Тувинские Истории
1.87K subscribers
24 photos
6 videos
26 links
Мифы,легенды,страшилки все это собрано в этом канале
Предложить повесть - @kptuva_bot
Download Telegram
Шаанда 1920 ажыг чылдар уези боор, ашаамнын прадедушка, прабабушказы Эрзин-Тес кожуунун моол биле кызыгаар чоогунга кадарчы кижилер бооп чорааннар.Ол шагда моол кадарчылар чайлаг уезинде тываларнын чоогунга кээп чайлаар турган дыр. Чоок болгаш, ол моол аалдарда, чуу бооп турарын корупле турдулар няян.Бир моол аалдын аныяк уруу коорге иштиг болган дыр, таныш коруш дээр кижизи даа козулбес, оон ол моол уруг суг кыдыынгала олура хунзээр дээр ол прабабушказы, ол суг кыдыынга келгеш коргунчуг кылдыр ыглаар -сыктаар, оон алгырып кышкырар, таа чуу деп ыглап- сыктап турар чуве ол дыл билбес кижилер билбес.Оон бир ле хун прабабушказы суг кыдыынга хеп чуп турда ол уруг келген дир, ишти дээрге санчок улгадып калган, оон иштинче айтып айтып ол кадайже коргеш дыка кээргенчиг арын тудуп, караанын чажы токтуп2, иштинде айтып, ол кадайже имнеп опея чайгаан кижи оттунуп ол кадайжеле коруп турган, ол прабабушка кайгап2 ужу бажын даа билбейн чорупкан.Каш хонук эрткенде бир эртен туруп кээрлерге, ол моол аал дуне кожуп чоруй барган болган дыр.Ог турган орнунда чугле оьт артыы костелип чыдар болган, ол прадедушка сонуургак кижи болгаш барып коруп чеде бээрге, оршээ бурган, ол от чанында шай, эьт дулгеш салып каан, а оон чанында алгы иштинде бичии чаа торуттунген кыс опея чыткан дыр🥺😨 Ол ашак ам канчаар дээш ол алгыда чаш опеяны ап алгаш оонче кылаштап келген.Шакла ынчаар ол бичии опеяны боттарыннын уруу кылдыр ажы-толунун аразынга азырап алган, ол уруг ашаамнын кырган-авазы болган,80 ажыг хар чуртаан 9 ажы-толдуг, дыка эки чурттап каан чуртталгазын, соолунде ол моол торээлдерин тыпкаш эдержип даа чордулар иинь.Моолдар уруу ашаа чок, сурастап божуптарга ээн черге каапкаш чоруй баар чон шээй соолунде билип кээрге.
Оон мындыг шээй, моол кижи бодунун аалынга аарыг, ажык, багай чувелерге тавааржып туруп бээрге, бодунун аалындан кара хендирни соорткеш оске аалга соортуп эккеп каар, бодунун аалындан ырадып турар боор, ол хире сагыжы хирелиг.Ынчангаш тывалар моол кирип чоруп турар болгаш бичии оваарымчалыг болунар ханындан сагыжы кара кижилер дир ол( бактаваадым моолдарны, есть разные люди у разных наций).


