گیملی گفت: بی‌ایمان است آن کس که وقتی جاده تاریک می‌شود، سخن از وداع پیش بکشد ...
➖ارباب حلقه‌ها، جلد اول
@ehsanname

دیروز روز عاشقان کتاب بود.
ردپای کتاب در سینما و سریالهای بعضا خاطره انگیز را در این کلیپ ببینید

🔸آقای اسماعیلی، وزیر ارشاد دولت سیزدهم هم رفت. ایشان سه سال پیش و برای رأی گرفتن از مجلس برنامه‌ای داد (اینجا) که بخش کتابش ۲۲ هدف داشت. میزان تحقق این موارد را خود نویسندگان و خوانندگان به راحتی می‌توانند ارزیابی کنند. @ehsanname

📗خانم شینا انصاری که به‌تازگی رئیس سازمان محیط زیست شده، کتابی دارد به نام «گَتِ مریضی» (به مازنی: بیماری بزرگ) که تجربه‌نگاری‌اش از مواجهه با بیماری سرطان پستان است. یک روایت اول‌شخص خوب و جاندار، بدون احساساتی‌یازی و به قول خودش «امیدواری بدون خوش‌بینی». @ehsanname

🔹تحليل فوق‌تخصصی و طنازانۀ خبر دستگیری پاول دورف، بنیانگذار تلگرام در فرانسه توسط دوستداران آثار تالکین (این پست و جوابهایش)
@ehsanname
➖توضیح بیمزه‌کننده برای آنها که نمی‌دانند: در مجموعه داستانهای سرزمین میانه («هابیت» و «ارباب حلقه‌ها» و ...) یک دسته از شخصیتها، نژاد سختکوش دورف (Dwarf) هستند که در فارسی شبیه نام روسی دورف (Durov) است.

▪هفتۀ پیش در یک نشست ادبی در کرج دیدمش. مثل خیلی از برنامه‌های کتابی دیگر که همیشه یک گوشه بود. شیفتۀ کتاب بود و تقریباً در هر صحبتی از کتابهای محبوبش، سه‌گانۀ جان کریستوفر (کوه‌های سفید، شهر طلا و سرب، برکۀ آتش) اسم می‌آورد. حضورش در برنامه «کتاب‌باز» غوغایی به راه انداخت. شعر خواندن‌هایش طوری به دل بینندگان نشسته بود که سیل پیام‌ها به سمت برنامه آمد و دوباره هم دعوت شد. حاتم مشمولی را خیلی‌ها به نام «عموحاتمِ کتاب‌باز» می‌شناختند و خودش هم این عنوان را دوست داشت. حالا که رفته است، اگر دلتان خواست، این دو برنامه را (از اینجا و اینجا) تماشا کنید. غم دارد، اما شیرین است، خیلی @ehsanname

استاد #محمدعلی_بهمنی که به تازگی درگذشته است، غزل امام رضایی معروفی دارد که وقتی پس از ۶۳سال عمر به زیارت مشهد رفت، آن را سرود.

شرمنده‌ام که همت آهو نداشتم
شصت و سه سال راه به این سو نداشتم
 
اقرار می‌کنم که من – این های و هوی گنگ-
ها داشتم همیشه، ولی هو نداشتم
 
جسمی معطر از نفسی گاه داشتم
روحی به هیچ رایحه خوشبو نداشتم
 
فانوس بخت گم‌شدگان همیشه‌ام
حتی برای دیدن خود سو نداشتم
 
وایا به من که با همه‌ی هم‌زبانی‌ام
در خانواده نیز دعاگو نداشتم
 
شعرم صراحتی‌ست دل‌آزار، راستش
راهی به این زمانه‌ی نُه تو نداشتم
 
نیشم همیشه بیش‌تر از نوش بوده است
باور نمی‌کنید که کندو نداشتم؟!
 
