Duch kelgan insonning gapiga kirib ketilavermaydi. Balki, sizni chorlayotgan narsasiga asos, dalil bo'lsa, haqiqatan shu narsa sizning moddiy va ma'naviy jihatingizga foyda bo'lsagina, uning gapini eshitib, ergashiladi. Dalil An'om surasining 116-oyati:
وَإِن تُطِعَ أَكْثَر َ مَن فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنْ وَإِنْ هُم إِلَّا يَخْرُصُونَ
"Agar yer yuzidagilarning ko'plariga itoat etsang, seni Allohning yo'lidan ozdirarlar. Zotan, ular faqatgina gumonlarga ergashurlar."
Ya'ni odamlarning ko'plari o'zlari ham oxiri nima bo'lishini bilmaydigan yo'llarga ergashadilar. Bu yetmagandek, boshqalarni ham o'zlarining noma'lum yo'llariga chorlaydilar.
قال مالك بن دينار:
"إذا رأيت قساوة في قلبك ووهنا في بدنك وحرمانا في رزقك فاعلم أنك تكلمت فيما لا يعنيك"
Molik ibn Dinor dedilar:
"إذا رأيت قساوة في قلبك ووهنا في بدنك وحرمانا في رزقك فاعلم أنك تكلمت فيما لا يعنيك"
Molik ibn Dinor dedilar:
"Agar qalbing qotganini, jasading zaiflashganini va rizqing torayganini ko'rsang, bilginki, sen o'zingga foydasi bo'lmagan gapni gapirgansan"
Tag'oful* erkakning ziynatidir. Ayol kishiga har bir ikir-chikirda tanbehni ko'paytirish, uning ko'nglini qoldiradigan ishlardandir. Ayniqsa, bu eri tarafidan bo'lsa, juda nohush manzaradir. Ayol kishi qovurg'adan yaratilgan, uni qiyshiqligicha ishlatsang, ishlatasan. Agar tekislayman desang, sindirib qo'yasan. Uning sinishi, talog'idir.
---------------------------------------
*Tag'oful - bir narsani bilib turib, o'zini bilmaganga, ko'rib turib, ko'rmaganga solish. Ammo bu loqaydlik kabi bo'lmaydi. Loqaydlik - bu mas'uliyatdan qochish. Tag'oful esa, muruvvatni saqlagan holda, mayda ishlarga aralashmaslik.
Allohga taslim bo'lish ikki darajalidir: umumiy va xos.
Umumiy taslim bo'lish ikki shahodat kalimalarini aytib, Islomning arkonlarini bajarishdir.
Xos taslim bo'lish esa, Alloh va Rasulidan kelgan barcha hukmga taslim bo'lish.
Umumiy iymon keltirgan kishilar Alloh va Rasulining barcha hukmlariga rozi bo'lolmaydilar. Ular o'z havoyi nafslariga to'g'ri kelmaydigan amrlarni yo inkor qiladilar yoki ular borasida tortishadilar. Xos iymonlilar esa, "eshitdik va itoat etdik" deydilar.
Bu esa, Allohning fazlidir, U xohlagan kishisiga O'z fazlidan berur.
Umumiy taslim bo'lish ikki shahodat kalimalarini aytib, Islomning arkonlarini bajarishdir.
Xos taslim bo'lish esa, Alloh va Rasulidan kelgan barcha hukmga taslim bo'lish.
Alloh Niso surasining 65-oyatida aytadi:
فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَر َ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنفُسِهِمْ حَرجا مَمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا نَسْلِيمًا
Yo‘q, Robbingga qasamki, seni o‘z oralarida chiqqan kelishmovchiliklarga hakam qilmagunlaricha, keyin, chiqargan hukmingga dillarida tanglik topmasdan, butunlay taslim bo‘lmagunlaricha, zinhor mo‘min bo‘la olmaslar!
Ahzob surasining 36-oyatida aytadi:
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنِ وَلَا مُؤْمِنَةِ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَلًا مُبِينًا
Hech bir mo‘min erkak va hech bir mo‘mina ayol uchun Alloh va Uning Rasuli bir ishga hukm qilganida, o‘z ishlarini o‘zlaricha ixtiyor qilmoq yo‘q. Kim Allohga va Uning Rasuliga osiy bo‘lsa, bas, batahqiq, ochiq adashish-la adashibdi.
Rosululloh ﷺ dedilar:
لا يؤمنُ أحدُكم حتَّى يكونَ هواه تبعًا لما جئتُ به
Birortangiz to men keltirgan narsaga havoyi nafsi tobe' (ergachuvchi) bo'lmaguncha (haqiqiy) iymon keltirmaydi.
Umumiy iymon keltirgan kishilar Alloh va Rasulining barcha hukmlariga rozi bo'lolmaydilar. Ular o'z havoyi nafslariga to'g'ri kelmaydigan amrlarni yo inkor qiladilar yoki ular borasida tortishadilar. Xos iymonlilar esa, "eshitdik va itoat etdik" deydilar.
Bu esa, Allohning fazlidir, U xohlagan kishisiga O'z fazlidan berur.
al-Mutakabbir
Bu robbimiz Allohning ismlaridan biri. Mutakabbir... Bu shunday bir sifatki, bandaga umuman yarashmaydi. Shu darajada yarashmaydi-ki, kimdir kibr qilsa, men uyalib ketaman.
Lekin shunday bo'lsa ham mutakabbir insonlarning sifatlaridan biri shuki, ular uncha-buncha narsani pisand qilmaydilar. Arzon va qiymatsiz narsalarni qabul qilmaydilar.
Robbimiz-chi? Axir U haqiqiy mutakabbir-ku?! Bizning bir chimdim bo'lsa ham shirk, riyo, ujb va shunga o'xshash kasalliklar qo'shilgan amalimiz U Zotga kerak emas! Aslida robbimizning al-Mutakabbir ismini eshitganda qo'rqishimiz kerak. Chunki har birimiz ko'p deb o'ylab qilayotgan solih amallarimiz ichidan ixlos bilan ado etilganini ko'rsatib berolmaymiz. Namozlarimizda xayollarimiz Allohdan boshqa hamma narsa bilan band bo'ladi.
Endi qanday qilib namozdan keyin "qabul etgin", deb duo qilamiz?
Assalamu alaykum varohmatullohi vabarokatuh.
