موتورهای کوچک نظامی در آستانه تحولی بزرگ:
بازار موتورهای جت کوچک نظامی در حال عبور از یک دوره طولانی ثبات است؛ زیرا ظهور هواگردهای رزمی بدون سرنشین، تسلیحات کم‌هزینه و نیاز به بازسازی سریع ذخایر، صنعت پیشرانش را به سمت موتورهایی با هزینه کمتر، معماری ساده‌تر و قابلیت تولید انبوه سوق داده است.

تحول در بازار موتورهای کوچک نظامی
برای دهه‌ها، موتورهای جت با رانش کمتر از ۵ هزار پوند بخش کم‌تحرکی از صنعت هوافضا محسوب می‌شدند. این موتورها عمدتا در موشک‌های کروز، پهپادهای هدف، سامانه‌های بدون سرنشین، مهمات سرگردان و هواگردهای آموزشی استفاده می‌شدند و نیاز بازار نیز معمولا با تعداد محدودی سازنده پاسخ داده می‌شد. اما تغییر ماهیت جنگ هوایی، معادله را به‌تدریج عوض کرده است.

اکنون پنج عامل اصلی هم‌زمان به افزایش تقاضا دامن می‌زنند: مقابله ارزان با سامانه‌های گران، گسترش تولید انبوه تسلیحات کم‌هزینه، برنامه هواگردهای همرزم، نیاز به جایگزینی ذخایر مصرف‌شده و تلاش متحدان آمریکا برای ایجاد ظرفیت پیشرانش مستقل.

بر همین اساس، طبق پیش بینی شرکت آمریکایی آئرو‌داینامیک ادوایزری (Aerodynamic Advisory) انتظار می‌رود تولید سالانه این دسته از موتورها طی سه سال دو برابر شود و در سال ۲۰۲۸ از ۸ هزار دستگاه عبور کند.


افزایش تقاضای موتور موشک‌ها و پهپادها
یکی از مهم‌ترین محرک‌ها، افزایش تقاضا برای موشک‌های کروز کم‌هزینه است. در کنار آن، برنامه‌های جدید هواگردهای همرزم یا CCA نیز به موتورهایی نیاز دارند که نه‌تنها رانش مناسب و وزن پایین داشته باشند، بلکه بتوان آنها را با سرعت بالا و در تعداد زیاد تولید کرد.

نمونه مهم این روند، موتور GEK800 ساخت شرکت‌های جنرال الکتریک (GE Aerospace) و کراتوس (Kratos) است. این موتور با رانش ۸۰۰ پوند، آزمایش‌های زمینی متعددی را پشت سر گذاشته و برای استفاده به‌عنوان گزینه دوم پیشران موشک‌های کروز جسم (JASSM) در حال توسعه است. همکاری دو شرکت همچنین به موتور GEK1500 با رانش ۱۵۰۰ پوند گسترش یافته است.

پهپادهای خودران برای مقابله با آتش‌سوزی جنگل وارد عمل می‌شوند
یک سامانه متشکل از دسته‌ای از پهپادهای کاملا خودران می‌تواند با پایش مداوم مناطق جنگلی، نقاط مشکوک به آتش‌سوزی را در مراحل اولیه شناسایی و ظرف ۱۰ دقیقه پهپادها را برای بررسی و واکنش به محل اعزام کند؛ سامانه‌ای که با ترکیب دوربین‌های حرارتی و الکترواپتیکی، هوش مصنوعی و هماهنگی خودکار پهپادها، فرآیند کشف و واکنش به آتش را خودکار می‌کند.
این سامانه توسط مجموعه بین‌المللی آئورا فورسایت (AURA Foresight) توسعه داده شده و در آزمایش انجام‌شده در ماه ژوئن در آلاسکا، یک دسته کاملا خودران از پهپادها را در منطقه‌ای طبیعی به وسعت حدود ۶۹۹ کیلومتر مربع، به کار گرفت. هدف آزمایش، سنجش توان سامانه برای شناسایی و واکنش سریع به آتش‌های احتمالی در منطقه‌ای وسیع و دور از زیرساخت‌های متراکم بود.
سامانه چگونه آتش را کشف و راستی‌آزمایی می‌کند؟
هسته این معماری، پایش مداوم سطح زمین با حسگرهای تصویری است. پهپادها به سامانه تشخیص بصری مجهز هستند که دانشگاه شفیلد (University of Sheffield) آن را توسعه داده و از ترکیب دوربین‌های حرارتی و الکترواپتیکی استفاده می‌کند. دوربین الکترواپتیکی اطلاعات تصویری از سطح زمین فراهم می‌کند، در حالی که حسگر حرارتی می‌تواند نواحی دارای افزایش دما را شناسایی کند. ترکیب این دو نوع داده به سامانه اجازه می‌دهد نشانه‌های احتمالی شروع آتش را از میان داده‌های تصویری محیط استخراج کند.