می‌شد که بندگی کنم و زندگی کنم
اما من اعتقاد به تابو نداشتم
 
آقا شما که از همه‌کس باخبرترید
من جز سری نهاده به زانو نداشتم
 
خوانده و یا نخوانده به پابوس آمدم؟
دیگر سؤال دیگری از او نداشتم!

🔗 @ehsanname

🔹یک فیلم کوتاه غمگین: دوربین از دخترکی که جارو به دست گرفته و به بزرگترها کمک می‌کند، به انفجار مهیب بمب‌ها در ضاحیه می‌رود و صدای جیغ و وحشت. بیروت، دریغا که سالهاست همین است: مخلوطی از رنج و زیبایی. (ویدیو از اینجا)

📊سهم زبان فارسی از تولید محتوای شبکۀ جهانی اینترنت، باز هم آب رفت. سه‌سال پیش ۳.۴ درصد محتوای وب به فارسی بود و زبان ما (بعد از انگلیسی، روسی، ترکی و اسپانیولی) پنجمین زبان کاربران اینترنت به حساب می‌آمد. دوسال قبل این نسبت شد ۲.۶ درصد و آلمانی، فرانسوی و ژاپنی از فارسی جلو زدند. پارسال فقط ۱.۶ درصد از محتوای وب فارسی بود و بالاخره امسال سهم فارسی از شبکه جهانی اینترنت به ۱.۳ درصد رسیده است. در حال حاضر، فارسی زبان دهم وب و زبان نوزدهم ویکی‌پدیا است.
@ehsanname
کارشناس‌ها دلیل این اتفاق را وضعیت فیلتر اینترنت، تحریم‌های بیرونی و نیز سیاست محدود کردن دسترسی به بسیاری از سایتهای فارسی از داخل ایران (iran access) می‌دانند. جورج اورول در مقاله معروف «سیاست و زبان انگلیسی» نوشته بود: در نهایت مسایل سیاسی و
اقتصادی به زبان آسیب می‌رسانند، نه غلط‌نویسی.

📚از خانم هان کانگ، داستان‌نویس اهل کره جنوبی که برندۀ نوبل ادبی ۲۰۲۴ شد سه رمان به فارسی ترجمه شده است (همگی با ترجمه‌های مکرر) که راستش به‌شخصه خواندن هیچ کدام را نتوانستم به پایان ببرم. البته «گیاهخوار» ایدۀ جدید و خوبی دارد ولی به گمانم از اواخر متن، داستان رها شده است. این کتابها برای کسانی که طرفدار «قصه» و ماجرا هستند، جذابیت چندانی ندارد و مناسب کسانی است که از استعاره و بازی ذهنی و سفر بین صفحۀ سفید و شهر پوشیده در برف برای تأمل در معنای سفیدی و این قبیل روشنفکربازی‌ها لذت می‌برند. نوبل که در سال‌های جدید سعی کرده دایره شمولش را گسترده کند و به داستان کوتاه، ترانه، گزارش و جستار هم جایزه داده، امسال به قول خودشان به «نثر شاعرانه» نوبل دادند @ehsanname

⬆️⬆️⬆️ بازتاب: دوست بسیاردانم، دکتر یاسر مالی یادآور شدند که ماجرای برندۀ مشترک نوبل فیزیک امسال، جفری هینتون، به مراتب داستانی‌تر و جذابتر از نوبل ادبی امسال است و می‌شود از دلش یک (بلکه شاید هم چند) رمان جذاب درآورد:

هینتون نوه نوه نوۀ جورج بول (مبدع جبر بول) و از خاندان ریاضیدان‌ها و دانشمندهای بزرگ است. و از طرف دیگر فامیل جورج اورست (نامگذار قله اورست) هم هست. همسر جورج بول، مری «اورست» بول (برادرزادۀ همان جورج اورستِ مذکور) بود که خودش هم ریاضیدان و از مثال‌های محبوب فمینیست‌هاست. ظاهرا آن رسم شکل‌هایی که توی امتحان‌های ریاضی بهمون می‌دادند، سرکار خانم جزء مبتکرانش بوده.