Alloh aytadi:
Yuqoridagi bu uchta oyatdan shuni bilamizki, Alloh bizni behudaga yaratgan emas. Ya'ni bizning hayotimiz faqat tug'ilish, yashash va o'lishdan iborat emas. Balki bu kabi fikrlash Allohga iymon keltirmaganlarning fiklrashidir. Alloh aytadi:
Balki Alloh bizni o'zining ibodati va unga itoat etish uchun yaratdi:
Demak, Alloh bizni bejiz yaratmaganini bilgandan so'ng, o'z vazifamizni anglashimiz kerak. Bu vazifamizni esa bizga "Asr" surasida Alloh bayon etadi:
Alloh aytadi:
{ أَفَحَسِبۡتُمۡ أَنَّمَا خَلَقۡنَـٰكُمۡ عَبَثࣰا وَأَنَّكُمۡ إِلَیۡنَا لَا تُرۡجَعُونَ }
[Сура Аль-Му'минун: 115]
Наҳотки Бизнинг сизни яратишимиз беҳуда бўлган ва сиз Бизга қайтарилмассиз, деб ҳисобласангиз?!
{ أَیَحۡسَبُ ٱلۡإِنسَـٰنُ أَن یُتۡرَكَ سُدًى }
[Сура Аль-Кийама: 36]
Инсон беҳуда тарк қилинишнинг ҳисобини қилурми?
{ أَحَسِبَ ٱلنَّاسُ أَن یُتۡرَكُوۤا۟ أَن یَقُولُوۤا۟ ءَامَنَّا وَهُمۡ لَا یُفۡتَنُونَ }
[Сура Аль-'Анкабут: 2]
Одамлар »иймон келтирдик« дейишлари ила имтиҳон қилинмай, тарк этилишларини ўйладиларми?
Yuqoridagi bu uchta oyatdan shuni bilamizki, Alloh bizni behudaga yaratgan emas. Ya'ni bizning hayotimiz faqat tug'ilish, yashash va o'lishdan iborat emas. Balki bu kabi fikrlash Allohga iymon keltirmaganlarning fiklrashidir. Alloh aytadi:
{ وَقَالُوا۟ مَا هِیَ إِلَّا حَیَاتُنَا ٱلدُّنۡیَا نَمُوتُ وَنَحۡیَا وَمَا یُهۡلِكُنَاۤ إِلَّا ٱلدَّهۡرُۚ وَمَا لَهُم بِذَ ٰلِكَ مِنۡ عِلۡمٍۖ إِنۡ هُمۡ إِلَّا یَظُنُّونَ }
[Сура Аль-Джасийа: 24]
Улар: «У(ҳаёт) фақат бу дунёдаги ҳаётимиздир. Ўламиз, тириламиз, бизни фақат замон ҳалок қилади», дерлар. Уларнинг бу ҳақда илмлари йўқ. Улар фақат гумон қиладилар, холос.
{ وَقَالَ ٱلَّذِینَ كَفَرُوا۟ هَلۡ نَدُلُّكُمۡ عَلَىٰ رَجُلࣲ یُنَبِّئُكُمۡ إِذَا مُزِّقۡتُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمۡ لَفِی خَلۡقࣲ جَدِیدٍ }
[Сура Саба': 7]
{ أَفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَم بِهِۦ جِنَّةُۢۗ بَلِ ٱلَّذِینَ لَا یُؤۡمِنُونَ بِٱلۡـَٔاخِرَةِ فِی ٱلۡعَذَابِ وَٱلضَّلَـٰلِ ٱلۡبَعِیدِ }
[Сура Саба': 8]
Куфр келтирганлар эса: «Сизларга бутунлай титилиб битган чоғингизда албатта янгитдан яратилишингиз хабарини бераётган кишини кўрсатайликми?! У Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқидими ёки жинни бўлиб қолдими? « дедилар. Йўқ! Охиратга иймон келтирмайдиганлар азобда ва йироқ залолатдадирлар.
Balki Alloh bizni o'zining ibodati va unga itoat etish uchun yaratdi:
{ وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِیَعۡبُدُونِ }
[Сура Аз-Зарийат: 56]
{ مَاۤ أُرِیدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقࣲ وَمَاۤ أُرِیدُ أَن یُطۡعِمُونِ }
[Сура Аз-Зарийат: 57]
Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим. Мен улардан ризқ хоҳламасман ва Мени тоамлантиришларини ҳам хоҳламасман.
Demak, Alloh bizni bejiz yaratmaganini bilgandan so'ng, o'z vazifamizni anglashimiz kerak. Bu vazifamizni esa bizga "Asr" surasida Alloh bayon etadi:
{ وَٱلۡعَصۡرِ (1) إِنَّ ٱلۡإِنسَـٰنَ لَفِی خُسۡرٍ (2) إِلَّا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ وَتَوَاصَوۡا۟ بِٱلۡحَقِّ وَتَوَاصَوۡا۟ بِٱلصَّبۡرِ (3) }
[Сура Аль-'Аср: 1-3]
Аср билан қасам. Албатта, инсон хусрондадир. (Хусрон-мағлубият, ютқизиқ ва нуқсон маъноларини англатади.) Магар иймон келтирганлар ва солиҳ амаллар қилганлар, бир-бирларини ҳақга чақирганлар ва бир-бирларини сабрга чақирганлар мустаснодир.
Ushbu sura haqida Imom Shofe'iy aytadilar:
Ushbu suraning aynan 3-oyatidan quyidagi to'rtta vazifa chiqadi:
1. Ilm olish
Bu vazifa oyatdagi "Magar iymon keltirganlar", degan qismidan olinadi. Chunki haqiqiy mustahkam iymon ilm bilan bo'ladi
2. Amal qilish
Bu vazifa oyatdagi "solih amal qilganlar", degan qismidan olinadi. Chunki ilm olish unga amal qilishni taqozo qiladi.
3. Da'vat qilish
Bu vazifa oyatdagi "bir-birlarini haqga chaqirganlar", degan qismidan olinadi. Chunki ilm olib unga amal qilgandan so'ng, odamlarni ham bu yo'lga - iymon yo'liga, yakka Alloga ibodat qilishga chaqirish bu ummatning vazifasidir.