@chugaa_tuva
16😱7🥱2
Шагда оом ээзи биле чаа чурттап эгелээн уевис, оглувус торуттунгеш 3-4 айлыг урган уези. Ада-иевистен ангы чурттаар дыр дээш чер бажын арендалап алган бис,чогум ол бажынга дыка таарзынган бис.Ийи аал чурттаар бажыннын бир талазы,дыка улуг бажын чуве. Участок ишти куруг хос,улуу холчок, ыракта херим азыында туалет бар. Кухня,кочегарка,зал,оон ийи бичии удуур орээл бар.Солун чувези ол ийи орээл ыяш эжиктерлиг шоочалап каан.Ээзинден айтырарывыска эт сеп суп каан дээрге херекке албаан бис. Чаа чурттап эгелээн болгаш эт сеп даа чок бис,чугле идик хевивис. Кунчуум сугдан 2матрац,чоорган,ийи сыртык дилеп алган бис. Залдын ортузунга дорожкавыс чаткаш анаа матрацтарывыс чадып алган бис. Шаандакы улуг телевизорлар турган уе,плазменный телевизор чок турган. Чаа бир дугаар хонуунда бажынга хонмаан бис. Ийи дугаар хонуунда кунчуум сугнун оонге хунзээш кежээликтей чедип келген бис. Черде чадып алган дожээвиске чыдыпкаш дуне 1-2шакка дээр кино коргеш чыдыпкан бис. Дыннаалап чыдарывыска кухняда целлофан хап аай дедир соорткен ышкаш дааш дынналып турар. Оом ээзин коруп корем дээримге тургаш сайгылаанын чырыткан чуу даа чок чуве дир деп.Оон сайгылаан чырып хонган. Эртенинде анаа хунзээш кежээзинде удуп чыдыпкан бис. Дуне та каш шак уези оом ээзи оттуруп турар, унгеш чиигенип алылаам,иштим долгады берди деп. Оглувус удуп чыдар боорга дыка дурген унгеш 5-10минут болган бис,эжиктен кирип олурувуста оглувус чаза ыглап чыдар. Кире халып кээш коруптеримге матрацтын бир кыдыынга чыткан оглум сонга талазында хана талазында шалада ыглап чыдар.Сактыырымга ла бир чуве ней шывадапкан ышкаш. Арны бир кыдыы сувурук,сувурлу берген болган.Унгеп билбес,чугле чангыс талазынче ийленип турар уези. Ол дораан кеттинипкеш кунчуум сугже чорупкан бис. Эртенинде соседи орус дедушкадан айтырарывыска 3-4 чыл бурунгаар анаа ашак кадай улус хоорешкеш аразында маргышкан,хунешкеш,оонун эр ээзи онуун иштин эттир эндеп кааш боду база монну берген деп. Силернин мурнунарда олурган улустар ызырынмас чорду дораан кожуп чоруй баар деп. Ол бажынны уруу арендада берип турар болду. Ужур човун чугаалааш ола хун кожуп чорупкан бис. Оон кунчуум сугже кожуп кээриске оглувус дуне дужерле ыглап туруп берген.


@chugaa_tuva
😱2010👍1
Сунезин болгаш азалар! аза шагы дунекинин 12 шактан эртенгинин 6. шакка чедер. Ол шактарда азалар кудумчуларга маннап эгелээр. Бо шагда кижилер угаанныг апарган дуне даштыгаар унмес. азалар кижилернин ооргазынга чуктениптер боор. Коор кижи кызыл хараган биле кижинин ооргазынче согар улдаар чувези ол. Кара шактар деп чуве турар. Ол кара шактар кижиге багай чуве болдурар. Кижилер билир апарган ол кара шактарны. Азалар ээн бажыннар иштинге турар. Кочегар сельсовет клуб школа ындыг черлерге турар. Эрги ог орнунга, эрги чуртка чыглыр. Чевег хоорге азалар аза шагында халчып эгелээр. Сугга холаан артыш биле чунар чувези ол хоор баргаш. азаларнын бир турар чыглыр черлери улуг оруктар кыдыынга чыглыр. Кызыл чадан аразында оруктар кыдыынга чыглыр. Кызыл эрзин аразында оруктар кыдыынга чыглыр. Хой кезии аварияга таварышкан кижилернин сунезиннери боор. Ол сунезиннер эрги шагдагынын азалары биле катчып чоруп турар боор. Сунезин кижи ышкаш костур. Сунезиннин арны кара кылдыр костуру база бар. Азалар ужар куш. Бажы чок кижи. Буттары черге дегбес кижи.козулбес чугааланып турар кижи дээш баар. Каарган. Кускун кылдыр костур. Чогум кускун азалар чевег хоор чоогунга чоруур. Каарган азалар кончуг ховар тургулаар чуве. Кускун азалар оске азалардан ылгалдыг боор. Улуг кара чалгыннарлыг мага боду тирс кара кылдыр костур. Кускун азалар кижинин мочуурун аарыырын баш бурунгаар билир боор. Чевег хоорну кускун азалар кадарып турар. Оске азалар чевег хоорге кээрге ол кускун азалар оларны ойладып чортуптар шакла ындыг болур. Кускун азалар хой болбас. Аза ла бурузу чевег хоорге турбас боор чуве. Ол кускун азалар чевег хоорнун хааны деп болур. Олар эрлик хааны биле тудуш харылзаалыг чугаалажып турар. Эрлик оранынче медээ дамчыдып турар азалар кускун азалар болур. Олар Эрлик оранынын азаларынын дылын билир боор.



