احسان‌نامه

📝فصلی از تاریخ ترجمه
@ehsanname
... یکی از موضوعات مهم [در مورد دیلماج‌های باب‌عالی] معضل ترجمۀ غلط بود، نه ترجمۀ غلط صرفاً از روی سهو یا جهل، بلکه ترجمۀ غلط حساب‌شدۀ به عمد که نمونه‌های جالبی از آن وجود دارد. چندی پیش به مناسبتی مکاتبات لندن و استانبول را در اواخر قرن شانزدهم، پس از استقرار نخستین سفارت انگلستان در حکومت عثمانی، بررسی می‌کردم: نامه‌های سلاطین عثمانی به ملکۀ انگلیس و پاسخ‌های ملکه به آنان، همچنین مکاتبات با وزیر اعظم و مأموران دیگر. مکتوبات سلطان به ترکی است؛ ترجمه‌ای به ایتالیایی هم ضمیمه دارد که انگلیسی‌ها بتوانند بفهمند؛ پاسخ‌ها به انگلیسی تهیه می‌شد، به ایتالیایی فرستاده می‌شد و لابد به ترکی ترجمه می‌شد. ما برگردان ترکی نامه‌های ملکۀ انگلیس را در دست نداریم، ولی اصل انگلیسی و ترجمۀ ایتالیایی آنها را داریم. اما در جهت مقابل متونِ متوالی همه موجود است و ترجمۀ غلط حساب‌شدۀ عمدی، همه جا به چشم می‌خورد.
از دیدگاه عثمانیان، سلطان عثمانی فرمانروای جهان بود؛ خارجیان یا دشمن بودند یا باج‌گزار... مثلاً وقتی که سلطان نامۀ دوستانه‌ای به ملکۀ انگلستان می‌نویسد، جان کلامش آن است که خوشوقت خواهد شد وی را به باجگزاران تخت و تاج امپراتوری خود بیفزاید و امیدوار است، به زبان رسمی، «در طریق ایثار و سرسپاری کماکان ثابت‌قدم باشد». هیچ‌یک از اینها در ترجمۀ ایتالیایی که برای سفیر انگلیس می‌شد و او به انگلیسی به لندن می‌فرستاد وجود ندارد. زبان در ترجمۀ انگلیسی زبانِ مذاکرۀ فیمابین دو فرمانروا است. بدین ترتیب، برای مثال، در برات (جواز) تقدیمی سلطان مراد سوم به ملکه الیزابت، که به بازرگانان انگلیسی اجازه می‌دهد در خاک عثمانی به دادوستد بپردازند، از «اظهار عبودیت و اخلاص و اِشعار رقیّت و احتساب» ملکه سخن رفته است. حال اینکه در ترجمۀ ایتالیایی همان زمان این عبارت را می‌خوانیم: «sincera amiciziq» (دوستی صمیمانه).
رسم معمول دیلماج‌ها، ظاهراً، این بود که بصیرانه به تعدیل زبان پردازند و آن را مؤدبانه کنند و از تحکم و تفرعنش بکاهند. می‌توان به‌راحتی تصور کرد که در ترجمۀ متقابل نیز همین کار را می‌کردند و آنجا که، مثلاً، ملکه به سلطان ابراز موّدت و حسن نیت می‌نمود، در متن ترکی که به دست سلطان می‌رسید «موّدت و حسن نیت» به «وفاداری و اطاعت خاضعانه» تبدیل می‌شد.

📌از کتاب «مترجمان خائنان»، نوشته حسن کامشاد، (نشر نی، ۸۶) صفحات ۲۲ تا ۲۴
#برچیده_ها

2.3K viewsedited 18:10