکه با «حکومت عدد» طرفیم.

به همین دلیل، در دموکراسی‌های پایدار برخی حقوق اساسی را نمی‌توان با یک رأی ساده از بین برد. قانون اساسی و دادگاه‌های مستقل دقیقاً برای همین وجود دارند: تا جلوی تصمیم‌های عجولانه و هیجانی را بگیرند. اگر قرار باشد تغییری در حقوق مهم مردم ایجاد شود، باید دشوار، زمان‌بر و مبتنی بر توافق گسترده باشد، نه حاصل یک رأی لحظه‌ای.

خطر دوم: استفاده از دموکراسی برای نابود کردن دموکراسی

دموکراسی اجازه می‌دهد همه در رقابت سیاسی شرکت کنند. اما اگر گروهی وارد این رقابت شود که اساساً به رأی مردم اعتقاد ندارد چه؟ اگر هدفش این باشد که با رأی گرفتن به قدرت برسد و بعد همان رأی و آزادی را از بین ببرد چه؟

این همان چیزی است که به آن «پارادوکس تساهل» می‌گویند: اگر بی‌حد و مرز با کسانی که با آزادی مخالف‌اند مدارا کنیم، ممکن است در نهایت خودِ آزادی از بین برود.

در عین حال، دفاع از دموکراسی نباید بهانه‌ای برای حذف مخالفان شود. مخالفت با دولت، نقد قانون‌ها یا حتی پیشنهاد تغییر قانون اساسی بخشی از بازی دموکراتیک است. آنچه خطرناک است، انکار اصل رأی مردم و رد گردش مسالمت‌آمیز قدرت است؛ یعنی اینکه کسی بگوید «اگر من انتخاب شدم می‌مانم، حتی اگر مردم دیگر نخواهند.»

هیچ حزب، مذهب یا ایدئولوژی‌ای نباید خود را بالاتر از رأی مردم بداند.

نتیجه
دموکراسی میان دو خطر حرکت می‌کند:
اگر جلوی قدرت بی‌مرز اکثریت گرفته نشود، به ظلم اکثریت می‌رسیم.
اگر جلوی کسانی که می‌خواهند از دموکراسی برای نابودی آن استفاده کنند گرفته نشود، به دیکتاتوری ایدئولوژیک یا مذهبی می‌رسیم.

دموکراسی یعنی رأی مردم در کنار قانون و حقوقی که از همه محافظت کند.
اگر این تعادل بر هم بخورد، دموکراسی آرام‌آرام از درون فرو می‌ریزد.

https://t.me/GivSelection

با درود
من معمولاً در این کانال پست‌های تحلیلی منتشر می‌کنم، اما حیفم آمد این عکس را که یادگاری از حضورم در یکی از حماسه‌آفرین‌ترین روزهای تاریخ ایران است با شما به اشتراک نگذارم؛ روزی که افتخار داشتم همراه با بیش از ۳۵۰ هزار ایرانی در تورنتو، همبستگی خود را با هم‌میهنان‌مان در داخل ایران به گوش جهان برسانیم.
پاینده ایران

قیمت نفت رشدی شبیه به میزانی که در طول جنگ ١٢ روزه داشته را تجربه میکند. در آن زمان قیمت در نزدیک به این سطح متوقف شد. یعنی ریسک جنگ از دید بازار جهانی بالا ولی غیر قابل تحمل نبود. باید دید در چند روز آینده روند به چه صورتی پیش می‌رود.

