Pasxa tuxumi

Film yoki o’yinlarda maxfiy yoki juda yaqqol bo’lmagan narsalar qoldiriladi - pasxa tuxumi (inglizchada “easter egg”). Bu - xristianlarning Pasxa bayrami va tuxum ovlash an’anasiga bog’liq: maydonda tuxumlar yashirib chiqiladi va odamlar shu tuxumlarni topishi kerak.

2016-yilda hazil tariqasida yangi o’zbek alifbosini quyidagicha yozgandim:

abdefghijklmnopqrstuvxyz6g’w4ng

Rasmiy alifbolardan (ko’plikda, ha) farqi - nisbatan xalq harflari ishlatilgan: o’ - 6, sh - w, ch - 4.

2019-yilda esa shu alifbo uchun poster qilgandim. Posterni bir nechta nusxada chop qilib tanishlarimga ham berganman.

Xullas, bu yil 3-sinf darsligida shu poster pasxa tuxumi sifatida ishlatilgan. Quyida tanishim olgan rasm. Rasmdagi o’qituvchining orqasida kaminai-kamtarinning posteri osilgan. ChatGPT orqali qilingan hisob bo’yicha, endi bu poster taxminan 900 000 ta kitobda. Bunaqa nashrda men chop qilolmasdim 😅

@muhrim shu haqida xabar berganida rosa kuldim. Rasmni ko’rgandan keyin muammo unchalik kattamasligini tushundim. Menimcha, oddiy e’tiborsizlik orqali o’tib ketgan.

How to Build Your Career in AI - Andrew Ng tomonidan yozilgan qo’llanma: sun’iy intellekt sohasida karyera qurish haqida.

Qo’llanmaning PDF faylini biriktiryapman, lekin saytida qo’shimcha ma’lumot olish mumkin.

Andrew Ng - Stanford professori, Google Brain asoschisi va bir qancha kurslar muallifi. DeepLearning.AI ham u tomonidan asos solingan va juda foydali (ham kichik) kurslari bor.

@farhodjon

Nyu-York metrosi yetarlicha murakkab. Shunchaki navigatsiyaga qarab buni ko’rish qiyin.

Lekin bu saytda Nyu-York metrosi bekatlarining real sxemalarini ko’rish mumkin. Uch o’lchovli, interaktiv modellari ham mavjud.

http://www.projectsubwaynyc.com/

- Bekat sxemalari
- Joy xaritalari (xuddi rentgen qilingandek)
- Uch o’lchovli modellar
- Murakkab bog’lanishlar (connections)

@farhodjon

Yaxshi muammo

Ingliz tilida “it’s a nice problem to have”, degan ibora bor. Biror muammoga duch kelganda va bu yaxshi alomat yoki yaxshi natijaning asosi bo’lganda aytiladi.

Deylik, kompaniya juda tez o’syapti va kuchli mutaxassislar yetishmayapti. Bu - bo’lishi yaxshi muammoga kiradi (shu muammo borligiiga shukr:).

Wall Street Journal yozishicha, AQShning raketa uchiradigan maydonlarida tirbandlik (!) paydo bo’lish boshlangan. 2024-yilda orbitaga 145 marta uchish bo’lgan. 2017-yilga solishtirganda 5 marta ko’p.

Raketa qurish, ularni uchirish, koinotni o’rganish o’ta murakkab sohaligini hisobga olsa, bu juda yaxshi muammo! Bu va keyingi 10 yilliklarda yaxshi natijalarni ko’ramiz. Insoniyat, olg’a!

@farhodjon #koinot

Raycast

Bir necha yildan beri macOS’dagi asosiy uskunam - Raycast. U tizimning o’zi bilan keladigan Spotlight dasturining alternativasi. Birinchi ishlatishni boshlaganimda biroz ikkilanish bilan yondoshgandim, lekin hozir kompyuterdagi mahsuldorlikning eng asosiy sababchilaridan biri.