سامانه هشدار موشکی؛ از فناوری کشف پرتاب تا رهگیری دقیق تهدیدات
در معادلات بازدارندگی مدرن، سرعت واکنش یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده است. یک موشک بالستیک قاره‌پیما ممکن است کمتر از ۳۰ دقیقه پس از پرتاب به هدف برسد و موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد نیز زمان تصمیم‌گیری را به چند دقیقه کاهش دهند. در چنین شرایطی، کشوری که زودتر از وقوع حمله آگاه شود، فرصت بیشتری برای ارزیابی تهدید، فعال‌سازی سامانه‌های دفاعی و اتخاذ تصمیم‌های راهبردی خواهد داشت. به همین دلیل، سامانه‌های هشدار موشکی به یکی از ارکان اصلی امنیت ملی قدرت‌های نظامی تبدیل شده‌اند.
سامانه هشدار موشکی چیست؟
سامانه هشدار موشکی مجموعه‌ای یکپارچه از حسگرهای فضایی، رادارهای برد بلند زمینی، شبکه‌های ارتباطی و مراکز فرماندهی و کنترل است که ماموریت آن کشف پرتاب موشک، رهگیری اولیه مسیر، پیش‌بینی محل احتمالی اصابت و ارسال هشدار در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. این سامانه‌ها نخستین حلقه از زنجیره دفاع موشکی محسوب می‌شوند و اطلاعات تولیدشده توسط آن‌ها مبنای تصمیم‌گیری فرماندهان نظامی و سامانه‌های رهگیر قرار می‌گیرد.

برخلاف تصور رایج، یک سامانه هشدار موشک صرفا محل پرتاب را شناسایی نمی‌کند. پس از کشف اولیه، حجم زیادی از داده‌های خام توسط رایانه‌های پردازشگر تحلیل می‌شود تا مشخص شود جسم شناسایی‌شده واقعا یک موشک بالستیک است یا پدیده‌ای دیگر مانند پرتاب یک ماهواره، آزمایش فضایی یا حتی برخی رویدادهای طبیعی. سپس مسیر اولیه، سرعت، زاویه پرتاب، نقطه احتمالی برخورد و زمان تقریبی رسیدن موشک محاسبه می‌شود و نتیجه برای مراکز فرماندهی ارسال خواهد شد.

کشتی هوایی ایرلندر به ارتش آمریکا می‌پیوندد، پرنده جدید برای جاسوسی
کشتی هوایی ایرلندر با تغییر نام به سنتینل هاوک و تجهیز به سامانه‌های پیشرفته جاسوسی و مخابراتی، وارد ناوگان دفاعی ایالات‌متحده می‌شود.
کشتی هوایی معروف ایرلندر ۱۰ که سال‌ها به دلیل فرم خاص بدنه و طراحی آیرودینامیک عجیبش در رسانه‌ها لقب عجیب و خنده‌دار «باسن پرنده» گرفته بود، حالا تغییر هویت داده و لباس رزم بر تن کرده است. این هواگرد غول‌پیکر با نام رسمی «سنتینل هاوک» برای انجام مأموریت‌های نظامی ارتش ایالات‌متحده بازطراحی شده و تمرکز اصلی آن بر مأموریت‌های مداوم شناسایی، گشت‌زنی پایداری، پشتیبانی مخابراتی و شناسایی هدف در محیط‌های عملیاتی سخت و دوردست خواهد بود. این اقدام در پی ایجاد یک کنسرسیوم و سرمایه‌گذاری مشترک میان شرکت بریتانیایی HAV، سازنده اصلی ایرلندر و شرکت آمریکایی وپ‌تک صورت گرفته است. شرکت وپ‌تک که توسط کهنه‌سربازان آمریکایی اداره می‌شود، به‌عنوان پیمانکار اصلی دفاعی وظیفه یکپارچه‌سازی سامانه‌های پیچیده مخابراتی، راداری و ابزارهای جاسوسی را روی بستر هواگرد ایرلندر بر عهده خواهد داشت.