مری اورست و جورج بول پنج تا دختر داشتند که همگی معروف و برجسته هستند: یکی‌شان استاد هندسۀ چهاربعدی بوده، یکی‌شان همان اتل لیلیان ووینچ هست (به خاطر ازدواج با یک انقلابی لهستانی) که رمان «خرمگس» معروف را نوشت، یکی مادر جی آی تیلور ریاضیدان هست، یکی شیمیدان شد و اولین عضو زن هیات علمی موسسه شیمی انگلستان بود، و یکی با هینتونِ ریاضیدان که داستان‌های علمی تخیلی هم می‌نوشت (بابای بابابزرگ بابابزرگ همین برنده نوبل امسال) ازدواج کرد.

در مورد جفری هینتون نوشته‌اند که پدرخواندۀ هوش مصنوعی است. جالب است که خود «جبر بول» پایۀ علوم کامپیوتر محسوب می‌شود و حالا نوه نوه نوه‌اش شده‌است پدرخوانده هوش مصنوعی.
@ehsanname

📚 دارن عجم‌اوغلو، جمیز ا. رابینسون و سیمون جانسون، برندگان نوبل اقتصاد ۲۰۲۴ به خاطر مطالعه دربارۀ چگونگی شکل‌گیری و تاثیر نهادها بر رفاه، در کشور ما جزو نویسندگان پرفروش هستند @ehsanname

📊 یک‌کم آمار: نکات جالب گزارش سالانه طاقچه، یکی اینکه بیشترین مطالعه در روزهای (به ترتیب) دوشنبه، سه‌شنبه و یکشنبه است و جمعه‌ها، کمترین مقدار. ساعتهای ۹ شب تا ۱ بامداد، بیشتر از هر وقت دیگری کتاب خوانده می‌شود. ماه فروردین پرمطالعه‌ترین ماه است. پرمخاطب‌ترین نویسندگان ایرانی در این کتابخوان، مرحوم علی صفایی حائری، مرحوم نادر ابراهیمی و مهرداد صدقی هستند. و بالاخره اینکه یک کاربر طاقچه پارسال ۱۹۴۶ کتاب خریده است! @ehsanname