4. Sabr qilish
Bu vazifa oyatdagi"va bir-birlarini sabrga chaqirganlar", degan qismidan olinadi. Chunki bu yo'lga da'vat qilish albatta odamlardan aziyat yetishini taqazo qiladi. Luqmoni Hakim og'liga nasihat qilayotib shunday deydi:
Varaqa ibn Navfal Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga vahiy kelgan payti shunday degan edi:
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hadislarida shunday deganlar:
Odamlarga siz-u bizdan kelishi mumkin bo'lgan eng katta mafaat bu - ularni oxirat najotiga chaqirishimizdir.
Hasan hadis. Ibn Hibbon rivoyati
لَوْ مَا أَنْزَلَ اللهُ حُجَّةً عَلَى خَلْقِهِ إِلَّا هَذِهِ السُّورَةَ لَكَفَتْهُمْ
"Agar Alloh xaloyiqqa shu suradan boshqa sura nozil qilmaganda edi, shuning o'zi ham yetardi."
Ushbu suraning aynan 3-oyatidan quyidagi to'rtta vazifa chiqadi:
1. Ilm olish
Bu vazifa oyatdagi "Magar iymon keltirganlar", degan qismidan olinadi. Chunki haqiqiy mustahkam iymon ilm bilan bo'ladi
2. Amal qilish
Bu vazifa oyatdagi "solih amal qilganlar", degan qismidan olinadi. Chunki ilm olish unga amal qilishni taqozo qiladi.
3. Da'vat qilish
Bu vazifa oyatdagi "bir-birlarini haqga chaqirganlar", degan qismidan olinadi. Chunki ilm olib unga amal qilgandan so'ng, odamlarni ham bu yo'lga - iymon yo'liga, yakka Alloga ibodat qilishga chaqirish bu ummatning vazifasidir.
4. Sabr qilish
Bu vazifa oyatdagi"va bir-birlarini sabrga chaqirganlar", degan qismidan olinadi. Chunki bu yo'lga da'vat qilish albatta odamlardan aziyat yetishini taqazo qiladi. Luqmoni Hakim og'liga nasihat qilayotib shunday deydi:
{ یَـٰبُنَیَّ أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ وَأۡمُرۡ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَٱنۡهَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَٱصۡبِرۡ عَلَىٰ مَاۤ أَصَابَكَۖ إِنَّ ذَ ٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ }
[Сура Лукман: 17]
Эй ўғилчам, намозни тўкис адо қил, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтар ва ўзингга етган мусибатга сабр қил. Албатта, булар азм этилажак ишлардандир.
Varaqa ibn Navfal Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga vahiy kelgan payti shunday degan edi:
لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا
"Siz keltirgan narsa kabi narsani keltirgan biron kishi yo‘qki, unga dushmanlik qilinmagan bo‘lsa. Agar sizning (da’vatni boshlaydigan) kuningizga yetsam, sizga kuchli (quvvatli) yordam beraman."
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hadislarida shunday deganlar:
عن جابر بن عبد الله: قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: خَيْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ.
Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: "Odamlarning yaxshisi - odamlarga ko‘proq foydasi tegadiganidir."
Odamlarga siz-u bizdan kelishi mumkin bo'lgan eng katta mafaat bu - ularni oxirat najotiga chaqirishimizdir.
Hasan hadis. Ibn Hibbon rivoyati
••••••••••••••••••••••••••
Bular esa, musulmon kishi vazifalarining qisqacha bayoni. Vallohu a'lam
Bular esa, musulmon kishi vazifalarining qisqacha bayoni. Vallohu a'lam
Mo'min kishining bu hayotdagi farzi - uch narsani yetarlicha tanishi:
1. Alloh taolo
2. Islom dini
3. Muhammad ﷺ
Bular "uch asos" deyiladi.
Alloh aytadi:
Ibn Abbos roziyallohu anhu bu oyatdagi "menga ibodat qilish uchun", degan qismini "meni tanishlari uchun", deb tafsir qilganlar.
Rasululloh ﷺ aytadilar:
Bu hadis va oyat bizni Allohni tanishga undaydi.
Allohning go'zal ism va sifatlari bor. Inson bu ism va sifatlarni o'rganib, tushunib borar ekan, har bir ism va sifatlar uning taqazosiga ko'ra amal qilishga undaydi. Misol uchun «as-Sami'», ya'ni, "eshituvchi" degan sifatini olaylik. Mo'min kishi bu sifatni yaxshilab o'rgansa, tushunsa, og'zidan Alloh rozi bo'lmaydigan kalimalar chiqmasligiga rioya qiladi.
Aksincha Allohning ism va sifatlarini o'rganmaslik, unga e'tiborsiz bo'lish esa, bandani Allohdan uzoqlashtiradi. Alloh mushriklar haqida shunday degan:
Demak mo'min kishiga Allon taoloni tanish juda muhim ekan.
Bu birinchi asos edi. In shaa Alloh ikkinchi va uchinchi asoslar haqida o'z vaqtida yozaman biznillah.
1. Alloh taolo
2. Islom dini
3. Muhammad ﷺ
Bular "uch asos" deyiladi.
Alloh aytadi:
{ وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِیَعۡبُدُونِ }
[Сура Аз-Зарийат
: 56]
{ مَاۤ أُرِیدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقࣲ وَمَاۤ أُرِیدُ أَن یُطۡعِمُونِ }
[Сура Аз-Зарийат: 57]
Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим. Мен улардан ризқ хоҳламасман ва Мени тоамлантиришларини ҳам хоҳламасман.
Ibn Abbos roziyallohu anhu bu oyatdagi "menga ibodat qilish uchun", degan qismini "meni tanishlari uchun", deb tafsir qilganlar.
Rasululloh ﷺ aytadilar:
عن أبي هريرة رضي الله عنه: أنَّ رَسولَ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم قال: إنَّ للَّهِ تِسعةً وتِسعينَ اسمًا مِئةً إلَّا واحِدًا، مَن أحصاها دَخَلَ الجَنَّةَ. البخاري
«Allohning to‘qson to‘qqizta ismi bor - bir kam yuzta. Kim ularni sanasa (yod olsa, ma’nolarini anglasa va amal qilsa), jannatga kiradi».
Bu hadis va oyat bizni Allohni tanishga undaydi.