https://t.me/GivSelection

تنگه هرمز: کارتی که رژیم ایران خودش سوزاند

برای دهه‌ها، سپاه پاسداران تهدید به بستن این آبراه را سپر اقتصادی اصلی خود می‌دانست.
روزانه حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد — معادل یک‌پنجم مصرف جهانی نفت مایع و یک‌چهارم کل نفت تجارت‌شده از راه دریا.
اما مقصد این جریان‌ها نشان‌دهنده یک عدم‌تعادل استراتژیک بود که در نهایت این راهبرد را تضعیف کرد.
در نیمه اول ۲۰۲۵، حدود ۸۹ درصد نفت خام و میعانات به سمت شرق و بازارهای آسیایی می‌رفت:
چین ۳۷.۷ درصد، هند ۱۴.۷ درصد، کره جنوبی ۱۲ درصد، ژاپن ۱۰.۹ درصد و سایر خریداران آسیایی ۱۳.۹ درصد.
اروپا فقط ۳.۸ درصد و آمریکا تنها ۲.۵ درصد دریافت می‌کرد.
سپاه هرگز غرب را گروگان نگرفته بود؛ شرق را گروگان گرفته بود.
با محدود کردن تردد در جنگ ۲۰۲۶، رژیم تنها کارت اقتصادی خود را بازی کرد.
عبور کشتی‌ها به کمتر از ۱۰ درصد سطح عادی سقوط کرد (حتی پس از آتش‌بس).
نرخ بیمه جهش یافت و قیمت نفت بالا رفت.
تصور این بود که این حرکت فضای تنفس کوتاه‌مدت ایجاد کند و مذاکره را تسریع کند، اما تصمیمشان یک بازدارنده قدرتمند را به دارایی در حال هدررفت تبدیل کرد.
قربانیان اصلی چین و هند بودند. این کشورها با هزینه‌های فوری و عدم اطمینان تأمین مواجه شدند.
چین با برداشت از ذخایر استراتژیک (بیش از چهار ماه واردات) و خرید سریع از روسیه، آفریقا و آمریکای لاتین پاسخ داد.
هند هم تنوع‌بخشی را سرعت بخشید.
تولیدکنندگان خلیج فارس نیز فوری اقدام کردند: عربستان سعودی ظرفیت خط لوله شرق-غرب را به نزدیک ۷ میلیون بشکه در روز رساند و نفت را به دریای سرخ هدایت کرد. امارات متحده عربی هم مسیر فجیره را گسترش داد.
حالا تنگه هرمز دیگر گلوگاه جهانی نیست؛ به یک اختلال منطقه‌ای قابل مدیریت تبدیل شده.
همزمان صادرات نفت خام آمریکا به ۴.۹ میلیون بشکه در روز رسید (با پیش‌بینی ۵ میلیون). پالایشگاه‌های آسیایی برای جبران کمبود، به نفت آمریکا روی آوردند و آمریکا به تأمین‌کننده انعطاف‌پذیر آسیا تبدیل شد.
افق زمانی پیامدها برای ایران تیره است:
• سال اول: سقوط درآمد نفتی، تورم غذایی شدید و کمبودها.
• پنج سال: مسیرهای جایگزین دائمی می‌شوند و درآمدهای پترودلاری بازنمی‌گردد.
• ده سال: ایران به تأمین‌کننده درجه دوم تبدیل می‌شود و فشارهای داخلی غیرقابل تحمل خواهد شد.
برندگان واقعی:
آمریکا: جهش درآمد صادراتی و نفوذ بیشتر بدون هزینه سنگین.
چین: درد کوتاه‌مدت اما امنیت انرژی بلندمدت (هرچند وابستگی به آمریکا افزایش یافت).
رژیم ایران: سوزاندن آخرین کارت و حاشیه‌نشینی برای دهه‌ها.
در نهایت، سپاه پاسداران اشتباه کلاسیک «استفاده کن یا از دست بده» را مرتکب شد. با تبدیل گروگان شرقی به سلاح، دقیقاً همان تغییراتی را تحمیل کرد که گروگان را بی‌اثر می‌کند. جریان انرژی جهانی به سمت شرق تغییر مسیر دائمی پیدا کرده و تولیدکنندگان انعطاف‌پذیر را بر نگهدارندگان گلوگاه آسیب‌پذیر ترجیح می‌دهد.
بحران ۲۰۲۶ انزوای بلندمدت ایران را سرعت بخشید، سپر اقتصادی رژیم را برای همیشه ضعیف کرد و فروپاشی داخلی را شتاب داد. آنچه به عنوان بازی تاکتیکی برای بقا آغاز شد، دهه‌ها افول استراتژیک را تثبیت کرد.
جغرافیای تجارت نفت، ظرفیت صادراتی آمریکا و منافع آسیایی‌ها ترکیب شدند تا سپاه آخرین کارت خود را در زمانی که بیشترین نیاز را به آن داشت، بسوزاند و پتانسیل اقتصادی و اهمیت خود را برای همیشه از دست بدهد.
📌 منبع اصلی: پست Avi Avidan در X (۱۱ آوریل ۲۰۲۶)
🔗 https://x.com

