احسان‌نامه

📗کتاب «آن چنان که بودیم»، مجموعه‌ای است از مقالات و یادداشتهای مطبوعاتی خانم لیلی گلستان. این روزها کتاب به خاطر انتقاد جویا جهانبخش از یک بی‌دقتی در آن و در معرفی یک مینیاتور خبرساز شده. (اینجا را ببینید: bit.ly/2B1faB2). کتاب، مطالبی هم دربارۀ برخی نویسندگان و نیز ترجمه‌های خانم گلستان دارد. ازجمله در صفحات ۱۹۴ تا ۱۹۶ گزارشی از نظرات متفاوت ادارۀ کتاب در مورد آثار او در طول سال‌های مختلف هست. خود مجوز دادن به انتشار چنین گزارشی هم جالب است:
@ehsanname
✍️لیلی گلستان: اولین باری که با مقولۀ سانسور آشنا شدم چندی پس از انتشار کتاب «زندگی، جنگ و دیگر هیچ» بود. حدود سال چهل و نه. پوسترهای کتاب به در و دیوار خیابان شاهرضا یعنی انقلاب فعلی و پشت ویترین کتابفروشی‌ها زده شده بود. شاید بار اولی بود که برای کتابی پوستر چاپ می‌شد. عکس روی پوستر هم همان عکس و جلد کتاب بود که تصویر معروفی بود. عکس ژنرالی که هفت‌تیر را به شقيقۀ ویت‌کنگ گذاشته بود، که بعد از این عکس ژنرال هفت‌تیر را شلیک می‌کند و مخ یارو پاشیده می‌شود به اطراف (فیلمش را دیدم). کتاب سروصدا کرده بود. از یک سو فالاچی بود و از سویی هنوز جنگ برقرار بود. خبر رسید که رییس‌جمهور آمریکا نیکسون دارد می‌آید به ایران و از فرودگاه مهرآباد تا پاستور را از خیابان شاهرضا با اسکورت می‌گذرد. پس ساواک دیوارها و ویترین کتابفروشی‌ها را از این پوستر پاکسازی کرد، تا نیکسون از دیدن جنایت خودش ناراحت نشود! به هیجان آمده بودم و دل توی دلم نبود که با کتاب چه خواهند کرد. که کاری نکردند. سر و صدای جمع کردن پوستر، به فروش کتاب کمک به‌سزایی کرد.
بعد کتاب «میرا» درآمد. پچپچه‌هایی شد که این دیوارهای شیشه‌ای در کتاب، عین ساواک است که می‌خواهد همه را ببیند و سر از کار همه در بیاورد. حرف توقیف کتاب شد، اما کتاب توقیف نشد.
انقلاب شد و انتشارات امیرکبیر مصادره شد و اولین کتابی که توقیف شد همین «میرا» بود. و بعد کتاب «زندگی در پیش رو». «میرا» برای سیاسی بودن و سکسی بودن‌اش! و «زندگی در پیش رو» به خاطر حرفهای بی‌ادبانۀ بچه‌ای که در فاحشه‌خانه بزرگ شده بود. به من گفتند «میرا» را فراموش کن و بچه «زندگی در پیش رو» را ادب کن تا دوباره دربیاید. گفتم من کارم تربیت بچه‌های مردم نیست. خیلی بلد باشم سه تا بچۀ خودم را تربیت می‌کنم. کتاب دوازده سال در محاق توقیف ماند.
بعد جنگ شد و یک روز دوست عزیزم سیروس طاهباز گفت کتاب «تیستوی سبز انگشتی» توقیف شد. تیستو؟ تیستو چرا؟؟ تیستو در جایی از کتاب می‌گوید: جنگ مال آدمهای احمق است. خب صدام احمق بود و ما دفاع می‌کردیم. دفاع مقدس. و نه جنگ. رفتم و گفتم و نوشتم، اما فایده‌ای نکرد. تیستو ده سال در توقیف ماند. جنگ تمام شد اما تیستو هنوز در توقیف بود.
همزمان با تیستو، «اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری» هم بدون ارایه هیچ دلیلی توقیف شد. گفتند کل کتاب مورد دارد! راستش را بخواهید هنوز هم نمی‌دانم کجایش مورد دارد. دوازده سال طول کشید. آن آدمها رفتند و آدمهای دیگری آمدند و کتاب بی هیچ حذفی از نو در آمد.
بعد نوبت «قصه‌ها و افسانه‌ها»ی لئوناردو داوینچی رسید. داد ناشر درآمد که چهارده قصه مورد دارد. قصه‌هایی که گل با برگ حرف می‌زند و سنگ با رود. این بار خودم شال و کلاه کردم و رفتم ارشاد. سه روز عین یک کارمند وظیفه‌شناس از هشت صبح تا دو بعد از ظهر می‌رفتم ارشاد تا بالاخره سیزده قصه را نجات دادم و یکی را بخشیدم.
آن یکی قصه‌اش این بود: سهره‌ای به لانه برمی‌گردد و می‌بیند جوجه‌هایش نیستند. متوجه می‌شود که آدمیزاده‌ای آنها را دزدیده و برده خانه. دور شهر می‌چرخد و می‌بیند جوجه‌ها در قفسی آهنین‌اند. می‌فهمد که کاری نمی‌تواند بکند. پس گیاهی سمّی تهیه می‌کند و از لای میله‌ها می‌اندازد داخل تا جوجه‌ها بخورند. و پند داستان این است که مردن بهتر است از در بند زیستن.
و بررس گفت، این آقای داوینچی دارد بدآموزی می‌کند. دارد به مادران مجاهدین یاد می‌دهد که وقتی می‌روند زندان اوین با خودشان سیانور ببرند و بدهند به بچه‌هایشان. آن چنان بهت‌زده شدم از این استدلال که عطای این قصه را به لقایش بخشیدم و کتاب بدون این قصه درآمد.
یک سال بعد، آن آدمها رفتند و آدم‌های دیگری آمدند و چاپ بعدی کتاب با این قصه درآمد. «زندگی در پیش رو» و «میرا» از نو منتشر شدند. و بعد از چند چاپ پیاپی، از نو توقیف شدند. امروز این دو کتاب را می‌توانید در بساط دوره‌گردها و برخی از کتابفروش‌ها به طور افستی پیدا کنید. [«میرا» پارسال مجوز گرفت.]
بعد کتاب «زندگی با پیکاسو» مورددار شد. گفتند چرا این زن به عقد پیکاسو درنیامده!!... فعلاً در آرامش‌ام. شاید آرامش پیش از طوفان باشد. اما دلم برای رفتن به ارشاد و سر و کله زدن با بررس‌ها تنگ شده... (۱۳۹۰)
bit.ly/2KN51Hy
🔻جلد کتاب «آن چنان که بودیم» و مینیاتور قتل مانی در صفحه ۱۸۷ آن که اشتباه معرفی شده

3.43K views07:59