فلسفه اخلاق

📝 کانال فلسفه اخلاق:

#فلسفه_روانشناسی
تاملی بر رنج های بشری

از دیرباز که بشر به سطحی از شناخت خویش و جهان پیرامونش دست یافت همواره در جستجوی علت رنج و در پی راههای رهایی از آن بود. بواقع در هنگام درد و آگاهی از رنج است که آدمی خود را بهتر می شناسد و به فردیت خود در عالم هستی پی می برد. درهنگام احساس درد، انسان تنها تر شده و به درون خود متمرکز می شود و به نوعی نیروها و آگاهی های درونی وی مجتمع می شود. این احساس درد و رنج می تواند انسان را به تفکر واداشته و موجب شود که آدمی در پی رهایی از آن به سطح آگاهی بیشتری دست یابد.
بودا یکی از متفکرانی است که توجه عمده ای به درد و رنج داشته است. در دیدگاه وی، انسان در دام نادانی اسیر است که این اسارت به چهار گونه متجلی است: ندانستن رنج جهانی، ندانستن مبدا رنج، ندانستن اینکه رنج باید مرتفع شود و ندانستن عواملی که منجر به رنج می شوند. از نظر بودا انسان به صرف زاده شدن محکوم به رنج است، حتی احساس شادی نیز به واسطه گذرا بودن عین رنج است. وی علت رنج بشر را تمنا و خواست انسان می داند و لذا راه رهایی از رنج را رفع تمنا می داند.

از منظر هگل فیلسوف آلمانی، روح بشر پیوسته در حال زایش است و این زایش همواره با رنج همراه است. در نظریه دیالکتیک هگل، در مرحله سنتز که ناشی از تغییرات و تحولات مابین تز و آنتی تز است روح دچار درد زایش می شود که نهایتا منجر به رسیدن بشر به سطحی بالاتر از آگاهی جمعی می گردد. آثار این درد در فلسفه و هنر و ادبیات نمایان است. بواقع این درد، درد شدن است. شدنی که آدمی را در سیر تاریخی روح بشری به جلو رانده و موجب سیر تکاملی تاریخ می شود.

شوپنهاور نیز توجه ویژه ای به مفهوم رنج داشته و رنج را زاده میل و خواست پایان ناپذیر آدمی می داند که هیچ گاه به مقصد خود نمی رسد. وی منشا رنج را اراده می داند که در طبیعت در قالب موجود زنده، موجودات زنده دیگر را نابود می کند و این خودپرستی به صورتی بی رحمانه در طبیعت موجب ایجاد رنج می گردد. چون خواست آدمی هرگر نمی تواند به غایت و مطلوب خود برسد به صورت رنجی ابدی نمایان می شود. لذا زندگی بشر بواسطه ناخشنودی دایمی اراده، یکسره رنج است. راهکار شوپنهاور برای تخفیف این رنج بی پایان هستی، ژرف اندیشی هنری و پارسا منشی است. انسان از طریق هنر، به مشاهده گری بی تعلق تبدیل می شود که نگاه وی به دنیا بر اساس زیبایی شناسی است نه خواست تعلق. پارسامنشی نیزاز طریق نفی و انکار خواست میسر می شود.

نیچه دیگر فیلسوف آلمانی در عین قبول اینکه ذات زندگی رنج است از طریق اراده معطوف به قدرت و فارغ از ارزش گذاری های کهن که اخلاق مسیحیت یا به تعبیر خود وی اخلاق بندگان، شامل آن است در پی ارزش گذاری های جدید برای آدمی در راستای آری به زندگی بود. وی بر خلاف هگل که به رنج شدن معتقد بود، به بی گناهی شدن اعتقاد داشت. از نظر نیچه جهان چیزی جز شدن دایمی نیست که خواست قدرت وجه فهم پذیر آن است. وی حقیقت را همواره در حال شدن می دانست و هر چه که تایید کننده زندگی و افزایش دهنده قدرت باشد را والا می پنداشت. وی زندگی را فقط به صورت پدیده ای زیباشناسانه قابل تحمل می دانست و لذا در پی پایه ریزی مفاهیمی بر اساس آن بود. بر این اساس وی ابر انسان را تعریف نمود و با رد اخلاق گرایی کلاسیک در پی بازتعریف مفاهیم اخلاقی بود. از دید او اخلاق و آرزوهای فرا زمینی موجب درد و رنج انسان می شوند و لذا ابر انسان، فردی سبکبال و سبکبار است که خود را از بند مفاهیم دست و پا گیر اخلاق بندگان رهانیده است. نیچه می گوید:

“گرچه بر روی زمین، انبوه مرداب‌ها و محنت‌هاست، آن که سبک ‌پاست بر سر گل و لای چنان می‌دود و می‌رقصد که بر سر یخ هموار”

او به گونه ای به این سبکبالی و رهایی از واژه ها و ارزش های متعارف اعتقاد دارد که می گوید: “اکنون سبکبارم؛ اکنون در پرواز؛ اکنون می‌بینم خویشتن را در زیر پای خویش؛ اکنون خدایی در من رقصان است” به گفته وی خدا بجای اینکه نمودگار دگر شوندگی و آری گویی به حیات و زندگی باشد، در مفاهیم مبتنی بر اخلاق بندگان، دشمن زندگی و طبیعت شده است.

سورن کگارد دردهای بشری را به دو گروه تقسیم می کند: گریز پذیر و گریز ناپذیر. وی برای زندگی سه مرحله در نظر می گیرد: مرحله حسی و زیبایی شناختی که اساس آن لذت است، مرحله اخلاقی که اساس آن آرمان است و مرحله دینی-مذهبی که اساس آن عشق به ماوراست.
از نظر وی انسانهایی که در مرحله اول سیر می کنند خواهان رهایی از درد و رنج هستند و لذا تمام درد ها و رنج های آنان جهانی است. دردهای مرحله دوم ناشی از عدم تحقق آرمانهای اخلاقی است و بزرگترین درد در مرحله سوم شک و بی یقینی است.

✏️امیر فرخ پیام
🍀❤️ @filsofak

1.49K views13:59