https://t.me/GivSelection

سپاه؛ از محافظ ایدئولوژی تا مرکز قدرت و منافع

گیو سلیمانی

جمهوری اسلامی با یک ایدئولوژی شکل گرفت. روحانیت محور بود و برای حفاظت از آن، سپاه پاسداران ساخته شد. سپاه قرار بود «نگهبان انقلاب» باشد، اما امروز فقط محافظ نیست.
سپاه به یکی از اصلی‌ترین مراکز قدرت تبدیل شده است: نظامی، امنیتی، سیاسی و مهم‌تر از همه، اقتصادی. وقتی یک نهاد هم اسلحه دارد، هم سیاست و هم پول، طبیعی است که مرکز ثقل قدرت جابه‌جا شود.
در تحولات اخیر نیز این جابه‌جایی دیده می‌شود. در تصمیم‌های کلان و فرآیندهای حساس، وزن سپاه بیشتر شده و می‌تواند بر نهادهای رسمی اثر بگذارد. این یعنی نهادی که برای حفاظت از ایدئولوژی ساخته شده بود، حالا خودش مسیر قدرت را تعیین می‌کند.

شکاف میان «آرمان» و «واقعیت»
اینجاست که یک شکاف عمیق شکل می‌گیرد:
• یک طرف بر ایدئولوژی تأکید دارد.
• طرف دیگر بر منافع و بقای واقعی.

برای فهم این شکاف، یک نشانه روشن وجود دارد: سیسمونی‌گیت.
در ظاهر، این فقط یک سفر خانوادگی به ترکیه بود؛ اما در عمل، به عنوان نشانه‌ای از منافع مادی و سبک زندگی بخشی از این ساختار دیده شد که فرسنگ‌ها با سادگی ایدئولوژیک ابتدای انقلاب فاصله دارد. وقتی چنین منافع مادی شکل می‌گیرد، رفتار هم تغییر می‌کند.

تهدید خارجی و زبان ترامپ
به همین دلیل، تهدیدهای خارجی باید درست فهمیده شوند. زبان ترامپ از «بازگرداندن ایران به عصر حجر» به شکلی بیان شده که عملاً بین این دو نیرو شکاف ایجاد می‌کند.
ایدئولوگ‌های تندرو چنین تهدیدی را خوشامد می‌گویند و حتی از «زمین سوخته» و نابودی بلندمدت استقبال می‌کنند، چون آن را فرصتی برای پاکسازی و تقویت ایدئولوژی خود می‌دانند. اما بخش عمل‌گرای سپاه با وحشت به فکر از بین رفتن تمام ثروت، امپراتوری اقتصادی و دارایی‌هایی می‌افتد که طی دهه‌ها ساخته‌اند.
این زبان در عمل به تعمیق شکاف و جدایی بین این دو گروه منجر می‌شود.

نقش قالیباف به عنوان کاتالیزور:
اینجاست که نقش قالیباف روشن می‌شود. او از دل سپاه آمده، اما صرفاً یک چهره ایدئولوژیک نیست. او نماینده بخشی از قدرت است که وظیفه دارد مذاکره کند، مدیریت کند و منافع را حفظ کند — حتی اگر بخشی از ایدئولوگ‌های تندرو با آن مخالف باشند. به همین دلیل، در شرایط فشار، چنین چهره‌هایی به میز مذاکره نزدیک‌تر می‌شوند.

جمع‌بندی راهبردی
جمهوری اسلامی یکدست نیست. دو نیروی متضاد در آن وجود دارد:
1 نیروی ایدئولوژیک
2 نیروی مبتنی بر قدرت و منافع

اگر هدف عبور از این نظام است، باید این شکاف را دید و از آن استفاده کرد. در مرحله اول، می‌توان از نیروی دوم (ساختار قدرت و منافع درون سپاه) برای محدود کردن نیروی ایدئولوژیک استفاده کرد. وقتی ایدئولوژی تضعیف شد، خود این ساختار نیز به دلیل وابستگی به منافعش، قابل مهار و عقب‌نشینی خواهد بود.