@chugaa_tuva
13👍5😱4🔥1
Эжим-биле кады дун удур Край унупкен бис, хунзедир хоорайга херектеривис кылгаш база дуне дедир чоруур ужурга таварышкан бис. Кайывыс-даа удуп дыштанып албаан, солчуп чорааш арай деп-ле Кызылга келдивис. Шак эртенгинин 6 шак, ажыл шагы эгелегиже бичии-даа бол удуптар дээш орук кыдыы белдир черге шоочалангаш чыдыптывыс.
Элдептии кончуг душ. Узун чада салгаш бедиктенгеш машинанын сонгазын соктап-ла эгеледи. Дурзузу багай, арны дерзии 40хар чедип турар ашак болду. Кортканым аажок, сонга бустуур чыгыы апарган, машинаже кирер дээш дыка чуктуп турар. Канчангаш коруптеримге мурнумда ийи бижек чыдар. Бирээзи шала чолдак карангы-кызыл ыяш сыптыг, оскези оон шала узун. Узун бижекти туткаш канчап чооп чушкуузунче шанчыптым. Ашак куду андарлы берди. Дужум болду.
Отуп келгеш коорумге мурнумда корунчукте аскан машина камгалалы тур. Бичии кымчы биле кааш хонук бурунгаар кылдырган камгалал. Сагыжымга дораан 2 бижек кирген, бирээзи чоксымаар сооскен оннуг оскези узун деп.
Турган черивис база белдир ышкаш чер орук чер. Шагда улуг улустан дынаан кижи мен, белдир дээрге аза четкер чыглыыр, эртер дужер чер деп. Харындаа камгалал турган-дыр деп тейлээш чорутувус.
Чажыт кылдыр админ.