Allohning go'zal ism va sifatlari bor. Inson bu ism va sifatlarni o'rganib, tushunib borar ekan, har bir ism va sifatlar uning taqazosiga ko'ra amal qilishga undaydi. Misol uchun «as-Sami'», ya'ni, "eshituvchi" degan sifatini olaylik. Mo'min kishi bu sifatni yaxshilab o'rgansa, tushunsa, og'zidan Alloh rozi bo'lmaydigan kalimalar chiqmasligiga rioya qiladi.
Aksincha Allohning ism va sifatlarini o'rganmaslik, unga e'tiborsiz bo'lish esa, bandani Allohdan uzoqlashtiradi. Alloh mushriklar haqida shunday degan:
{ وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ ٱسۡجُدُوا۟ لِلرَّحۡمَـٰنِ قَالُوا۟ وَمَا ٱلرَّحۡمَـٰنُ أَنَسۡجُدُ لِمَا تَأۡمُرُنَا وَزَادَهُمۡ نُفُورࣰا ۩ }
[Сура Аль-Фуркан: 60]
Қачонки уларга: «Роҳманга сажда қилинглар!» дейилса, улар: «Роҳман нима? Сен буюрган нарсага сажда қилаверамизми?» дерлар. Бу уларнинг узоқлашишини зиёда қилур.
Demak mo'min kishiga Allon taoloni tanish juda muhim ekan.
Bu birinchi asos edi. In shaa Alloh ikkinchi va uchinchi asoslar haqida o'z vaqtida yozaman biznillah.
Assalamu alaykum varohmatullohi vabarokatuh
Demak, musulmon kishi hayotidagi uch asosning ikkinchisi bu - Islom dinidir. Alloh aytadi:
Bu yuqoridagi uch oyatdan ma'lum bo'lgani shuki, Allohning dini faqat Islomdir va kim U Zotga Islomdan boshqa narsa bilam yo'liqsa, darhaqiqat, u najot topguvchilardan bo'lmaydi.
Shu bilan birga Islom - bu barcha payg'ambarlarning dinidir. Alloh aytadi:
Demak barcha payg'ambarlarning dini bu - Islomdir. Lekin shari'atlar turlicha bo'ldi. Shari'atlar deganda, diniy ahkomlar tushuniladi. Din deganda esa, e'tiqod masalalari tushuniladi. Ya'ni barcha payg'ambarlarning aqidasi bir xil bo'lgan.
Demak, musulmon kishi hayotidagi uch asosning ikkinchisi bu - Islom dinidir. Alloh aytadi:
{ ...وَرَضِیتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَـٰمَ دِینࣰاۚ... }
[Сура Аль-Ма'ида: 3]
...Ва сизга Исломни дин деб рози бўлдим...
{ إِنَّ ٱلدِّینَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَـٰمُۗ... }
[Сура Аль 'Имран: 19]
...Албатта, Аллоҳнинг ҳузуридаги дин Исломдир...
{ وَمَن یَبۡتَغِ غَیۡرَ ٱلۡإِسۡلَـٰمِ دِینࣰا فَلَن یُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِی ٱلۡـَٔاخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَـٰسِرِینَ }
[Сура Аль 'Имран: 85]
Ким Исломдан бошқа динни хоҳласа, бас, ундан бу ҳаргиз қабул қилинмас ва у охиратда зиён кўргувчилардан бўладир.
Bu yuqoridagi uch oyatdan ma'lum bo'lgani shuki, Allohning dini faqat Islomdir va kim U Zotga Islomdan boshqa narsa bilam yo'liqsa, darhaqiqat, u najot topguvchilardan bo'lmaydi.
Shu bilan birga Islom - bu barcha payg'ambarlarning dinidir. Alloh aytadi:
{ ۞ إِنَّاۤ أَوۡحَیۡنَاۤ إِلَیۡكَ كَمَاۤ أَوۡحَیۡنَاۤ إِلَىٰ نُوحࣲ وَٱلنَّبِیِّـۧنَ مِنۢ بَعۡدِهِۦۚ وَأَوۡحَیۡنَاۤ إِلَىٰۤ إِبۡرَ ٰهِیمَ وَإِسۡمَـٰعِیلَ وَإِسۡحَـٰقَ وَیَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَعِیسَىٰ وَأَیُّوبَ وَیُونُسَ وَهَـٰرُونَ وَسُلَیۡمَـٰنَۚ وَءَاتَیۡنَا دَاوُۥدَ زَبُورࣰا }
[Сура Ан-Ниса': 163]
Биз сенга худди Нуҳ ва ундан кейинги Набийларга ваҳий юборганимиздек ваҳий юбордик. Биз Иброҳим, Исмоил, Исҳоқ, Яъқуб, Асбот, Ийсо, Айюб, Юнус, Ҳорун ва Сулаймонларга ваҳий юбордик. Довудга эса Забурни бердик.
{ ۞ شَرَعَ لَكُم مِّنَ ٱلدِّینِ مَا وَصَّىٰ بِهِۦ نُوحࣰا وَٱلَّذِیۤ أَوۡحَیۡنَاۤ إِلَیۡكَ وَمَا وَصَّیۡنَا بِهِۦۤ إِبۡرَ ٰهِیمَ وَمُوسَىٰ وَعِیسَىٰۤۖ أَنۡ أَقِیمُوا۟ ٱلدِّینَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا۟ فِیهِۚ...}
[Сура Аш-Шура: 13]
У зот сизларга дин этиб Ўзи Нуҳга васият қилган ва сенга ваҳий қилган нарсамизни ҳамда Иброҳим, Мусо ва Ийсоларга васият қилган нарсамизни шариат қилди. «Динни барпо қилингиз ва унда тафриқага тушмангиз», деди.
Demak barcha payg'ambarlarning dini bu - Islomdir. Lekin shari'atlar turlicha bo'ldi. Shari'atlar deganda, diniy ahkomlar tushuniladi. Din deganda esa, e'tiqod masalalari tushuniladi. Ya'ni barcha payg'ambarlarning aqidasi bir xil bo'lgan.
Islom haqida bilib olganimizdan so'ng, unga bo'ysunish va ahkomlariga itoat etish lozim bo'ladi. Buning uchun bizga ilm kerak bo'ladi. Ilmning masdari bu - Qur'on va Sunnatdir. Hamma narsaning yangisi yaxshi, ammo, dinning eskisi yaxshi. Bu gapni Rasulullohning ﷺ quyidagi hadislari ochiqlab beradi:
Ya'ni ergashilishga eng loyiq va haqli insonlar bular: Rasululloh, sahohabalar, tobe'in va taba' tobe'inlardir. Ulardan keyin adashuv ko'paydi.