در یک جمله:
برای عبور از جمهوری اسلامی، باید از شکاف درونی آن استفاده کرد و یک نیرو را در برابر نیروی دیگر قرار داد.

https://t.me/GivSelection

https://x.com/brivael/status/2055411322628583488

ترجمه توییت اخیر
Brivael Le Pogam:
می‌خواهم به جای همه فرانسوی‌ها عذرخواهی کنم. ما چیزی به اسم «نظریه فرانسوی» را به دنیا دادیم که بدترین ایده‌های اشتباه تاریخ را ساخت: ووکئیسم.
ما قبلاً به دنیا دکارت، پاسکال و توکویل را دادیم. اما بعد از سال ۱۹۶۸، به جای آن‌ها فوکو، دریدا و دلوز را تحویل دادیم. این سه نفر باهوش با زبان قشنگ فرانسوی، یک سلاح فکری ساختند که امروز کل غرب را فلج کرده.
ببینید این‌ها چه کار کردند:
فوکو گفت: حقیقت واقعی وجود ندارد. فقط قدرت است که خودش را به شکل علم و دانش نشان می‌دهد. علم، عقل، عدالت، بیمارستان، مدرسه، زندان، حتی مسائل جنسی… همه ابزار سلطه هستند.
دریدا گفت: هیچ متنی معنی ثابت ندارد. هر کلمه‌ای می‌تواند جور دیگری معنی بدهد. نویسنده مرده، خواننده هر جور دلش خواست تفسیر می‌کند.
دلوز گفت: باید چیزهای پراکنده و بدون ریشه را به درخت محکم ترجیح بدهیم. باید همیشه در حال تغییر بودن را به ثابت بودن ترجیح بدهیم. تفاوت را به هویت ترجیح بدهیم.
این ایده‌ها به تنهایی بحث‌برانگیز هستند، اما وقتی با هم مخلوط شدند و ساده و عامیانه پخش شدند، یک سیستم سمی ساختند.
این ایده‌ها در فرانسه خیلی سخت و پیچیده بودند، اما به آمریکا رفتند. دانشگاه‌هایی مثل ییل، برکلی و کلمبیا در دهه ۸۰ آن‌ها را گرفتند. آنجا با احساس گناه آمریکایی‌ها نسبت به نژاد، تعصب هویتی و سخت‌گیری مذهبی‌شان ترکیب شدند و فرزندشان شد ووکئیسم.
جودیت باتلر ایده فوکو را گرفت و گفت جنسیت فقط یک بازی و نمایش است. ادوارد سعید ایده فوکو را گرفت و مطالعات پسااستعماری ساخت. کیمبرله کرنشاو هم intersectionality (تقاطع هویت‌ها) را ساخت.
نتیجه این شد: دیگر هیچ حقیقتی وجود ندارد، فقط قدرت هست. پس هر قانون و سلسله مراتبی بد است، هر نهاد و سازمانی سرکوبگر است، هر هنجاری خشونت است، و هر اکثریتی مقصر است.
این سه فیلسوف فرانسوی احتمالاً فکرش را هم نمی‌کردند که ایده‌هایشان این‌قدر آسیب بزند. اما حالا یک نسل کامل از فعال‌ها، استادان دانشگاه، مدیران شرکت‌ها، خبرنگاران و سیاستمداران با این نرم‌افزار کار می‌کنند.
تمدنی ساختیم که دیگر نمی‌تواند بگوید «زن چیست»، آیا تاریخ ما ارزش دفاع دارد، آیا شایستگی مهم است یا نه.
این ایده‌ها زباله هستند، چون یک تمدن روی سه پایه می‌ایستد:
۱. باور به اینکه حقیقت وجود دارد و عقل ما می‌تواند آن را پیدا کند.
۲. باور به اینکه خوب و بد واقعاً وجود دارند.
۳. باور به اینکه میراث گذشته‌مان ارزش حفظ و انتقال دارد.
نظریه فرانسوی این سه پایه را خراب کرد.
ما فرانسوی‌ها مقصر اصلی هستیم. زبان ما، دانشگاه‌های ما و شهرت ما باعث شد این ایده‌های پوچ با ظاهر شیک پخش شوند.
عذرخواهم. حالا وقت آن است که دست به کار شویم.
تمدن را کسانی دوباره می‌سازند که می‌سازند، نه کسانی که فقط خراب می‌کنند و شک می‌کنند. کسانی که به حقیقت باور دارند و از انتقال میراث خوب خجالت نمی‌کشند.
ببخشید. و حالا برویم سر کار.

