فلسفه اخلاق

📝 کانال فلسفه اخلاق:

⤵️
#سه_شنبه_آموزنده
#فلسفه_برای_زندگی

«زندگی در جدال میان کهنه و نو»

شاید نوخواهیْ صفتِ ابنای بشر باشد؛ همه‌ی ما خانه‌ی نو، لباس نو و اسباب نو را دوست داریم. لیکن عمر این نو بودن کوتاه است؛ لباس‌هایمان را پیش از به تن کردن، اسباب و لوازممان را فقط چند ماه و خانه‌هایمان را حداکثر چند سال نو می‌شمریم. همه‌ی اینها به محض احساس کهنگی، برایمان ملال‌آور می‌شود و به فکر تخریب و تعویض می‌افتیم. کهنه‌ها را همچون زباله دور می‌ریزیم؛ چون کهنه مستعمل شده و به دردی نمی‌خورد. به این ترتیب با سرعت زیادی مشغول تولید زباله‌ایم. تقصیری هم نداریم؛ یک سده‌ای است که تولیداتمان از ابتدا کهنه و در معرض تبدیل شدن به زباله است. اما از آنجا که معیارِ ارزش برای ما، صرفاً نو بودن شده، چه بسیار امور ارزشمندی که همراه کهنه‌ها دور ریختیم در حالی‌که حقیقتا کهنه نبودند. جالب آنکه در دوره‌ی معاصر، هرقدر به خیال خود کهنگی را از زندگی‌‌مان رانده و نو را به جایش نشانده‌ایم، شاید هیچ‌زمان دیگری به اندازه‌ی امروز زندگی ما مشحون از امور کهنه نبوده باشد، چراکه عمده‌ی آن‌چیزی که در این مدت به جدالش رفتیم و از زندگی حذف کردیم، نه «کهنه» که «کهن» بودند:
«کهنه» آن چیزی است که به مرور از قیمتش کاسته شده و «کهن» آن‌چیزی است که گذشت زمان بر قیمتش افزوده؛ «کهنه» دورریختنی است و «کهن» حفظ‌کردنی؛ «کهنه» بی‌قدر و قیمت است و «کهن» پرقیمت؛ «کهنه» ملال‌آور است و «کهن» دل‌انگیز؛ «کهنه» همچون کهولت جسمانی پیر است و «کهن» همچون فرزانگی و پختگیِ پیر؛ «کهنه» در حبس زمان تقویمی است و «کهن» از چرخه‌ی کون و فساد رهیده؛ «کهنه» ابتر است و «کهن» زایاست و توان نو به نو شدن دارد. در یک کلام «کهنه» مثل برگ‌های سال گذشته‌ی درخت است و «کهن» همچون ریشه‌های عمیق‌ درخت است در خاک. این ریشه‌هاست که هر سال برای درخت برگ و بار نو به ارمغان می‌آورد؛ لذا نو شدن از اطوارِ کهن بودن است. با قطع ریشه‌های کهنِ درخت، توان نو شدن هرساله را از آن می‌گیریم. بدین‌سان مدتی است که با رفتن به جدال کهن‌ها، امکانِ معاصر شدن را از خود گرفته‌ایم و هر آن‌چیز نویی که به جایش نشانده‌ایم، از آن‌جهت که از ریشه‌ای تغذیه نمی‌شود، کهنه‌ای است تازه‌متولد یا نویی است از اصل جدا شده.
به‌رغم تصورمان، هر آن‌چیزی که تازه پدید آمده، نو نیست؛ ای‌بسا اموری که از بدو پیدایش و حتی در مرحله‌ی جنینی کهنه‌اند، چون در نوبت کهنگی قرار دارند و دیر یا زود مستعمل می‌شوند.
هرچیز به میزانی که از کهن بودن بی‌بهره باشد، کهنه است فارغ از اینکه چقدر از عمرش گذشته باشد. مثل اشیاء یک‌بار مصرف که نه فقط بعد از مصرف که از بدو تولید کهنه است. حتی می‌توان گفت امری مثل مُد نیز چیزی نیست جز تولید کهنه؛ چون هر مدی بلافاصله در معرض از مد افتادن است. بنابراین متضاد «کهنه»، «کهن» است و نه «نو».
ما درست از زمانی‌که متضاد «کهنگی»، را «نویی» دانستیم، بیش از پیش مشغول تولید کهنه‌‌ها شدیم. اگر روزگاری هر آن‌چه می‌‌ساختیم، به سبب اتصال به امر کهن، عمری طولانی‌تر از عمر خودمان داشت، از وقتی تیشه به ریشه‌ی کهن زدیم، هرآنچه تولید می‌کنیم عمری کوتاه‌تر از عمر خودمان دارد و کهنه است.

زندگی آدمی در جدالی دائمی میان کهن‌ها و کهنه‌ها سپری می‌شود؛ حتی گوهر گرانمایه‌ی عمر. این بسته به ما است که با زندگی خود همچون امری کهن مواجه شویم که هردم بر قیمتش می‌افزاید و تر و تازه می‌شود، و یا با آن از بدو جوانی همچون امری کهنه و باطل برخورد کنیم و مصرفش کرده و به پایانش برسانیم. طبیعتا هر قدر زندگی را صرف امور کهن کنیم خود را از چرخه‌ی کون و فساد رهانده‌ایم و هرقدر که مشغول کهنه‌ها باشیم، آن را هدر داده‌ایم.
در ادواری از تاریخ، زمینه‌ی مساعدتری مهیا بوده که هر چه از آدمی صادر می‌شود از قبیل «کهن» باشد؛ حتی روزمره‌ترین امور نظیر اسباب زندگی، اقسام صنایع و معماری. بسیاری از آثار معماری که عمری چند صدساله کرده و امروز به ما رسیده، از آن‌روست که در سازوکاری به جز جریانِ کهنه‌سازی پدید آمده است؛ برای همین بعد از این‌همه سال، وجودشان را ملال‌آور نمی‌دانیم. در عوض در ادواری، زمینه فقط مهیای تولید کهنه‌هاست و حتی از غایتِ فقدانِ قوه‌ی تشخیص، امور کهن قربانیِ پدید آمدنِ کهنه‌ می‌شود. چیزهایی که «ناچیز» زاده شده و از لحظه‌ی تولد، در نوبت زوال قرار می‌گیرد. معماری و شهرسازی امروز از مصادیق کهنه‌سازی است؛ آن‌هم تولید انبوه کهنه‌. کهنه‌ها سرنوشتشان پیداست؛ آنها جوان‌مرگند. هرقدر حال جامعه بدتر باشد، مرگ تولیداتش قریب‌الوقوع‌تر می‌شود و حتی به مرز سقط جنین می‌رسد. دردآور وقتی است که چنین جامعه‌ای خیال کند که مشغول تجدید و نو شدن و عبور از گذشته و استقبال از آینده است...

#سید_محمد_بهشتی
🍀❤️ @filsofak

2.45K viewsمصطفی سلیمانی, 06:21