فلسفه اخلاق

📝 کانال فلسفه اخلاق:

دوستی، فلسفه، فیلسوف و تجربه‌ی حدی

نخست) دلوز، فیلسوف و فلسفه را، همچنان که از تحلیل فیلولوژیک واژه‌ی «فلسفه» بر می‌آید؛ نوعی دوست و دوستی می‌داند. فیلسوف دوستدار و دوست حکمت است. و این دو اموری به غایت متمایز از حکمت و حکیم است. فیلسوف، در فلسفه‌پردازی‌اش هماره می‌کوشد، راهی برای دوستی باز کند و بیآغازد؛ اما دوستی با که؟ پاسخ روشن است: مفهوم!

دوم) اما پرسشی که پیش کشیده می‌شود این است: اگر فلسفه را از منظر کارکرد شناختی، هنر آفریش و بسط مفاهیم بدانیم، پس نسبت فیلسوف با مفاهیم و فلسفه‌اش چیست؟ آفریننده‌ای فعال و مختار است یا دوستی منفعل و بنابراین مکتشف؟ آیا فیلسوف مفهوم ابداع میکند یا صرفا در کشف این مفاهیم می‌کوشد؟
پاسخ باز در همان پرسش بند نخست نهفته: فیلسوف، نه کاشفی منفعل و گزارشگر و بی‌طرف نسبت به مفاهیم‌اش است، و نه آفریننده‌ای خودآگاه و خودخواسته که به اراده و آگاهی از پیش روشن، دست به ساخت و آفرینش مفاهیم از خلا ذهن بزند!

فیلسوف با مفهومش «دوست» است.
دوست، دوستش و دوستی را خود خلق نمی‌کند، آن را صرفا منفعل و گزارشگرانه کشف و توصیف نمی‌کند! دوست است، که هماره دوستی را می‌سازد. دوستی‌ای که هیچ گاه از پیش موجود و قابل تصور نبوده. همچنین به دلیل همین ذات غیرقابل پیش‌بینی، به هیچ رو با اراده‌ای مطلقا آزاد، دست به ساخت و پرداخت دوست و دوستی نمی‌زند.

سوم) دوستی هماره ماجراجویی است، نه آغازش پیش‌بینی پذیر است، نه ادامه و آینده‌اش و نه پایانش.
اما دوست، دل به تصادف می‌سپارد، چه که تصادف را نه صرف امکان‌های نامشخص و غیرضرور، بلکه عین ضرورت می‌داند. هیچ معلوم نیست که در ادامه‌ی راه چه بر سر عهد رفاقت بین دو دوست بیاید، اما همین ضرورت نامتعین است که تضمین و آرام ذات دوستی است، آرامشی در دل آشوب حوادث و تصادف ها..

چهارم) اگر به راه متافیزیک ارسطو، اندر پی ماده و صورتی برای تبیین ماهیت دوستی برآییم، هماره ناموفق می‌شویم! چه که به قول قدما ماده و صورت همان جنس و فصل است، اما به شرط لا. و اگر دوستی را ماده و صورتی باشد، ناگزیر باید برای آن ماهیت و تعریفی واحد و مشخِص و مشخَص در دست باشد. اما هیچ تعریف نخستینی برای دوستی، چنانکه تمام مصداق‌های جزیی را در برگیرد در دست نیست؛ شاید همین باشد که ارسطو بیان داشت: دوستان! دوستی وجود ندارد!

اما ماده‌ی بی‌صورت و بی‌تعین و بی‌هویت مگر داریم؟ البته که داریم؛ چیزی که در فلسفه‌ی ارسطویی «هیولا» یا ماده‌ی اولی می‌نامیم. ماده‌ای که صرف امکان محض است و بس! ماده‌ای که جز از امکان‌ها ساخته نشده و بی‌صورت و بی‌هویت و بی‌تشخص است، اما موجود است. و از آنجا که هر موجود، واجب‌الوجود است، یا بالذات یا بالغیر، پس ضرورتی در نهفت آن نهفته.
دوستی همین ضرورت محض و بی‌صورت امکانها و تصادف‌هاست..

پنجم)فیلسوف همچون دوستِ مفهوم، کاری جز دوستی نمی‌کند. وفاداری به پیمانی نانوشته، تا تمام امکان‌های نهفته‌ی دوستش را تا سرحدات خود فرابرد.
دوستی اگر چه خود بی‌تعریف و بی‌صورت است، اما دقیقا همان ماده‌ی مفهوم است. فیلسوف از یک «دوستی محض»، دوستی‌ای با دوستی نامتعین و نامشخص، یک «مفهوم» را می سازد.
فیلسوف با دوستی و هویت خاص خود، بر ماده‌ی رفاقتش صورتی مشخص می‌بخشد و از این رهگذر، مفهوم می‌آفریند.

ششم) دوست را نیز در فارسی، «رفیق» خطاب می‌کنیم. رفیق در عربی به معنای همراه و کسی است که در راهی دوشادوش شماست. در هر دوستی، اصل نه من و نه دوست من، که راهی ست که من و دوستم را بهم پیوند داده. دوستی همراهی ست و مبنایش، راه است، نه رهروان.
دوستی اکتشاف فرا-فردی شگفتی‌هایی ست که در یک راه با آن مواجه می‌شویم. اکتشافی مشترک و جمعی. فیلسوف همچون دوست مفاهیم، آن است که تنها گام در راه می‌گذارد و در شوق کشف شگفتیها، شگفتی‌های «راه»، از خود بی‌خود می‌شود و لذت کشف این شگفتی‌های درون‌ماندگار راه را با مفاهیم شریک می‌شود. مفاهیم همچون دوستی نامریی و پنهان در راه همراه فیلسوف می‌ماند.

هفتم)تفاوتِ آن دوستی که فیلسوف به جا می‌آورد با دوستی‌های روزمره و روابط بینافردی ما، در این است که فیلسوف، دوست و همراه خود را، به واسطه‌ی شگفتی‌های راهپیماییش کشف می‌کند.
مفهوم، دوست محض است، مُثُل دوست؛ یک دوستی بی‌دوست؛ شرط امکان دوست نامیده شدن هر شخصی. فیلسوف همیشه می‌کوشد تجربه و دنیای زیسته‌ی روزمره را پشت سر گذارد به امور آیدتیک و استعلایی برسازنده‌ی تجربه برسد. تجربه‌ی استعلایی یک دوستی، همان دوستی با مفهوم است.

برگرفته از : http://adf.ly/1lVbP5
🍀❤️ @filsofak

2.72K views14:43