https://t.me/GivSelection

رویترز، شاهزاده رضا پهلوی و اشتباهی که هنوز تمام نشده است

گیو سلیمانی

رویترز در ۲۷–۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ گزارشی دربارهٔ شاهزاده رضا پهلوی منتشر کرد با عنوانی که از همان ابتدا جهت نگاهش را نشان می‌دهد: «نگاهی از درون به تلاش متزلزل رضا پهلوی برای رهبری ایران».
گزارش بر اختلافات اپوزیسیون، نارضایتی برخی حامیان مالی، رفتار افراطی تعدادی از هواداران و تردید دربارهٔ توانایی او برای رهبری گذار تمرکز دارد. رویترز پاسخ‌های او را نیز آورده است. مسئله این نیست که نباید نقد شود؛ هر مدعی نقشی در آیندهٔ ایران باید زیر ذره‌بین باشد.
مسئله، نوع ذره‌بین است.
برای فهم آن کافی است ۴۸ سال به عقب برگردیم.
در سال ۱۹۷۸، پل تیلور، خبرنگار جوان رویترز، نخستین خبرنگار خارجی بود که پس از ورود خمینی به فرانسه با او مصاحبه کرد. تیلور سال‌ها بعد نوشت که خبرنگاران جوان و عمدتاً چپ‌گرای پیرامون خمینی بیش از حد تحت تأثیر اطرافیان غرب‌آموختهٔ او قرار گرفته بودند؛ کسانی که خمینی را نه رهبر بالقوهٔ یک حکومت دینی تمامیت‌خواه، بلکه پیرمردی معنوی در رأس جنبشی مترقی معرفی می‌کردند.
مشکل کمبود اطلاعات نبود؛ مشکل لنزی بود که اطلاعات از درون آن دیده می‌شد. نشانه‌های اقتدارگرایی دینی وجود داشت، اما سخنان خمینی توسط اطرافیانش تلطیف می‌شد تا برای ذهن سیاسی غرب قابل‌قبول باشد. خبرنگارانی که شاه را به‌سادگی «دیکتاتور مورد حمایت غرب» می‌دیدند، برای شناخت خطر اسلام سیاسی همان حساسیت را نداشتند.
نتیجه را امروز می‌شناسیم: نزدیک به نیم قرن سرکوب، اعدام، زندان، تبعیض و کشتار مخالفان. تنها در سرکوب اعتراضات ژانویهٔ ۲۰۲۶، نهادهای معتبر حقوق بشری از کشته‌شدن هزاران نفر سخن گفته‌اند.
حالا همان لنز دوباره در کار است.
شاهزاده رضا پهلوی می‌گوید خواهان حکومت شخصی نیست؛ از سکولاریسم، انتخابات آزاد و حق مردم برای تعیین شکل حکومت دفاع می‌کند و نقش خود را پلی برای گذار می‌داند.
اما در روایت رویترز، تقریباً هر خطای اطرافیان، رفتار ناشایست یک هوادار، اختلاف شخصی یا حامی ناراضی، به بخشی از پرونده‌ای دربارهٔ صلاحیت خود او تبدیل می‌شود. حتی پروندهٔ قتلی که رویترز می‌گوید هیچ مدرکی از نقش او در آن وجود ندارد، جای برجسته‌ای در روایت پیدا می‌کند.
من نمی‌گویم رویترز همیشه مغرض است. ادعای جدی‌تر این است: همان سوگیری فکری که بخشی از روشنفکری و روزنامه‌نگاری غرب را در ۱۹۷۸ در برابر ماهیت خمینی نابینا کرد، امروز نیز در نوع نگاه به مخالفان جمهوری اسلامی دیده می‌شود.
آن زمان، روحانی‌ای که آشکارا وعدهٔ «جمهوری اسلامی» می‌داد، از حسن‌ظن فراوان برخوردار شد. امروز، برجسته‌ترین مخالف همان نظام — که از دموکراسی سکولار و انتخاب آزاد مردم دفاع می‌کند — با بدگمانی‌ای بسیار شدیدتر روبه‌روست.
برای بخشی از ذهن سیاسی غرب، بدگمان شدن به «شاه»، «سلطنت» و «ملی‌گرایی» آسان است؛ اما اسلام‌گرایی تمامیت‌خواه، به‌ویژه وقتی با زبان «ضدامپریالیسم» سخن می‌گوید، همچنان می‌تواند از منطقهٔ کور همان جهان‌بینی عبور کند.
در سال ۱۹۷۸ این کوری به یکی از مخرب‌ترین اشتباهات سیاسی تاریخ معاصر ایران کمک کرد. امروز خطر این است که همان دستگاه فکری، این بار در تخریب اعتبار مؤثرترین نیروی سیاسی برای برچیدن جمهوری اسلامی نقش ایفا کند.
این به آن معنا نیست که شاهزاده رضا پهلوی بی‌خطاست یا نباید نقد شود. برعکس، کسی که امروز تنها گزینهٔ واقعاً قابل‌اتکا برای رهبری گذار است، باید بیش از دیگران پاسخگو باشد.
اما نقد یک چیز است و معیار نامتوازن چیز دیگر.
چرا وقتی خمینی می‌خواست این نظام را بسازد این همه حسن‌ظن وجود داشت، اما امروز که شاهزاده رضا پهلوی برای برچیدن آن تلاش می‌کند، تقریباً هر نشانه‌ای شایستهٔ بدترین تفسیر می‌شود؟
قطب‌نمای ایدئولوژیکی که در سال ۱۹۷۸ جهت را اشتباه نشان داد، هنوز تعمیر نشده است.
قطب‌نمای سیاسی رویترز هنوز خراب است.