Biz Islom dini aqidasi va ahkomlarini faqatgina o'sha Alloh ulardan rozi bo'lgan insonlardan olamiz. Alloh aytadi:
Mana bu esa, bizning dinimiz Islomdir va u mo'min kishi hayotidagi ikkinchi asosdir.
عن عمران بن الحصين: عن النبي ﷺ قال: خَيرُكُم قَرني، ثُمَّ الذينَ يَلونَهم، ثُمَّ الذينَ يَلونَهم -قال عِمرانُ: لا أدري: ذَكَرَ ثِنتَينِ أو ثَلاثًا بَعدَ قَرنِه- ثُمَّ يَجيءُ قَومٌ، يَنذِرونَ ولا يَفونَ، ويَخونونَ ولا يُؤتَمَنونَ، ويَشهَدونَ ولا يُستَشهَدونَ، ويَظهَرُ فيهمُ السِّمَنُ.
صحيح البخاري
Imron ibn Husayndan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: “Eng yaxshilaringiz — mening asrim (ya’ni sahobalarim), so‘ng ulardan keyingilar (tobe’inlar), so‘ng ulardan keyingilar (taba’ tobe’inlar). Keyin shunday qavmlar keladiki: nazr (va’da) qiladilar-u, uni ado etmaydilar; xiyonat qiladilar va ularga ishonilmaydi; guvohlik beradilar, holbuki ulardan guvohlik so‘ralmagan bo‘ladi; va ular orasida semizlik (dunyoga berilish) ko‘payadi.”
Sahihul Buxoriy
Ya'ni ergashilishga eng loyiq va haqli insonlar bular: Rasululloh, sahohabalar, tobe'in va taba' tobe'inlardir. Ulardan keyin adashuv ko'paydi.
Biz Islom dini aqidasi va ahkomlarini faqatgina o'sha Alloh ulardan rozi bo'lgan insonlardan olamiz. Alloh aytadi:
{ وَٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلۡأَوَّلُونَ مِنَ ٱلۡمُهَـٰجِرِینَ وَٱلۡأَنصَارِ وَٱلَّذِینَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحۡسَـٰنࣲ رَّضِیَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُوا۟ عَنۡهُ...}
[Сура Ат-Тауба: 100]
Биринчи пешқадам муҳожирлар ва ансорийлар ва уларга яхшилик билан эргашганлар. Аллоҳ улардан рози бўлди, улар ҳам Аллоҳдан рози бўлдилар.
Mana bu esa, bizning dinimiz Islomdir va u mo'min kishi hayotidagi ikkinchi asosdir.
Uchinchi asos — bu nabiyimiz Muhammaddir ﷺ
U zot haqida Alloh Qur'onda ko'plab oyatlar nozil qilgan, shulardan quyidagilar:
U zotning bizdagi haqlari sunnatlariga mahkam ergashishdir. Alloh bu haqida shunday deydi:
Mo'min kishi u zotning yo'llaridan chiqib ketishdan qo'rqishi kerak. Chunki bu borada Qur'onda ogohlantishlar kelgan. Alloh aytadi:
Hamda musulmon kishi u zotning ﷺ siyratlaridan qisqacha bo'lsa ham xabardor bo'lishi lozimdir. Chunki u zotda bizga ko'plab ibratlar bor bu haqida Alloh shunday deydi:
U zot haqida Alloh Qur'onda ko'plab oyatlar nozil qilgan, shulardan quyidagilar:
{ لَقَدۡ جَاۤءَكُمۡ رَسُولࣱ مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ عَزِیزٌ عَلَیۡهِ مَا عَنِتُّمۡ حَرِیصٌ عَلَیۡكُم بِٱلۡمُؤۡمِنِینَ رَءُوفࣱ رَّحِیمࣱ }
[Сура Ат-Тауба: 128]
Батаҳқиқ, сизларга ўзингиздан бўлган, сизнинг машаққат чекишингиз унинг учун оғир бўлган, сизнинг (саодатга етишингизга) ташна, мўминларга марҳаматли, меҳрибон бўлган Пайғамбар келди.
{ یَـٰۤأَیُّهَا ٱلنَّبِیُّ إِنَّاۤ أَرۡسَلۡنَـٰكَ شَـٰهِدࣰا وَمُبَشِّرࣰا وَنَذِیرࣰا (45) وَدَاعِیًا إِلَى ٱللَّهِ بِإِذۡنِهِۦ وَسِرَاجࣰا مُّنِیرࣰا (46) }
[Сура Аль-Ахзаб: 45-46]
Эй Набий, албатта, Биз сени гувоҳлик бергувчи, хушхабар элтгувчи ва огоҳлантиргувчи. Ўз изни ила Аллоҳга даъват қилгувчи ҳамда нурли чироқ қилиб юбордик.
{ مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَاۤ أَحَدࣲ مِّن رِّجَالِكُمۡ وَلَـٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِیِّـۧنَۗ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَیۡءٍ عَلِیمࣰا }
[Сура Аль-Ахзаб: 40]
Муҳаммад сизлардан бирон эркакнинг отаси бўлган эмас. Лекин Аллоҳнинг Расули ва Набийларнинг сўнггисидир. Аллоҳ ҳар бир нарсани ўта билгувчидир.
{ ٱلنَّبِیُّ أَوۡلَىٰ بِٱلۡمُؤۡمِنِینَ مِنۡ أَنفُسِهِمۡۖ وَأَزۡوَ ٰجُهُۥۤ أُمَّهَـٰتُهُمۡۗ... }
[Сура Аль-Ахзаб: 6]
Набий мўминлар учун ўзларидан кўра ҳақлидир. Унинг аёллари эса, уларнинг оналаридир...
