شرایط مطالبه خسارات دادرسی (هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر و حق الوکاله وکیل) توسط خوانده از خواهان

مطالبه خسارات دادرسی از خواهانی که در نهایت حکم به نفع وی صادر نمی‌شود، منوط به وجود علم به محق نبودن (عامد بودن خوهان یا تقصیر عمدی او در اقامه دعوا) نیست، بلکه صرف تقصیر (غیر عمدی) در اقامه دعوا برای صدور حکم بر محکومیت وی کفایت می‌کند.
دادنامه صادر شده از جناب آقای دکتر عباس موذن، ریاست محترم شعبه ۱۷ دادگاه تجدیدنظر استان تهران به تاریخ ۰۵- ۰۹- ۱۴۰۲

. .pdf
مقاله "مالکیت مراعی؛ مفهوم و مصادیق" اثر دکتر سید مصطفی محقق داماد، دکتر علی ساعتچی و دکتر محمدهادی جواهرکلام

مالکیت مراعی؛ مفهوم و مصادیق

نویسندگان:
دکتر سیدمصطفی محقق داماد: استاد گروه حقوق اسلامی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

دکتر علی ساعتچی: استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

دکتر محمدهادی جواهرکلام: استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

مجله: پژوهشنامه حقوق اسلامی
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
10.30497/LAW.2023.243942.3334

چکیده
در پژوهش حاضر، مفهوم و مصادیق «مالکیت مُراعی» و مهم‌ترین احکام و آثار آن، با روش توصیفی تحلیلی، از منظر فقه امامیه و حقوق ایران مورد مطالعه قرارگرفته است. در تحقیق پیش‌رو با این پرسش‌ها مواجه بودیم که مفهوم مالکیت مراعی چیست و با مفاهیم مشابه، نظیر مالکیت متزلزل، مالکیت موقت و مالکیت معلق چه وجوه افتراقی دارد؟ به‌علاوه، مهم‌ترین مصادیق مالکیت مراعی در نظام فقهی و حقوقی کدام است؟ وانگهی، چه احکام و آثاری بر مالکیت مراعی بار می‌شود و سبب تمایز آن از مفاهیم مشابه می‌گردد؟ پس از مطالعه گسترده در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران، این نتیجه حاصل شد که مالکیت مراعی بدان معناست که قطعی شدن مالکیتِ منتقل‌الیه، منوط به تعیین تکلیف یک وضعیت احتمالی دیگر است؛ بدین نحو که با منتفی شدن مانعِ احتمالی کشف می‌شود که انتقال‌گیرنده از آغاز مالک مال بوده است و با اثرگذاری مانع، معلوم می‌گردد که هیچ‌گاه منتقل‌الیهِ ظاهری، مالک مال مورد انتقال نشده است؛ چنانکه ماده 878 قانون مدنی ایران مالکیت مراعی را در همین معنا به‌کار برده است. بدین ترتیب، تفاوت مالکیت مراعی با مفاهیم مشابه، به‌ویژه مالکیت متزلزل آشکار می‌شود. مهم‌ترین مصادیق قانونی یا شرعی مالکیت مراعی عبارت است از: مالکیت ورثه نسبت به ترکه پیش از ادای دیون مورّث، مالکیت ورثه نسبت به ترکه‌ غیرمنقول معادل سهم زوجه متوفی، مالکیت حمل نسبت به ترکه یا موصی‌به، مالکیت زن نسبت به نفقه، مالکیت خریداران بعدی در بیع متضمن احدی از خیارهای قراردادی، مالکیت خریداران بعدی حصه مشاع پیش از اخذ به شفعه توسط شفیع، مالکیت عامل و مالک در عقد مضاربه و النهایه مالکیت مغصوب‌عنه در بدل حیلوله. همچنین نمونه‌های بارز مالکیت مراعی با منشأ ارادی و قراردادی، شامل بیع معلق، خیار شرط و شرط فاسخ است، اگر طبق توافق اثر قهقرایی برای آنها مقرر شده باشد. از این‌رو، پیشنهاد می‌شود ضمن پرهیز از اختلاط مفاهیم، دکترین حقوقی و رویه قضایی، بر اساس ضابطه پیش‌گفته، مالکیت مراعی را بر مصادیق مشابه دیگر، با احکام و آثار یادشده، تطبیق داده و اعمال نمایند.
کلیدواژه‌ها
مالکیت مراعی؛ مالکیت متزلزل؛ مالکیت موقت؛ وضعیت مراعی؛ مصادیق مالکیت.