https://t.me/GivSelection

تحلیل نظرسنجی مؤسسهٔ گمان: جریان حامی شاهزاده رضا پهلوی امروز بزرگ‌ترین بلوک سیاسی درون اپوزیسیون ایران است

گیو سلیمانی

من صحت و دقت کامل داده‌های مؤسسهٔ گمان را مفروض نمی‌گیرم و از انتقادهایی که به روش نمونه‌گیری و نتایج آن وارد شده آگاه‌ام. بااین‌حال، اگر همین ارقام منتشرشده را مبنای تحلیل قرار دهیم، تصویری به دست می‌آید که ارزش تأمل جدی دارد.

بر اساس نظرسنجی ژوئن ۲۰۲۶ گمان، حدود ۴۷ درصد پاسخ‌دهندگان طرفدار «براندازی به‌عنوان پیش‌شرط تغییر» و حدود ۲۳ درصد طرفدار «تحول ساختاری و گذار از جمهوری اسلامی» بوده‌اند. اگر این دو گروه را در یک دستهٔ کلیِ «خواهان تغییر بنیادین» قرار دهیم، مجموع آن‌ها به حدود ۷۰ درصد می‌رسد. در این نوشته، منظور از «اپوزیسیون» همین گروه است.

در همان نظرسنجی، حدود ۳۴ درصد کل جامعه پادشاهی را نظام مطلوب خود دانسته‌اند. اگر فرض کنیم ــ چنان‌که فرضی معقول به نظر می‌رسد ــ اکثریت قاطع کسانی که پادشاهی را نظام مطلوب می‌دانند، در میان خواهان تغییر بنیادین قرار دارند، آن‌گاه این ۳۴ درصد نزدیک به ۴۹ درصد کل اپوزیسیون را تشکیل می‌دهد.

به بیان ساده، حدود نیمی از نیروهای خواهان تغییر، صریحاً پادشاهی‌خواه‌اند. بنابراین، از نظر ترجیح روشن شکل نظام، پادشاهی‌خواهان بزرگ‌ترین بلوک واحد درون اپوزیسیون ایران هستند.

این تنها نکتهٔ قابل توجه نیست. در سه سنجش اخیر گمان نیز گرایش به پادشاهی روندی صعودی داشته است: از حدود ۲۱ درصد در ژوئن ۲۰۲۴، به ۲۹ درصد در سال بعد و سپس ۳۴ درصد در ژوئن ۲۰۲۶. حتی بر پایهٔ داده‌های خود گمان نیز وزن اجتماعی این گرایش در حال افزایش بوده است.

هم‌زمان، حدود ۴۵ تا ۴۸ درصد کل جامعه در نظرسنجی ژوئن ۲۰۲۶ نسبت به شخص شاهزاده رضا پهلوی نظر مثبت داشته‌اند؛ رقمی که حدود ۱۱ تا ۱۴ واحد درصد بیشتر از سهم کسانی است که پادشاهی را نظام مطلوب خود می‌دانند.

این فاصله نشان می‌دهد که پایگاه شخصی شاهزاده رضا پهلوی به پادشاهی‌خواهان محدود نیست و بخشی از جمهوری‌خواهان و افرادی را که هنوز دربارهٔ شکل نظام آینده تصمیم نگرفته‌اند نیز دربر می‌گیرد.