U zotning bizdagi haqlari sunnatlariga mahkam ergashishdir. Alloh bu haqida shunday deydi:
{ قُلۡ یَـٰۤأَیُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّی رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَیۡكُمۡ جَمِیعًا ٱلَّذِی لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ لَاۤ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ یُحۡیِۦ وَیُمِیتُۖ فَـَٔامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِ ٱلنَّبِیِّ ٱلۡأُمِّیِّ ٱلَّذِی یُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَكَلِمَـٰتِهِۦ وَٱتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ }
[Сура Аль-А'раф: 158]
Сен: «Эй одамлар, албатта, мен сизларнинг барчангизга, осмонлару ернинг мулки Уники бўлган, Ундан ўзга илоҳ йўқ бўлган ва тирилтириб ўлдирадиган Аллоҳнинг Пайғамбаридирман. Бас, Аллоҳга ҳамда Унинг Аллоҳ ва Унинг калималарига иймон келтирадиган уммий элчисига–Пайғамбарига иймон келтиринг. Ва унга эргашинг, шоядки ҳидоят топсангиз», деб айт.
{...وَمَاۤ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُوا۟ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِیدُ ٱلۡعِقَابِ }
[Сура Аль-Хашр: 7]
...Пайғамбар сизга нимани берса, ўшани олинглар ва нимадан қайтарса, ўшандан қайтинглар. Аллоҳдан қўрқинглар. Албатта, Аллоҳ азоби шиддатли зотдир.
{ یَـٰۤأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوۤا۟ أَطِیعُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَا تَوَلَّوۡا۟ عَنۡهُ وَأَنتُمۡ تَسۡمَعُونَ }
[Сура Аль-Анфаль: 20]
Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилингиз ва эшитиб туриб, ундан юз ўгириб кетмангиз.
Mo'min kishi u zotning yo'llaridan chiqib ketishdan qo'rqishi kerak. Chunki bu borada Qur'onda ogohlantishlar kelgan. Alloh aytadi:
{ وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنࣲ وَلَا مُؤۡمِنَةٍ إِذَا قَضَى ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥۤ أَمۡرًا أَن یَكُونَ لَهُمُ ٱلۡخِیَرَةُ مِنۡ أَمۡرِهِمۡۗ وَمَن یَعۡصِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَـٰلࣰا مُّبِینࣰا }
[Сура Аль-Ахзаб: 36]
Ҳеч бир мўмин эркак ва ҳеч бир мўмина аёл учун Аллоҳ ва Унинг Расули бир ишга ҳукм қилганида, ўз ишларини ўзларича ихтиёр қилмоқ йўқ. Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига осий бўлса, бас, батаҳқиқ, очиқ адашиш-ла адашибди.
{ فَلۡیَحۡذَرِ ٱلَّذِینَ یُخَالِفُونَ عَنۡ أَمۡرِهِۦۤ أَن تُصِیبَهُمۡ فِتۡنَةٌ أَوۡ یُصِیبَهُمۡ عَذَابٌ أَلِیمٌ }
[Сура Ан-Нур: 63]
Унинг (Муҳаммаднинг ﷺ) ишига хилоф қиладиганлар ўзларига фитна етиши ёки аламли азоб етишидан ҳазир бўлсинлар.
Hamda musulmon kishi u zotning ﷺ siyratlaridan qisqacha bo'lsa ham xabardor bo'lishi lozimdir. Chunki u zotda bizga ko'plab ibratlar bor bu haqida Alloh shunday deydi:
{ لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِی رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةࣱ لِّمَن كَانَ یَرۡجُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلۡیَوۡمَ ٱلۡـَٔاخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِیرࣰا }
[Сура Аль-Ахзаб: 21]
Батаҳқиқ, сизлар учун–Аллоҳдан ва охират кунидан умидвор бўлганлар учун ва Аллоҳни кўп зикр қилганлар учун Расулуллоҳда гўзал ўрнак бор эди.
Mo'min kishining Rosulullohning ﷺ shafoatlaridan bo'lgan nasibasi, uning ul zotga bo'lgan muhabbati va ergashishi miqdorida bo'ladi. U zotning shafoatlariga insonlarning eng haqlisi, u zotning sunnatlariga ham e'tiqodda, ham qavlda, ham amalda eng ko'p ergashganlaridir.
Bu esa mo'min kishining hayotidagi eng muhim bo'lgan uch asosning uchinchisi haqida qisqacha bayon edi. Vallohu a'lam
Bu esa mo'min kishining hayotidagi eng muhim bo'lgan uch asosning uchinchisi haqida qisqacha bayon edi. Vallohu a'lam
Qur'onning boshidan boshlab o'qib kelsangiz, birinchi buyruq — Allohga ibodat qilish. Alloh azza va jalla aytadi:
{
Birinchi qaytariq esa — bu shirkdan qaytariqdir. Alloh taolo aytadi:
Islomning barchasi mana shu ikki ish atrofida aylanadi. Tavhid va shirk musulmon kishi bilishi lozim bo'lgan narsalarning eng buyuklaridir
{
یَـٰۤأَیُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعۡبُدُوا۟ رَبَّكُمُ ٱلَّذِی خَلَقَكُمۡ وَٱلَّذِینَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ }
[البقرة ٢١]
Эй одамлар, сизларни ва сиздан олдингиларни яратган Роббингизга ибодат қилинг. Шоядки тақводор бўлсангиз.
Baqara 21
Birinchi qaytariq esa — bu shirkdan qaytariqdir. Alloh taolo aytadi:
{...فَلَا تَجۡعَلُوا۟ لِلَّهِ أَندَادࣰا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ }
[ البقرة ٢٢]
...Билиб туриб Аллоҳга бошқаларни тенглаштирманг.
Baqara 22
Islomning barchasi mana shu ikki ish atrofida aylanadi. Tavhid va shirk musulmon kishi bilishi lozim bo'lgan narsalarning eng buyuklaridir
Tavhidning qadrini bilasizmi?
Uning qiymatini quyidagi hadislar bayon qiladi:
Alloh Yosin surasidagi mo'minning holini bayon qilib aytadi:
Ammo ko'p insonlar bu ulkan ne'matning — tavhid ne'matining qiymatini bilmaydilar. Bu haqda Alloh aytadi Yusuf alayhissalom tillaridan aytadi:
Uning qiymatini quyidagi hadislar bayon qiladi:
عَنْ مُعَاذٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ : كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حِمَارٍ يُقَالُ لَهُ : عُفَيْرٌ، فَقَالَ : " يَا مُعَاذُ، هَلْ تَدْرِي حَقَّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ ؟ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ ؟ ". قُلْتُ : اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ : " فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَحَقَّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَ مَنْ لَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا ". فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَلَا أُبَشِّرُ بِهِ النَّاسَ. قَالَ : " لَا تُبَشِّرْهُمْ فَيَتَّكِلُوا ".