وقتی هوش مصنوعی ماشه را می‌کشد؛ آیا آینده جنگ بدون انسان است؟
میدان جنگی که بی‌صدا تغییر کرد
شاید تصورمان از جنگ همچنان شلیک توپخانه و مانور زرهی باشد، اما حقیقت این است که امروزه تصمیم به شلیک، انتخاب هدف، زمان درگیری و مسیر حرکت موشک، همگی می‌توانند بدون دخالت انسان تعیین شوند. در حال حاضر:

پهپادها با قابلیت تشخیص چهره و هدف‌گیری خودکار در میادین مختلف استفاده می‌شوند.
سامانه‌های دفاعی مثل آهنین‌گنبد اسرائیل یا پانتسیر روسیه با پشتیبانی AI زمان واکنش را به کسری از ثانیه رسانده‌اند.
در جنگ اوکراین، بسیاری از تحلیل‌ها از به‌کارگیری پهپادهای مجهز به بینایی ماشین خبر می‌دهند.
هوش مصنوعی، «واسط تصمیم‌ساز» بین انسان و جنگ شده؛ نه صرفاً ابزار، بلکه عاملی در تعریف پیروزی.

هوش مصنوعی چگونه به نبرد شکل می‌دهد؟
هوش مصنوعی در ساختار نظامی سه نقش اصلی ایفا می‌کند:

۱. تشخیص و تحلیل سریع اطلاعات
سامانه‌های AI می‌توانند هزاران تصویر ماهواره‌ای، داده راداری و سیگنال‌های بی‌سیم را در لحظه تحلیل کرده و مکان دشمن را پیش‌بینی کنند. الگوریتم‌های یادگیری عمیق (Deep Learning) به‌طور خاص در این حوزه کاربردی شده‌اند.

۲. تصمیم‌گیری خودمختار
در پهپادها، مین‌های هوشمند، ربات‌های زمینی و سامانه‌های پدافندی، الگوریتم‌های تصمیم‌گیری به صورت آنی تصمیم به شلیک یا گریز می‌گیرند.

۳. جنگ شناختی (Cognitive Warfare)
از طریق تولید محتوای جعلی، هدایت افکار عمومی یا تحلیل واکنش‌های روانی، هوش مصنوعی تبدیل به سلاحی شناختی شده است؛ مخصوصاً در نبردهای اطلاعاتی و سایبری.
خطرات هوش مصنوعی در جنگ
هوش مصنوعی، تنها فرصت نیست؛ تهدیدهای جدی نیز دارد:

تصمیم‌گیری بدون مسئولیت انسانی می‌تواند به فجایع منجر شود.
الگوریتم‌ها ممکن است در محیط واقعی اشتباه تشخیص دهند (مثلاً غیرنظامی را به‌جای دشمن).
احتمال هک و سوءاستفاده از سامانه‌های خودکار بسیار بالاست.
در سال ۲۰۲۰، یک پهپاد مسلح در لیبی به‌صورت خودکار به سمت هدف انسانی حرکت کرد؛ بدون دستور انسانی. این اتفاق، زنگ خطر استفاده افسارگسیخته از هوش مصنوعی بود.

شرکت رنو وارد تولید پهپادهای نظامی می‌شود و قرار است تولید پهپاد توسط رنو فرانسه از اواخر 2026 شروع شود.

شرکت خودروسازی فرانسوی رنو (Renault) در چارچوب برنامه پاریس برای تقویت توان دفاعی و افزایش ظرفیت تولید تجهیزات نظامی، وارد حوزه تولید پهپادهای نظامی شده است.