البته «نظر مثبت» لزوماً به معنای پذیرش رهبری سیاسی نیست و گمان نیز مشخص نکرده است که در هر یک از گرایش‌های سیاسی، چه نسبتی به شاهزاده رضا پهلوی نظر مثبت دارند. بنابراین، این بخش از تحلیل یک برآورد است، نه داده‌ای که مستقیماً در گزارش آمده باشد.

بااین‌حال، از همین داده‌ها دو نتیجه به دست می‌آید: نخست اینکه پادشاهی‌خواهان، با سهمی نزدیک به ۴۹ درصد، بزرگ‌ترین بلوک صریح درون اپوزیسیون‌اند؛ و دوم اینکه پایگاه مثبت شاهزاده رضا پهلوی از پایگاه صرفاً پادشاهی‌خواه گسترده‌تر است.

بر این اساس، وزن سیاسی جریان حامی شاهزاده رضا پهلوی را می‌توان دست‌کم در حدود نیمی از اپوزیسیون برآورد کرد؛ سهمی که با در نظر گرفتن حامیان غیرپادشاهی‌خواه او، می‌تواند از این میزان نیز بیشتر باشد.

این برآورد مستقیماً در گزارش گمان ذکر نشده، بلکه از مقایسه و تحلیل ارقام منتشرشده به دست آمده است. اما نتیجهٔ سیاسی آن روشن است: جریانی با چنین پایگاه اجتماعی را نمی‌توان صرفاً یکی از چند گروه هم‌وزن در اپوزیسیون دانست.

اگر هدف، بازتاب وزن واقعی نیروهای اجتماعی داخل ایران باشد، هر ائتلاف سیاسی ناگزیر است این تفاوت آشکار در وزن اجتماعی جریان‌ها را در ترکیب نمایندگی خود به رسمیت بشناسد.

حتی اگر فقط ارقام منتشرشدهٔ گمان را مبنا قرار دهیم، قوی‌ترین استنباط این است که جریان حامی شاهزاده رضا پهلوی امروز بزرگ‌ترین بلوک سیاسی درون اپوزیسیون ایران به شمار می‌آید.

