فلسفه اخلاق

دیالوگ این فیلم محشره باید با طلا بر سر در تمام مساجد و کلیساها و معابد و کعبه نوشته بشه.
Pk
🍀❤️ @filsofak

7.39K viewsمصطفی سلیمانی, edited 12:27

Forwarded from نَقدِ حالِ ما (🌼🌼🌼🌼)

#روایت_ادراکی_و_هیجانی_از_حماسه_حسینی

🔰 با نگاه آیدیال تایپی، و بدون ارزش‌داوری، می‌توان از دو روایت معاصر در باب تاریخ عاشورا نام برد:

🔶 #روایت_ادراک‌مدار: از مرحوم مطهری و مرحوم شریعتی است که با وجود تفاوت، اما در یک گفتمان جای می‌گیرند. در این گفتمان، تاریخ‌خوانی و تاریخ‌دانی اگر به #آگاهی_تاریخی و #حرکت_اجتماعی منجر شود ارزشمند است، و اگر چنین محصولی نداشته باشد دانشی می‌شود مانند دانشِ دیرینه‌شناسی؛ که تنها شرط ورود در آن تخصص و روشِ عینی است؛ با هر مرام و مکتبی که داشته باشی. مرحوم مطهری در کتاب حماسه‌ی حسینی عقیده دارد بزگداشت عاشورا در قالب عزاداری #کارکرد_ابزاری دارد؛ یعنی ارزش ذاتی ندارد و خودش هدف نیستند. البته تفاوت او با شریعتی در آن است که کارکرد‌های تربیتی فردی (مانند دینداری فردی) را نیز برمی‌شمارد و صرفا کارکردهای اجتماعی را برجسته نمی‌سازد. در این گفتمان پاسداشت تاریخ برای تربیت روح آزادگی و حساسیت به ظلم و بی‌عدالتی و آگاهی از وضعیت موجود و سپس کنش اجتماعی است. وگرنه، هم شمرِ هزار و چهارصدسال پیش مرده است و هم امام حسین به شهادت رسیده است، و اگر کربلایی هم نبود تا الان که عمر نمی‌کردند. "شمر و حسین زمانه‌ات را بشناس". کشته‌شدگان و فجایع بزرگ عالم نیز کم نیستند. بنابراین صرفِ گریه کردن خودش ارزشی ندارد و اگر ارزشی داشت در تاریخ بشر جنایاتی وجود دارد که از کربلا سهمگین‌تر و خشن‌تر، که باید بر آنها گریست. در این گفتمان، اگر چنین کارکردی برآورده نشود، می‌تواند کارکرد ضد خودش را تولید کند؛ یعنی خواب و خاموشی. یعنی این مجالس که در اصل برای آگاهی بنیان‌گذاری شده‌اند چنان به ضد خود تبدیل شوند که مثل یک ماده‌ی مخدر، آدم‌ها را بی‌حس می‌کند و اتفاقا هرچقدر تعداد آنها بیشتر باشد برای بی‌حسی بهتر است. مثل حکومت قاجار و پهلوی اول که بیشترین تلاش را برای گسترش مجالش روضه می‌کردند.
در این گفتمان روضه‌هایی که کارکرد بالا را نداشته باشند تنها تکرار حوادث تاریخی است که بخاطر اُفتِ هیجانات در فرایند گذشت زمان، مجبور می‌شوی هر سال دروغی را به آن اضافه کنی، یا خط‌‌و‌خال و چشم و ابروی یار را قاطی کنی تا هیجان زیبایی‌شناختی را تحریک کنی، و یا آن را تبدیل به خرافاتی در باب مرگ و جهان آخرت کنی که با یک قطره اشک می‌توانی کل زندگی‌ات را صاف و پاک نمایی. به قول مطهری وقتی این حادثه تهی از کارکرد اصلی اش شود برای زنده ماندنش مجبور به قاطی کردن "زهرماری" هستی.
از نگاه مطهری همانطور که معیار قبولی نماز این است که ببینی تو را چقدر از گناهان و هنجارشکنی‌ها و بی‌اخلاقی ها دور کرده است؛ معیار روضه‌ی درست و نادرست هم این است که ببینی چقدر آگاهی و حساسیت اجتماعی و سیاسی تو بالا رفته است. اگر غیر از این باشد، شرکت در جلسه ی شاهنامه‌خوانی با روضه‌خوانی فرقی ندارد. مطهری به نماز جماعت مثال می‌زند. نماز جماعت برای استحکام روابط اجتماعی و خبرداشتن افراد از حال هم تعبیه شده است، اما اینک افراد از نفر بغلی خبر هم ندارند و صرفا مسابقه ای برای کسب ثواب شده است. مطهری فلسفه‌ی احکام نگر است. حتی در حجاب نیز دنبال فلسفه است و هیچ حکمی را اصیل نمی‌داند و لاجرم باید بپذیرد که اگر حکمی دیگر آن فلسفه را برآورد نکرد، باید آن را کنار گذاشت. چنانچه شریعتی نیز چنین گفتمانی دارد: « وقتی در صحنه حق و باطل نیستی ، وقتی که شاهد عصر خودت و شهید حق و باطل جامعه ات نیستی ، هر کجا که می خواهی باش ؛ چه به نماز ایستاده باشی و چه به شراب نشسته باشی، هر دو یکی است». سخت‌ترین کارِ این گفتمان، جفت‌وجور کردن تاریخ و تفسیری خاص از آن است تا به این نگرشش جور دربیاید.

🔶 #روایت_هیجان‌مدار: در مقابل، گفتمان دیگری هست که با تفسیری دیگر از تاریخ عاشورا، روضه و گریه را ابزار نمی‌داند و دارای اصالت و ارزش ذاتی (عبادت) می‌شمارد که خودِ حضور در این جلسات، حتی اگر هیچ نتیجه‌ی اجتماعی و سیاسی و اخلاقی هم نداشته باشد، ارزشمند است و عبادت تلقی می‌شود. در عبادات هم نباید به دنبال گمانه‌زنی‌های فلسفی و حکمت‌جویی بود. تاکید این گفتمان به جای تحلیل تاریخی، عمدتا بر #احادیثی است که ارزش گریه بر سیدالشهدا را برمی‌شمارند. جالب آنکه، با وجود سیطره‌ی آرای مطهری و شریعتی در چند دهه‌ی پیش، روایت دوم در حال گسترش و رشدی قابل توجه است و امروز شاهد رشد هیات‌های سنتی و حتی ضدسیاسی هستیم که میانه‌ی خوبی با سیاسی‌سازی عاشورا و شعارهایی چون وحدت شیعه و سنی ندارد.

🖌 دکتر محسن زندی

@naghdehalema

125 viewsمصطفی سلیمانی, 13:44