@chugaa_tuva
13
10 чыл буруңгаар чайын уругларывыс эдертип алгаш, сугга эштип, агаарлап чорупкан бис. Ындыг үнүүшкүннер чаңгыс эвес удаа болуп, ында чогум онза дыка солун чүүлдер-даа чок. 10 чыл буруңгаар болуушкун арай ниити даңзыдан уштунуп турар болу берген.
Сук-Пак чанында хем кыдыы черге албан чедип, ында хемче киир агып чыдар бичежек хемчигеш бар. Ооң агымы оожум, суу доора агып чыдар болгаш артында чылбай. Эрик кыдында малгаштыг дөң бар. Ону өттүргеш, уруглар-даа, бо улуг-даа кижи чуңгулап бадып, малгашка омак-хөглүг боражып, ынчаар-ла ол чылбай хемчигешче кире халый бээр чүве! Бистиң уругларывыс ол черге эштиринге дыка ынак турган! Хемчигешти кежир база эштип болур, ортузу ортумак тыва кижиниң бажы ажып турар. Кеже бээрге ол чарык оът-сигенниг-даа, сериин берип турар хөлегелерлиг улуг теректер-даа бар, чогум мал-маган оъттааны база көзүлбес.
Ол чайын каш-даа келген бис аңаа. Чогум Сук-Пак чону, ажы-төлү ынаар дыка кээп эжинмес чорду. Халап болур часкан таварылга- бирээвистиң уруу 11 харлыг сугга дүже бээр часты! Ол хемчигешти кешкеш, та чүүден корткаш, дораан, дыштанып албайын дедир эштип кел чыткаш, ол ортузунга терең черге шаа төнүп дүжүп эгелээн. Харын-даа алгырып четтигипкен! Ынаар эштип чедип бар чыткан кижини манап көөрү, бажы уштунуп-кирип турган төлдү дээш сагышсыраары берге чорду, сактырга шак-үе турупкан дег болду! Чаяан болуп шупту чүве онча-менди доозулган! Корткан уругну кемдээшкин чок уштуп алган бис! Эрик кыдыынга турган бичиилеривис безин коргуп каан. Чогум арага-дары хем, хөл кыдыынче албас улус бис, уруг-дарыг аразынче, ындыг чүве бодай бербеңер! Хемчигеш оожум, сыык боорга, уругларывыс чаңгыс карактап хайгаарап органывыс-ла боор!
11 харлыг уруувус эрик кыдыынга аржыылдар биле шугладып алган, кезек шокталып ыыт чок олур. Авазы ол канчаарың ол уруум, улуг улус чокта ынаар кежип деп сургап олурган-на чүве... Чаа, урууң кончува, шупту чүве эки доозулган, ажырбас дээш, көгүдүп каан бис авашкыларны.
Ол төөгү олчаан уттундура берги дег, ынчалза-даа...
Бичии уругнуң уйгу-дүжү дүвүренчиг бооп, аажы-чаңы база өскерлип эгелээн ол хайлыг болуушкун соонда. Элээди назын үезинде берге аажы-чаңы үнүп турар-дыр дээш, ада-иези шыдажып, ийи-чаңгыс бистиң-биле сүмележи-даа бээр үелер турду. Бо чайын ийи дугаар халап база болган. Ол бичии уруг 15 харлыг чалыы кыс болуп, авазын дөзээни чаражы чечектелип, эш-өөрү көвүдеп, таныш оол-даа тывылган. Хоорайга бо-ла көөр апарган мен өөрү-биле чорда. База-ла изиг хүнде хем кыдыынче эштип чорутканнар. Ам биске чагыртпас, айтырбас элээдилер боттары. Парк суунуң Восток талазынче эжинген болдулар. База-ла ол бичии киживис сугга дүжер часкан болду! База-ла аас-кежик бооп ол таныжы оол уштуп эккелген болду.
Төөгүнүң утказы мындыг: ол бичии уруг бир дугаар сугга дүжүп тургаш, ол кежип келген эриинге чиктиг чүве көрүп каан болган! Шуут сыык эрииниң суунда кыс уруг салдап чыткан болган! Ногаан чаштыг узун балар дег, карактары көк-ногаан, арны-шырайы чараш-даа болза өске, соок шиниктиг, коргунчуг деп болур. Холдарлыг, арганы аажок мага боттуг. Буттарының кандыызын чугаалап шыдавас ол бичии кижи. Русалка дег деп чүгле. Оон корткаш, дедир эштип бар чыткаш, ортузунга кээрге, кедергей соок холдар будундан туткаш, сугже киир тырта берген дир! Ол балык-кыс деп бичии-даа чигзинмейин девидеп, коргуп алгырыпкаш, суг адаанга көрүптерге шынап-ла ол болган-дыр! Ону кежээ авзынга чугаалаарга, авазы сагыжың боор уруум, ынаар сагышсырава, карааңга ынчаар көзүлгени ол-дур дээш, ол чугааны оон кажан-даа катаптавааннар-дыр.
Парк суунга база-ла суг кызы бар болганын эштеринге чугаалаарга, олары ада-иезинге, а олар ол бичии уругнуң авазының кулаанга чедиргеннер-дир. Авазы ам-на кайгап, ам мынча дыка русалкалап турар ойнаарактарлыг эвес, улуг апарган уругнуң караанга анаа-ла канчап көстүп кээр болду дээш, уруу-биле чугаалашкан-дыр оожум.
Уруу бо 10 чыл болгаш көрген балык-кызым өске чорду, демги Сук-Пактың эвес дээн-дир. Арны-бажы көңгүс өске, улгады берген угбайлар дег чорду дээн дир. Бажы база баларлыг, арны көксүмээр, карактары сугда сай-даштары дег өңгүр.
12👍1😁1
Өлген кижи ышкаш хевирлеш, чүгле шимчеп турар дээн дир! Ону дыңнааш, каш авалар хөөрежип, шын-мегезин барымдаалап орувуста, бирээ эживистиң улузу база ындыг таварылга болганын чугаалап үнүп келли. Ынчап кээрге ам черле ол суглар, хемнерде чүве-ле бар хевирлиг дир...