https://t.me/GivSelection

توهمِ فهم

گیو سلیمانی

داریوش اقبالی به‌تازگی ترانه‌ای منتشر کرده با نام «توهم توطئه». طنز تلخ ماجرا اما این است که خودِ این ترانه، بیش از آن‌که نقدی بر توهم باشد، نشانی از بیماریِ قدیمی‌تری دارد: توهمِ فهم.
این «توهم فهم» را از سال‌های جوانی به یاد دارم. در دوران دانشگاه تقریباً تمام بحث‌ها به این‌جا می‌رسید که طرف مقابل می‌پرسید: «فلان کتاب را خوانده‌ای؟» اگر می‌گفتم نه، جواب حاضر بود: «پس اول برو بخون و بعد بیا حرف بزن. تا وقتی نخوندیش، بحث رو نمی‌فهمی.»
می‌رفتم و می‌خواندم.
و اغلب وقتی کتاب را می‌بستم، یک پرسش برایم پررنگ‌تر شده بود: این همه بافته آخر چه نسبتی با جامعه‌ای دارد که من در آن زندگی می‌کنم؟
اما هیچ‌کدام از آن‌ها که خود را علامهٔ دهر می‌دانستند هیچ‌وقت نپرسیدند: «ایران را خوانده‌ای؟»
تجربهٔ زیسته و خواندن انبوهی کتاب به من آموخت: توهمِ فهم یعنی آدم خیال کند چون چند کتاب خوانده، چند نظریه را آموخته و با واژه‌هایی چون مارکسیسم، استعمار، امپریالیسم و فاشیسم مأنوس است، پس جامعه‌ای را هم که در آن زندگی می‌کند فهمیده است.
شاید بتوان یکی از ریشه‌دارترین گرفتاری‌های بخش بزرگی از چپ ایران را در همین دو کلمه خلاصه کرد؛ گرفتاری‌ای که بیش از خودِ آنان، دامن «ایران» را گرفت و نقش مهمی در شکل‌گیری فاجعهٔ ۵۷ داشت.
توهم فهم باعث شد آن‌ها برای ایران نسخه‌هایی بپیچند که مواد اولیه‌شان از کتاب‌ها و ایدئولوژی‌هایی می‌آمد که در خاکی دیگر روییده بودند، بی‌آن‌که پرسیده شود خطر اصلی این جامعه از کجا می‌آید.
اشکال فقط این نبود که نسخه از بیرون آمده بود. اشکال بزرگ‌تر این بود که بیماریِ ایران در آن نسخه جایی نداشت. چپ ایران در جست‌وجوی استعمار و امپریالیسم و فاشیسم بود، در همان حال که هیولایی در برابر چشمانش قد می‌کشید که نه می‌دیدش و نه نامش را می‌شناخت: اسلاموفاشیسم.
بسیاری از آن نظریه‌ها در جوامعی ساخته شده بودند که اسلام سیاسی مسئلهٔ اصلی‌شان نبود. ابزاری برای شناخت جهانی دیگر ساخته شده بود و همان ابزار را بر ایران گذاشتند؛ گویی هر جامعه‌ای را می‌شود با یک خط‌کش اندازه گرفت.
اما ایران دردِ خودش را داشت.
خوشبختانه اکنون نسل جوان می‌داند: برای فهم ایران، باید ایران را خواند. تاریخش را، مردمش را، ترس‌ها و امیدهایش را، شکست‌ها و تجربه‌هایش را خواند. کتابی که در پاریس یا مسکو نوشته شده می‌تواند دریچه‌ای باز کند، اما نمی‌تواند جای پنجره‌ای را بگیرد که رو به خیابان خودمان باز می‌شود.
قدرت‌های غربی در رابطه با ایران منافع اقتصادی و سیاسی خود را دنبال کرده‌اند. اما جمهوری اسلامی به چیزی فراتر دست برد. نزدیک به نیم قرن، مسئله فقط فساد و غارت و ویرانی اقتصاد نبوده است. این حکومت به حافظهٔ تاریخی ما، به فرهنگ ما، به شیوهٔ زندگی ما و به خودِ معنای ایرانی‌بودن نیز دست انداخته است.
نمونه‌اش را هر سال می‌توان دید. برای اربعین و زیارت کربلا، دستگاه حکومت راه باز می‌کند، بودجه می‌دهد و امکانات فراهم می‌آورد؛ اما گرد آمدن مردم در پاسارگاد با مانع و فشار روبه‌رو می‌شود. پشت آن، تصوری از هویت خوابیده است: کربلا باید بزرگ شود تا پاسارگاد کوچک بماند.
پاسخ بسیاری از آن مجادله‌ها را این نیم قرن سرانجام داد؛ نه در کتابخانه، که در خیابان و زندان و دانشگاه، در مهاجرت و زندگی روزمرهٔ مردم.
امروز میلیون‌ها ایرانی دربارهٔ جمهوری اسلامی و اسلام سیاسی چیزی می‌دانند که از هیچ کتاب نظری نمی‌شود آموخت. این دانش حاصل زندگی‌کردن زیر سایهٔ یک ایدئولوژی است؛ دانشی که بهایش را با عمر، آزادی، فقر، تبعید و گاه با جان پرداخته‌اند.
بله، مشکل کتاب‌خواندن نیست.
برای کتاب و کتابخانه احترام قائلم. اما کتاب قرار نیست جای واقعیت بنشیند. کار نظریه توضیح جهان است. اگر جهان با نظریه سازگار نبود، این نظریه است که باید دوباره سنجیده شود، نه جهان.
با این همه، آن عادت فکری هنوز نمرده است. هنوز وقتی نقدی مطرح می‌شود، پاسخ آشنایی می‌شنویم: «برو فلان کتاب را بخوان.»
می‌گویم: می‌خوانم. شما هم ایران را بخوانید.
مشکل از جایی آغاز می‌شود که نقشه را از سرزمین واقعی‌تر بدانی و وقتی سرزمین با نقشه‌ات جور درنیامد، به‌جای کنارگذاشتن نقشه، بخواهی سرزمین را عوض کنی.
نسلی که به ۵۷ رسید، گمان می‌کرد ایران را فهمیده است.
شاید بزرگ‌ترین درس این نیم قرن همین باشد:
خطرناک‌ترین نادانی، ندانستن نیست. خطرناک‌ترین نادانی، توهمِ فهمیدن است.
https://t.me/GivSelection