احسان‌نامه

🔹امضای مخصوص آقای صندوقی
@ehsanname
✍️احسان رضایی: قبل از نمایشگاه کتاب بود که مستندی دربارۀ طراح جلد معروف روزگار ما، زنده‌یاد صادق صندوقی رونمایی و اکران شد. رونمایی این مستند «عامه‌پسند» هم مثل باقی اخبار فرهنگی زیر موج نمایشگاه قرار گرفت و درست دیده نشد. این است که اجازه بدهید الان در مورد آقای صندوقی و طرح جلدهای حیرت‌انگیزش گپ بزنیم. مرحوم صادق صندوقی امضای خاصی داشت، مربعی که با نوشتن فامیلش می‌ساخت، اینطوری که آن خط مایل صاد را تا پایین می‌آورد، ی آخر اسمش را هم می‌کشید و آن پایین یک زاویه قائمه می‌ساخت که برمی‌گشت و می‌آمد با خطی که از صاد آمده بود، می‌شد امضایش. این امضا را ما روی جلد کتابهای مختلف و چند تا از نقاشی‌های کتاب فارسی کلاس سوم دبستان دیده بودیم و می‌شناختیم. نقاشی‌های واقعگرا و پر از رنگ و حرکتی که همیشه چندتا صحنۀ مختلف از یک داستان را کنار هم جا می‌داد و با همان فریم‌های مختلف می‌شد خلاصۀ داستان را حدس زد. صندوقی طرح جلدهای بسیار فراوانی داشت. از کتابهای مذهبی و تاریخی تا رمان‌های خارجی همه جور کاری در کارنامه داشت، بخصوص یک نقاشی‌اش از چهرۀ امیرکبیر آن قدر معروف شده که حالا به عنوان چهرۀ واقعی امیرکبیر شناخته می‌شود. اما شاید خاطره‌انگیزترین طرح جلدهای او برای نسل ما آنهایی باشد در دهه ۱۳۶۰ برای آثار ژول ورن (عمدتاً در انتشارات سپیده) زد. یکی از دلایلی که نسل ما ژول ورن خوان شد، اصلاً همین طرح جلدها بود.
آشنایی خود من با ژول ورن اینطوری بود که چون توی مدرسه زیاد شیطنت می‌کردم و با بغل دستی و پشت سری و جلویی حرف می‌زدم، مدام پدر و مادرم را می‌خواستند و می‌گفتند این پسر خودش درسش خوب است، اما شلوغ می‌کند و نمی‌گذارد بقیه بچه‌ها درس را بفهمند. می‌گفتند نصیحتش کنید. پدرم هم دعوایم می‌کرد، تشر می‌زد، توصیه می‌کرد، شعر می‌خواند، جریمه می‌کرد ... که هیچ کدام افاقه نکرد، تا اینکه یک بار در جواب من که گفتم وقتی درس را می‌فهمم دیگر حوصله‌ام از تکرار مداوم معلم سر می‌رود، جواب داد «خب کتابت را بردار سر کلاس بخوان». همین شد ایدۀ اینکه سر کلاس‌ها با خودم کتاب ببرم و بخوانم. اینجوری هم پسر سربه‌راهی شده بودم و نمره انضباطهایم بیست می‌شد، هم لذت خواندن فراهم بود. کتاب را توی جامیزی می‌گذاشتم و می‌خواندم و فقط باید حواسم می‌بود که در فواصلی که معلم از کنار میزمان رد می‌شد سرم را بیاورم بالا و کتاب را بدهم داخل. شاید معلم‌ها هم می‌فهمیدند ولی به روی خودشان نمی‌آوردند. نمی‌دانم. هرچه بود در همین ایام کتابخوانی یواشکی بود که چون کتابهای خودم تمام شد، رفقای همکلاسی به کمکم آمدند و برایم کتابهای جدیدی که خوانده بودند را می‌آوردند تا همانجا توی کلاس بخوانم و پسشان بدهم، ... و در همین رد و بدل کردن‌ها بود که با ژول ورن‌های آقای صندوقی آشنا شدم. اسم کتاب بود: «ناخدای پانزده ساله». روی نوار بالای جلد زده بود: «داستانی از ژول ورن» و شماره ۵ هم داشت که یعنی کلی داستان دیگر هم دارد این آدم و روی جلدش هم یک نوجوان با موی زرد پشت سکان یک کشتی بود که باد موهایش را زده بود یک طرف و پشت سرش چند نفر روی عرشه نگران صحنه‌ای بودند که یک نهنگ، با دمش قایقی را داشت غرق می‌کرد. این، اولین ژول ورنی بود که خواندم.
بعد همین‌طور ژول ورن های بعدی بود که باید دوره را کامل می‌کردیم و گمانم تا شماره ۲۶ هم رفتم. طوری که الان می‌دانم هر کدام از ژول ورن‌ها را در چه سال تحصیلی و کدام ثلث خواندم یا همزمان با هر کدام چه اتفاقاتی افتاد. مثلاً ماجرای «میشل استروگف» با اتفاق نیمۀ خرداد ۶۸ همزمان شد. هنوز یادم هست. صبح که از خواب بیدار شده بودم، توی رختخواب داشتم ژول ورن می‌خواندم با نقاشی روی جلدی که در آن یک افسر با اسب سیاهش داشت دنبال مردی ایلیاتی سوار بر اسب سفید می‎کرد و شمشیرش را هم درآورده بود و حرکت شمشیرش روی هوا خطی انداخته بود و باقی جزئیاتی که خاص آقای صندوقی بود. البته آن موقع نقاشی جلد کتاب پیدا نبود، چون با روزنامه جلدش کرده بودم و به عادت همیشگی زیر کتابهای درسی استتار شده بود تا بزرگترها نبینند و نگویند که موقع امتحان چه وقت داستان خواندن است؟ شاید هم می‌دانستند و از قصد به رویم نمی‌آوردند تا ترس لو رفتن و در نتیجه حرص کتاب خواندنم کم نشود. نمی‌دانم. هرچه بود به وسطهای کتاب رسیده بودم و استروگف وسط دشتی خشک و سرد گیر افتاده بوده که خودم شک کردم چرا نمی‌آیند صدایم کنند و بگویند دیر می‌شود؟ پا شدم از اتاق رفتم توی آشپزخانه. رادیوی توی آشپزخانه داشت خبر را می‌گفت و همه هم همانجا بودند. هیچ‌کس هیچ‌چیزی نمی‌گفت و فقط صدای رادیو می‌آمد. آن سال نظم زندگی به هم خورد، امتحان‌ها رفتند برای چهل روز بعد، من هم کلی کتاب دیگر از ژول ورن و صادق صندوقی خواندم. اما دیگر «میشل استروگف» را تمام نکردم.

📌از روزنامه «اعتماد» (۱۹ اردیبهشت) صفحه ۸

4.19K viewsedited 12:32