احسان‌نامه

📚دزدگیرهایی برای کتاب
✍احسان رضایی
@ehsanname
الان مدتی است که به هر چیزی که ذره‌ای ارزش مادی داشته باشد، دزدگیر وصل می‌کند. یک سر به فروشگاه‌های بزرگ بزنید تا ببینید که حتی شده است برچسبی را هم به اسم دزدگیر به اجناس بچسبانند، می‌چسبانند تا کلاس کار حفظ شود. این وسط به چیزهایی که نباید هم دزدگیر می‌زنند، مثلا به کتاب. مد شده است که کتابفروشی‌ها برمی‌دارند یک کیت الکتریکی را با برچسب به پشت یا داخل صفحات کتابها می‌چسبانند تا اگر فروشنده آن را غیرفعال نکرد، موقع خروج از در فروشگاه، کیت مربوطه با گیت الکتریکی که در دو طرف در ورودی گذاشته‌اند پیامهای لازم را رد و بدل کنند و دستگاه آژیر بکشد و عِرض و آبروی کسی که کتاب را بلند کرده است ببرند. اما این کار درستی است؟
این برچسب‌های الکتریکی دزدگیر کتاب خودشان قیمتی دارند و فکر کنید مثلا بردارند پشت یک کتاب چندهزار تومانی، یک کیت چندهزار تومانی بچسبانند که کسی آن چندهزار تومان اول را نپیچیاند. خب آن کسی که نگران چندرغاز پول یک جلد کتاب است، منطقی‌اش این است که نگران هزینه خرید و نصب برچسب‌ها و نگه‌داری سیستم هم باشد دیگر. بعد اینکه جز کتابهای هنری و نفیس و گران‌قیمت، واقعا کتاب چیزی است که نگران دزدیدنش باشیم؟ تصویر معروفی هست که یک کتابفروش، کتابهایش را در فضای آزاد رها کرده و کنارشان هم یک پلاکارد گذاشته بود که «دزدها کتاب نمی‌خوانند و کتابخوان‌ها هم دزدی نمی‌کنند». حالا نه اینکه مدینه فاضله باشد و توی کتابفروشی‌ها هیچ خبط و خطایی نشود. نه، شاید یک نفر، دو نفر هم پیدا بشوند و بیایند چند جلد رمان را بلند کنند. اما مثلا بردن چند جلد رمان عاشقانه بدون پرداخت قیمتشان، اتفاقی است که صنعت نشر ما را مختل کند؟ دزدی اصلی در مورد کتاب، اتفاقی است که در پیاده‌روهای جلوی دانشگاه می‌افتد. جایی که کتابها به شکل افست تکثیر و فروخته می‌شود و هیچ چیزی هم از این فروش غیرقانونی نصیب نویسنده و مترجم و ناشر نمی‌شود.
می‌بینید که از این برچسب‌های دزدگیر کتاب، در مقابله با پدیده قاچاق کتاب و فروش کتابهای قاچاقی هیچ کاری برنمی‌آید. این برچسب‌های پت و پهن فقط کتاب را خراب می‎کنند و از شکل و شمایل می‌اندازند. خود من بارها برای کندن این برچسب‌های بیقواره به دردسر افتاده‌ام و کتابهایم هم خراب شده‌اند. معمولا کتابهای گالینگور، یعنی آن جلد سخت‌ها را راحت می‌شود رفع و رجوع کرد، اما کتابهای جلد مقوایی یا شومیز مصیبتی هستند. یا جلد پاره می‌شود، یا چسبِ برچسب، پشت جلد می‌ماند و به این طرف و آن طرف می‌مالد و گرفتاری.
نه فقط این دزدگیرهای جدید کتاب، که حتی آن دزدگیرهای سنتی کتاب هم چیزهای ضایعی بودند. دزدگیرهای سنتی، مُهرهایی بودند که ملت درست می‌کردند و اول و آخر و وسط کتاب، بلکه هر جایی از کتاب که سفید مانده را با آن سیاه می‌کردند که «این کتاب متعلق به کتابخانه شخصی فلانی است». بعضی مهرها یک جملات هشدار و انذاری هم ضمیمه داشت که مثلا «کتابهای ما را از ما جدا نکنید»، یا «کتابخوان واقعی کتاب دیگران را نمی‌برد» و اصلا «لعنت بر پدر و مادر کسی که این کتاب را فلان». اما خب، این روش هم واقعا کارآیی خاصی ندارد. از دو حال خارج نیست، یا طرف کتابش را از جان دوستتر دارد و می‌خواهد پیش خودش آن را نگه دارد، که خب طرف خودش باید هر بار که کتاب را دست می‌گیرد، چند صفحه در میان این جملات لعن و نفرین را تحمل کند. اما یک حالت دیگر هم هست. اینکه طرف این کتاب را دیگر نخواهد، بهتر از آن گیرش بیاید، یا موضوع مطالعه و علاقه‌اش عوض شده باشد. آن وقت با چه رویی می‌خواهد کتاب را به کس دیگری هدیه بدهد یا آن را از کتابخانه‌اش بیرون بگذارد؟
به نظرم نکته‌اش این است که اصلا دزدگیر گذاشتن برای کتاب، کار بیهوده‌ای است. دزدگیر را باید برای چیزی گذاشت که ارزشش فقط مادی و قابل سنجش با پول است. اینجور چیزها هستند که اگر دزدیده شوند، کار دستش صاحبش می‌دهند. اما مقوله کتاب که فقط ارزش مادی ندارد. بخش مهمی از ارزش کتاب، برای کلمات داخلش است. کسی که کتاب را می‌خواند، چیزی به دست می‌آورد که هیچ کس نمی‌تواند آن را از او بگیرد و بدزدد. برای فکر توی سر که دزدگیر لازم نیست بگذاریم. برای کتاب هم.
goo.gl/aAb66r
📌از شماره ۶۱۶ هفته‌نامه «همشهری جوان»

3.21K views16:51