Raycast shundoq o’zi ishlatilganda katta farq bermasligi mumkin. Haqiqiy kuchi turli kengaytmalardan foydalanganda bilinadi. Ishi asosan kompyuterda bo’lgan va macOS ishlatadigan har qanday dasturchi, dizayner, tester va hokazolarga qattiq tavsiya qilaman.

Hozir Raycast bilan nimalar qilaman:

- Dasturlarni ishga tushirish. Bu imkoniyati aqlli ishlaydi: ko’p ishlatilgan dasturlar yoki kengaytmalar Raycast ochilishi bilan ko’rsatiladi.
- Zoom mitingga tezda qo’shilish. Kalendar va Zoom bilan integratsiya qilinganda Command+Space bosilganda joriy mitingga Enter’ni bosish orqali qo’shilaman.
- Kontaktlarni izlash va email/telefonlar tez olish.
- Oynalarni boshqarish: o’ngga, chapga, ekranning o’rtasiga 30% o’lchamda qo’yish va hokazo.
- Tarjima va lug’at. Google Translate va macOS’ning lug’ati uchun kengaytmalar bor.
- Aqlli kalkulyator va birlik/valyutalar konvertatsiyasi. Bunaqa ifodalarni ham tushunadi: 23.58% of $349 in uzs
- Emoji/belgi izlash.
- YouTube/X videolarini yuklash - kengaytma orqali.
- Dizaynerlar uchun: rang tanlash, “lorem ipsum” matn/rasm generatsiya qilish, mavjud kataloglardan ikonka/rasm/shrift izlash va hokazo.
- Dasturchilar uchun: base64 encode/decode, UUID/parol generatsiyasi, kod formatlash, dokumentatsiya, GitHub/Gitlab integratsiyasi va hokazo. Hatto dasturchilarga bahona generatsiya qiladigan kengaytma ham bor.
- Mahsuldorlik: pomodoro, proyekt va topshiriq boshqaruvchi tizimlar bilan integratsiyasi,...
- Bundan tashqari, Pro versiyasi orqali ChatGPT/Gemini/Claude bilan ham integratsiya qilish mumkin.

Xullas, juda foydali dastur va hoziroq saytidan yuklab olishni tavsiya qilaman. Keyin zarur kengaytmalarni ham o’rnating.

https://www.raycast.com

Va tanishlarga ham yuborishni unutmang - arziydigan dastur. Ba’zi skrinshotlar → izohlarda.

@farhodjon #mahsuldorlik

State of Dev in Uzbekistan

Truss kompaniyasi O’zbekistondagi 500 dan ortiq dasturchilar orasida so’rovnoma o’tkazib, natijalarini alohida saytda e’lon qilishibdi. Juda yaxshi ish va keyingi yillarda ham davom etishidan umid qilaman.

stateofdev.uz [LinkedIn'dagi e'lon]

Kompaniya Gruziya, Qozog’iston kabi bozorlar uchun ham shunaqa hisobot tayyorlashmoqchi.

P.S.: solishtirish uchun 2020-yilda men o’tkazgan so’rovnoma natijalari GitHub’da: 2020-02.csv

@farhodjon

16-yanvarda Raycast yangi imkoniyat qo’shdi: Raycast Focus. Fokus rejimi yoqilganda faqat ruxsat berilgan dasturlar yoki saytlar ishlaydi, qolganlari bloklanadi.

Video: https://www.youtube.com/watch?v=NZwqx_dS-k0

Erinmagan odamlar AQShning davlat qarzini real vaqtda kuzatadigan sayt qilishibdi. Turli moliyaviy va iqtisodiy ko’rsatkichlar, kalkulyatorlar ham bor.

Qiziq yana bir tomoni: yaqinda tashkil qilingan Hukumat effektivligi departamenti (DOGE) tejayotgan pulni ham ko’rsa bo’ladi - hozircha, 12 milliard dollar xolos.

usdebtclock.org

Eslatma: Amerikaning davlat qarzi 2024-yilda sekundiga $68 000 ga oshgan.