این شرکت قرار است با همکاری شرکت هوافضایی و دفاعی تورگیس گایار (Turgis Gaillard) پهپاد بزرگ نظامی کوروس (Chorus) را در کارخانه خود در شهر لومان فرانسه مونتاژ کند.

بر اساس اعلام رنو، این همکاری در پاسخ به درخواست وزارت نیروهای مسلح فرانسه و در چارچوب طرح موسوم به پیمان پهپاد شکل گرفته است.

هدف این طرح ایجاد یک زنجیره تولید مستقل و افزایش سریع ظرفیت ساخت پهپاد در فرانسه است. رنو قرار است از تجربه خود در طراحی، مهندسی صنعتی و تولید انبوه خودرو برای کاهش هزینه و افزایش سرعت تولید پهپادها استفاده کند.

رنو اعلام کرده است کارخانه این شرکت در لومان برای تولید پهپادهای پروژه کوروس آماده می‌شود. ظرفیت تولید می‌تواند در کمتر از یک سال به 600 فروند در ماه برسد.

روزنامه لوموند (Le Monde) نیز گزارش داد خط مونتاژ این پهپادها قرار است تا پایان سال 2026 عملیاتی شود و نخستین نمونه‌ها برای آزمایش در سال جاری آماده شوند.

در پروژه دیگری، رنو با شرکت دفاعی تالس (Thales) برای صنعتی‌سازی پهپاد مهمات‌گردان توتاتیس (TOUTATIS) همکاری می‌کند. بر اساس اعلام رسمی دو شرکت، هدف این است که تولید این پهپاد از سال 2027 آغاز شود و ظرفیت تولید به هزار فروند در ماه برسد.

رنو تاکید کرده قصد ندارد به یک شرکت تسلیحاتی تبدیل شود. این خودروساز می‌گوید در پروژه توتاتیس، مسئولیت اصلی آن تولید بدنه و ساختار پهپاد است و در صورت تجهیز پهپاد به محموله نظامی، این مرحله پس از تحویل محصول از سوی رنو انجام خواهد شد.

ورود رنو به این حوزه بخشی از روند گسترده‌تر صنایع اروپا برای استفاده از ظرفیت کارخانه‌های غیرنظامی در تقویت تولیدات دفاعی است؛ روندی که پس از جنگ اوکراین و افزایش نگرانی‌های امنیتی اروپا سرعت گرفته است.

رویترز (Reuters) نیز اخیرا گزارش داده چند خودروساز اروپایی و آمریکایی به دنبال استفاده از ظرفیت‌های تولیدی خود برای ورود به بازار تجهیزات دفاعی هستند.

پیش از این شرکت خودروسازی فولکس‌واگن (Volkswagen) آلمان هم وارد تولید تسلیحات شده بود.

بازگشت مرموزترین هواپیمای جاسوسی آمریکا
هواپیمای افسانه‌ای SR-۷۱ بلک‌برد که نزدیک به سه دهه پیش برای همیشه زمین‌گیر شد، دوباره خبرساز شده است. هواپیمای شماره ۸۴۴، یکی از آخرین نمونه‌های این پرنده مافوق‌صوت، از محل نمایش خود در ناسا به آشیانه منتقل شده و حالا نشانه‌هایی از بررسی امکان بازگرداندن آن به وضعیت عملیاتی دیده می‌شود؛ اما هدف این پروژه ممکن است نه احیای یک هواپیمای تاریخی، بلکه آزمایش موتورهای نسل آینده باشد.

به نقل از وار زون (The War Zone)، تیم کانرز (Tim Conners)، مهندس ارشد سابق پیشرانش برنامه SR-71 در ناسا، می‌گوید اطلاعاتی در اختیار دارد که نشان می‌دهد این هواپیما پس از بازرسی اولیه در حال نزدیک شدن به مرحله آزمایش سامانه‌های الکتریکی است. به گفته او، در این مرحله برق خارجی به هواپیما متصل می‌شود تا مشخص شود کدام سامانه‌ها پس از نزدیک به سه دهه توقف همچنان سالم هستند. این آزمایش قرار است در هفته‌های آینده انجام شود.