رواه البخاري
Mu’oz roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
Men Nabiy sollallohu alayhi vasallam bilan bir eshakda (orqasida) ketayotgan edim. U eshakning nomi ‘Ufair edi. Shunda u zot dedilar:
“Ey Mu’oz, Allohning bandalari zimmasidagi haqqi nima ekanini va bandalarning Alloh zimmasidagi haqqi nima ekanini bilasanmi?”
Men dedim: “Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi.”
U zot dedilar:
“Albatta, Allohning bandalari ustidagi haqqi — Unga ibodat qilishlari va Unga hech narsani sherik qilmasliklaridir. Bandalarning Alloh zimmasidagi haqqi esa — Unga hech narsani sherik qilmagan kishini azoblamasligidir.”
Men dedim: “Ey Allohning Rasuli, buni odamlarga xushxabar qilib aytmaymi?"
U zot dedilar:
“Yo‘q, ularga aytma, aks holda ular suyanib qolishadi.”
Buxoriy rivoyati
جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : " مَنْ لَقِيَ اللَّهَ لَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَمَنْ لَقِيَهُ يُشْرِكُ بِهِ دَخَلَ النَّارَ ".
رواه مسلم
Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhu aytadi:
Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday deganlarini eshitdim:
“Kim Allohga Unga hech narsani sherik qilmagan holda yo‘liqsa — jannatga kiradi. Kim Unga sherik keltirgan holda yo‘liqsa — do‘zaxga kiradi.”
Muslim rivoyati
Alloh Yosin surasidagi mo'minning holini bayon qilib aytadi:
{ إِنِّیۤ ءَامَنتُ بِرَبِّكُمۡ فَٱسۡمَعُونِ (25) قِیلَ ٱدۡخُلِ ٱلۡجَنَّةَۖ...(26) }
[ يس ٢٥-٢٦]
У: Албатта, мен Роббингизга иймон келтирдим. Бас, мени тинглангиз», деди. (Уни ноҳақ ўлдиришгач эса унга) «Жаннатга кир», дейилди...
Ammo ko'p insonlar bu ulkan ne'matning — tavhid ne'matining qiymatini bilmaydilar. Bu haqda Alloh aytadi Yusuf alayhissalom tillaridan aytadi:
{ وَٱتَّبَعۡتُ مِلَّةَ ءَابَاۤءِیۤ إِبۡرَ ٰهِیمَ وَإِسۡحَـٰقَ وَیَعۡقُوبَۚ مَا كَانَ لَنَاۤ أَن نُّشۡرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَیۡءࣲۚ ذَ ٰلِكَ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ عَلَیۡنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا یَشۡكُرُونَ }
[يوسف ٣٨]
Ва оталарим Иброҳим, Исҳоқ ва Яъқубнинг миллати-динига эргашдим. Биз учун Аллоҳга бирор нарсани шерик қилиш мумкин эмас эди. Бу бизга ва одамларга Аллоҳ берган фазл эди. Лекин одамларнинг кўплари шукр қилмаслар.
Yusuf 38
Bundan tashqari tavhidda turib berish ham oson ish hisoblanmaydi. Chunki shirk haqida Rosululloh ﷺ hadislarida shunday deydilar:
Shu sababli, mo'min kishi bu masalalarni be'etibor qoldirishi joiz emas. Chunki bu jannat va do'zax masalasidir. Axir Rosululloh ﷺ shirkning qanday yashirin ekanini aytdilar, endi siz bu shirkdan omondamisiz yoki yo'qmi, buni yaxshilab o'ylang.
Siz shirk deganda faqat Allohdan boshqasiga ibodat qilish jonliq so'yish, madad so'rash va shunga o'xshash ishlar deb o'ylamang. Agar bunchalik ochiq-oydin bo'lganda u qorong'u tundagi silliq tosh ustida yurgan chumolining qadamiga o'xshatilmas edi.
عن عائشة قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: الشِّركُ أخفى في أمَّتي من دَبيبِ النَّملِ علَى الصَّفا في اللَّيلةِ الظَّلماءِ
أبو نعيم في حلية الأولياء
Oisha roziyallohu anhadan rivoyat qilinadi:
Rosululloh ﷺ dedilar: “Shirk mening ummatim ichida qorong‘i kechada silliq tosh ustida yurgan chumolining qadamidan ham yashirinroqdir."
Abu Nu'aym "Hilyatul Avliyo" kitobida keltirgan
Shu sababli, mo'min kishi bu masalalarni be'etibor qoldirishi joiz emas. Chunki bu jannat va do'zax masalasidir. Axir Rosululloh ﷺ shirkning qanday yashirin ekanini aytdilar, endi siz bu shirkdan omondamisiz yoki yo'qmi, buni yaxshilab o'ylang.
Siz shirk deganda faqat Allohdan boshqasiga ibodat qilish jonliq so'yish, madad so'rash va shunga o'xshash ishlar deb o'ylamang. Agar bunchalik ochiq-oydin bo'lganda u qorong'u tundagi silliq tosh ustida yurgan chumolining qadamiga o'xshatilmas edi.
Biz barchamiz mo'min sifatida Allohni yaxshi ko'rishimizni aytamiz. Lekin bu iddaoimiz chinmi?
Chunki o'zini musulmon deydigan biror kishi yo'q-ki, undan "Allohni yaxshi ko'rasanmi?", deb so'ralganda "yo'q", deb javob bersa.
Lekin taqvodor mo'min ham, fosiq mo'min ham bir javobni beradi. Inson kimnidir yaxshi ko'rsa, buni alomati, o'sha kimsaning aytganini qilib, qaytargandan qaytishidir.
Alloh ta'olo bu borasida ushbu oyatni nozil qildi:
Alloh bu oyat bilan bandaning robbisiga bo'lgan muhabbatini o'lchab beradigan "mezonni" berdi.
U orqali siz o'zingizning Allohga bo'lgan muhabbatingiz qanchalik ekanini o'lchay olasiz.
Payg'ambarga uch narsada ergashiladi:
1. Aqida
2. Qavlda (so'z)
3. Amalda
Payg'ambarning e'tiqodini, qavllarini va amallarini bilishning yagona yo'li esa, ilm olish, u zotning hadislariga murojaat qilish.