@chugaa_tuva
9🔥2
Экии, авам чок болган соонда мээн душтеримге кирип туруп берген авам, базырныгып душтер дужеп туруп берген мен хам кижи чалаан бис, хам кижи ажы толум алыр мен деп туруп берген 3 чыл тургузунда алгаш баар мен деп оон душтеримге киргеш доннуптурмен уруум дээш менден салдынбас соомдан черле чыда калбас доннарга хевим уштуп бээримгедаа доннуп турар хевээр бээр чоруулам уруум дээш турар ол чуге ынчап турар ирги ?
Анон админ :)

@chugaa_tuva
7
Forwarded from ㅤㅤ
"Здравствуйте, когда моей матери не стало в мои сны начала приходить мать, мне начали сниться неприятные сны мы пригласили человека шамана, человек шаман "своих детей я заберу говорил" "в течении 3 лет я заберу" ещё в мои сны пришла "я мёрзну доча" говорила и не отпускала меня даже когда я достала все свои тёплые вещи она всё ещё мёрзла "давай сюда уйдём доча" говорила это почему она так говорит ?
Анон админ :)

@chugaa_tuva"
12
летом семьи часто уезжают отдыхать на озера, в другие города, родственники моего суженого тоже уехали и попросили посторожить их дом на время. Я была в этом доме впервые, это был частный дом в районе Дальнего КХ, мы были там в начале июля этого года. Мы приехали под вечер, приготовили покушать и сразу легли спать. Ночью я проснулась от того что кто-то стоял сзади дивана и говорил мне: «Аштап тур мен, кефир биле печенье чиксеп тур мен». Лица я не видела, помню лишь силуэт мужской, от сонливости я сразу уснула, не успев даже испугаться. Утром я проснулась и подумала, что это был домовой и он хочет есть. Мы в тот же день купили кефир и печенья и положили под стол на ночь и легли снова спать. В ту ночь я спала очень крепко, а на утро я даже не успела проверить как там печенье и кефир, так как мы быстро уехали в больницу ( нужно прям в 7 утра вставать тк больница была в городе). Мы вернулись только под вечер и я проверила под столом печенье, сказать что я была в шоке, значит ничего не сказать. Одного печенья не хватало! Я точно помню что положила три печенья, так как Бог любит троицу, но каково было мое удивление, когда на блюдечке было всего два печенья. После этого мне стало уже страшно, страшно спать в этом доме. Потом я узнала, что в этом доме часто видели силуэт мужчины, сидящего за тем самым столом. Не один человек видел его в том доме. После этого я уверена, что в каждом доме есть домовой и у каждого дома домовой различается по полу. Например, в этом доме домовой мужчина, а в доме моих родителей домовой девушка. Не забывайте кормить своих домовых, хоть раз-два в месяц.


#нарусском
🥱115👍4
Сегодня вся Тыва отмечает великий день — День Победы! В этот день мы чтим память тех, кто отдал свою жизнь за свободу и мир на нашей земле. Мы вспоминаем подвиги героев, которые сражались на фронтах Великой Отечественной войны, и среди них — многонациональный народ Тывы, внесший неоценимый вклад в нашу общую победу.

Каждый народ, каждая культура и традиция стали частью великой истории, где единство и братство помогли преодолеть самые трудные испытания. Мы гордимся тем, что в рядах защитников Родины стояли представители различных национальностей, которые вместе боролись против нацизма и фашизма, отстаивая право на мирное существование.

В этот день мы призываем всех помнить уроки истории и делать все возможное для того, чтобы больше не было войны. Пусть мир и согласие царят на нашей земле, а память о героизме предков вдохновляет нас на добрые дела и созидание.