اما بازگرداندن ۸۴۴ به وضعیت پروازی با موانع جدی روبه‌روست. کانرز می‌گوید موتورهای J58 پرت اند ویتنی (Pratt & Whitney J58) هواپیما در جریان بازرسی‌ها احتمالا دیگر قابل استفاده تشخیص داده شده‌اند؛ هرچند این موتورها هنوز برای روشن شدن واقعی آزمایش نشده‌اند. از سوی دیگر، ذخیره اختصاصی سوخت JP-7 ناسا که برای پرواز SR-71 استفاده می‌شد، حدود دو دهه پیش از بین رفته است. با این حال، به گفته کانرز، گفت‌وگوهایی برای پیدا کردن سوخت جایگزین یا مشابه در جریان است.

هدف احتمالی این پروژه نیز ممکن است فراتر از بازگرداندن یک هواپیمای تاریخی به آسمان باشد. کانرز معتقد است ناسا می‌تواند از ۸۴۴ به‌عنوان آزمایشگاه پروازی موتورهای جدید پرسرعت استفاده کند؛ به‌ویژه برای موتورهایی در ابعاد و کلاس J58 که آزمایش آنها روی یک هواپیمای جدید یا پهپاد اختصاصی، نیازمند طراحی و ساخت یک بدنه آزمایشی کاملا جدید است.

بلو تالون؛ پهپاد پنهانکار و ارزان نورثروپ گرومن نخستین پروازش را انجام داد
نورثروپ گرومن نخستین پرواز پهپاد رزمی خودران YFQ-48A Blue Talon را در موهاوی کالیفرنیا با موفقیت انجام داد؛ هواگردی که قرار است با هزینه کمتر، بخشی از قابلیت‌های پهپادهای رزمی پنهانکار پیشرفته را ارائه دهد و در کنار جنگنده‌هایی مانند F-35 و F-22 فعالیت کند.

بلو تالون در دسته هواگردهای موسوم به «هم‌بال وفادار» قرار می‌گیرد؛ پهپادهای رزمی خودرانی که برای همراهی با جنگنده‌های سرنشین‌دار طراحی می‌شوند و می‌توانند مأموریت‌های پرخطر را بدون به‌خطرانداختن خلبان انسانی انجام دهند.

براساس اعلام نورثروپ گرومن، بلو تالون از مرحله روشن‌شدن موتور تا فرود، بخش‌های مختلف پرواز را به‌صورت خودکار کنترل کرده است. این پهپاد با سرمایه داخلی خود شرکت توسعه یافته و هدف آن، ارائه پلتفرمی چندمنظوره برای مأموریت‌هایی مانند جنگ الکترونیک، شناسایی، تعیین هدف و حمل تسلیحات در مناطق تحت کنترل دشمن است.
به نوشته نیواطلس، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بلو تالون، تمرکز بر کاهش هزینه و زمان تولید است. نورثروپ گرومن می‌گوید طراحی ماژولار این هواگرد باعث کاهش تعداد قطعات شده و وزن آن را حدود ۵۰ درصد و زمان ساخت را نزدیک به ۳۰ درصد کاهش داده است.
با وجود تمرکز بر کاهش هزینه، بلو تالون از چند ویژگی مرتبط با پنهانکاری راداری نیز بهره می‌برد. طراحی زاویه‌دار بدنه برای کاهش بازتاب امواج رادار، قرارگرفتن ورودی هوا روی بخش بالایی بدنه برای کاهش دیده‌شدن از سوی رادارهای زمینی و استفاده از محفظه داخلی حمل تسلیحات از جمله این ویژگی‌ها هستند

بلومبرگ: چین توانسته است به قطعاتی از یک جنگنده پنهانکار اف-۳۵ دست پیدا کند؛ پس از آنکه یکی از کارکنان شرکت «یونایتد پارسل سرویس» (UPS) ایمیلی حاوی هشدار درباره ممنوعیت عبور محموله از هنگ‌کنگ را مشاهده نکرد، یک فرد مطلع از این حادثه به بلومبرگ گفت.
در ادامه این مطلب آمده است: این ایمیل را شرکت حمل‌ونقل و لجستیک DSV A/S ارسال کرده بود و در آن تأکید شده بود که قطعات اف-۳۵ ــ شامل سایبان کابین خلبان و درِ محفظه تسلیحات که با ماده جاذب امواج راداری پوشانده شده بودند ــ برای رعایت مقررات «ترافیک بین‌المللی تسلیحات» آمریکا (ITAR) نباید از برخی کشورها عبور داده شوند.