Hozirgi davrda bu qiyin ish emas. Qo'lingizdagi telefonda ilm olish uchun barcha sharoit bor.
Diningizga ham har kuningizdan nasiba bering.
Chunki o'zini musulmon deydigan biror kishi yo'q-ki, undan "Allohni yaxshi ko'rasanmi?", deb so'ralganda "yo'q", deb javob bersa.
Lekin taqvodor mo'min ham, fosiq mo'min ham bir javobni beradi. Inson kimnidir yaxshi ko'rsa, buni alomati, o'sha kimsaning aytganini qilib, qaytargandan qaytishidir.
Alloh ta'olo bu borasida ushbu oyatni nozil qildi:
{ قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِی یُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَیَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورࣱ رَّحِیمࣱ }
[Сура Аль 'Имран: 31]
Сен: «Агар Аллоҳга муҳаббат қилсангиз, бас, менга эргашинг. Аллоҳ сизга муҳаббат қилади ва сизларни гуноҳларингизни мағфират қилади», деб айт.
Alloh bu oyat bilan bandaning robbisiga bo'lgan muhabbatini o'lchab beradigan "mezonni" berdi.
U orqali siz o'zingizning Allohga bo'lgan muhabbatingiz qanchalik ekanini o'lchay olasiz.
Payg'ambarga uch narsada ergashiladi:
1. Aqida
2. Qavlda (so'z)
3. Amalda
Payg'ambarning e'tiqodini, qavllarini va amallarini bilishning yagona yo'li esa, ilm olish, u zotning hadislariga murojaat qilish.
Hozirgi davrda bu qiyin ish emas. Qo'lingizdagi telefonda ilm olish uchun barcha sharoit bor.
Diningizga ham har kuningizdan nasiba bering.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اسْتَحْيُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ ". قَالَ : قُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا نَسْتَحْيِي وَالْحَمْدُ لِلَّهِ. قَالَ : " لَيْسَ ذَاكَ، وَلَكِنَّ الِاسْتِحْيَاءَ مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ، أَنْ تَحْفَظَ الرَّأْسَ وَمَا وَعَى ، وَالْبَطْنَ وَمَا حَوَى، وَتَتَذَكَّرَ الْمَوْتَ وَالْبِلَى، وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ تَرَكَ زِينَةَ الدُّنْيَا، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدِ اسْتَحْيَا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ ".
حسن رواه الترمذى
حسن رواه الترمذى
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, u kishi aytdi:
«Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Allohdan haqiqiy hayo qilish bilan hayo qilinglar", dedilar.
Biz: "Ey Allohning Rasuli, albatta biz hayo qilamiz, Allohga hamd boʻlsin", dedik.
U zot aytdilar: "Sizlar oʻylagan narsa emas. Lekin Allohdan haqiqiy hayo qilishlik – bosh va u oʻz ichiga olgan aʼzolarni (koʻz, quloq, tilni) asrashing, qorin va u ichiga olgan narsalarni (yemoq-ichmoq va qalbni) asrashing hamda oʻlim va (qabrda) chirishni eslamogʻingdir. Kim oxiratni istasa, dunyo ziynatlarini tark etadi. Kim mana shu ishlarni qilsa, demak, u Allohdan haqiqiy hayo qilish bilan hayo qilibdi".
Hasan. Termiziy rivoyati
عن أنس قال: قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعُمَرَ : انْطَلِقْ بِنَا إِلَى أُمِّ أَيْمَنَ نَزُورُهَا كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَزُورُهَا. قَالَ : فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهَا بَكَتْ، فَقَالَا لَهَا : مَا يُبْكِيكِ ؟ فَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِرَسُولِهِ. قَالَتْ : إِنِّي لَأَعْلَمُ أَنَّ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِرَسُولِهِ، وَلَكِنْ أَبْكِي لِأَنَّ الْوَحْيَ قَدِ انْقَطَعَ مِنَ السَّمَاءِ. قَالَ : فَهَيَّجَتْهُمَا عَلَى الْبُكَاءِ فَجَعَلَا يَبْكِيَانِ مَعَهَا.
ابن ماجه ١٦٣٥
ابن ماجه ١٦٣٥
Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
Abu Bakr roziyallohu anhu Rasulullohning ﷺ vafotlaridan keyin Umarga: «Biz bilan birga yur, Ummu Aymanni ziyorat qilib kelaylik, xuddi Rasululloh ﷺ uni ziyorat qilganlaridek», dedi. Anas aytdi: «Uning huzuriga yetib borganimizda, u yigʻlab yubordi. Shunda Abu Bakr va Umar: "Sizni nima yigʻlatmoqda? Axir Allohning huzuridagi narsalar Rasululloh uchun yaxshiroq-ku!" deyishdi. Ummu Ayman aytdi: "Men Allohning huzuridagi narsalar Rasululloh uchun yaxshiroq ekanini yaxshi bilaman. Lekin men osmondan vahiy uzilgani uchun yigʻlayapman". Anas aytdi: "Uning bu gaplari u ikkovini ham toʻlqinlantirib yubordi va u bilan birga yigʻlay boshladilar"».
Ibn Moja 1635
عن أبي أمامة الباهلي عن النبي ﷺ قال: سيكونُ رجالٌ مِنْ أمتي يأكلونَ ألوانَ الطعامِ ، ويشربونَ ألوانَ الشرابِ ، ويلبَسونَ ألوانَ الثيابِ ، ويتشدقونَ في الكلامِ ، فأولئكَ شرارُ أُمَّتِي
صحيح رواه الطبري
* Bu insonlarning g'ami turfa xil yegulik va kiyim kechak bo'lishi yetmaganday, oqibatini o'ylamay gapirishdan ham tiyilmaydilar.
صحيح رواه الطبري
Abu Umoma Bohiliydan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar:
Hali ummatimdan bir kishilar bo'ladiki, ular turfa xil taom yeydilar, turfa xil ichimliklar ichadilar, turfa xil kiyimlar kiyadilar va o'ylamay gapirip tashlayveradilar. Ana o'shalar ummatimning eng yomonlaridir.
Imom Tabariy rivoyati, sahih
* Bu insonlarning g'ami turfa xil yegulik va kiyim kechak bo'lishi yetmaganday, oqibatini o'ylamay gapirishdan ham tiyilmaydilar.