С Днем Победы! С миром и надеждой на будущее!

Надеемся, что у нас тоже скоро наступит долгожданный мир…🕊️
11😁1
В местечке Хондергей, где скалы похожи на спящих быков, жил Батый с матерью Айыраа. Она была мастерица по войлоку, тихая, добрая. Батыю тогда шел седьмой год, и он запомнил последнюю осень, когда мать еще смеялась.

Айыраа заболела в начале зимы. Не кашляла, не жаловалась. Просто перестала выходить на свет. Сидела в углу за шкурой, что-то шептала. Батый носил ей еду, но миска оставалась полной. Зато однажды он заметил: мясо, которое он принес, через час превращается в горсть пепла. И пепел этот шевелился.

Соседи говорили: «Выгони ее, сынок. Это уже не твоя мать». Но Батый плакал и не выгонял. Тогда старый шаман пришел, посмотрел в щель и сказал: «Айыраа переступила черту. Она три ночи не спала, три дня не ела, трижды прокляла голод. Теперь она сама голод. Неживое в ней ожило».

В ту ночь Батый проснулся от хруста. Мать грызла косяк двери. Зубами, как волк, сдирала щепу. Обернулась — глаза стали как две маленькие черные дыры, а изо рта тянулась не слюна, а синий дым.

— Сынок, — сказала она голосом, который трещал, как лед под ногами. — Я хочу горячего. Свари мне мясо.

Батый развел огонь, положил в котел последний кусок баранины. Мясо сварилось за минуту, и мать съела его вместе с костями. Потом сказала: «Мало». Он сварил войлок. Съела. Сварил камни. Съела. Котел стал пустым, а мать поднялась из угла, и он увидел, что ног у нее нет. Ниже колен — пустота, и из нее вылезают черные корни.

— Теперь я буду есть тебя, — сказала она спокойно, как когда-то говорила «ложись спать».

Батый выбежал в степь. За ним ползла мать, оставляя в сухой траве мокрую дорожку. Он кричал, звал собак, но собаки выли и пятились. Он добежал до священного дерева у источника, ухватился за ветку. Мать подползла, посмотрела снизу вверх, и из ее горла полезли такие же ветки, только черные, с красными листьями.

— Ты моя кровь, Батый, — прошептала она. — Кровь не бывает чужой.

И тогда дерево над ним зашевелилось. Священное дерево, которое не гнется. С него упала не шишка, не лист, а человеческий зуб. Старый, желтый, с дыркой. Батый понял: это знак. Мать когда-то потеряла этот зуб, когда он родился. Она закопала его под этим деревом, чтобы сын рос крепким.

Теперь зуб упал ему на ладонь и стал горячим, как уголь.

— Забирай свое, мать, — сказал Батый и бросил зуб в нее.

То, что было Айыраа, взвыло. Не ртом — каждой трещиной в коже. И начало втягиваться само в себя, как дым в трубу. Сжалось в маленькую черную лепешку, зашипело и исчезло. Осталась только ямка в земле и на дне — монетка советская, десять копеек. Батый поднял ее. На монетке вместо герба была морда с пустыми глазами.

Он вернулся домой. В углу стоял его детский халат, сложенный как лежал человек. На вороте висела прядь маминых волос — белых, хотя ей было только тридцать.

С тех пор каждый год в первый мороз Батый выходит к тому дереву. Кто-то зовет его из-под корней. Голосом, который похож на скрип снега. И каждый раз он видит в сумерках фигуру — без ног, с корнями вместо ступней. Она машет ему рукой.

Он не подходит. Но один раз, говорят, он обернулся. И с тех пор у него на шее появилась впадина в виде маленького рта. И этот рот иногда шепчет: «Сынок, я хочу горячего».

#нарусском
13😱7
Продолжить публиковать истории?
8👍3
Тувинские Истории
Продолжить публиковать истории?
Отныне они будут публиковаться в нашем инстаграме

@chugaa_tuva
1😱1