‍ ‍ ‍ ‍ جزیره‌های تمب

جزیره‌های تمب بزرگ و کوچک را در لهجه‌های جنوب ایران «تمب گپ» و «تمب مار» می‌نامند. تمب با «تاء» مضموم و «م» و «ب» ساکن به معنی «تپه» و «تل» و «زمین برآمده» به کار رفته است. در زبان دریانوردان بومی این دو جزیره را «تمب گپ» به معنی «تمب بزرگ» و «تمب مار» می‌نامند. تمب مار را «تمب کوچک»، «تل مار»، «تنب مار»، «طنب کوچک»، «نابیو تنب»، «نبی تنب» نیز خوانده‌اند.
در سال ۱۸۳۵ میلادی، ۱۲۵۵ هجری قمری که دامنۀ فعالیت دزدان دریایی در کرانه‌های خلیج فارس به اوج رسیده بود و طرد دزدان دریایی و جلوگیری از اعمال آن‌ها، بهانۀ مداخلات انگلستان در خلیج فارس گردید تا امپراتوری انگلستان بتواند این شاهراه دریایی را در دست خود گیرد، بنابه پیشنهاد حکومت هندوستان کاپیتان هنل انگلیسی، افسر بحریۀ انگلیس که از طرف دریاداری انگلیس عهده‌دار امور خلیج فارس بود، یک خط فرضی به موازات ساحل رسم نمود که امتداد آن از جزیره‌های بوموسی و سیری می‌گذشت. بعدها جانشین هنل، به نام ماژور موریسن، با شیوخ و رهبران امارات خلیج فارس مذاکراتی به عمل آورد و خط دیگری برای نشان دادن حدود آب‌های ایران و سواحل جنوبی خلیج فارس روی نقشۀ خلیج فارس فرض و وضع نمود که از جزیرۀ سیر ابونعیر و شمال رأس رکن در شمال جزیرۀ قطر تا نزدیکی رأس الزور در کویت می‌گذشت.
این خط نسبت به خط قبلی که آن هم در جنوب جزیره‌های تمب قرار داشت، جنوبی‌تر بود. این خطوط را خطوط محدودیت نامیده‌اند و جزایر تمب و بوموسی در شمال هر دو خط قرار گرفته‌اند و بر اساس خطوط فرضی وضعی هر دو مأمور دریاداری انگلستان، در آب‌های ایران واقع شده‌اند و بنابراین حکومت انگلستان که سالیان دراز مدعی مالکیت جزایر تمب بزرگ و تمب کوچک و بوموسی بوده است، با تأیید حکومت هندوستان، این جزایر را در محدودۀ آب‌های ایران می‌شناخته و در روی نقشه، تأیید کرده است و مالکیت ایران بر این جزایر را بر اساس اصول علمی و سیاسی و تاریخی پذیرفته‌اند و مالکیت ایران را تأیید نموده‌اند.
در نقشۀ خلیج فارس که از طرف وزارت جنگ انگلیس به سال ۱۸۸۸ میلادی چاپ شده است، جزیره‌های تمب بزرگ و تمب مار یا تمب کوچک همراه با جزیره‌های «بوموسی» و «سیری» و «فرورو» به رنگ اصلی خاک ایران روی نقشه رنگ شده‌اند، اما همین دولت انگلستان در اوائل قرن بیستم و در اولین سال‌های بعد از جنگ جهانی اول با کمک نیروی دریایی گشتی خود در آب‌های خلیج فارس و اقیانوس هند، مانع از فعالیت مأموران گمرکی و مالیاتی ایران در این جزیره‌ها گردید و در کتب و مآخذ و اسناد جدید خود آن‌ها را به حکام رأس الخیمه و شارجه متعلق دانست.
در کتاب خطی مفاص اللئالی و منار اللیالی، تألیف محمدعلی سدیدالسلطنۀ کبابی بندرعباسی که به کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران اهدا شده و هم‌اکنون در آن کتابخانه نگهداری می‌شود، رونوشت سندی به خط و زبان عربی ثبت شده است که پدران و بنی اعمام حکام حالیۀ رأس الخیمه و شارجه به اتفاق عدۀ دیگری از مردمان جزایر تمب و بوموسی و سیری حقانیت ایران را در مالکیت جزایر مذکور تأیید کرده و صریحاً اعلام کرده‌اند که بعضی از سنوات برای تعلیف احشام خود این جزایر یا بعضی از آن‌ها را برای علفچر مواشی خود از حاکم ایرانی بندر لنگه اجاره می‌نموده‌اند.»

احمد اقتداری
منتخب بیست‌ و‌ یکمین جایزهٔ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار

[«سرگذشت تاریخی چهار جزیره در خلیج فارس»، احمد اقتداری، یغما، آبان ۱۳۵۶، ش ۳۵۰، ص ۵۰۳-۵۰۴ و فروردین ۱۳۵۷، ش ۳۵۵، ص ۴۶-۴۷]

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

✅ با رای دیوان عدالت اداری، مصوبه دانشگاه شهید بهشتی (و رویۀ اغلب دانشگاه‌ها) برای اجبار دانشجو به درج استاد راهنما به عنوان نویسندۀ مقاله لغو شد.
@ehsanname
🔸بخشی از رای: مقاله علمی پژوهشی مستخرج از پایان‌نامه، اثر حقوقی مستقلی است که پدیدآورنده آن دانشجو است و مالک فکری آن محسوب می‌شود و استاد راهنما صرفا وظیفه نظارت بر آن را دارد.