Yana bir yaxshi sahifasi - dunyoning 30 ta iqtisodi kuchli davlatlarning ham qarzini ko’rish mumkin: https://www.usdebtclock.org/world-debt-clock.html

@farhodjon

2024-yilning sentabr oyida OpenAI’dan ketgan Mira Murati (texnik direktor - CTO) yangi kompaniya ochibdi: Thinking Machines. Xabarda yozishicha, qisqa qilib aytganda kompaniya sun’iy intellektni odamlarga tushunarli qilish va keng amaliy qo’llanishiga erishmoqchi. OpenAI jamoasidan chiqqan va kuzatib borishga arziydigan ikkinchi kompaniya.

Avvalroq, asosiy jamoada bo’lgan Ilya Sutskever Safe Superintelligence (xavfsiz superintellekt) kompaniyasiga asos solgan. Xullas, OpenAI jamoasidan yaxshi startaplar kutamiz.

Lekin, lekin... Mira Murati kompaniyasining nomi juda qiziq. Thinking machines - o’ylovchi mashinalar - Dune kitoblaridagi sun’iy intellekt uchun ishlatilgan termin. Birinchi kitobda ro’y beradigan voqealardan 10 000 yil oldin odamlar sun’iy intellektga qarshi salb yurushi uyushtiradi va hamma o’ylovchi mashinalarni yo’q qiladi. Shu voqeadan keyin butun galaktikada kompyuterlar ta’qiqlangan.

Shu salb yurishining yana bir nomi: Butlarian Jihad - Batlarian jihodi. Kitob muallifi Yaqin Sharq va arab madaniyatidan ilhom olgan.

Aytgandek, birinchi kitob 1965-yilda nashr etilgan, sun’iy intellekt bosh ko’tarsa “hech kim ogohlantirmagandi”, deydiganlar uchun eslatma 😀

@farhodjon #ai

Figure kompaniyasi humanoid (odamsifat) robotlar chiqaradi. Tesla’ning Optimus robotlariga raqobat qiladi va katta kompaniyalardan (Microsoft, Nvidia, Intel) sarmoya olgan.

2024-yil avgustida taqdim qilingan roboti - Figure 02 (video) - ancha aqlli va kuchli. Qisqacha xarakteristikasi:
- bo’yi 168 sm;
- vazni 70 kg;
- quvvati 5 soatga yetadi;
- 20 kg yuk ko’tara oladi;
- tezligi sekundiga 1,2 metr (4,3 km/soat).

Fevral boshida kompaniya OpenAI bilan tuzilgan hamkorligini bekor qilgandi. Maqsad: robotlarga mo’ljallangan modellarni mustaqil ishlab chiqarish.

Bugun kompaniya yangi, robotlarga mo’ljallangan, Vision-Language-Action (ko’rish-til-harakat) modelini taqdim qildi: Helix. Yuqoridagi videoda demosi.

Helix imkoniyatlari:
- robotlarning yuqori qismini boshqaradi: bosh, tana, qo’l va barmoqlar;
- multi-robot hamkorlik - bir nechta robot birga ishlaydi;
- narsalarni olish va qo’yish;
- va eng asosiysi - robotning o’zida ishlaydi.

Oxirgi punkt juda muhim. Real vaqtga yaqin natijaga erishish va maxfiylikni ta’minlash uchun model lokal bo’lishi kerak. Bu, keyinroq, boshqa sayyoralarni o’rganishga ham yo’l ochadi.

Yana bir qiziq tomoni bor. Daniel Kahnemanning “Thinking, Fast and Slow” kitobida yozilgan 1- va 2-tizimlar Helix’da ham tatbiq qilingan. 1-tizim tez qarorlar uchun, 2-tizim esa sekinroq, tushunish talab qiladigan holatlar uchun.

Saytida bir qancha texnik detaillari bilan yozilgan:

Helix: A Vision-Language-Action Model for Generalist Humanoid Control

Ajoyib davrda yashayapmiz!

@farhodjon #ai #robotics