مقررات ITAR، که بخشی از هدف آن جلوگیری از افتادن فناوری‌های حساس تسلیحاتی آمریکا به دست دشمنان این کشور است، انتقال چنین اقلامی را به‌شدت کنترل می‌کند.

شرکت سوارم آئرو از یک هواپیمای بدون سرنشین دوربرد جدید با نام گامرا رونمایی کرده که قرار است برای رقابت بر سر برنامه جایگزینی MQ-9A Reaper نیروی هوایی آمریکا وارد میدان شود. این شرکت در نخستین روز کنفرانس Air, Space and Cyber، یک نمونه تمام‌مقیاس از گامرا (Gamera) را به نمایش گذاشت؛ پهپادی که بر پایه مداومت پروازی بالا، محموله‌های ماژولار و قابلیت عملیات گروهی طراحی شده است.
این استارتاپ مستقر در کالیفرنیا اعلام کرده است که گامرا دهانه بالی به طول حدود ۲۲ متر خواهد داشت و می‌تواند بدون سوخت‌گیری مجدد تا ۹,۰۰۰ مایل دریایی (حدود ۱۰٬۳۵۷ مایل یا ۱۶٬۶۰۰ کیلومتر) پرواز کند. این هواپیما برای برنامه هواگردهای ماژولار انبوه (Massed Modular Aircraft به اختصار MMA) پنتاگون توسعه پیدا می‌کند؛ برنامه‌ای که به‌دنبال ساخت هواپیمایی ارزان‌تر و مقاوم‌تر در برابر تلفات برای انجام ماموریت‌های اطلاعاتی و تهاجمی در بردهای طولانی است.
طراحی دوموتوره بدنه گامرا را متمایز می‌کند
گامرا به‌جای استفاده از یک بدنه مرکزی مانند MQ-9A، از دو بدنه موازی بهره می‌برد. این چیدمان شباهت زیادی به ساختار دو بوم مورد استفاده در هرون تی‌پی (Heron TP) شرکت صنایع هوافضای اسرائیل (Israel Aerospace Industries) دارد و سازه متصل‌کننده دم آن نیز یادآور نورث امریکن راکول OV-۱۰ برونکو (North American Rockwell OV-10 Bronco) است

پهپادهای صنعتی امروز فقط برای تصویربرداری از هواپیما، خطوط انتقال برق، توربین‌های بادی یا خطوط لوله به کار نمی‌روند. هدف جدید این است که اطلاعات ثبت‌شده توسط پهپاد مستقیما وارد فرآیند تعمیر و نگهداری شود؛ یعنی اگر پهپاد تصاویر ترک، خوردگی یا ناهنجاری حرارتی یک خط تولید را شناسایی کرد، همان داده به پرونده فنی تجهیز و دستورکار تعمیر متصل شود.
گزارش UAS Vision تاکید می‌کند که صرف جمع‌آوری هزاران تصویر، به‌تنهایی ارزش عملیاتی زیادی ایجاد نمی‌کند. اهمیت اصلی زمانی است که مشخص باشد ایراد روی کدام تجهیز دیده شده، شدت آن چقدر است، نسبت به بازرسی قبلی چه تغییری کرده و آیا نیاز به تعمیر دارد یا نه.

در چنین مدلی، پهپاد بخشی از زنجیره نگهداری می‌شود: «ابتدا ایرادات را ثبت می‌کند، سپس متخصص آن را تایید می‌کند، دستور تعمیر صادر می‌شود و بعد از انجام کار، همان بخش دوباره با پهپاد بررسی می‌شود.» این روند می‌تواند زمان بازرسی و خواب تجهیزات را کاهش دهد.